ព្រំដែន កម្ពុជា៖ ថៃ--ថ្ងៃទី ៣១ ខែ តុលា ឆ្នាំ២០២៦

 Chan Born
ព្រំដែន ថៃ ភូមារ៖ កងទ័ពថៃ គេបង្ហាញអំពី ប្រព័ន្ធសង្រ្គាមដ្រូន ដោយពួកគេថតរូប បែបលាក់លៀម បង្ហាញពី មេបញ្ជាការពួកគេ កំពុងតាមដានសភាពការណ៍សឹកនៅភូមារ តាមរយៈដ្រូនសើបការណ៍ ហោះលើមេឃក្នុងទឹកដីភូមារ បញ្ជូនវីដេអូ ចូលមកក្នុងទឹកដីថៃ ឲ្យ បណ្តាមេបញ្ជាការពួកពួកគេ មើលតាមដាន។ វត្តមាន នាវាមុជទឹក នាវាចម្បាំងធំៗរបស់ភូមារ នៅឈូងសមុទ្រ ធ្វើឲ្យ កងទ័ពថៃ មានការភ័យព្រួយបារម្ភ និងសម្រេចចិត្តបិទព្រំដែនគោក ជាមួយ ពួក ការ៉ែន។ ប្រជាជនថៃ និង តៃ Thais , and Tais មានប្រមាណ ៦០ ម៉ឺននាក់ត្រូវបាន កាត់បញ្ជូលក្នុងទឹកដីភូមារ តាមសន្ធិសញ្ញាព្រំដែន។ ស្តេច សៀម ត្រូវគេរិះគន់ថា ធ្វើឲ្យបាត់បង់ទឹកដីមួយចំនួនធំ ទៅ ចិន ភូមារ ឡាវ កម្ពជា និង ម៉ាឡេស៊ី។ សព្វថ្ងៃនេះ ទំនើបកម្មយោធារបស់ថៃ ដើម្បីឲ្យប្រជាជនពួកគេស្ងប់់ចិត្តថា ស្តេចរាមាទី ១០ និងមិនបាត់បង់ទឹកដី ដូចរាមាទី ៩ ទី ៥...ឡើយ។

នយោបាយការបរទេសថៃ៖ ប្រទេសថៃ មានគោលនយោបាយការបរទេស ដែល ប្រឆាំងសន្តិភាព ដោយថៃ គាំទ្រ រដ្ឋាភិបាលប្រឆាំងនានាក្នុងតំបន់ គឺឲ្យ បង្ករការងាយស្រួល គាំទ្រដល់ អង្គការឬរដ្ឋាភិបាលណាដែលប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក ដូចជា ពេលនេះ កំពុងគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលបង្រួមបង្រួមជាតិនៅភូមារ The National Unity Government, Myanmar. នៅខាងកម្ពុជា នយោបាយថៃ កំពុងគំាទ្រពួក ២៣ តុលា 23 October Government. ប្រទេសថៃ គាំទ្រចលនាប្រឆាំងទាំងនេះ ដោយសារ ជម្រុញឲ្យមានការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ ជនជាតិខ្មែរ និង ជនជាតិភូមារទៅប្រទេសដើមវិញ ដែលប្រទេសដើមត្រូវរកដី លំនៅដ្ឋាន ត្រូវទទួលខុសត្រូវការវិលត្រឡប់ បែបនេះ ថៃចំណេញបាន ទឹកដី លំនៅដ្ឋាន អាជីវកម្ម គឺជាការរំដោះជាតិ រំដោះទឹកដីមួយ ដែលរលូនមិនបាច់ធ្វើសង្រ្គាមបណ្តេញដូចនៅ ហ្គាហ្សា..។ ថៃ ជាមូលដ្ឋានកងទ័ព ណាតូ NATO ដែលជនភៀសខ្លួនរាប់សិបលាននាក់ ចូលទៅថៃ តាំងពីឆ្នាំ ១៩៦០...ទើបតែពេលនេះ ថៃ ដឹថខ្លួនថា ខាតបង់ទឹកដី ខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច ពីព្រោះ UN , USA ផ្តាច់ជំនួយជនភៀសសឹកចោលទាំងអស់ ។


ព្រំដែន កម្ពុជា ថៃ៖ លទ្ធភាព Probability នៃការផ្ទុះសង្រ្គាមព្រំដែនកម្ពុជា ថៃជុំទី ៣ (២០២៦) អាចផ្ទុះឡើងបាន បើសិនជាមានការ បះបោរ បំបែករដ្ឋ ឬ រដ្ឋប្រហារយោធាសៀម លើយោធាថៃ។ ស្ថានភាពសព្វថ្ងៃនេះ កងទ័ពសៀម ខ្សោយជាង កងទ័ព ថៃ ដូច្នេះ វាធ្វើឲ្យសភាពការណ៍ស្ងប់ស្ងាត់តាមព្រំដែន កម្ពុជា ថៃ។ ទ័ពសៀមខ្សោយជាងទ័ពថៃ ត្រង់ថា អានុទីនជា រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ ដឹកនាំបញ្ជាដោយផ្ទាល់ កងនគរបាល ២៥ ម៉ឺននាក់ ឯ ក្រសួងការពារជាតិថៃ មានទ័ពសកម្ម ប្រមាណ ៣៦ ម៉ឺននាក់នាក់សម្រាប់ច្បាំងភ្លាមៗរយៈពេល ២៤ ម៉ោង ចំណែក ទ័ពសៀម ឬ ទ័ពស្តេច មានតែជាង ១០ ម៉ឺននាក់ ដូច្នេះ បានជា សភាពការណ៍ស្ងត់ស្ងាត់នៅតាមព្រំដែន កម្ពូជា ថៃ​យើង។ កម្លាំងដែលចល័តចេញទៅ ព្រំដែន ភូមារ ថៃ គឺជា កម្លាំងនគរបាល នរិន្ទសូ Nurensua មិនមែនជាកម្លាំងទ័ពឡើយ នេះមានន័យថា សៀម នៅរក្សាកម្លាំងក្នុង ក្រុងបាងកក និង តាមព្រំដែន កម្ពុជា ថៃ។ នេះជាការវិភាគ​ ដែលរកឃើញថា ទំនាស់ផ្ទៃក្នុង ថៃនិងសៀម គឺជា ចលករទី​១ ដែលអាច ឬ មិនអាចផ្ទុះសង្រ្គាមជុំទី ៣ ជាមួយ កម្ពុជា ក្នុងឆ្នំា ២០២៦ នេះ។

ពូ មី កំពង់ឆ្នាំង
ស្ត្រីខ្មែរឥស្លាមម្នាក់ស្លាប់ ក្នុងករណីឃាតកម្ម ដោយប្តីនៅខេត្តតាកែវ ខណៈនេះ ប្តីត្រូវបានឃាត់ខ្លួនហើយ
តាកែវ÷ យោងតាមរបាយការណ៍បឋម បានឲ្យដឹងថា កាលពីវេលាម៉ោង ១១:៣០នាទី ថ្ងៃទី២៩ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ មានករណីឃាតកម្ម មួយកើតឡើងនៅភូមិព្រៃរំដេង ក្នុងឃុំអង្គតា សោម ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ បណ្តាលឱ្យស្ត្រីម្នាក់ ឈ្មោះ អ៊ែល ម៉ារីយ៉ាស់ ហៅ នីតា អាយុ៣១ឆ្នាំ ជាខ្មែរឥស្លាម មានស្រុកកំណើត នៅខេត្តកំពង់ចាម បានស្លាប់នៅកន្លែងកើតហេតុ។
យោងតាមរបាយការណ៍ ប្រភព ដែលទូរទស្សន៍មូស្លីមទទួលបានគឺជនសង្ស័យជាប្តី ឈ្មោះ ណុប ស៊ុនហាក់ អាយុ៣០ឆ្នាំ ត្រូវបានកម្លាំងសមត្ថកិច្ចឃាត់ខ្លួនហើយ មូលហេតុដំបូងត្រូវបានរាយការណ៍ថា ពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រច័ណ្ឌ ហើយនិងជន សង្ស័យប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន។ 
បច្ចុប្បន្ន សមត្ថកិច្ចកំពុងកសាង សំណុំរឿងតាមនីតិវិធីច្បាប់ ដោយឡែកសាកសពជនរងគ្រោះ ត្រូវបានប្រគល់ជូនក្រុមគ្រួសារធ្វើបុណ្យតាមសាសនា៕

ថ្ងៃនេះវិភាគរឿងបញ្ហាសង្គមខ្មែរ៖ ឃើញមានការផ្សព្វផ្សាយពត៍មានបំភ្លៃខុសបែបបទ ដោយចោទប្តីថាសម្លាប់ប្រពន្ធដោយកាត់សរសៃជើងផង ខ្វេះភ្នែកផងខឹងប្រព័ន្ធអាំងត្រីខ្លោច។ តាមពិត សង្គមខ្មែរឥស្លាម គាត់មានទំនាមទំលាប់តឹងណាស់ អ្នកណារៀបការជាមួយ ខ្មែរ ត្រូវតែខាងខ្មែរចូលទៅខាង ឥស្លាម បើមិនចូលទេ គេនឹងបណ្តេញខាង ឥស្លាមចេញពី សហគមន៍ពួកគាត់។ ដូចជា ករណីនេះ គាត់ស្អាតណាស់ គាត់មករស់់នៅជាមួយ ខាងខ្មែរ ជាប្តីនេះ តែ វាអាច (​Probality) ចាស់ៗ អ៊ីម៉ាំ ឬ ខាងស្រី ចង់យកកូនទៅវិញ ធ្វើឲ្យខាងប្រុស ទៅជា ប្រច័ណ្ឌ ទៅខឹង ដល់ថ្នាក់សម្លាប់គ្នា ចោលកូន...។ ពេលនេះខាងស្រីក៍គាត់ស្លាប់ ខាងប្រុស ក៍ជាប់គុក។ ស្ថានភាពបែបនេះ សំបូរណាស់នៅ ស្រុកខ្មែរយើង ខាងខ្មែរចាម គាត់ខ្លាចបាត់បង់អត្តសញ្ញាណចាម ខាងខ្មែរខ្លាចបាត់បង់អត្តសញ្ញាណខ្មែរ តែ ស្នេហារ មិនខ្វល់រឿង សាសនា ឬ អត្តសញ្ញាណ។

តើកងទ័ពខ្មែរខ្សោយកន្លែងណា? កែកន្លែងណា?--ដើម្បីបំភ្លឺរឿងនេះ យើងត្រូវមាន ក្បូនសឹកផ្ទាល់ខ្លួន​ ជារបស់់ខ្មែរ គឺថា បើចង់ឈ្នះសត្រូវខាងក្រៅ ដាច់ខាតត្រូវឈ្នះសត្រូវខាងក្នុង គឺបក្សប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាមុនសិន។ ទ្រឹស្តីនេះខុសពីពួកប្រឆាំង ដែលគេលើកឡើងថា បើចង់ឈ្នះថៃ ត្រូវតែស្តាប់តាមការបញ្ជារបស់ បក្សប្រឆាំង ស្តាប់តាមការបង្គាប់បញ្ជា សំណូមរខាងប្រឆាំង ត្រូវតែដោះលែងអ្នកប្រឆាំងទាំងអស់ចេញពីគុក ត្រូវតែលើកលែងទោសទាំងអស់ដល់ក្រុមប្រឆាំង ក្រុមការពារបរិស្ថាន ក្រុម ២៣ តុលា របស់ ស៊ុនស្រ៊ន..។ យោងលើចំណុចនេះ យើងដឹងថា ត្រូវអ្វី? ហេតុអ្វីបក្សប្រឆាំង មើលងាយកងទ័ពខ្មែរ? យើងមើលប្រវត្តិសង្រ្គាមឆ្នាំ ២០០៨ ទ័ពយើង ស្នើរសុំគ្រូភូមិសាស្រ្តពីខាង ស៊ីវិលទៅបង្រៀន ពេលពួកគេ ចេញមក ពួកគេដើរនិយាយមើលងាយ កងទ័ពខ្មែរ ថាមិនចេះផែនទី។ មួយទៀត យើង ស៊ើសុំ គ្រូបណ្ឌិតប្រវត្តិសាស្រ្ត មកបង្រៀនដល់ កងទ័ពយើង លទ្ធផលដូចគ្នាអីចឹង គឺគ្រូៗ និយាយម់ើលងាយទាហានខ្មែរថា មិនស្គាល់ប្រវត្តិសាស្រ្ត។ សរុបមកវិញ កងទ័ពខ្មែរត្រូវតែមាន ជំនាញខ្លួនឯង ត្រូវតែហ៊ានវិនិយោគ ខាងឯកសារ ពត៍មាន។ បើខ្មែរគ្នាមិនមើលងាយខ្មែរគ្នាឯង គ្មានសត្រូវខាងក្រៅណាគេហ៊ានមើលងាយយើងទេ ដូចទ្រឹស្តីមេទ័ព តេជោដំឌិត តេជោយ៉ត គាត់ថា មុនចេញច្បាំង កំទេចក្រុមប្រឆាំងសិន  ឲ្យអូសឬស្សីបញ្រ្ជាស់ចុង អ្នកណាមិនធ្វើតាម ត្រូវកំទេចចោល មុនពេលលើកទ័ពទៅច្បាំងជាមួយ ខ្មាំងសៀម។



សូមបង្ហាញភស្តុតាង ហេតុផល ០៥ យ៉ាងដែលបញ្ជាក់ថា អឺរ៉ង់ Iran ពិតជាកំពុងគំរាមកំហែងសន្តិសុខ សហរដ្ឋអាមេរិក
ផ្អែកលើការវិភាគផ្នែកភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងសន្តិសុខអន្តរជាតិ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាត់ទុកអ៊ីរ៉ង់ជាគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខជាតិ និងផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួន តាមរយៈហេតុផល និងភស្តុតាងសំខាន់ៗចំនួន ០៥ យ៉ាងដូចខាងក្រោម៖

១. ការអភិវឌ្ឍកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ និងប្រព័ន្ធមីស៊ីលបាលីស្ទិក
ភស្តុតាង៖ ອົງការថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ (IAEA) បានបង្ហាញថា អ៊ីរ៉ង់បានបង្កើនកម្រិតអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមចម្រាញ់រហូតដល់ ៦០% (ជិតដល់កម្រិត ៩០% ដែលអាចផលិតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរបាន)។

ផលប៉ះពាល់៖ អ៊ីរ៉ង់មាន Kho-អាវុធមីស៊ីលបាលីស្ទិកធំជាងគេ និងចម្រុះជាងគេនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា (ដូចជា Khorramshahr, Fattah) ដែលមិនត្រឹមតែអាចបាញ់ប្រហារមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅមជ្ឈិមបូព៌ាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចអភិវឌ្ឍទៅជាមីស៊ីលឆ្លងទ្វីប (ICBM) នាពេលអនាគត។

២. ការគាំទ្របណ្តាញប្រដាប់អាវុធប្រូកស៊ី (Axis of Resistance)
ភស្តុតាង៖ អ៊ីរ៉ង់ផ្តល់ថវិកា អាវុធ និងការហ្វឹកហ្វឺនដល់ក្រុមប្រដាប់អាវុធជាច្រើននៅតំបន់ រួមមាន Hezbollah (លីបង់), Hamas (ប៉ាឡេស្ទីន), Houthi (យេម៉ែន) និងក្រុមសេនាជន Shia នៅអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី។

ផលប៉ះពាល់៖ ក្រុមទាំងនេះបានវាយប្រហារជាបន្តបន្ទាប់លើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី (ដូចជាការវាយប្រហារនៅ Tower 22) និងគំរាមកំហែងដល់សម្ព័ន្ធមិត្តយុទ្ធសាស្ត្រអាមេរិក (អ៊ីស្រាអែល និងអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត)។

៣. ការគំរាមកំហែងលើសេរីភាពនៃការដឹកជញ្ជូនផ្លូវទឹកពាណិជ្ជកម្ម និងថាមពល
ភស្តុតាង៖ ការវាយប្រហារដោយដ្រូន/មីស៊ីលពីសំណាក់ក្រុម Houthi (ដែលគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់) ទៅលើនាវាពាណិជ្ជកម្មនៅសមុទ្រក្រហម និងច្រកសមុទ្រ Bab al-Mandab ព្រមទាំងការរឹបអូស និងរំខានដល់នាវាដឹកប្រេងនៅច្រកសមុទ្រ Hormuz។

ផលប៉ះពាល់៖ ច្រកសមុទ្រ Hormuz ជាច្រកផ្លូវដឹកជញ្ជូនប្រេងប្រមាណ ២០% នៃពិភពលោក។ ការរំខានសន្តិសុខផ្លូវទឹកនេះប៉ះពាល់ مستقیم ដល់សេដ្ឋកិច្ចសកល និងស្ថិរភាពថាមពលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្ត។

៤. សង្គ្រាមបច្ចេកវិទ្យាសាយប័រ (Cyber Warfare) និងការជ្រៀតជ្រែក
ភស្តុតាង៖ ភ្នាក់ងារសន្តិសុខសាយប័រអាមេរិក (CISA និង FBI) បានរកឃើញសកម្មភាពវាយប្រហារតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតជាប្រព័ន្ធពីសំណាក់ក្រុម Hacker ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់ (ដូចជាក្រុម APT35/Charming Kitten)។

ផលប៉ះពាល់៖ ការវាយប្រហារសាយប័រតម្រង់ទិសលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗរបស់អាមេរិក (ដូចជា បណ្តាញអគ្គិសនី ប្រព័ន្ធទឹក ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ) និងការស្វែងរកជ្រៀតជ្រែកចូលក្នុងដំណើរការបោះឆ្នោត ឬបង្កើតយុទ្ធនាការឃោសនាព័ត៌មានបំពុល (Disinformation)។

៥. កិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធា និងបច្ចេកវិទ្យាជាមួយគូប្រជែងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់អាមេរិក
ភស្តុតាង៖ អ៊ីរ៉ង់បានផ្គត់ផ្គង់ដ្រូនវាយប្រហារ (Shahed-136/131) និងបច្ចេកវិទ្យាមីស៊ីលទៅឲ្យប្រទេសរុស្ស៊ី សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន ព្រមទាំងការកើនឡើងនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធា-សេដ្ឋកិច្ចជាមួយចិន និងរុស្ស៊ី។

ផលប៉ះពាល់៖ ការផ្លាស់ប្តូរបច្ចេកវិទ្យាយោធានិងបទពិសោធន៍សមរភូមិជាក់ស្តែង រវាងអ៊ីរ៉ង់ និងរុស្ស៊ី ធ្វើឲ្យសមត្ថភាពអាវុធស្វ័យត និងប្រព័ន្ធការពារអាកាសរបស់អ៊ីរ៉ង់កាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ដែលបង្កជាប្រៀបប្រកួតប្រជែងប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់ជាមួយកងកម្លាំងអាមេរិក។

សូមបង្ហាញភស្តុតាង ហេតុផល ០៥ យ៉ាងដែលបញ្ជាក់ថា សង្រ្គាមទ្រង់ទ្រាយធំ រវាងថៃ កម្ពុជា ជុំទី៣ កើតមានដែរឬអត់ គេមើលចំណុចទាំង ណាខ្លះ?

ការវាយតម្លៃលើលទ្ធភាពនៃការកើតមាន សង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំជុំទី៣ រវាងកម្ពុជា និងថៃ ត្រូវបានអ្នកវិភាគភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងសន្តិសុខអន្តរជាតិ សិក្សាទៅលើកត្តាស្នូលចំនួន ០៥ យ៉ាងដូចខាងក្រោម៖

១. សភាពការណ៍ និងទំនាស់ព្រំដែនដែលមិនទាន់ដោះស្រាយរួច (Border Disputes)
ចំណុចត្រូវមើល៖ ការខ្វែងគំនិតគ្នាលើតំបន់ប្រកួតប្រជែង ឬតំបន់មិនទាន់ខណ្ឌសីមាច្បាស់លាស់ (ដូចជាតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់ជម្លោះជួរភ្នំដងរែក)។

ហេតុផល/ភស្តុតាង៖ ប្រសិនបើភាគីទាំងពីរនៅតែរក្សាជំហររឹងតឹង រំលោភលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ឬគ្មានការរីកចម្រើនក្នុងគណៈកម្មាធិការព្រំដែនចម្រុះ (JBC) នោះហានិភ័យនៃការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយអាវុធអាចនឹងកើតមានឡើងវិញ។

២. ស្ថានការណ៍នយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេសទាំងពីរ (Internal Political Dynamics)
ចំណុចត្រូវមើល៖ ការប្រើប្រាស់ប្រជាប្រិយភាពបែបជាតិនិយម (Nationalism) ដើម្បីទាញយកប្រយោជន៍នយោបាយផ្ទៃក្នុង។

ហេតុផល/ភស្តុតាង៖ ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ កាលណាមានវិបត្តិនយោបាយផ្ទៃក្នុង (ដូចជានៅក្នុងប្រទេសថៃ) អ្នកនយោបាយ ឬកងទ័ពជារឿយៗតែងតែលើកយកបញ្ហាព្រំដែន និងជាតិនិយមមកធ្វើជាឧបករណ៍បង្វែរដាន។ ប្រសិនបើចរន្តជាតិនិយមជ្រុលកើនឡើងខ្លាំង វានឹងរញ៉េរញ៉ៃដល់ទំនាក់ទំនង និងឈានទៅរកសង្គ្រាម។

៣. ការចល័តកងទ័ព និងការបំពាក់អាវុធនៅតាមព្រំដែន (Militarization & Troop Deployment)
ចំណុចត្រូវមើល៖ សកម្មភាពយោធានៅជួរមុខ ការសាងសង់បន្ទាយ បន្ថែមកម្លាំងទ័ព ឬការសមយុទ្ធយោធានៅជិតព្រំដែន។

ហេតុផល/ភស្តុតាង៖ សង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំមិនអាចកើតឡើងដោយគ្មានការរៀបចំកម្លាំងនោះទេ។ ប្រសិនបើឃើញមានការកើនឡើងនូវអាវុធធុនធ្ងន់ (កាំភ្លើងធំ រថក្រោះ) និងការចល័តទ័ពខុសធម្មតា នោះជាសញ្ញាព្រមានផ្លូវការនៃសង្គ្រាម។

៤. យន្តការឌីប្រូម៉ាស៊ី និងកិច្ចព្រមព្រៀងតំបន់/អន្តរជាតិ (Diplomatic Mechanisms & ASEAN)
ចំណុចត្រូវមើល៖ ប្រសិទ្ធភាពនៃកិច្ចសន្ទនាក្រុមការងារទ្វេភាគី និងអន្តរាគមន៍ពីអាស៊ាន ឬតុលាការអន្តរជាតិ (ICJ)។

ហេតុផល/ភស្តុតាង៖ ប្រសិនបើយន្តការសន្តិវិធី និងការទូតត្រូវផ្លូវទាល់ ឬភាគីណាមួយបដិសេធមិនទទួលស្គាល់សាលក្រមអន្តរជាតិ និងការសម្របសម្រួលពីអាស៊ាន នោះជម្រើសចុងក្រោយគឺការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា។

៥. ឥទ្ធិពល និងផលប្រយោជន៍មហាអំណាចតំបន់/ពិភពលោក (Geopolitical Influences)
ចំណុចត្រូវមើល៖ ជំហររបស់មហាអំណាច (ដូចជា ចិន និងអាមេរិក) និងផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគី។

ហេតុផល/ភស្តុតាង៖ ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងជិតស្និទ្ធ (ការផ្លាស់ប្តូរពាណិជ្ជកម្ម ពលករ និងទេសចរណ៍) រួមទាំងសម្ពាធពីមហាអំណាចដែលមិនចង់ឃើញតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍អស្ថិរភាព គឺជាកត្តារារាំងមិនឲ្យកើតមានសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំ។ ប្រសិនបើកត្តាសេដ្ឋកិច្ច និងការទូតមហាអំណាចបាត់បង់តុល្យភាព ហានិភ័យសង្គ្រាមនឹងកើនឡើង។

ដើម្បីវាយតម្លៃរកមើលថា តើកត្តាណាមួយដែលមាន ប្រូបាប៊ីលីតេ (Probability) ឬទម្ងន់ឥទ្ធិពលខ្ពស់ជាងគេ ក្នុងការអាចជំរុញឱ្យកើតមានសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំជុំទី៣ យើងអាចធ្វើការវិភាគតាមប្រព័ន្ធ Pairwise Ranking Matrix (ការប្រៀបធៀបគូតាមគូ) ដោយផ្អែកលើបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ (ជាពិសេសវិបត្តិប្រាសាទព្រះវិហារឆ្នាំ ២០០៨-២០១១) និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយបច្ចុប្បន្ន។១. តារាងប្រៀបធៀបគូតាមគូ (Pairwise Comparison Matrix)ការកំណត់ពិន្ទុ៖ កត្តាដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងក្នុងការបង្កើនហានិភ័យសង្គ្រាមទទួលបានពិន្ទុ ១ កត្តាខ្សោយជាងទទួលបាន ០ (បើស្មើគ្នាបាន ០.៥)។កត្តាប្រៀបធៀប១. ព្រំដែន២. នយោបាយផ្ទៃក្នុង៣. ការចល័តកងទ័ព៤. ការទូត៥. មហាអំណាច/សេដ្ឋកិច្ចពិន្ទុសរុបចំណាត់ថ្នាក់១. ទំនាស់ព្រំដែន (Border Disputes)-0110.52.5ទី ២២. នយោបាយផ្ទៃក្នុង និងជាតិនិយម (Internal Politics)1-1114.0ទី ១៣. ការចល័តកងទ័ព (Militarization)00-101.0ទី ៤៤. យន្តការការទូត (Diplomacy/ASEAN)000-00.0ទី ៥៥. មហាអំណាច និងសេដ្ឋកិច្ច (Geopolitics/Economy)0.5011-2.5ទី ២ (រួម)២. លទ្ធផលវិភាគ៖ កត្តាដែលមាន Probability ខ្ពស់ជាងគេផ្អែកលើតារាងខាងលើ និងទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ កត្តាទី ២៖ ស្ថានការណ៍នយោបាយផ្ទៃក្នុង និងចរន្តជាតិនិយម (Internal Political Dynamics & Nationalism) គឺមាន Probability ខ្ពស់ជាងគេបំផុត ក្នុងការឡើងមកជា "កាតាលីករ" (Catalyst) ដើមចង្រៃបង្កជម្លោះ។ហេតុផលសំខាន់ៗដែលបញ្ជាក់ថា កត្តានយោបាយផ្ទៃក្នុងឈរលេខ ១៖ដើមចង្រៃនៃការផ្ទុះឡើង (The Spark): បញ្ហាព្រំដែន (កត្តាទី១) ភាគច្រើនស្ថិតក្នុងភាពស្ងប់ស្ងាត់ ឬអាចចរចាគ្នាបានក្នុងពេលធម្មតា ប៉ុន្តែវាត្រូវបាន "រុញ" ឱ្យក្លាយជាវិបត្តិសង្គ្រាម ក៏ព្រោះតែអ្នកនយោបាយ ឬក្រុមជាតិនិយមជ្រុលក្នុងស្រុកយកមកលេងហ្គេមនយោបាយ ដើម្បីបង្វែរដានបញ្ហាផ្ទៃក្នុង ឬដណ្តើមអំណាច។មេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រ (2008-2011 Preah Vihear Conflict): វិបត្តិជុំទី១ និងទី២ កន្លងមក មិនមែនកើតឡើងព្រោះតែប្រជាជនទាំងសងខាងស្អប់គ្នានោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានបញ្ឆេះឡើងដោយសារវិបត្តិនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេសថៃ (ជម្លោះរវាងក្រុមเสื้อเหลือง និងเสื้อแดง) ដែលប្រើប្រាស់បញ្ហាប្រាសាទព្រះវិហារជាអាវុធវាយប្រហាររដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯង។ការបដិសេធហេតុផលសេដ្ឋកិច្ច៖ ទោះបីជាសេដ្ឋកិច្ច និងការពឹងផ្អែកលើគ្នាទៅវិញទៅមក (កត្តាទី៥) មានកម្រិតខ្ពស់យ៉ាងណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលរលកជាតិនិយមផ្ទុះឡើងដល់កម្រិតកំពូល (Peak Nationalism) មេដឹកនាំនយោបាយជារឿយៗតែងតែមើលរំលងការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីជាថ្នូរនឹងការទទួលបានប្រជាប្រិយភាពផ្នែកនយោបាយ។៣. ការសន្និដ្ឋានបើទោះបីជា ទំនាស់ព្រំដែន ជាទីតាំងភូមិសាស្ត្រនៃការប៉ះទង្គិចក៏ដោយ ក៏វាគ្រាន់តែជា "ផែនទី" ឬ "លក្ខខណ្ឌអសកម្ម" ប៉ុណ្ណោះ។ នយោបាយផ្ទៃក្នុង និងជាតិនិយម គឺជា "ស្រោមភ្លើង និងដែកកេះ" ដែលមានថាមពលខ្ពស់ជាងគេក្នុងការបង្កាត់ភ្លើងសង្គ្រាម។អាស្រ័យហេតុនេះ ការតាមដានស្ថានភាពនយោបាយក្នុងស្រុក និងការងើបឡើងនៃចរន្តជាតិនិយមជ្រុលនៅតាមបណ្តាប្រទេសទាំងពីរ គឺជាសន្ទស្សន៍ (Index) ដ៏សំខាន់បំផុតក្នុងការវាស់វែងថា តើសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំអាចកើតមានឡើងវិញឬយ៉ាងណា។

ខាងជនជាតិការ៉ែនដែលកាន់សាសនាគ្រិស្ត (ភាគច្រើនជាប្រូតេស្តង់/បាទីស្ទ) មិនមានឈ្មោះផ្លូវការដាច់ដោយឡែកសម្រាប់បង្កើតជា «កងទ័ព» ឬ «រដ្ឋ» ខ្លួនឯងដូចខាងពុទ្ធសាសនា (DKBA) នោះទេ។ជាទូទៅ ក្រុម ឬអង្គការដើមដែលដឹកនាំដោយថ្នាក់ដឹកនាំជាជនជាតិការ៉ែនកាន់សាសនាគ្រិស្ត គឺស្ថិតនៅក្រោម KNU (Karen National Union - សហភាពជាតិការ៉ែន) និងកងទ័ព KNLA (Karen National Liberation Army) តែម្តង។   ប៉ុន្តែប្រសិនបើនិយាយអំពី «អង្គការសាសនាផ្លូវការ» របស់សហគមន៍ការ៉ែនគ្រិស្ត គឺមាន៖MBC (Myanmar Baptist Convention - Karen Baptist Convention / KBC): ជា «សមាគមបាទីស្ទការ៉ែន» (Karen Baptist Convention - KBC) ដែលជាអង្គការសាសនា និងសង្គមផ្លូវការធំជាងគេបំផុតរបស់ជនជាតិការ៉ែនកាន់សាសនាគ្រិស្ត ក្នុងការសម្របសម្រួលកិច្ចការសាសនា អប់រំ និងសង្គម។Karen Christian Leaders Fellowship (KCLF): ជា «គណៈកម្មាធិការដឹកនាំគ្រិស្តបរិស័ទការ៉ែន» ដែលជាបណ្តាញប្រមូលផ្តុំអ្នកដឹកនាំសាសនាគ្រិស្តគ្រប់និកាយទាំងអស់ក្នុងចំណោមជនជាតិការ៉ែន។ចំណុចសំខាន់៖ ដើមឡើយ KNU ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានភាពចម្រុះសាសនា ប៉ុន្តែដោយសារថ្នាក់ដឹកនាំភាគច្រើនជាអ្នកកាន់សាសនាគ្រិស្ត ធ្វើឲ្យនៅឆ្នាំ ១៩៩៤ មានការបែកបាក់បង្កើតជា DKBA (Democratic Karen Buddhist Army - កងទ័ពការ៉ែនពុទ្ធសាសនា)។ រីឯភាគី KNU/KNLA ចម្បង គឺនៅតែបន្តដឹកនាំដោយក្រុមដែលមានមូលដ្ឋាន និងថ្នាក់ដឹកនាំភាគច្រើនជាគ្រិស្តបរិស័ទមកទល់សព្វថ្ងៃ។