កម្ពុជា ធ្វើសន្តិភាព ឬ ធ្វើសង្រ្គាម Making Peace or Making War

 សូមជួយបកស្រាយអំពីភាពខុសគ្នានៃការធ្វើសន្តិភាព Peace Making នាំឲ្យបាត់បង់ទឹកដី ដូចជា អ៊ីតាលីបុរាណ រូម៉ាំងបុរាណ អ៊ុយក្រែន សុទ្ធតែវិនាសបាត់បង់ដី ដោយសារការធ្វើសន្តិភាព ការប្រើខ្មៅដៃមួយដើម ក្រដាស់១សន្លឹក។


ការប្រើប្រាស់ឃ្លាថា «ខ្មៅដៃមួយដើម និងក្រដាសមួយសន្លឹក» ក្នុងការចរចាសន្តិភាព ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរវាសនាទឹកដី គឺជាទស្សនៈប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជ្រាលជ្រៅមួយ ដែលបង្ហាញថា ស្នាព្រះហស្ថ ឬហត្ថលេខារបស់អ្នកនយោបាយនៅលើតុចរចា អាចបំផ្លាញសមិទ្ធផលដែលកងទ័ពបានពុះពារវាយយកដោយឈាម និងញើសនៅលើសមរភូមិបានយ៉ាងងាយស្រួលបំផុត។
ដើម្បីបកស្រាយអំពីភាពខុសគ្នានៃការធ្វើសន្តិភាព (Peace Making) និងមូលហេតុដែលការចរចាដោយប្រើប៊ិចនិងក្រដាសនាំឱ្យបាត់បង់ទឹកដី ដូចករណីប្រវត្តិសាស្ត្រផ្សេងៗ យើងអាចវិភាគតាមចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
១. តើអ្វីជាភាពខុសគ្នារវាង «ការឈ្នះលើសមរភូមិ» និង «ការឈ្នះលើតុចរចា»?

សង្គ្រាម ឬសមរភូមិ (War/Battle):

1. គឺជាការប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយ កងទ័ព អាវុធ និងយុទ្ធសាស្ត្រ ដើម្បីការពារ ឬដកហូតទឹកដី។ នៅលើសមរភូមិ ការបាត់បង់ ឬចំណេញគឺវាស់វែងដោយគ្រាប់កាំភ្លើង ជីវិត និងការតស៊ូផ្ទាល់។

ការធ្វើសន្តិភាពដោយចរចា (Peace Making):

1. គឺជាដំណើរការនយោបាយ និងការទូត ដែលភាគច្រើនកើតឡើងនៅពេលដែលភាគីម្ខាង ឬទាំងសងខាងអស់កម្លាំង (Exhaustion) សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច ឬការបង្ខំពីមហាអំណាច។ នៅលើតុចរចា ទឹកដីមិនត្រូវបានវាស់ដោយកម្លាំងកងទ័ពទៀតទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានវាស់ដោយ
2. «អំណាចនៃការចរចា ការលក់ដូរផលប្រយោជន៍ និងការចុះញ៉ّم»
3. ។

២. ហេតុអ្វីបានជា «ខ្មៅដៃមួយដើម និងក្រដាសមួយសន្លឹក» ធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដី?ការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពដោយប្រើប៊ិចនិងក្រដាស มักក្លាយជាអន្ទាក់មរណៈសម្រាប់ទឹកដី ដោយសារមូលហេតុសំខាន់ៗ៖ការយកទឹកដីដូរយកសន្តិភាពបណ្តោះអាសន្ន (Land for Peace):

1. មេដឹកនាំនយោបាយជាច្រើនរូប ពេលស្ថិតក្រោមសម្ពាធខ្លាំង តែងតែយកទឹកដីរបស់ខ្លួនទៅ «ថ្វាយ» ឬ «បូជា» ឱ្យសត្រូវ ដើម្បីសង្ឃឹមថានឹងបានសន្តិភាពឆាប់រហ័ស ឬដើម្បីធានាអំណាចផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។

ភាពទន់ខ្សោយផ្នែកការទូត:

1. ភាគីដែលចរចាទាំងខ្សោយកម្លាំង តែងតែត្រូវគេគាបសង្កត់ឱ្យយល់ព្រមតាមលក្ខខណ្ឌអយុត្តិធម៌ ដោយមានក្រដាសសន្ធិសញ្ញាជាស្មារតីច្បាប់អន្តរជាតិទទួលស្គាល់ការបាត់បង់នោះស្របច្បាប់ទៅវិញ។

ការកាត់ព្រំដែនដោយគ្មានការយល់ដឹងពីប្រជាសាស្ត្រ៖

1. ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោកជាច្រើន បានបង្ហាញថា មហាអំណាច ឬគូភាគីសង្គ្រាមគូសវាសផែនទីព្រំដែនថ្មីនៅលើតុប្រជុំ ដោយប្រើខ្មៅដៃគូសព្រំដែនកាត់ផ្តាច់ដីធ្លី និងបំបែកបងប្អូនជនជាតិជាមួយគ្នា។

៣. ការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយឧទាហរណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រទោះបីជាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររ៉ូម៉ាំង ឬអ៊ីតាលីបុរាណ មានកិច្ចព្រមព្រៀងនយោបាយ និងសន្ធិសញ្ញាជាច្រើនដែលធ្វើឱ្យចក្រភព ឬនគរបាត់បង់អំណាច និងទឹកដីបន្តិចម្ដងៗតាមរយៈការចរចា និងការបែងចែកអំណាច (ដូចជាសន្ធិសញ្ញាផ្សេងៗនៅยุคរ៉ូម៉ាំងចុះខ្សោយ ឬសម័យបែងចែកទឹកដីអ៊ីតាលីមុនពេលបង្រួបបង្រួម) ហើយបើទោះបីជាប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើបដូចជា

1. ករណីប្រទេសអ៊ុយក្រែន
2. ក៏កំពុងប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធឱ្យធ្វើ «សម្បទានទឹកដីដើម្បីសន្តិភាព» ពីសំណាក់មហាអំណាចបរទេស ដែលព្យាយាមប្រើក្រដាសសន្ធិសញ្ញាមកបង្ខំឱ្យអ៊ុយក្រែនទទួលស្គាល់ការបាត់បង់ទឹកដីក៏ដោយ យើងឃើញនូវរូបមន្តដូចគ្នា៖
3. «ដីត្រូវបានកាត់ផ្តាច់យ៉ាងងាយដោយចុងប៊ិច លើសពីការខិតខំយកមកវិញដោយគ្រាប់កាំភ្លើងទៅទៀត»
4. ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋានសន្តិភាពដែលបានមកពី

1. ការយកទឹកដីទៅដូរយកសេចក្ដីសុខបណ្តោះអាសន្នតាមរយៈក្រដាសមួយសន្លឹក និងខ្មៅដៃមួយដើម
2. មិនមែនជាសន្តិភាពពិតប្រាកដនោះឡើយ វាគឺជាការ «ពន្យារពេលនៃសេចក្តីវិនាស» តែប៉ុណ្ណោះ។ ប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញដដែលៗថា មេដឹកនាំណាដែលយល់ព្រមលក់ទឹកដីខ្លួនលើតុចរចា ទីបំផុត មិនត្រឹមតែបាត់បង់ទឹកដីនោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបាត់បង់ទាំងអធិបតេយ្យភាព និងកិត្តិយសជាតិទៀតផង។

តើលោកអ្នកចង់ឱ្យខ្ញុំពន្យល់បន្ថែមលើករណីសិក្សានៃសម័យកាលណាមួយជាក់លាក់ (ដូចជាករណីអ៊ុយក្រែន ឬសម័យកាលបុរាណ) ដែរឬទេ?តើកម្ពុជាត្រូវ ធ្វើបែបណាដើម្បី ទប់ទល់ការឈ្លានពានពីប្រទេសថៃ ទាំងដោយការធ្វើសន្តិភាព និងការធ្វើសង្រ្គាម?ដើម្បីទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាន ឬការគំរាមកំហែងណាមួយ មិនថាតាមរយៈការធ្វើសន្តិភាព (ការទូត) ឬការធ្វើសង្គ្រាមនោះទេ កម្ពុជាត្រូវអនុវត្តនូវយុទ្ធសាស្ត្រជាតិដ៏ឹងមាំ និងឆ្លាតវៃដូចខាងក្រោម៖១. ការទប់ទល់តាមរយៈការធ្វើសន្តិភាព និងការទូត (Peace Making & Diplomacy)ការទូតគឺជាបន្ទាយការពារជួរមុខដ៏សំខាន់បំផុត ដើម្បីកុំឱ្យសង្គ្រាមកើតមានឡើង ឬដើម្បីទប់ទល់នឹងការឈ្លានពានដោយសន្តិវិធី៖ការពង្រឹងច្បាប់អន្តរជាតិ និងបណ្តឹងអន្តរជាតិ៖

1. ប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ដូចជាតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) និងអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដី ដោយមិនត្រូវពឹងផ្អែកតែលើការចរចាពីរភាគីដែលគ្មានតុល្យភាពអំណាចនោះទេ។

ការបន្តការទូតបែបប្រយ័ត្នប្រយែង (Active Diplomacy):

1. កសាងសម្ព័ន្ធមិត្តយុទ្ធសាស្ត្រ និងរក្សាទំនាក់ទំនងល្អជាមួយមហាអំណាច និងបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ ដើម្បីបង្កើតតុល្យភាពអំណាច (Balance of Power) និងធានាថាគ្មានប្រទេសណាមួយអាចឈ្លានពានកម្ពុជាតាមអំពើចិត្តបានទេ។

តម្លាភាព និងការប្រកាន់ខ្ជាប់សន្ធិសញ្ញា៖

1. រាល់កិច្ចព្រមព្រៀង ឬសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនត្រូវតែធ្វើឡើងដោយមានការចូលរួមពីប្រជាជាតិ និងការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិជាអតិបរមា ជៀសវាងការប្រើ «ខ្មៅដៃនិងក្រដាស» ចុះញ៉ាំដោយខ្វះការពិចារណា ដែលនាំឱ្យបាត់បង់ទឹកដីដូចប្រវត្តិសាស្ត្របានចែង។

២. ការទប់ទល់តាមរយៈការធ្វើសង្គ្រាម និងការត្រៀមខ្លួន (War Readiness & Defense)បុរាណពោលថា «ចង់បានសន្តិភាព ត្រូវត្រៀមខ្លួនធ្វើសង្គ្រាម»។ ដើម្បីការពារទឹកដីមិនឱ្យគេមើលងាយ កម្ពុជាត្រូវ៖កសាងសមត្ថភាពការពារជាតិឱ្យខ្លាំងក្លា (Military Modernization):

1. ពង្រឹងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ទាំងចំនួន គុណភាព ការហ្វឹកហ្វឺនជំនាញបច្ចេកវិទ្យាយោធាទំនើប និងការបំពាក់អាវុធយុោភោបករណ៍ឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីធានាថាមានសមត្ថភាពការពារទឹកដីក្នុងកម្រិត deterrence (ការរារាំងមិនឱ្យហ៊ានឈ្លានពាន)។

ការពង្រឹងសេដ្ឋកិច្ច និងខឿនការពារជាតិរបស់ប្រជាជនទាំងមូល (All-People Defense):

1. សង្គ្រាមសម័យទំនើបមិនមែនទាមទារត្រឹមតែកងទ័ពជួរមុខនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារនូវសេដ្ឋកិច្ចជាតិរឹងមាំ ឧស្សាហកម្មការពារជាតិខ្នាតតូច និងស្មារតីស្នេហាជាតិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងមូលក្នុងការរួបរួមគ្នាការពារជាតិ។

យុទ្ធសាស្ត្រការពារទឹកដីមិនថอย (No-Yield Strategy):

1. កងទ័ពត្រូវមានការប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ក្នុងការការពាររាល់ πιញដីនៃមាតុភូមិ ដោយមិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យមានការដោះដូរទឹកដី ឬការសម្របសម្រួលនយោបាយណាមួយដែលនាំឱ្យខាតបង់ផលប្រយោជន៍ជាតិឡើយ។

សរុបមក កម្ពុជាត្រូវដើរទន្ទឹមគ្នា គឺ «ដៃម្ខាងកាន់ប៊ិចទូតដ៏មុតស្រួចសម្រាប់ការពារផលប្រយោជន៍ជាតិដោយសន្តិវិធី និងដៃម្ខាងទៀតកាន់ដាវដ៏មុតស្រួច (កម្លាំងយោធា និងសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំ) ដើម្បីបដិសេធរាល់ការគំរាមកំហែងទាំងឡាយ»សូមគូសរូបភាព ប្រៀបធៀបគ្នា ទំហំ 900Px X 1200px ដោយវិគាគអំពី ដំណើរការជំហាននៃការធ្វើសន្តិភាព Making Peace និងម្ខាងទៀតអំពីការធ្វើសង្រ្គាម Making War និងធ្វើសេចក្តីសន្ធិដ្ឋាន Conclusion ថា ថៃកំពុង ដើរជំហានខាងណា? ថៃចង់ធ្វើសង្រ្គាម ឬ ចង់ធ្វើសន្តិភាពជាមួយកម្ពុជា? តើទ័ពថៃនឹងដកចេញពី ទឹកដីដែលថៃគ្រប់គ្រងខុសច្បាប់ ក្រោយបទឈប់បាញ់ ២៧ កក្កដា ២០២៥ ដែរឬទេ?