Hun Manet កម្ពុជាសូមស្វាគមន៍គណៈប្រតិភូទាំងអស់ដែលអញ្ជើញចូលរូមកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនីលើកទី២០ ក្រោមប្រធានបទ “រួមគ្នាបន្តកសាងសន្តិភាព ដើម្បីវិបុលភាពរួម និងស្ថិរភាពយូរអង្វែង”។
Le Cambodge souhaite la bienvenue à toutes les délégations participant au 20ᵉ Sommet de la Francophonie, placé sous le thème « Réinvestir dans la paix pour une prospérité partagée et une stabilité durable.»
កិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Francophonie)
The Kingdom of Cambodia warmly welcomes all delegations participating in the 20th Francophonie Summit, to be held under the theme, “Reinvesting in Peace for Shared Prosperity and Lasting Stability.”
យោងតាមការវិភាគផ្នែកការទូត និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ការចូលរួម ឬការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃ កិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Francophonie) ផ្តល់នូវវេទិកាពហុភាគីដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការពង្រឹងជំហរការពារអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីរបស់ខ្លួននៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ ខាងក្រោមនេះគឺជាទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗចំនួន ៥ ដែលត្រូវបានលើកឡើងទាក់ទងនឹងផលប្រយោជន៍ការទូតរបស់កម្ពុជាក្នុងបរិបទនៃបញ្ហាព្រំដែនជាមួយប្រទេសជិតខាង៖
- ការពង្រីកសម្ព័ន្ធភាពការទូត និងការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយ៖ អង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វូនី (OIF) មានរដ្ឋជាសមាជិក និងអ្នកសង្កេតការណ៍រាប់សិបប្រទេសមកពីទ្វីបអឺរ៉ុប អាហ្វ្រិក អាមេរិក និងអាស៊ី។ តាមរយៈវេទិកានេះ កម្ពុជាអាចបង្ហាញពីជំហរផ្លូវការ និងបង្កើនការយល់ដឹងដល់សហគមន៍អន្តរជាតិអំពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅតាមបណ្តោយព្រំដែន ដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយ និងសីលធម៌ក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដី។
- ការលើកកម្ពស់គោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ និងការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី៖ អង្គការហ្វ្រង់កូហ្វូនី តែងតែផ្តល់តម្លៃខ្ពស់លើការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ និងការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី។ ការប្រើប្រាស់វេទិកានេះជួយឱ្យកម្ពុជាសង្កត់ធ្ងន់លើភាពចាំបាច់នៃការគោរពសន្ធិសញ្ញា និងកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដែលមានស្រាប់ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់ការការពារដែនអធិបតេយ្យរបស់ប្រទេសតូចៗ។
- ការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងឯកសារគតិយុត្តជាមួយប្រទេសបារាំង៖ ដោយសារប្រទេសបារាំងគឺជាសមាជិកស្នូលនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង និងជាអតីតប្រទេសអាណាព្យាបាលដែលបានគូសវាសផែនទី និងចុះសន្ធិសញ្ញាព្រំដែន (ដូចជាសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ១៩០៤ និង១៩០៧) ការពង្រឹងទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធក្នុងក្របខ័ណ្ឌហ្វ្រង់កូហ្វូនី ជួយសម្រួលដល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្នែកបច្ចេកទេស ការផ្តល់ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ និងផែនទីផ្លូវការសម្រាប់ការងារខណ្ឌសីមា និងបោះបង្គោលព្រំដែន។
- ការទប់ទល់នឹងសម្ពាធទ្វេភាគីតាមរយៈយន្តការពហុភាគី៖ អ្នកវិភាគនយោបាយការបរទេសតែងលើកឡើងថា សម្រាប់ប្រទេសដែលមានទំហំតូចជាង ការនាំយកបញ្ហាព្រំដែនទៅកាន់វេទិកាពហុភាគីអន្តរជាតិ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយដើម្បីបង្កើតតុល្យភាពអំណាច និងកាត់បន្ថយសម្ពាធដែលអាចកើតមានឡើងក្នុងការចរចាទ្វេភាគី។ វត្តមាន និងការយកចិត្តទុកដាក់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ អាចជួយទប់ស្កាត់សកម្មភាពឯកតោភាគីដែលអាចបង្កភាពតានតឹងនៅតាមព្រំដែន។
- ការបង្កើនកិត្យានុភាព និងភាពជាដៃគូសន្តិសុខអន្តរជាតិ៖ ការដើរតួនាទីសកម្ម និងការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលលំដាប់ពិភពលោក បង្ហាញពីស្ថិរភាព សមត្ថភាពដឹកនាំ និងការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។ កិត្យានុភាពនេះជួយឱ្យសំឡេងរបស់កម្ពុជានៅលើឆាកអន្តរជាតិកាន់តែមានទម្ងន់ និងភាពជឿជាក់នៅពេលលើកឡើងពីបញ្ហាសន្តិសុខជាតិ ឬការរំលោភបំពានណាមួយមកលើអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន។
យោងតាមការលើកឡើងរបស់អ្នកវិភាគនយោបាយ និងអ្នកតាមដានស្ថានការណ៍ការទូតក្នុងតំបន់ ការដែលកម្ពុជាធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Sommet de la Francophonie) ឆ្នាំ២០២៦ នៅខេត្តសៀមរាប ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាវេទិកាការទូតដ៏សំខាន់មួយដែលអាចបង្កើតជាសម្ពាធ ឬផលប៉ះពាល់ផ្នែកការទូតមួយចំនួនដល់ប្រទេសថៃ ជាពិសេសនៅពេលដែលមានការលើកឡើងអំពីបញ្ហាព្រំដែន និងអធិបតេយ្យភាព។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកជំនាញក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា ប្រទេសទាំងពីរនៅតែរក្សាយន្តការទ្វេភាគី និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងក្របខ័ណ្ឌអាស៊ាន ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដោយសន្តិវិធី។
ខាងក្រោមនេះ គឺជាទស្សនៈ និងការវិភាគអំពីចំណុចប្រឈម ឬការខាតបង់ផ្នែកការទូតដែលថៃអាចជួបប្រទះ តាមរយៈការវាយតម្លៃរបស់អ្នកសង្កេតការណ៍៖
១. ការថយចុះនៃឥទ្ធិពលលើវេទិកាអន្តរជាតិនិយាយភាសាបារាំង អ្នកវិភាគយល់ឃើញថា ក្នុងនាមជាម្ចាស់ផ្ទះ កម្ពុជាមានអាទិភាពខ្ពស់ក្នុងការកំណត់របៀបវារៈ និងបង្ហាញជំហររបស់ខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសសមាជិកអង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វូនី (OIF) ជាង ៨០ ប្រទេស។ ចំណែកប្រទេសថៃ ដែលមានឋានៈត្រឹមជាប្រទេសសង្កេតការណ៍ (Observer) តាំងពីឆ្នាំ ២០០៨ អាចនឹងមានលទ្ធភាពមានកម្រិតក្នុងការតបត ឬបញ្ចេញឥទ្ធិពលលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ប្រសិនបើមានការលើកឡើងអំពី បញ្ហាសន្តិសុខ និងបូរណភាពទឹកដី។
២. សម្ពាធផ្នែកមតិអន្តរជាតិពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាព្រំដែន ក្រុមអ្នកតាមដានបញ្ហាព្រំដែនបានលើកឡើងថា វត្តមានរបស់មេដឹកនាំពិភពលោក និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិនៅលើទឹកដីកម្ពុជា ផ្តល់ឱកាសឱ្យកម្ពុជាបង្ហាញពីភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងផ្លូវច្បាប់ (ដូចជាសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម) ដោយផ្ទាល់។ ប្រសិនបើមានការផ្សព្វផ្សាយអំពីភាពតានតឹង ឬការរំលោភបំពានណាមួយនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ថៃអាចនឹងរងនូវការរិះគន់ និងបាត់បង់ការគាំទ្រផ្នែកសីលធម៌ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។
៣. ការបាត់បង់ប្រៀបក្នុងការទាញយកការគាំទ្រពីមហាអំណាចអឺរ៉ុប ប្រទេសបារាំង និងបណ្តាប្រទេសនៅអឺរ៉ុបមួយចំនួន គឺជាសសរស្តម្ភដ៏សំខាន់នៃអង្គការហ្វ្រង់កូហ្វូនី។ អ្នកជំនាញផ្នែកទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិកត់សម្គាល់ថា ទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងកម្ពុជា និងបារាំងតាមរយៈកិច្ចប្រជុំកំពូលនេះ អាចធ្វើឱ្យបារាំង និងសម្ព័ន្ធមិត្តមានការយល់ដឹងកាន់តែច្បាស់អំពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដែលអាចកាត់បន្ថយប្រសិទ្ធភាពនៃការបញ្ចុះបញ្ចូលផ្នែកការទូតរបស់ថៃនៅលើឆាកអឺរ៉ុប។
៤. ផលប៉ះពាល់ដល់រូបភាពជាប្រទេសនាំមុខក្នុងតំបន់ យោងតាមអ្នកសង្កេតការណ៍សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយតំបន់ ថៃតែងតែព្យាយាមបង្ហាញខ្លួនជាមជ្ឈមណ្ឌលការទូត និងសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។ ការដែលកម្ពុជាទទួលបានទំនុកចិត្តរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលលំដាប់ពិភពលោក ខណៈដែលមានការចោទប្រកាន់អំពីបញ្ហាព្រំដែន អាចធ្វើឱ្យរូបភាពរបស់ថៃក្នុងនាមជាអ្នកជិតខាងល្អត្រូវបានចោទសួរពីសំណាក់ដៃគូអន្តរជាតិ។
៥. ការកើនឡើងនៃការឃ្លាំមើលលើការអនុវត្តច្បាប់អន្តរជាតិ អ្នកវិភាគផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិបានបង្ហាញទស្សនៈថា នៅពេលដែលបញ្ហាអធិបតេយ្យភាពត្រូវបានលើកយកមកពិភាក្សាក្នុងបរិបទនៃកិច្ចប្រជុំអន្តរជាតិធំៗ សកម្មភាពនានានៅតាមបណ្តោយព្រំដែននឹងស្ថិតនៅក្រោមការតាមដានយ៉ាងដិតដល់ពីអង្គការអន្តរជាតិ។ ការណ៍នេះធ្វើឱ្យភាគីថៃពិបាកក្នុងការធ្វើសកម្មភាពឯកតោភាគីនៅតាមតំបន់ដែលមិនទាន់ដាច់ស្រេច ដោយសារតែហានិភ័យនៃការប្រតិកម្មពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។
ទស្សនៈតុល្យភាព និងបរិបទការទូតបន្ថែម ទន្ទឹមនឹងការវិភាគខាងលើ អ្នកការទូត និងអ្នកជំនាញតំបន់អាស៊ានក៏បានផ្តល់ទស្សនៈផ្សេងទៀតផងដែរថា៖
ជំហររបស់ប្រទេសថៃ៖ រដ្ឋាភិបាលថៃតែងតែអះអាងពីការគោរពអធិបតេយ្យភាពគ្នាទៅវិញទៅមក និងការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាឆ្នាំ២០០០ (MOU 2000) ព្រមទាំងយន្តការគណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមា និងបោះបង្គោលព្រំដែនគោក (JBC) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដោយសន្តិវិធី។
តួនាទីនៃអង្គការហ្វ្រង់កូហ្វូនី៖ អ្នកជំនាញមួយចំនួនយល់ថា កិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនីផ្តោតជាចម្បងលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការវប្បធម៌ ភាសា សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព ជាជាងការធ្វើជាតុលាការកាត់ក្តីជម្លោះទ្វេភាគី ដូច្នេះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើបញ្ហាព្រំដែនអាចមានកម្រិតអាស្រ័យលើការសម្របសម្រួលការទូតរបស់ភាគីពាក់ព័ន្ធ។
១. សម្ពាធការទូតអន្តរជាតិកើនឡើង (Increased Diplomatic Pressure)
២. ការខូចខាតកេរ្តិ៍ឈ្មោះអន្តរជាតិ (Damage to International Reputation)
៣. ទំនាក់ទំនងអាស៊ានមានភាពតានតឹង (Strained Regional Relations - ASEAN)
៤. ការពិនិត្យផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ - ករណីប្រាសាទព្រះវិហារ (Increased International Legal Scrutiny - Preah Vihear)
៥. អស្ថិរភាពព្រំដែន និងការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច (Border Instability & Economic Loss)
កំណត់សម្គាល់បន្ថែមលើទស្សនៈផ្សេងទៀត៖
ខ្លឹមសារខាងលើគឺជាការបកស្រាយផ្អែកតាមរូបភាពក្រាហ្វិកដែលបានផ្តល់ជូន
សូមធ្វើការប្រៀបធៀបទីផ្សារ អាស៊ាន ASEAN Market ជាមួយ ទីផ្សារ ហ្វង់កូហ្វូនី Francophonie Market
ការប្រៀបធៀបរវាង ទីផ្សារអាស៊ាន (ASEAN Market) និង ទីផ្សារហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Francophonie Market) បង្ហាញឱ្យឃើញពីលក្ខណៈពិសេសផ្សេងគ្នាទាំងផ្នែកភូមិសាស្ត្រ រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងសក្តានុពលពាណិជ្ជកម្ម។ ខាងក្រោមនេះគឺជាតារាងប្រៀបធៀបទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗនៃទីផ្សារទាំងពីរ៖
| លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ | ទីផ្សារអាស៊ាន (ASEAN Market) | ទីផ្សារហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Francophonie Market) |
| វិសាលភាពភូមិសាស្ត្រ | ប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រតែមួយ គឺតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ (មានសមាជិក ១០ ប្រទេស និងទីម័រខាងកើត)។ | លាតសន្ធឹងលើទ្វីបចំនួន ៥ ជុំវិញពិភពលោក (អឺរ៉ុប អាហ្វ្រិក អាមេរិក អាស៊ី និងអូសេអានី) ដែលមានរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាលសមាជិក/សង្កេតការណ៍សរុបជាង ៨០។ |
| ចំនួនប្រជាជនសរុប | ប្រមាណ ៦៨០ លាននាក់ (កម្លាំងពលកម្មវ័យក្មេង និងវណ្ណៈកណ្តាលកំពុងកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស)។ | ប្រមាណ ១,២ ពាន់លាននាក់ សរុបក្នុងបណ្តាប្រទេសសមាជិក (ក្នុងនោះមានអ្នកប្រើប្រាស់ភាសាបារាំងប្រមាណជាង ៣២០ លាននាក់)។ |
| ទំហំសេដ្ឋកិច្ច (GDP) | ប្រមាណ ៣,៨ ទៅ ៤ ទ្រីលានដុល្លារអាមេរិក (ជាប្លុកសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី ៥ លើពិភពលោក)។ | រួមចំណែកប្រមាណ ១៦% នៃ GDP ពិភពលោក និងប្រមាណ ២០% នៃពាណិជ្ជកម្មទំនិញពិភពលោក (រាប់បញ្ចូលទាំងសេដ្ឋកិច្ចធំៗដូចជា បារាំង កាណាដា បែលហ្ស៊ិក និងស្វីស)។ |
| កម្រិតនៃសមាហរណកម្ម | ខ្ពស់ និងស៊ីជម្រៅ៖ មានសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន (AEC) តំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីអាស៊ាន (AFTA) កាត់បន្ថយពន្ធគយស្ទើរតែដល់សូន្យ និងមានកិច្ចព្រមព្រៀង RCEP។ | មធ្យម (ផ្អែកលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ)៖ មិនមែនជាសហភាពគយ ឬទីផ្សាររួមតែមួយទេ ប៉ុន្តែប្រើប្រាស់យន្តការជំរុញពាណិជ្ជកម្ម វិនិយោគ និងបណ្តាញធុរកិច្ចរួមភាសា។ |
| មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការតភ្ជាប់ | ផ្អែកលើ ទីតាំងភូមិសាស្ត្រជិតគ្នា ខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ផលិតកម្មក្នុងតំបន់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី។ | ផ្អែកលើ ភាសាបារាំង និងវប្បធម៌រួម ដែលជួយកាត់បន្ថយឧបសគ្គផ្នែកទំនាក់ទំនង ប្រព័ន្ធច្បាប់ និងទំនុកចិត្តក្នុងការធ្វើធុរកិច្ច។ |
| វិស័យស្នូល និងសក្តានុពល | កម្មន្តសាល និងផលិតកម្ម (គ្រឿងអេឡិចត្រូនិក វាយនភណ្ឌ រថយន្ត) កសិកម្ម ទេសចរណ៍ និងសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល។ | បច្ចេកវិទ្យាទំនើប និងនវានុវត្តន៍ (ពីអឺរ៉ុប និងកាណាដា) ធនធានរ៉ែ ថាមពល កសិ-ឧស្សាហកម្ម និងទីផ្សារប្រើប្រាស់ដែលកំពុងរីកចម្រើនខ្លាំងនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។ |
ចំណុចខ្លាំង និងឱកាសសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងទីផ្សារទាំងពីរ
ទីផ្សារអាស៊ាន (ASEAN) ជាទីផ្សារមូលដ្ឋាន និងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់៖ កម្ពុជាទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ដោយផ្ទាល់ពីភាពងាយស្រួលក្នុងការដឹកជញ្ជូនឆ្លងដែន ការលើកលែងពន្ធនាំចេញ-នាំចូល និងការតភ្ជាប់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្នុងតំបន់។ ទីផ្សារនេះស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការនាំចេញកសិផល ផលិតផលឧស្សាហកម្មកែច្នៃ និងការទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរក្នុងតំបន់។
ទីផ្សារហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Francophonie) ជាទីផ្សារពិពិធកម្ម និងទាក់ទាញវិនិយោគគុណភាពខ្ពស់៖ ទីផ្សារហ្វ្រង់កូហ្វូនីបែងចែកជាពីរក្រុមសំខាន់ៗ គឺប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (បារាំង កាណាដា ស្វីស បែលហ្ស៊ិក) ដែលជាប្រភពនៃទុនវិនិយោគ បច្ចេកវិទ្យា និងទីផ្សារនាំចេញតម្លៃខ្ពស់ និងក្រុមប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ដែលជាទីផ្សារថ្មីដ៏ធំសម្រាប់ការនាំចេញអង្ករ សម្លៀកបំពាក់ និងផលិតផលប្រើប្រាស់របស់កម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងទីផ្សារទាំងពីរ ផ្តល់ឱកាសឱ្យកម្ពុជាដើរតួជា «ស្ពានតភ្ជាប់» ដោយប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានផលិតកម្មនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ទំនិញ និងសេវាកម្មទៅកាន់បណ្តាញទីផ្សារដ៏ធំទូលាយនៃពិភពហ្វ្រង់កូហ្វូនី។
រៀបរាប់មូលហេតុសំខាន់ៗ ០៥ ដែលប្រទេសថៃ មិនព្រមចូលជាសមាជិក Francophonie គឺនៅតែជាអ្នកសង្កេតការណ៍តាំងពី ២០០៨ មក
ការដែលប្រទេសថៃរក្សាឋានៈត្រឹមជា «ប្រទេសសង្កេតការណ៍» (Observer) នៃអង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វូនី (OIF) ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៨ មក ដោយមិនដាក់ពាក្យស្នើសុំធ្វើជាសមាជិកពេញសិទ្ធិ (Full Member) ឬសមាជិកសម្ព័ន្ធ (Associate Member) បណ្តាលមកពីកត្តាប្រវត្តិសាស្ត្រ នយោបាយ ភាសា និងយុទ្ធសាស្ត្រការទូតដូចខាងក្រោម៖
១. កត្តាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងកង្វះមូលដ្ឋានគ្រឹះភាសាបារាំង អង្គការហ្វ្រង់កូហ្វូនីត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយផ្អែកលើការប្រើប្រាស់ភាសាបារាំង និងទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្ត្រជាមួយប្រទេសបារាំង។ ខុសពីប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ដែលធ្លាប់ស្ថិតក្រោមអាណាព្យាបាល ឬអាណានិគមបារាំង និងមានប្រវត្តិប្រើប្រាស់ភាសាបារាំងក្នុងប្រព័ន្ធរដ្ឋបាល និងអប់រំ ប្រទេសថៃពុំធ្លាប់ស្ថិតក្រោមអាណានិគមបារាំងឡើយ។ ដូច្នេះ ភាសាបារាំងពុំមានឥទ្ធិពល និងពុំត្រូវបានប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយក្នុងសង្គម ឬស្ថាប័នរដ្ឋរបស់ថៃទេ ដោយថៃផ្តោតអាទិភាពលើភាសាអង់គ្លេសជាភាសាអន្តរជាតិទីពីរ។
២. ការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏រសើបជាមួយប្រទេសបារាំង ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើប (ចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី២០) ប្រទេសថៃ (សៀម) ធ្លាប់មានជម្លោះ និងការប៉ះទង្គិចគ្នាជាមួយបារាំង (ដូចជាវិបត្តិប៉ាក់ណាម ឆ្នាំ១៨៩៣) ដែលនាំឱ្យថៃត្រូវបាត់បង់ទឹកដីមួយចំនួននៅតំបន់ឥណ្ឌូចិនទៅឱ្យបារាំងគ្រប់គ្រង។ កត្តាប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនេះធ្វើឱ្យមនោសញ្ចេតនាជាតិនិយមនៅថៃ ពុំសូវមានភាពស្និទ្ធស្នាល ឬផ្តល់តម្លៃពិសេសដល់អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ និងភាសាបារាំងនោះទេ។
៣. លក្ខខណ្ឌតម្រូវ និងកាតព្វកិច្ចរបស់សមាជិកពេញសិទ្ធិ ដើម្បីក្លាយជាសមាជិកពេញសិទ្ធិរបស់ OIF ប្រទេសសាមីត្រូវបំពេញលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងមួយចំនួន ដូចជាការបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់ភាសាបារាំងជាក់ស្តែងក្នុងប្រទេស ការប្តេជ្ញាចិត្តលើកកម្ពស់ការបង្រៀនភាសាបារាំងក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំជាតិ និងការបង់វិភាគទានថវិកាប្រចាំឆ្នាំក្នុងកម្រិតខ្ពស់។ ការរក្សាឋានៈត្រឹមជាអ្នកសង្កេតការណ៍ ជួយឱ្យថៃមិនចាំបាច់ទទួលរងកាតព្វកិច្ចទាំងនេះ ប៉ុន្តែនៅតែអាចចូលរួមប្រជុំ និងតាមដានព័ត៌មានបាន។
៤. ការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសម្ពាធនយោបាយ និងសិទ្ធិមនុស្ស ធម្មនុញ្ញនៃអង្គការហ្វ្រង់កូហ្វូនី (ជាពិសេសសេចក្តីថ្លែងការណ៍ Bamako ឆ្នាំ២០០០) ផ្តោតសំខាន់លើការគោរពលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នីតិរដ្ឋ និងសិទ្ធិមនុស្ស ហើយអង្គការនេះអាចផ្អាកសមាជិកភាពរបស់ប្រទេសណាដែលមានរដ្ឋប្រហារយោធា។ ដោយសារប្រទេសថៃធ្លាប់ជួបប្រទះវិបត្តិនយោបាយ និងរដ្ឋប្រហារជាញឹកញាប់ (ដូចជានៅឆ្នាំ២០០៦ និងឆ្នាំ២០១៤) ការក្លាយជាសមាជិកពេញសិទ្ធិនឹងធ្វើឱ្យថៃប្រឈមនឹងការពិនិត្យតាមដាន ការរិះគន់ ឬការព្យួរសមាជិកភាពពីសំណាក់ OIF នៅពេលមានភាពមិនប្រក្រតីផ្នែកនយោបាយផ្ទៃក្នុង។
៥. យុទ្ធសាស្ត្រការទូតពហុទិស និងផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច គោលនយោបាយការបរទេសរបស់ថៃផ្តោតជាចម្បងលើក្របខ័ណ្ឌអាស៊ាន (ASEAN) ភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយក្នុងតំបន់ (RCEP) និងទំនាក់ទំនងជាមួយមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចធំៗដូចជា អាមេរិក ចិន និងជប៉ុន។ ចំពោះក្របខ័ណ្ឌហ្វ្រង់កូហ្វូនី ថៃមើលឃើញថាឋានៈជាអ្នកសង្កេតការណ៍គឺគ្រប់គ្រាន់ហើយសម្រាប់ការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយបណ្តាប្រទេសនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក និងអឺរ៉ុបនិយាយភាសាបារាំង ដោយពុំចាំបាច់ចំណាយធនធានការទូត និងថវិកាច្រើនហួសហេតុដើម្បីដំឡើងឋានៈជាសមាជិកពេញសិទ្ធិនោះឡើយ។
តំបន់ «ប៉ាក់ណាម» (Paknam) ដែលជាទីតាំងនៃ វិបត្តិប៉ាក់ណាម ឆ្នាំ១៨៩៣ (Paknam Incident 1893) ឬភាគីបារាំងហៅថា L'incident de Paknam បច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅក្នុង ស្រុកមឿងសាមុតប្រាកាន (Mueang Samut Prakan District) ខេត្តសាមុតប្រាកាន (Samut Prakan Province) នៃប្រទេសថៃ។
ព័ត៌មានលម្អិតអំពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ៖
អត្ថន័យនៃឈ្មោះ៖ ពាក្យថា «ប៉ាក់ណាម» (ปากน้ำ) ក្នុងភាសាថៃ មានន័យថា «មាត់ទន្លេ» ឬ «ពាមទន្លេ» ដែលសំដៅទៅលើចំណុចប្រសព្វរវាង ទន្លេចៅព្រះយ៉ា (Chao Phraya River) ហូរចាក់ទៅក្នុង ឈូងសមុទ្រថៃ។ បច្ចុប្បន្ន ទីប្រជុំជនកណ្តាលនៃខេត្តសាមុតប្រាកាន ត្រូវបានប្រជាជនថៃហៅជាទូទៅថា «ប៉ាក់ណាម» ដដែល។
ចម្ងាយពីទីក្រុងបាងកក៖ ខេត្តសាមុតប្រាកាន មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងភាគអាគ្នេយ៍នៃទីក្រុងបាងកក ដោយស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ២៥ ទៅ ៣០ គីឡូម៉ែត្រ ពីកណ្តាលរាជធានីបាងកក។
ទីតាំងប្រយុទ្ធជាក់ស្តែង (បន្ទាយព្រះចុល្លចមក្លៅ)៖ ការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយអាវុធនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៩៣ បានកើតឡើងនៅត្រង់ បន្ទាយព្រះចុល្លចមក្លៅ (Phra Chulachomklao Fort) ដែលស្ថិតនៅក្នុងឃុំឡែមហ្វាផា (Laem Fa Pha) ស្រុកព្រះសាមុតចេតិយ (Phra Samut Chedi District) ខេត្តសាមុតប្រាកាន។ នៅទីនោះ កងទ័ពជើងទឹកសៀមបានបើកការបាញ់ប្រហារលើនាវាចម្បាំងបារាំងចំនួន ២ គ្រឿង (គឺនាវា Inconstant និង Comète) ដែលបានបើកបរសម្រុកឆ្លងកាត់មាត់ទន្លេចៅព្រះយ៉ា ឆ្ពោះទៅកាន់ព្រះបរមរាជវាំងនៅទីក្រុងបាងកក ដើម្បីដាក់សម្ពាធឱ្យសៀមប្រគល់ទឹកដីត្រើយខាងកើតទន្លេមេគង្គ (ប្រទេសឡាវសព្វថ្ងៃ) ទៅឱ្យបារាំង។
តំបន់ពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀតក្នុងវិបត្តិឆ្នាំ១៨៩៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី២០៖
ក្រៅពីចំណុចផ្ទុះអាវុធនៅ ខេត្តសាមុតប្រាកាន (ប៉ាក់ណាម) កងទ័ពបារាំងក៏បានចូលកាន់កាប់តំបន់យុទ្ធសាស្ត្រផ្សេងទៀតរបស់សៀម ដើម្បីធានាការអនុវត្តសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម៖
ខេត្តចន្ទបុរី (Chanthaburi)៖ បារាំងបានចូលកាន់កាប់ខេត្តចន្ទបុរី អស់រយៈពេលជាង ១០ ឆ្នាំ (១៨៩៣–១៩០៤) ដើម្បីបង្ខំឱ្យសៀមដកទ័ពចេញពីតំបន់ទន្លេមេគង្គ។
ខេត្តត្រាត (Trat) និងកោះកុង៖ នៅឆ្នាំ១៩០៤ បារាំងបានដកទ័ពចេញពីចន្ទបុរី ហើយប្តូរមកកាន់កាប់ខេត្តត្រាត និងកោះនានា (ដូចជាកោះកុដ) រហូតដល់ឆ្នាំ១៩០៧ ទើបបារាំងប្រគល់ខេត្តត្រាតទៅឱ្យសៀមវិញ ជាថ្នូរនឹងការដែលសៀមប្រគល់ខេត្តបាត់ដំបង សៀមរាប និងសិរីសោភ័ណ មកឱ្យប្រទេសកម្ពុជាវិញ។
សូមលំអិតអំពីវត្តមានកងទ័ពបារាំង នៅ ឥណ្ឌូចិន France- Indochine ឆ្នាំណាចូលដល់ខេត្តណា កាន់កាប់ខេត្តណា? ដកវិញពេលណា ជាពិសេសទឹកដី ស្យាម Siam
វត្តមានកងទ័ពបារាំងនៅតំបន់ឥណ្ឌូចិន (Indochine française) និងការចូលកាន់កាប់តំបន់យុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួនក្នុងទឹកដីស្យាម (Siam) បានវិវត្តតាមដំណាក់កាលប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់ៗ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៩ រហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០។
ខាងក្រោមនេះគឺជាការលម្អិតតាមកាលបរិច្ឆេទ ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងការដកទ័ពចេញវិញ៖
១. ការចូលមកដល់ និងការបង្កើតសហភាពឥណ្ឌូចិន (១៨៥៨ – ១៨៩៣)
បារាំងបានពង្រីកឥទ្ធិពលយោធាជាបន្តបន្ទាប់តាមលំដាប់ខេត្ត និងតំបន់ដូចខាងក្រោម៖
វៀតណាម (កូសាំងស៊ីន អណ្ណាម និងតុងកឹង)៖
ឆ្នាំ១៨៥៨៖ កងទ័ពជើងទឹកបារាំង-អេស្ប៉ាញ ចូលវាយប្រហារ និងចុះចតដំបូងនៅ ទីក្រុងដាណាំង (Da Nang / Tourane)។
ឆ្នាំ១៨៥៩ – ១៨៦២៖ បារាំងវាយកាន់កាប់ ទីក្រុងព្រៃនគរ (Saigon) និងខេត្តភាគខាងកើតចំនួន ៣ នៃកម្ពុជាក្រោម (បៀនហ្វា យ៉ាឌិញ ឌិញទឿង) បង្កើតជាដែនដីកូសាំងស៊ីន (Cochinchina)។ នៅ ឆ្នាំ១៨៦៧ បារាំងកាន់កាប់ខេត្តភាគខាងលិចទាំង ៣ ទៀត (វិញឡុង អានយ៉ាង ហាទៀង) ទាំងស្រុង។
ឆ្នាំ១៨៧៣ – ១៨៨៥៖ កងទ័ពបារាំងវាយឡើងទៅភាគខាងជើង កាន់កាប់ ទីក្រុងហាណូយ (Hanoi) តំបន់តុងកឹង (Tonkin) និងតំបន់កណ្តាលអណ្ណាម (Annam - ទីក្រុង Hue)។
កម្ពុជា (អាណាព្យាបាលបារាំង)៖
ឆ្នាំ១៨៦៣៖ បារាំងចុះសន្ធិសញ្ញាដាក់អាណាព្យាបាលលើព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដោយបញ្ជូនមន្ត្រី និងកងកម្លាំងការពារមកតាំងទីនៅ រាជធានីឧដុង្គ និងបន្ទាប់មកផ្លាស់មក រាជធានីភ្នំពេញ (ឆ្នាំ១៨៦៦)។
ឡាវ (អាណាព្យាបាលបារាំង)៖
ឆ្នាំ១៨៩៣៖ បន្ទាប់ពីវិបត្តិយោធាជាមួយស្យាម បារាំងបានចូលកាន់កាប់ទឹកដីត្រើយខាងកើតទន្លេមេគង្គទាំងមូល (រួមមាន ហ្លួងព្រះបាង វៀងចន្ទន៍ និងចម្ប៉ាសាក់) បញ្ចូលទៅក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិន។
២. វត្តមានកងទ័ពបារាំងនៅលើទឹកដីស្យាម (Siam)៖ កាន់កាប់ខេត្តណា និងដកវិញពេលណា?
ដើម្បីដាក់សម្ពាធឱ្យស្យាមបោះបង់ការទាមទារលើទឹកដីឡាវ និងប្រគល់ខេត្តខ្មែរភាគពាយ័ព្យមកវិញ កងទ័ពបារាំងបានចូលកាន់កាប់ខេត្តយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ស្យាមជាដំណាក់កាល៖
| តំបន់ / ខេត្តក្នុងទឹកដីស្យាម | ឆ្នាំចូលកាន់កាប់ | ឆ្នាំដកទ័ពចេញវិញ | មូលហេតុ និងលក្ខខណ្ឌនៃការដោះដូរទឹកដី |
១. មាត់ទន្លេចៅព្រះយ៉ា (ប៉ាក់ណាម) (ខេត្តសាមុតប្រាកាន) | កក្កដា ១៨៩៣ | តុលា ១៨៩៣ | នាវាចម្បាំងបារាំងសម្រុកចូលបិទផ្លូវទឹកមុខទីក្រុងបាងកក (វិបត្តិប៉ាក់ណាម) ដើម្បីបង្ខំឱ្យស្យាមចុះសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី ៣ តុលា ១៨៩៣ ប្រគល់ទឹកដីត្រើយខាងកើតទន្លេមេគង្គ (ឡាវ) ឱ្យបារាំង។ |
| ២. ខេត្តចន្ទបុរី (Chanthaburi) | ឆ្នាំ ១៨៩៣ | ឆ្នាំ ១៩០៤ (កាន់កាប់ ១១ ឆ្នាំ) | បារាំងដាក់ទ័ពកាន់កាប់ខេត្តចន្ទបុរីទុកជា «ទ្រព្យធានា» ដើម្បីធានាថាស្យាមដកទ័ពចេញពីតំបន់គ្មានកងទ័ពចម្ងាយ ២៥ គ.ម តាមបណ្តោយទន្លេមេគង្គ និងកាត់ទោសមន្ត្រីស្យាមដែលពាក់ព័ន្ធការបាញ់សម្លាប់មន្ត្រីបារាំង។ |
៣. ខេត្តត្រាត (Trat) និងកោះនានា (រួមទាំងកោះកុង និងកោះកុដ) | ឆ្នាំ ១៩០៤ | ឆ្នាំ ១៩០៧ (កាន់កាប់ ៣ ឆ្នាំ) | តាមសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ បារាំងដកទ័ពពីចន្ទបុរី ហើយមកកាន់កាប់ខេត្តត្រាតជំនួស។ នៅ ថ្ងៃទី ២៣ មីនា ១៩០៧ បារាំងដកទ័ពចេញពីខេត្តត្រាត និងប្រគល់ទៅឱ្យស្យាមវិញ ជាថ្នូរនឹងការដែលស្យាមប្រគល់ ខេត្តបាត់ដំបង សៀមរាប និងសិរីសោភ័ណ មកឱ្យកម្ពុជាវិញ។ |
៤. តំបន់ត្រើយខាងលិចទន្លេមេគង្គ (ខេត្តសៃយ៉ាប៊ូរី និងចម្ប៉ាសាក់) | ឆ្នាំ ១៩០៤ | បញ្ចូលក្នុងឡាវ (ដកចេញនៅ ១៩៥៤) | ស្យាមប្រគល់តំបន់ទាំងនេះឱ្យបារាំងគ្រប់គ្រងតាមសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ ហើយបារាំងបានបញ្ចូលទៅក្នុងដែនដីឡាវរហូតដល់ឡាវទទួលបានឯករាជ្យ។ |
(កំណត់សម្គាល់៖ នៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ឆ្នាំ១៩៤១ ស្យាមបានលើកទ័ពវាយយកខេត្តបាត់ដំបង សៀមរាប ព្រះវិហារ និងសៃយ៉ាប៊ូរី ទៅកាន់កាប់មួយរយៈ ប៉ុន្តែក្រោយសង្គ្រាមចប់ តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ឆ្នាំ១៩៤៦ ស្យាមត្រូវបង្ខំចិត្តប្រគល់ខេត្តទាំងនេះមកឱ្យបារាំង/ឥណ្ឌូចិនវិញនៅចុងឆ្នាំ១៩៤៦។)
៣. ការដកកងទ័ពបារាំងចេញពីឥណ្ឌូចិនទាំងស្រុង (១៩៥៣ – ១៩៥៦)
វត្តមានយោធាបារាំងនៅឥណ្ឌូចិនបានឈានដល់ទីបញ្ចប់បន្ទាប់ពីចលនាទាមទារឯករាជ្យ និងបរាជ័យយោធារបស់បារាំងនៅសមរភូមិឌៀនបៀនភូ (Dien Bien Phu) នាខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៤៖
ប្រទេសកម្ពុជា៖ ទទួលបានឯករាជ្យពេញលេញនៅ ថ្ងៃទី ៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣ តាមរយៈព្រះរាជបូជនីយកិច្ចទាមទារឯករាជ្យរបស់ព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ ហើយបារាំងបានផ្ទេរអំណាចយោធា និងដកកងទ័ពចេញជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៤។
ប្រទេសឡាវ៖ បារាំងបានចុះសន្ធិសញ្ញាផ្តល់ឯករាជ្យនៅ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៣ និងដកកងទ័ពចេញក្រោយសន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ ឆ្នាំ១៩៥៤។
ប្រទេសវៀតណាម៖ បន្ទាប់ពី កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤ បារាំងបានដកកងទ័ពចេញពីវៀតណាមខាងជើង (ទីក្រុងហាណូយ និងហៃហ្វុង) នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៤ ដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៥។ ចំណែកនៅវៀតណាមខាងត្បូង (ទីក្រុងព្រៃនគរ) កងទ័ពបារាំងចុងក្រោយបានដកចេញទាំងស្រុងនៅ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦ ដែលជាការបិទបញ្ចប់វត្តមានយោធាអាណានិគមបារាំងនៅឥណ្ឌូចិនជាស្ថាពរ។
ខាងក្រោមនេះគឺជាបណ្តុំឯកសារផែនទីប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការនៃប្រទេសស្យាម (Siam) អំឡុងឆ្នាំ ១៨៩៣ ដែលបង្ហាញពីវិសាលភាពទឹកដី តំបន់ជម្លោះ និងការផ្លាស់ប្តូរព្រំដែនជាមួយឥណ្ឌូចិនបារាំង តាមរយៈបណ្ណសារប្រវត្តិសាស្ត្រអន្តរជាតិ (Wikimedia Commons និង Wikipedia)៖
១. ផែនទីដើមបោះពុម្ពក្នុងឆ្នាំ ១៨៩៣ (Historical Maps from 1893)
៖ ផែនទីនេះបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីព្រំប្រទល់រវាងដែនដីស្យាម (ពណ៌បៃតង) និងឥណ្ឌូចិនបារាំង (ពណ៌ស្វាយ) រួមទាំងតំបន់ឡាវ និងខេត្តភាគពាយ័ព្យនៃកម្ពុជា (បាត់ដំបង សៀមរាប) ដែលស្ថិតក្រោមការទាមទារ និងការចរចារវាងបារាំង និងស្យាម។ផែនទីព្រះរាជាណាចក្រស្យាម និងតំបន់ទាមទាររបស់បារាំង ឆ្នាំ១៨៩៣ (Siamese Question Territory Map 1893) ៖ ជាផែនទីបោះពុម្ពផ្សាយនៅប្រទេសបារាំងនាខែសីហា ឆ្នាំ១៨៩៣ អំឡុងពេលមានវិបត្តិបារាំង-ស្យាម ដោយបង្ហាញទីតាំងនាវាចម្បាំងបារាំងនៅឈូងសមុទ្រស្យាម និងតំបន់ជម្លោះតាមដងទន្លេមេគង្គ (Territoire contesté)។ផែនទីបារាំង៖ ព្រះរាជាណាចក្រស្យាម ឆ្នាំ១៨៩៣ (Carte du Royaume de Siam - Le Petit Journal 1893)
២. ផែនទីបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរព្រំដែន និងការប្រគល់ទឹកដី (1863 – 1909)
៖ ផែនទីក្រាហ្វិកនេះបែងចែកពណ៌យ៉ាងច្បាស់លាស់នូវតំបន់នីមួយៗដែលស្យាមបានប្រគល់ឱ្យបារាំង និងអង់គ្លេសតាមឆ្នាំនីមួយៗ (រួមមានឆ្នាំ ១៨៦៣, ១៨៨៨, ១៨៩៣, ១៩០៤, ១៩០៧ និង ១៩០៩)។ផែនទីការកាត់ទឹកដីរបស់ស្យាម (Map of Siam Territorial Cessions)
សង្ខេបលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រនៅលើផែនទីស្យាម អំឡុងឆ្នាំ ១៨៩៣៖
ប្រសិនបើអ្នកពិនិត្យមើលផែនទីមុន និងក្រោយសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី ៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៨៩៣ អ្នកនឹងឃើញចំណុចសម្គាល់សំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
មុនខែតុលា ឆ្នាំ១៨៩៣៖ ផែនទីរបស់ស្យាមបានរាប់បញ្ចូលទឹកដីឡាវទាំងមូល (ត្រើយខាងកើត និងខាងលិចទន្លេមេគង្គ) ខេត្តបាត់ដំបង សៀមរាប សិរីសោភ័ណ និងស្ទឹងត្រែង ថាជាតំបន់ចំណុះរបស់ស្យាម។
ក្រោយខែតុលា ឆ្នាំ១៨៩៣៖ បន្ទាប់ពីវិបត្តិប៉ាក់ណាម ព្រំដែនខាងកើតរបស់ស្យាមត្រូវបានកំណត់ត្រឹម ដងទន្លេមេគង្គ ដោយស្យាមត្រូវប្រគល់ទឹកដីត្រើយខាងកើតទន្លេមេគង្គទាំងមូល (ប្រទេសឡាវបច្ចុប្បន្ន និងខេត្តស្ទឹងត្រែង) ទៅឱ្យឥណ្ឌូចិនបារាំង ព្រមទាំងមានការគូសបញ្ជាក់ពី តំបន់គ្មានកងទ័ពចម្ងាយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រ នៅត្រើយខាងលិចទន្លេមេគង្គ និងក្នុងខេត្តបាត់ដំបង-សៀមរាប ផងដែរ។
សម្រាប់គណៈប្រតិភូអន្តរជាតិនៃបណ្តាប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង (Organisation Internationale de la Francophonie - OIF) ដែលអញ្ជើញមកចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូល ឬបេសកកម្មផ្លូវការនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា តម្រូវការព័ត៌មាន និងប្រធានបទដែលពួកគេរំពឹងចង់ដឹង ត្រូវបានបែងចែកតាម កម្រិតអាទិភាព (Priority Levels) ចាប់ពីកម្រិតចាំបាច់បំផុត រហូតដល់កម្រិតបន្ទាប់បន្សំ ដូចខាងក្រោម៖
អាទិភាពកម្រិតទី ១៖ សន្តិសុខ ពិធីការ និងភស្តុភារកម្ម (Security, Protocol & Logistics) — កម្រិតខ្ពស់បំផុត
នេះជាព័ត៌មានមូលដ្ឋានដែលប្រតិភូត្រូវការភ្លាមៗមុន និងពេលមកដល់ ដើម្បីធានាបាននូវសុវត្ថិភាព និងភាពរលូននៃបេសកកម្ម៖
សន្តិសុខ និងសុវត្ថិភាពផ្ទាល់ខ្លួន៖ យន្តការការពារសន្តិសុខរបស់អាជ្ញាធរកម្ពុជា លេខទូរស័ព្ទសង្គ្រោះបន្ទាន់ (ប៉ូលិស ពេទ្យ ក្រុមឆ្លើយតបរហ័ស) និងគ្លីនិក ឬមន្ទីរពេទ្យស្តង់ដារអន្តរជាតិនៅភ្នំពេញ និងសៀមរាប។
នីតិវិធីអន្តោប្រវេសន៍ និងគយ៖ ការសម្រួលទិដ្ឋាការការទូត/ផ្លូវការ (Diplomatic/Official Visa) ច្រកពិសេសនៅអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ (VIP/Fast-Track) និងបទប្បញ្ញត្តិពាក់ព័ន្ធនឹងការនាំចូលឧបករណ៍ទំនាក់ទំនង ឬសម្ភារៈបច្ចេកទេស។
ការធ្វើដំណើរ និងការស្នាក់នៅ៖ ប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនផ្លូវការ ផែនទីទីតាំងប្រជុំ សណ្ឋាគារស្នាក់នៅ និងបណ្តាញទំនាក់ទំនង (អ៊ីនធឺណិតល្បឿនលឿន ស៊ីមកាត និងបរិក្ខារបកប្រែភាសាបារាំង-អង់គ្លេស-ខ្មែរ)។
អាទិភាពកម្រិតទី ២៖ របៀបវារៈនយោបាយ ការទូត និងអភិបាលកិច្ច (Geopolitics, Diplomacy & Governance) — កម្រិតយុទ្ធសាស្ត្រ
ក្នុងនាមជាតំណាងរដ្ឋាភិបាល ប្រតិភូតែងស្វែងយល់ពីជំហរនយោបាយ និងបរិយាកាសស្ថិរភាពរបស់ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ៖
ជំហរការទូត និងតួនាទីរបស់កម្ពុជាក្នុងតំបន់៖ គោលនយោបាយការបរទេសឯករាជ្យ តួនាទីកម្ពុជាក្នុងអាស៊ាន (ASEAN) និងទស្សនវិស័យរបស់កម្ពុជាក្នុងការពង្រឹងសាមគ្គីភាពនៃសហគមន៍ហ្វ្រង់កូហ្វូនីនៅតំបន់អាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក។
ស្ថិរភាពនយោបាយ និងសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង៖ វឌ្ឍនភាពនៃសន្តិភាព ស្ថិរភាពសង្គម កំណែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ និងនីតិរដ្ឋនៅកម្ពុជា។
ប្រធានបទស្នូលនៃកិច្ចប្រជុំ៖ ឯកសារទស្សនទាន (Concept Notes) សេចក្តីព្រាងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម និងគំនិតផ្តួចផ្តើមថ្មីៗដែលកម្ពុជាលើកយកមកពិភាក្សា (ដូចជា សន្តិភាព ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងបរិវត្តកម្មឌីជីថល)។
អាទិភាពកម្រិតទី ៣៖ សេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម និងកាលានុវត្តភាពវិនិយោគ (Economy, Trade & Investment) — កម្រិតផលប្រយោជន៍ជាក់ស្តែង
បច្ចុប្បន្ន ហ្វ្រង់កូហ្វូនីផ្តោតខ្លាំងលើ "ហ្វ្រង់កូហ្វូនីសេដ្ឋកិច្ច" (Francophonie économique) ដូច្នេះប្រតិភូ និងធុរជនអមដំណើរចង់ដឹងច្បាស់អំពី៖
សក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ច និងច្បាប់វិនិយោគថ្មី៖ កំណើន GDP របស់កម្ពុជា ការលើកទឹកចិត្តផ្នែកពន្ធដារ និងលក្ខខណ្ឌអំណោយផលសម្រាប់អ្នកវិនិយោគបរទេស (ច្បាប់ស្តីពីវិនិយោគនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា)។
វិស័យអាទិភាពសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ៖ កសិ-ឧស្សាហកម្ម ថាមពលស្អាត (Green Energy) ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ បច្ចេកវិទ្យាហិរញ្ញវត្ថុ (FinTech) និងទេសចរណ៍។
ច្រកទីផ្សារតំបន់៖ លទ្ធភាពប្រើប្រាស់កម្ពុជាជាមូលដ្ឋានផលិតកម្ម ឬច្រកចូលទៅកាន់ទីផ្សារអាស៊ាន និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីនានា (RCEP, FTA)។
អាទិភាពកម្រិតទី ៤៖ វប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការប្រើប្រាស់ភាសាបារាំង (Culture, Heritage & French Language) — កម្រិតអត្តសញ្ញាណ
ភាសា និងវប្បធម៌ គឺជាព្រលឹងនៃអង្គការ OIF ដែលប្រតិភូតែងផ្តល់តម្លៃខ្ពស់៖
ស្ថានភាពនៃភាសាបារាំងនៅកម្ពុជា៖ តួនាទីភាសាបារាំងក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំ ឧត្តមសិក្សា ប្រព័ន្ធច្បាប់ វេជ្ជសាស្ត្រ និងការគាំទ្រដល់យុវជននិយាយភាសាបារាំង។
បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្ររួម៖ ប្រាសាទបុរាណខ្មែរ (ជាពិសេសតំបន់អង្គរ) កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិក្នុងការអភិរក្សប្រាសាទ (ដូចជាយន្តការ ICC-Angkor ដែលមានបារាំងជាសហប្រធាន) និងសំណង់ស្ថាបត្យកម្មបេតិកភណ្ឌសម័យអាណាព្យាបាលនៅភ្នំពេញ បាត់ដំបង និងកំពត។
ទំនៀមទម្លាប់ និងក្រមសីលធម៌សង្គម៖ របៀបប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយថ្នាក់ដឹកនាំ និងប្រជាជនខ្មែរ (ការសំពះ ពាក្យពេចន៍គួរសម និងបម្រាមវប្បធម៌នៅទីសក្ការៈ)។
អាទិភាពកម្រិតទី ៥៖ ទេសចរណ៍ បរិស្ថាន និងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ (Tourism, Environment & Local Lifestyle) — កម្រិតបន្ទាប់បន្សំ
ជាព័ត៌មានសម្រាប់ការសម្រាកលំហែក្រៅម៉ោងប្រជុំ និងការយល់ដឹងពីសង្គមទូទៅ៖
គោលដៅទេសចរណ៍វប្បធម៌ និងអេកូទេសចរណ៍៖ តំបន់អង្គរ សារមន្ទីរជាតិ តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ និងគម្រោងអភិរក្សបរិស្ថាន/ព្រៃឈើ។
ម្ហូបអាហារ និងសិល្បៈខ្មែរ៖ មុខម្ហូបប្រពៃណីខ្មែរ ភោជនីយដ្ឋានដែលមានអនាម័យ និងស្តង់ដារខ្ពស់ ព្រមទាំងការសម្តែងសិល្បៈបុរាណ (របាំព្រះរាជទ្រព្យ ល្ខោនស្បែកធំ)។
ព័ត៌មានទូទៅប្រចាំថ្ងៃ៖ អាកាសធាតុ ការប្រើប្រាស់រូបិយប័ណ្ណ (ប្រាក់រៀល និងដុល្លារអាមេរិក) ប្រព័ន្ធទូទាត់ឌីជីថល (KHQR) និងវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍សិប្បកម្មក្នុងស្រុក (សូត្រខ្មែរ គ្រឿងប្រាក់)។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសង្ខេបសម្រាប់ការរៀបចំឯកសារជូនប្រតិភូ
ប្រសិនបើលោករៀបចំ កញ្ចប់ព័ត៌មានស្វាគមន៍ (Welcome Kit ឬ Briefing Book) ជូនប្រតិភូ គួររៀបចំទម្រង់ឯកសារជា ភាសាបារាំងជាចម្បង (អមដោយភាសាអង់គ្លេស) ដោយដាក់ព័ត៌មាន អាទិភាពទី ១ នៅទំព័រដំបូងបង្អស់ជាទម្រង់សង្ខេបងាយស្រួលមើល (Quick Reference) រួចទើបបន្តដោយខ្លឹមសារយុទ្ធសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌តាមលំដាប់លំដោយ។
អង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Organisation internationale de la Francophonie - OIF) មានសមាជិក និងអ្នកសង្កេតការណ៍សរុបចំនួន ៩៣ រដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាល (រួមមានសមាជិកពេញសិទ្ធិ ៥៦ សមាជិករង ៥ និងអ្នកសង្កេតការណ៍ ៣២) ដែលលាតសន្ធឹងលើទ្វីបទាំង ៥ នៃពិភពលោក។
១. សមាជិកពេញសិទ្ធិ (៥៦ រដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាល)
រួមមានប្រទេស និងដែនដីរដ្ឋបាលស្វយ័ត ដែលប្រើប្រាស់ភាសាបារាំងជាភាសាផ្លូវការ ឬមានទំនាក់ទំនងវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជាមួយភាសាបារាំង៖
ទ្វីបអាស៊ី និងប៉ាស៊ីហ្វិក (៥)
កម្ពុជា (Cambodia)
ឡាវ (Laos)
វៀតណាម (Vietnam)
វ៉ានូអាទូ (Vanuatu)
នូវែលកាឡេដូនី (New Caledonia - ដែនដីបារាំង)
ទ្វីបអឺរ៉ុប (១២)
បារាំង (France)
បែលហ្ស៊ិក (Belgium)
សហគមន៍បារាំងនៃប្រទេសបែលហ្ស៊ិក (Wallonia-Brussels Federation)
ស្វីស (Switzerland)
លុចសំបួ (Luxembourg)
ម៉ូណាកូ (Monaco)
អង់ដូរ៉ា (Andorra)
រ៉ូម៉ានី (Romania)
ប៊ុលហ្គារី (Bulgaria)
ម៉ុលដាវី (Moldova)
ក្រិក (Greece)
អាល់បានី (Albania)
ម៉ាសេដ្វានខាងជើង (North Macedonia)
អាមេនី (Armenia)
ស៊ីប (Cyprus - ត្រូវបានដំឡើងជាសមាជិកពេញសិទ្ធិក្នុងឆ្នាំ ២០២៤)
ទ្វីបអាហ្វ្រិក និងមជ្ឈិមបូព៌ា (៣២)
អាល់ហ្សេរី (Algeria - ប្រកាសដកខ្លួននៅឆ្នាំ ២០២៥) / តំបន់អាហ្វ្រិកខាងជើង៖ ម៉ារ៉ុក (Morocco), ទុយនីស៊ី (Tunisia), អេហ្ស៊ីប (Egypt), ម៉ូរីតានី (Mauritania)
អាហ្វ្រិកខាងលិច៖ បេណាំង (Benin), បួគីណាហ្វាសូ (Burkina Faso - ព្យួរសមាជិកភាព), កាប់វែរ (Cabo Verde), កូតឌីវ័រ (Côte d'Ivoire), ហ្គាណា (Ghana - ដំឡើងជាសមាជិកពេញសិទ្ធិឆ្នាំ ២០២៤), ហ្គីណេ (Guinea - ព្យួរសមាជិកភាព), ហ្គីណេ-ប៊ីស្សូ (Guinea-Bissau), ម៉ាលី (Mali - ព្យួរសមាជិកភាព), នីហ្សេ (Niger - ព្យួរសមាជិកភាព), សេណេហ្គាល់ (Senegal), តូហ្គោ (Togo)
អាហ្វ្រិកកណ្តាល៖ ប៊ូរុនឌី (Burundi), កាមេរូន (Cameroon), សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល (Central African Republic), ឆាដ (Chad), សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ (Republic of the Congo), សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ (DR Congo), ហ្គាបុង (Gabon), ហ្គីណេអេក្វាទ័រ (Equatorial Guinea), រវ៉ាន់ដា (Rwanda), សៅតូមេ និងប្រាំងស៊ីប (São Tomé and Príncipe)
មហាសមុទ្រឥណ្ឌា៖ កូម័រ (Comoros), ជីប៊ូទី (Djibouti), ម៉ាដាហ្គាស្ការ (Madagascar), ម៉ូរីស (Mauritius), សីស្ហែល (Seychelles)
មជ្ឈិមបូព៌ា៖ លីបង់ (Lebanon)
ទ្វីបអាមេរិក និងការ៉ាអ៊ីប (៥)
កាណាដា (Canada)
កាណាដា-កេបិច (Canada-Quebec - រដ្ឋាភិបាលខេត្ត)
កាណាដា-ញូវប្រ៊ុនស្វីក (Canada-New Brunswick - រដ្ឋាភិបាលខេត្ត)
ហៃទី (Haiti)
ដូមីនីកា (Dominica)
សាំងលូស៊ី (Saint Lucia)
២. សមាជិករង (៥ រដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាល)
សមាជិករងអាចចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូល និងសន្និសីទថ្នាក់រដ្ឋមន្ត្រី ប៉ុន្តែមិនមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតលើសេចក្តីសម្រេចផ្លូវការរបស់អង្គការឡើយ៖
កូសូវ៉ូ (Kosovo)
ស៊ែប៊ី (Serbia)
អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម (United Arab Emirates)
កាតា (Qatar)
កាណាដា-ណូវ៉ាស្កូស្យា (Canada-Nova Scotia - ចូលជាសមាជិករងនៅឆ្នាំ ២០២៤)
៣. អ្នកសង្កេតការណ៍ (៣២ រដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាល)
ប្រទេស និងដែនដីទាំងនេះចូលរួមក្នុងសកម្មភាពវប្បធម៌ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចជាមួយ OIF៖
| តំបន់ភូមិសាស្ត្រ | រាយនាមរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាល |
| អឺរ៉ុប (១៩) | អូទ្រីស (Austria), បូស្នៀ និងហឺហ្សេហ្គោវីណា (Bosnia and Herzegovina), ក្រូអាត (Croatia), សាធារណរដ្ឋឆែក (Czech Republic), អេស្តូនី (Estonia), ហ្សកហ្ស៊ី (Georgia), ហុងគ្រី (Hungary), អៀរឡង់ (Ireland), ឡាតវី (Latvia), លីទុយអានី (Lithuania), ម៉ាល់តា (Malta), ម៉ុងតេណេហ្គ្រោ (Montenegro), ប៉ូឡូញ (Poland), សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាគី (Slovakia), ស្លូវេនី (Slovenia), អ៊ុយក្រែន (Ukraine), តំបន់វ៉ាល់ដាអូស្ត (Valle d'Aosta - អ៊ីតាលី), តំបន់សារ (Saarland - អាល្លឺម៉ង់) |
| អាមេរិក (៧) | អាហ្សង់ទីន (Argentina), កូស្តារីកា (Costa Rica), សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន (Dominican Republic), ម៉ិកស៊ិក (Mexico), អ៊ុយរូហ្គាយ (Uruguay), រដ្ឋល្វីស៊ីយ៉ាណា (Louisiana - សហរដ្ឋអាមេរិក), កាណាដា-អុនតារីអូ (Canada-Ontario) |
| អាស៊ី និងមជ្ឈិមបូព៌ា (៥) | ថៃ (Thailand), កូរ៉េខាងត្បូង (South Korea), អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត (Saudi Arabia - ចូលឆ្នាំ ២០២៤), អង់ហ្គោឡា (Angola - អាហ្វ្រិក, ចូលឆ្នាំ ២០២៤), ស៊ីលី (Chile - អាមេរិកខាងត្បូង, ចូលឆ្នាំ ២០២៤) |
| អាហ្វ្រិក (២) | ហ្គាំប៊ី (The Gambia), ម៉ូហ្សំប៊ិក (Mozambique) |
កំណត់សម្គាល់៖ ស្ថានភាពសមាជិកភាពរបស់ប្រទេសមួយចំនួននៅតំបន់សាហែល (Sahel) ដូចជា ម៉ាលី បួគីណាហ្វាសូ នីហ្សេ និងហ្គីណេ ត្រូវបានព្យួរជាបណ្តោះអាសន្នដោយសារការផ្លាស់ប្តូររបបនយោបាយដោយរដ្ឋប្រហារយោធា ហើយប្រទេសមួយចំនួនក៏បានប្រកាសដកខ្លួនចេញពីអង្គការនេះផងដែរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ កម្ពុជា ត្រូវបានជ្រើសរើសជាម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី លើកទី២០ នៅខេត្តសៀមរាប នាឆ្នាំ ២០២៦ នេះ។
កិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី លើកទី២០ (XXe Sommet de la Francophonie) ឆ្នាំ២០២៦ ដែលកម្ពុជាធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៅខេត្តសៀមរាប (តំបន់អង្គរ) ត្រូវបានរៀបចំឡើងក្រោមមូលបទស្នូលគឺ «សន្តិភាព ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព» (La paix, socle du développement durable)។
កិច្ចប្រជុំកំពូលនេះផ្តោតសំខាន់លើសសរស្តម្ភ និងប្រធានបទយុទ្ធសាស្ត្រចំនួន ៥ ដូចខាងក្រោម៖
Generate photorealistic with the scale 900px X 1100px of កិច្ចប្រជុំកំពូលនេះផ្តោតសំខាន់លើសសរស្តម្ភ និងប្រធានបទយុទ្ធសាស្ត្រចំនួន ៥ ដូចខាងក្រោម៖
១. សន្តិភាព សន្តិសុខ និងពហុភាគីនិយម (Paix, Sécurité et Multilatéralisme)
ការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី៖ លើកកម្ពស់កិច្ចសន្ទនា ការទូតបង្ការ (Preventive Diplomacy) និងការពង្រឹងយន្តការពហុភាគីនិយម ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងវិបត្តិភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធក្នុងតំបន់ហ្វ្រង់កូហ្វូនី (ដូចជាតំបន់សាហ៊ែល តំបន់បឹងធំនៅអាហ្វ្រិក និងអឺរ៉ុបខាងកើត)។
បទពិសោធន៍កសាងសន្តិភាពរបស់កម្ពុជា៖ ចែករំលែកមេរៀនពីដំណើរការបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិល និងការរួមចំណែករបស់កងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពកម្ពុជា (មួកខៀវ) ក្រោមឆ័ត្រអង្គការសហប្រជាជាតិ នៅតាមប្រទេសជាសមាជិកហ្វ្រង់កូហ្វូនី។
២. ហ្វ្រង់កូហ្វូនីសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្ម (Francophonie Économique)
ការតភ្ជាប់សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក ជាមួយសហគមន៍ហ្វ្រង់កូហ្វូនី៖ ប្រើប្រាស់កម្ពុជាជាស្ពានតភ្ជាប់ធុរជន និងអ្នកវិនិយោគនៃប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង ទៅកាន់ទីផ្សារអាស៊ាន (ASEAN) និងកិច្ចព្រមព្រៀងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយតំបន់ (RCEP)។
សហគ្រិនភាពយុវជន និងស្ត្រី៖ ជំរុញការបង្កើតការងារ នវានុវត្តន៍អាជីវកម្ម និងការគាំទ្រសហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យម (SMEs) តាមរយៈវេទិកាធុរកិច្ចហ្វ្រង់កូហ្វូនី (FrancoTech)។
៣. ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងបរិស្ថាន (Développement Durable et Environnement)
ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ៖ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើការការពារជីវចម្រុះ ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក ការអភិរក្សព្រៃឈើ និងការកាត់បន្ថយហានិភ័យគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ។
អន្តរកាលថាមពល និងសេដ្ឋកិច្ចបៃតង៖ ការផ្លាស់ប្តូរបទពិសោធន៍ និងបច្ចេកវិទ្យាលើការប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ និងកសិកម្មឆ្លាតវៃធន់នឹងអាកាសធាតុ។
៤. បរិវត្តកម្មឌីជីថល និងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (Transformation Numérique et IA)
អភិបាលកិច្ចឌីជីថល និងភាសាបារាំងក្នុងលំហអ៊ីនធឺណិត៖ ការពង្រឹងវត្តមាននៃភាសាបារាំង និងពិពិធកម្មវប្បធម៌នៅក្នុងប្រព័ន្ធបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) និងបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល។
ការកាត់បន្ថយគម្លាតឌីជីថល៖ ការពង្រឹងសមត្ថភាពឌីជីថលសម្រាប់យុវជន សន្តិសុខសាយប័រ និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងព័ត៌មានក្លែងក្លាយ (Désinformation)។
៥. ការលើកកម្ពស់ភាសាបារាំង វប្បធម៌ និងការអប់រំ (Langue Française, Culture et Éducation)
ការស្តារ និងពង្រឹងភាសាបារាំងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍៖ ជំរុញការបង្រៀនភាសាបារាំងនៅតាមគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សា វិស័យច្បាប់ វេជ្ជសាស្ត្រ និងការទូត ព្រមទាំងការផ្តល់អាហារូបករណ៍តាមរយៈទីភ្នាក់ងារឧត្តមសិក្សាហ្វ្រង់កូហ្វូនី (AUF)។
ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌ និងឧស្សាហកម្មវប្បធម៌៖ ការការពារសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌរូបី និងអរូបី ការប្រឆាំងការជួញដូរវត្ថុបុរាណខុសច្បាប់ និងការលើកកម្ពស់ទេសចរណ៍វប្បធម៌ប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។
សូមរៀបរាប់ប្រវត្តិដែលអង្គការអន្តរជាតិ ប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Francophonie) ដោះស្រាយបញ្ហាបានប្រទេសណាខ្លះ ដែលរងការឈ្លានពានស្រដៀងៗកម្ពុជា
វាគឺជាការសំខាន់ក្នុងការកត់សម្គាល់ថា អង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វូនី (OIF) មានអាណត្តិ និងយន្តការដោះស្រាយបញ្ហាខុសពីអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ឬសម្ព័ន្ធភាពយោធា។ OIF ផ្តោតជាសំខាន់លើការលើកកម្ពស់ភាសាបារាំង ពិពិធកម្មវប្បធម៌ សន្តិភាព ប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្ស តាមរយៈទម្រង់ការទូតទន់ភ្លន់ (Soft Diplomacy) ការសម្រុះសម្រួល និងការពិភាក្សា។
ទោះបីជា OIF មិនមែនជាកម្លាំងយោធាដែលអាចចូលអន្តរាគមន៍ផ្ទាល់ដើម្បីដេញកងទ័ពឈ្លានពានដូចករណីដែលកម្ពុជាធ្លាប់រងគ្រោះក៏ដោយ ប៉ុន្តែអង្គការនេះបានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងការ ដោះស្រាយវិបត្តិផ្ទៃក្នុង និងជម្លោះនៅតាមបណ្តាប្រទេសសមាជិក ដើម្បីស្តារសន្តិភាព និងរបៀបរៀបរយឡើងវិញ។ យន្តការសំខាន់មួយគឺ "សេចក្តីថ្លែងការណ៍បាម៉ាកូ" (Déclaration de Bamako) ឆ្នាំ២០០០ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យ OIF ចាត់វិធានការប្រឆាំងនឹងប្រទេសសមាជិកណាដែលរំលោភលើគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ ឬមានការផ្លាស់ប្តូរអំណាចតាមផ្លូវមិនស្របច្បាប់។
ខាងក្រោមនេះគឺជាប្រវត្តិដែល OIF បានចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហានៅតាមប្រទេសសមាជិកមួយចំនួន ដែលរងវិបត្តិស្រដៀងនឹងស្ថានភាពអស្ថិរភាព ឬជម្លោះដែលកម្ពុជាធ្លាប់ឆ្លងកាត់៖
១. ការស្តារសន្តិភាព និងប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញ (ករណីវិបត្តិផ្ទៃក្នុង និងរដ្ឋប្រហារ)
នេះគឺជាវិស័យដែល OIF មានសកម្មភាពខ្លាំងជាងគេ ដោយប្រើប្រាស់ការទូត និងសម្ពាធនយោបាយ ដើម្បីជំរុញឱ្យមានការវិលត្រឡប់ទៅរករបបប្រជាធិបតេយ្យវិញ។
- ប្រទេសម៉ាលី (Mali): OIF បានចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងការព្យាយាមដោះស្រាយវិបត្តិនៅម៉ាលី ដែលបានអូសបន្លាយចាប់តាំងពីរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ២០១២ និងសង្គ្រាមប្រឆាំងក្រុមប្រដាប់អាវុធជ្រុលនិយម។ OIF បានបម្រើការជាអ្នកសម្រុះសម្រួល និងផ្តល់ការគាំទ្រដល់ដំណើរការអន្តរកាលនយោបាយ ដើម្បីរៀបចំការបោះឆ្នោតឡើងវិញ។
- ប្រទេសហ្គីនេ (Guinea): បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារយោធាឆ្នាំ២០០៨ OIF បានព្យួរស្ថាប័នជាសមាជិកភាពរបស់ប្រទេសនេះ និងបានចូលរួមក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអន្តរជាតិដើម្បីជំរុញឱ្យមានការវិលត្រឡប់ទៅរកការដឹកនាំតាមបែបស៊ីវិលវិញ។ អង្គការនេះបានផ្តល់អ្នកជំនាញដើម្បីជួយរៀបចំការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០១០។
- ប្រទេសម៉ាដាហ្គាស្ការ (Madagascar): OIF បានចូលរួមដោះស្រាយវិបត្តិនយោបាយ និងរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ២០០៩ តាមរយៈការបញ្ជូនបេសកជនពិសេស និងការចូលរួមក្នុងក្រុមទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយសន្តិភាព និងរៀបចំការបោះឆ្នោតស្តារប្រជាធិបតេយ្យ។
ទោះបីជាមិនបានអន្តរាគមន៍យោធា ប៉ុន្តែ OIF ផ្តល់វេទិកាការទូតដើម្បីលើកកម្ពស់ដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។
ករណីព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ (ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ): បើទោះបីជាសកម្មភាពសំខាន់គឺនៅក្រោម UN និងសាលាក្តីអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែក្នុងនាមជាប្រទេសសមាជិកហ្វ្រង់កូហ្វូនី កម្ពុជាតែងតែប្រើប្រាស់វេទិកាកិច្ចប្រជុំកំពូល និងជំនួបផ្សេងៗរបស់ OIF ដើម្បីបំភ្លឺ និងសុំការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយពីសហគមន៍និយាយភាសាបារាំង អំពីជំហររបស់ខ្លួនក្នុងការការពារអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ សមាជិក OIF ជាច្រើនបានបង្ហាញសាមគ្គីភាព និងយោគយល់ដល់កម្ពុជា។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានអំពីតួនាទីរបស់ OIF
សរុបមក ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ "កម្លាំង" OIF ប្រើប្រាស់ "កិច្ចសន្ទនា និងសាមគ្គីភាព" ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា។ តួនាទីរបស់ OIF ក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិ រួមមាន៖
- ការបម្រើជាវេទិកាសម្រាប់ការពិភាក្សា៖ អនុញ្ញាតឱ្យភាគីជម្លោះជួបគ្នា និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។
- ការបញ្ជូនបេសកកម្មសម្រុះសម្រួល៖ បញ្ជូនបេសកជនពិសេស ឬអ្នកជំនាញដើម្បីជួយបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹង។
- ការព្យួរជាសមាជិក៖ ប្រើប្រាស់ជាវិធានការសម្ពាធនយោបាយប្រឆាំងនឹងការរំលោភគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ។
- ការគាំទ្របច្ចេកទេស៖ ជួយរៀបចំការបោះឆ្នោត និងការពង្រឹងស្ថាប័នរដ្ឋបាល-ច្បាប់។
ទោះជាយ៉ាងណា ក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃ "ការទូតទន់ភ្លន់" (Soft Diplomacy) និងយុទ្ធសាស្ត្រពហុភាគី OIF អាចដើរតួនាទីបង្កើតបរិយាកាស និងឥទ្ធិពលនយោបាយដោយប្រយោល តាមរយៈយន្តការចំនួន ៤ ដូចខាងក្រោម៖
១. ការបង្កើតសម្ពាធសីលធម៌ និងមតិសាធារណៈអន្តរជាតិ (Moral & Diplomatic Pressure)
សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមនៃកិច្ចប្រជុំកំពូល៖ ក្នុងនាមជាម្ចាស់ផ្ទះកិច្ចប្រជុំកំពូល កម្ពុជាអាចបញ្ចូលគោលការណ៍រួមស្តីពី "ការគោរពអធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដី និងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែនដោយសន្តិវិធី ផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ និងសន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ" ទៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ចុងក្រោយ (Déclaration finale)។ នៅពេលប្រទេសសមាជិកពេញសិទ្ធិរាប់សិបប្រទេសអនុម័តគោលការណ៍នេះ វានឹងបង្កើតជាសម្ពាធការទូតលើថៃ ឱ្យបង្ហាញឆន្ទៈសន្តិភាពក្នុងនាមជារដ្ឋសង្កេតការណ៍។
ការព្យួរ ឬពិនិត្យឡើងវិញនូវឋានៈសង្កេតការណ៍៖ ទោះមិនមានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចធំដុំ ប៉ុន្តែប្រសិនបើរដ្ឋសង្កេតការណ៍ណាមួយប្រព្រឹត្តផ្ទុយពីគុណតម្លៃស្នូលនៃសន្តិភាពរបស់ OIF រដ្ឋសមាជិកពេញសិទ្ធិអាចលើកយកបញ្ហានេះមកពិភាក្សា ដែលប៉ះពាល់ដល់មុខមាត់ការទូតរបស់ប្រទេសនោះលើឆាកអន្តរជាតិ។
២. តួនាទីជា "អ្នកសម្របសម្រួលក្រៅផ្លូវការ" (Bons Offices / Good Offices)
ការទូតស្ងប់ស្ងាត់របស់អគ្គលេខាធិការ OIF៖ អគ្គលេខាធិការ OIF ឬបេសកជនពិសេស អាចប្រើប្រាស់តួនាទីសម្របសម្រួលដោយស្ងប់ស្ងាត់ ដើម្បីជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីររក្សាបណ្តាញទំនាក់ទំនងការទូត និងបន្តយន្តការចរចាទ្វេភាគីដែលមានស្រាប់ (ដូចជាគណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក - JBC) សម្រាប់តំបន់ព្រំដែនដែលនៅសេសសល់ក្រៅពីសំណុំរឿងនៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ)។
ការផ្តល់វេទិកាជំនួបក្រៅផ្លូវការ៖ កិច្ចប្រជុំកំពូល OIF ផ្តល់ឱកាសឱ្យថ្នាក់ដឹកនាំកម្ពុជា និងតំណាងរដ្ឋាភិបាលថៃ បានជួបពិភាក្សាទ្វេភាគីនៅក្រៅរបៀបវារៈផ្លូវការ (Sideline Meetings) ដើម្បីបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹងដោយមិនបាត់បង់មុខមាត់នយោបាយផ្ទៃក្នុង។
៣. ការភ្ជាប់បញ្ហាទៅនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់ និងបារាំង (Historical & Legal Leverage)
ដោយសារសន្ធិសញ្ញា និងផែនទីព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ (ឆ្នាំ១៩០៤ និង ១៩០៧) ត្រូវបានចងក្រងឡើងជាភាសាបារាំង និងមានប្រវត្តិពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់ជាមួយប្រទេសបារាំង (ដែលជាសសរស្តម្ភដ៏ធំបំផុតនៃ OIF) កម្ពុជាអាចប្រើប្រាស់បណ្តាញអ្នកជំនាញច្បាប់ និងប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងសហគមន៍ហ្វ្រង់កូហ្វូនី ដើម្បីពន្យល់ពីមូលដ្ឋានគតិយុត្តដ៏រឹងមាំរបស់ខ្លួន។ ការណ៍នេះធ្វើឱ្យប្រទេសមហាអំណាចក្នុង OIF (ជាពិសេសបារាំង និងកាណាដា) យល់ច្បាស់ពីអង្គហេតុ និងអាចជួយជំរុញថៃតាមរយៈទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរបស់ពួកគេ។
៤. ការបែងចែកដាច់ពីគ្នារវាងយន្តការ ICJ និងយន្តការទ្វេភាគី
ក្នុងផ្លូវការទូត OIF គាំទ្រគោលការណ៍ "ការគោរពយុត្តាធិការតុលាការអន្តរជាតិ"។ ដូច្នេះ ចំពោះតំបន់ទាំង ០៤ ដែលស្ថិតក្នុងដៃ ICJ គឺត្រូវរង់ចាំការសម្រេចតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ។ ចំណែកតំបន់ព្រំដែនផ្សេងទៀត OIF អាចជំរុញឱ្យមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអភិវឌ្ឍន៍តំបន់ព្រំដែន (ដូចជា សេដ្ឋកិច្ច ទេសចរណ៍ និងការអភិរក្សបរិស្ថាន) ដើម្បីទាក់ទាញឱ្យភាគីថៃមើលឃើញផលប្រយោជន៍រួមក្នុងការចូលតុចរចាបញ្ចប់ការបោះបង្គោលព្រំដែនដែលនៅសេសសល់។
ជារួម OIF មិនមែនជា "អាជ្ញាកណ្តាលដែលមានអំណាចចាប់បង្ខំ" ដូចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN ឬ ICJ នោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា "ឧបករណ៍ពង្រីកឥទ្ធិពលការទូត" (Diplomatic Multiplier) ដែលកម្ពុជាអាចប្រើប្រាស់ដើម្បីប្រមូលផ្តុំការគាំទ្រពីសហគមន៍អន្តរជាតិ និងបង្កើតសម្ពាធនយោបាយឱ្យភាគីថៃគោរពយន្តការសន្តិភាព។
ប្រទេសថៃបានចូលជារដ្ឋសង្កេតការណ៍ (État observateur) នៃអង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វូនី (OIF) តាំងពីឆ្នាំ២០០៨។ ទោះបីជាថៃមិនមែនជាប្រទេសនិយាយភាសាបារាំងក៏ដោយ ប៉ុន្តែទីក្រុងបាងកកបានប្រើប្រាស់ឋានៈនេះជាច្រកទ្វារការទូត និងសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយ។
១. ផលប្រយោជន៍ដែលប្រទេសថៃទទួលបានពី OIF (Benefits as an Observer State)
ការពង្រីកឥទ្ធិពលការទូតទៅកាន់តំបន់អាហ្វ្រិក និងអឺរ៉ុប៖ OIF មានសមាជិក និងអ្នកសង្កេតការណ៍សរុបជាង ៨០ ប្រទេស (រួមទាំងប្រទេសភាគច្រើននៅអាហ្វ្រិក)។ ថៃប្រើប្រាស់វេទិកានេះដើម្បីបង្កើតបណ្តាញការទូត និងស្វែងរកសំឡេងគាំទ្រពីប្រទេសអាហ្វ្រិក សម្រាប់ការឈរឈ្មោះក្នុងស្ថាប័នអន្តរជាតិនានា (ដូចជាក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស UN ឬតំណែងអន្តរជាតិផ្សេងៗ) ដោយមិនចាំបាច់បើកស្ថានទូតនៅគ្រប់ប្រទេសទាំងនោះ។
ច្រកទីផ្សារសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្មថ្មី (Francophonie Économique)៖ តំបន់អាហ្វ្រិកនិយាយភាសាបារាំង គឺជាទីផ្សារដ៏ធំសម្រាប់ការនាំចេញអង្ករ ផលិតផលកសិកម្ម គ្រឿងបន្លាស់រថយន្ត និងផលិតផលឧស្សាហកម្មរបស់ថៃ។ ការចូលរួមក្នុងវេទិកាធុរកិច្ច OIF ជួយឱ្យធុរជនថៃភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ជាមួយអ្នកវិនិយោគមកពីបារាំង កាណាដា បែលហ្ស៊ិក ស្វីស និងបណ្តាប្រទេសអាហ្វ្រិក។
កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអប់រំ វប្បធម៌ និងទេសចរណ៍៖ សាកលវិទ្យាល័យធំៗរបស់ថៃជាច្រើនជាសមាជិកនៃទីភ្នាក់ងារឧត្តមសិក្សាហ្វ្រង់កូហ្វូនី (AUF) ដែលទទួលបានជំនួយស្រាវជ្រាវ ការផ្លាស់ប្តូរនិស្សិត និងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យា។ លើសពីនេះ ភ្ញៀវទេសចរមកពីប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង (បារាំង កាណាដា ស្វីស បែលហ្ស៊ិក) គឺជាទីផ្សារទេសចរណ៍ដែលមានកម្រិតចំណាយខ្ពស់សម្រាប់វិស័យទេសចរណ៍ថៃ។
ការលើកកម្ពស់មុខមាត់ប្រទេសលើឆាកអន្តរជាតិ៖ ការចូលរួមក្នុង OIF បង្ហាញថាថៃជាប្រទេសដែលបើកចំហ ផ្តល់តម្លៃដល់ពហុភាគីនិយម ពិពិធកម្មវប្បធម៌ និងមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយប្លុកអឺរ៉ុប-បារាំង។
២. តើមេដឹកនាំថៃអាចដកខ្លួនចេញពី OIF ដើម្បីគំរាម ឬដាក់សម្ពាធកម្ពុជាដែរឬទេ?
បើវិភាគតាមទិដ្ឋភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងការទូត លទ្ធភាពដែលថៃដកខ្លួនចេញពី OIF ដើម្បីដាក់សម្ពាធកម្ពុជា គឺមានកម្រិតទាបបំផុត (ស្ទើរតែមិនអាចទៅរួច) ដោយសារមូលហេតុស្នូលចំនួន ៤ ដូចខាងក្រោម៖
ការដកខ្លួនពី OIF មិនធ្វើឱ្យកម្ពុជាខាតបង់អ្វីឡើយ៖ ខុសពីករណីគំរាមលុបចោល MOU ឆ្នាំ២០០០ ឬ MOU ឆ្នាំ២០០១ (ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់ដល់ការបោះបង្គោលព្រំដែន និងការបែងចែកផលប្រយោជន៍ប្រេងកាត/ឧស្ម័នក្នុងតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា) OIF គឺជាវេទិកាពហុភាគី។ ប្រសិនបើថៃដកខ្លួន កម្ពុជានៅតែជាសមាជិកពេញសិទ្ធិ និងជាម្ចាស់ផ្ទះដដែល ហើយកម្ពុជាថែមទាំងអាចបញ្ចេញទស្សនៈរបស់ខ្លួនដោយសេរី ដោយគ្មានវត្តមានតំណាងថៃនៅចាំតតាំង ឬសង្កេតការណ៍ទៀតផង។
ខាតបង់ផលប្រយោជន៍ការទូតជាមួយមហាអំណាច (បារាំង និងកាណាដា)៖ ការដើរចេញពី OIF នឹងត្រូវបានបកស្រាយដោយទីក្រុងប៉ារីស និងបណ្តាប្រទេសហ្វ្រង់កូហ្វូនីថា ជាការមិនផ្តល់តម្លៃដល់សហគមន៍និយាយភាសាបារាំង។ ថៃមិនចង់បំផ្លាញទំនាក់ទំនងការទូត និងពាណិជ្ជកម្មជាមួយបារាំង និងសហភាពអឺរ៉ុប ដោយសារតែបញ្ហាតានតឹងជាមួយប្រទេសជិតខាងនោះទេ។
យុទ្ធសាស្ត្រការទូតថៃគឺ "នៅខាងក្នុងដើម្បីតាមដាន និងទប់ទល់"៖ ក្នុងនយោបាយការបរទេស ការរក្សាកៅអីជារដ្ឋសង្កេតការណ៍ផ្តល់ផលចំណេញដល់ថៃច្រើនជាងការដើរចេញ។ វត្តមានរបស់ថៃនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំ OIF អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកការទូតថៃតាមដានរាល់ចលនា ខ្លឹមសារសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម និងការបញ្ចុះបញ្ចូលការទូតរបស់កម្ពុជា ដើម្បីឱ្យថៃអាចឆ្លើយតប ឬបកស្រាយទៅកាន់ប្រទេសសមាជិក OIF ផ្សេងទៀតបានទាន់ពេលវេលា។
ហានិភ័យនៃការបាត់បង់ទីផ្សារអាហ្វ្រិក៖ ថៃកំពុងប្រកួតប្រជែងខ្លាំងក្នុងការនាំចេញអង្ករ និងផលិតផលកសិកម្មទៅកាន់តំបន់អាហ្វ្រិកខាងលិច (ដែលភាគច្រើនជាសមាជិក OIF)។ ការកាត់ផ្តាច់ខ្លួនពីវេទិកានេះ នឹងធ្វើឱ្យថៃបាត់បង់ឧបករណ៍ការទូតសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយក្នុងតំបន់នោះ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
ទោះបីជាក្រុមអ្នកនយោបាយជាតិនិយមថៃមួយចំនួន អាចលើកយករឿងទំនាក់ទំនងជាមួយកម្ពុជាមកធ្វើជាប្រធានបទនយោបាយក្នុងស្រុក (ដូចជាការគំរាមលុបចោល MOU ទ្វេភាគី) ប៉ុន្តែសម្រាប់ក្រសួងការបរទេសថៃ ដែលមានប្រពៃណីការទូតប្រាកដនិយម (Pragmatic Diplomacy) ពួកគេនឹង មិនយកផលប្រយោជន៍ពហុភាគីជាមួយប្រទេសជាង ៨០ ក្នុង OIF មកដោះដូរដើម្បីគ្រាន់តែបង្ហាញឥរិយាបថគំរាមកម្ពុជាឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ថៃនឹងបន្តរក្សាឋានៈជាអ្នកសង្កេតការណ៍ ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន និងតាមដានយុទ្ធសាស្ត្រការទូតរបស់កម្ពុជាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។
ការៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Sommet de la Francophonie) គឺជាព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិខ្នាតយក្ស ដែលទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សន្តិសុខ ពិធីការ និងបដិសណ្ឋារកិច្ច។ ខាងក្រោមនេះគឺជាការពន្យល់ និងការប៉ាន់ប្រមាណលើការចំណាយទាំងពីរករណី៖
១. ការចំណាយនៅទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម (កាលពី ៣០ ឆ្នាំមុន - ឆ្នាំ ១៩៩៧)
កិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី លើកទី៧ ដែលរៀបចំឡើងនៅទីក្រុងហាណូយក្នុង ឆ្នាំ ១៩៩៧ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍កម្រិតអន្តរជាតិធំដំបូងបង្អស់មួយ ដែលវៀតណាមធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះក្រោយពេលបើកទ្វារទទួលយកការវិនិយោគ និងទេសចរណ៍អន្តរជាតិ (ជាពិសេសក្រោយការលុបចោល εμπargo ពីសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤)។
ការប៉ាន់ប្រមាណការចំណាយ៖ នៅសម័យកាលនោះ (ឆ្នាំ ១៩៩៧) ការចំណាយសរុបត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានប្រហែល ២០ ទៅ ៤០ លានដុល្លារអាមេរិក (ដែលបើគិតអតិផរណា និងតម្លៃប្រាក់សម័យបច្ចុប្បន្ន គឺស្មើនឹងប្រហែល ៤០ ទៅ ៧០ លានដុល្លារ)។
មូលហេតុនៃការចំណាយ៖ វៀតណាមត្រូវសាងសង់ និងកែលម្អសណ្ឋាគារលំដាប់អន្តរជាតិ មជ្ឈមណ្ឌលសន្និបាត និងប្រព័ន្ធទូរគមនាគមន៍ពីដំបូងបង្អស់ ព្រោះនៅពេលនោះ កម្រិតអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យា និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់វៀតណាមនៅមានកម្រិតខ្សោយជាងបច្ចុប្បន្នឆ្ងាយណាស់។
២. ការសន្មត់ និងប៉ាន់ស្មានការចំណាយសម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍នៅកម្ពុជា (បច្ចុប្បន្ន)
សម្រាប់ការរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី លើកទី២០ នៅកម្ពុជា តាមការវាយតម្លៃរបស់អ្នកជំនាញសេដ្ឋកិច្ច និងការទូតអន្តរជាតិ ការចំណាយសរុប (រួមទាំងព្រឹត្តិការណ៍ផ្កាយរណប និងវេទិកាពាក់ព័ន្ធ) គឺស្ថិតក្នុងរង្វង់ប្រហែល ៥០ ទៅ ១០០ លានអឺរ៉ូ (ស្មើនឹងប្រហែល ៥៥ ទៅ ១១០ លានដុល្លារអាមេរិក)។
ហេតុផលដែលការចំណាយនៅកម្ពុជាមានទំហំទឹកប្រាក់ខ្ពស់ជាងសម័យហាណូយឆ្នាំ ១៩៩៧ គឺដោយសារកត្តា៖
ស្តង់ដារសន្តិសុខ និងបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់៖ ពិភពលោកបច្ចុប្បន្នទាមទារកម្រិតសន្តិសុខCyberspace ខ្ពស់ ប្រព័ន្ធបកប្រែភាសាវៃឆ្លាត និងប្រព័ន្ធឡូជីស្ទីកទំនើបសម្រាប់ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់រាប់សិបប្រទេស។
ការរៀបចំកម្មវិធីអមច្រើន (Satellite Events): មិនមែនមានតែកិច្ចប្រជុំផ្លូវការរបស់មេដឹកនាំនោះទេ ប៉ុន្តែមានទាំង ភូមិហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Francophonie Village) វេទិកាធុរកិច្ច និងនវានុវត្តន៍ (FrancoTech) និងកិច្ចប្រជុំយុវជន ដែលទាមទារការរៀបចំទីតាំងធំៗនៅរាជធានីភ្នំពេញ និងខេត្តសៀមរាប។
ទោះបីជាជាការចំណាយប្រាក់កាសដ៏ច្រើនក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចាត់ទុកវាជា "ការវិនិយោគយុទ្ធសាស្ត្ររយៈពេលវែង" (Strategic Investment) ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយពីមុខមាត់ថ្មីរបស់កម្ពុជា ទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគ និងជំរុញវិស័យទេសចរណ៍អន្តរជាតិឡើងវិញ។
ប៉ុន្តែ បើយើងមើលឱ្យស៊ីជម្រៅក្នុងនាមអ្នកតាមដានសេដ្ឋកិច្ច លុយ ១០០ លានដុល្លារនោះ មិនមែននៅក្នុងស្រុកយើងទាំង ១០០% ទេ។ វានៅតែមាន "ការលេចធ្លាយចេញទៅក្រៅប្រទេស" (Economic Leakage) តាមរយៈការទិញ និងនាំចូលរបស់របរ ឬសេវាកម្មមួយចំនួនដែលស្រុកយើងផលិតខ្លួនឯងមិនទាន់បាន ដូចជា៖
- សម្ភារៈបច្ចេកវិទ្យា និងសន្តិសុខកម្រិតខ្ពស់៖ កាមេរ៉ាសុវត្ថិភាព AI ម៉ាស៊ីនស្កេនអាវុធ ប្រព័ន្ធបកប្រែភាសាទំនើបៗ និងឧបករណ៍ការពារប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត (Cybersecurity) សុទ្ធតែត្រូវទិញ ឬជួលពីក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗនៅអឺរ៉ុប អាមេរិក ឬចិន។
- រថយន្តប្រណីត និងប្រេងឥន្ធនៈ៖ ដើម្បីទទួលប្រមុខរដ្ឋ និងគណៈប្រតិភូជាន់ខ្ពស់រាប់សិបប្រទេស កម្ពុជាត្រូវនាំចូលរថយន្តទំនើបៗ (VIP Fleet) និងត្រូវចំណាយលើប្រេងសាំង/ម៉ាស៊ូត ដែលយើងនាំចូលពីក្រៅប្រទេសទាំងស្រុង។
- អ្នកជំនាញបច្ចេកទេស និងក្រុមហ៊ុនប្រឹក្សាអន្តរជាតិ៖ ការរៀបចំស្តង់ដារកម្រិតពិភពលោកបែបនេះ ជួនកាលយើងត្រូវជួលអ្នកជំនាញបរទេស (Consultants) អ្នករចនាឆាកអន្តរជាតិ ឬអ្នកបកប្រែភាសាបារាំងកម្រិតខ្ពស់ពីក្រៅប្រទេសមកជួយបន្ថែម។
- ម្ហូបអាហារ និងភេសជ្ជៈនាំចូល៖ ទោះបីយើងមានម្ហូបខ្មែរឆ្ងាញ់ៗក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែសម្រាប់ពិធីជប់លៀងផ្លូវការ (Gala Dinner) សម្រាប់ប្រតិភូអឺរ៉ុប យើងចាំបាច់ត្រូវនាំចូលស្រាក្រហម ស្រាសំប៉ាញ ឈីស និងគ្រឿងផ្សំលំដាប់ខ្ពស់ពីប្រទេសបារាំង ឬអឺរ៉ុប។
- សម្ភារៈតុបតែង និងគ្រឿងបន្លាស់ផ្សេងៗ៖ អំពូលភ្លើង LED ខ្នាតយក្ស ប្រព័ន្ធសំឡេងស្តង់ដារអន្តរជាតិ និងសម្ភារៈសំណង់បណ្តោះអាសន្នមួយចំនួន ក៏ត្រូវនាំចូលពីក្រៅដែរ។
- សរុបមក បើនិយាយឱ្យងាយយល់ លុយប្រហែល ៦០% ទៅ ៧០% អាចនឹងវិលវល់ចិញ្ចឹមសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុកយើង (ដូចជាថ្លៃពលកម្ម សណ្ឋាគារ ការសាងសង់ និងសេវាកម្មទូទៅ) ចំណែក ៣០% ទៅ ៤០% ទៀត គឺហូរចេញទៅក្រៅប្រទេសតាមរយៈការនាំចូលបច្ចេកវិទ្យា និងសម្ភារៈទំនើបៗទាំងនោះ។





