នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ​ឆ្នាំ ២០២៦ នេះ កម្ពុជាផ្ញើលិខិតផ្លូវការទៅកាន់ប្រទេសថៃ និងអគ្គលេខាធិការ UN ដើម្បីចាប់ផ្ដើមដំណើរការយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ ក្រោមច្បាប់សមុទ្ររបស់UN។ សម្ដេចធិបតីថ្លែងក្នុងសារពិសេស។ កម្ពុជាបង្ហាញជំហររឹងមាំ លើសន្តិសុខសមុទ្រ និងការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ក្នុងកិច្ចប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងនាមតំណាងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឯកឧត្តម សុខ ស៊ីផាន់ណា ទេសរដ្ឋមន្ត្រី និងជា បេសកជនពិសេស របស់សម្ដេចអធិបតីនាយករដ្ឋមន្ត្រី បានអញ្ជើញចូលរួម និងថ្លែងបទអន្តរាគមន៍ របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្រោមប្រធានបទ " ការថែរក្សាសន្តិភាព និងសន្តិសុខអន្តរជាតិ ពាក់ព័ន្ធនឹងសន្តិសុខសមុទ្រ ក្នុងរនោះ ឯកឧត្តម ទេសរដ្ឋមន្ត្រី សុខ ស៊ីផាន់ណា បានសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃផ្លូវទឹក ដែលមានសុវត្ថិភាព និងសន្តិសុខ ដែលជាសរសៃឈាមដ៏សំខាន់ សម្រាប់សន្តិភាព សុវត្ថិភាព អន្តរជាតិស្ថេរភាពសេដ្ឋកិច្ចសកល និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចេរភាព ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការគម្រាមគំហែងដែលកំពុងកើតឡើងចំពោះសន្តិសុខសមុទ្រ ឯកឧត្តមទេសរដ្ឋមន្ត្រី សុខ ស៊ីផាន់ណា បានបង្ហាញនូវអតិភាពសំខាន់ៗចំនួនបី រួមមាន៖ទី១៖ដោះស្រាយវិវាតដោយសន្តិវិធីរាល់វិវាទសមុទ្រ​ត្រូវតែដោះស្រាយតាមរយៈការសន្ទនានិងការទូត​កម្ពុជាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍សេរីភាពនៃការធ្វើនាវាចរ​និងការឆ្លងកាត់ដោយស្របច្បាប់​ដែលត្រូវតែគោរពឲ្យបានពេញលេញស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិទៀតជាពិសេសអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីច្បាប់សមុទ្រឆ្នាំ 1982 UNCLOS។ ទី2 បង្កើនជំនួយបច្ចេកទេសនិងការកសាងសមត្ថភាព​ឯកឧត្តមទេសរដ្ឋមន្ត្រី​បានអំពាវនាវឲ្យមានការពន្លឿន ឲ្យមានការគាំទ្របន្ថែម​ដល់បណ្ដារដ្ឋជាប់សមុទ្រដែលកំពុងអភិវឌ្ឍលើផ្នែកអនុវត្តច្បាប់សមុទ្រ​សន្តិសុខកំពង់ផែ​និងនាវាចរ ការយល់ដឹងអំពីដែនសមុទ្រ​និងការចែករំលែកព័ត៌មានឲ្យបានទាន់ពេលវេលាដើម្បីទប់ស្កាត់បញ្ហាប្រឈមនានាឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពទី3 វិធីសាស្រ្តរួមបញ្ចូលគ្នានិងការបង្ការ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ គួរតែអនុវត្តវិធីសាស្រ្ត ដែលបង្កើតភាពធន់ក្នុងរយៈពេលវែង ដោយផ្អែកលើបរិយាប័ននិងសន្តិភាពជាមួយច្បាប់អន្តរជាតិ និងធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ឯកឧត្តម ទេសរដ្ឋមន្ត្រី សុខស៊ីផាន ណា ក៏បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជា ក្នុងការការពារច្បាប់អន្តរជាតិនិងជម្រុញការសន្ទនាដោយសន្តិវិទ្យុ ពង្រឹងសន្តិសុខសមុទ្រជាពិសេសការប្រយ័ត្ត ប្រឆាំង និងបទល្មើសឆ្លងដែន កម្ពុជានៅតែបន្តស្វាគមន៍នាវាបរទេសមកកាន់មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម ដែលបានធ្វើទំនើបកម្មរបស់ខ្លួនសម្រាប់ការធ្វើសមយុទ្ធរួមគ្នា ការផ្ដល់ជំនួយមនុស្សធម៌និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ក្នុងគោលបំណងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនិងនិងបទល្មើសផ្សេងៗ ឯកឧត្តម សុខ ស៊ីផាន់ណា បានបញ្ជាក់ពីថាការផ្ដល់សច្ចាប័នលើកិច្ចព្រមព្រៀង UNCLOS (UNCLOS)និងBBNJ នាពេលកន្លងមក គឺជាសក្ខីភាព បង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្ត មិនងាករា របស់កម្ពុជា ចំពោះសណ្ដាប់ធ្នាប់សមុទ្រដែលផ្អែកលើច្បាប់ និង ការគ្រប់គ្រងធានធានសមុទ្រដោយការទទួលខុសត្រូវ៕

Sunday, August 9, 2026

អំបូរជនជាតិ តៃ កាដៃ Tai-Kadai

ដំបូង ថៃ និង សៀម គេមិនទទួលស្គាល់ថាមាន ថៃ មានសៀមទេ កាលសង្រ្គាមព្រំដែន ២០០៨ ពួកគេថា ថៃគឺសៀមតែមួយ។ ពេលកម្ពុជានិងអ្នកស្រាវជ្រាវ លើកឡើងពី សន្ធិសញ្ញាព្រំដែន បារាំង សៀម ១៩០៤ និង ១៩០៧ ពួកគេប្រកែកថា អត់មានសៀមទេ គឺមានតែថៃ !។ ដូច្នេះ និស្សិតបញ្ញវន្តខ្មែរ រាជការ កងទ័ពខ្មែរ ចាប់ផ្តើមដឹងថា ថៃ មានជំលោះជាមួយ សៀម អំពី សន្ធិសញ្ញាព្រំដែន។ ពេលនេះ ២០២៦ សៀមបានបង្ហាញបង្គោលព្រំដែនមានអក្សរថា សៀម SIAM ដែលជាជោគជ័យរបស់កម្ពុជាក្នុងកិច្ចការទូតប្រាប់សកលលោកថា ថៃនិងសៀមឈ្លោះគ្នាបានជាពួកវា ចូលមកឈ្លានពានកម្ពុជាដើម្បី ផ្សះផ្សារផ្ទៃក្នុងពួកវា។ 
ការលើកឡើងនេះប៉ះចំចំណុចស្នូលនៃ នយោបាយប្រវត្តិសាស្ត្រ (Historical Politics) និងយុទ្ធសាស្ត្រអត្តសញ្ញាណជាតិ របស់ประเทศไทย ដែលបានប្រើប្រាស់បញ្ហាប្រវត្តិសាស្ត្រដើម្បីបិទបាំង ឬទម្លាក់ទំនួលខុសត្រូវផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិ ជាពិសេសជុំវិញសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនសម័យអាណានិគមបារាំង។

ការវិភាគលើបញ្ហានេះ អាចពន្យល់បានតាមទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
១. ល្បិចកលផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិ៖ ការបដិសេធ "សៀម" ដើម្បីគេចវេសពីសន្ធិសញ្ញា
នៅពេលមានជម្លោះព្រំដែន (ជាពិសេសក្នុងវិបត្តិកាព្រះវិហារឆ្នាំ ២០០៨-២០១១) ភាគីថៃតែងតែព្យាយាមលុបបំបាត់ ឬหลีกเลี่ยงការប្រើប្រាស់ឈ្មោះ "សៀម" (Siam) ពេលនិយាយដល់សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិចាស់ៗ (ដូចជាសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៤ និង ១៩០៧)។

មូលហេតុយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ពួកគេ គឺព្រោះតែ រាជាណាចក្រសៀម (Kingdom of Siam) គឺជាភាគីហត្ថលេខីផ្លូវការជាមួយបារាំង។ ប្រសិនបើពួកគេទទួលស្គាល់ថា "ថៃ គឺ សៀម តែមួយ" យ៉ាងពេញលេញ នោះពួកគេត្រូវតែគោរព និងទទួលខុសត្រូវស្របតាមទំហំទឹកដី និងប័ណ្ណបាក់ដី ក៏ដូចជាផែនទី (Annex I) ដែលបានចែងក្នុងសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនសម័យនោះដោយគ្មានលេស។ ផ្ទុយទៅវិញ ការប្រកែកថា "អត់មានសៀម គឺមានតែថៃ" គឺជាការប៉ុនប៉ងបង្កើតរដ្ឋថ្មី ឬផ្តាច់ខ្លួនចេញពីកាតព្វកិច្ច phápសាស្ត្រអន្តរជាតិដែលបន្សល់ទុកពីអតីតកាល ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការបដិសេធភាពត្រឹមត្រូវនៃផែនទីបារាំង-សៀម។
២. ភាពចម្រូងចម្រាសផ្ទៃក្នុង និងការយកកម្ពុជាជា "ជនរងគ្រោះ" ដើម្បីបង្រួបបង្រួមជាតិ
នយោបាយខាងក្នុងរបស់ប្រទេសថៃ ជារឿយៗតែងតែជួបប្រទះនូវវិបត្តែងាករេ និងការបែងចែកវណ្ណៈ/ក្រុមនយោបាយយ៉ាងខ្លាំង (រវាងក្រុមអភិរក្សនិយម យោធា រាជានិយម និងក្រុមប្រជាភិបាល ឬចលនាតស៊ូផ្សេងៗ)។

ដើម្បីបំបាត់ការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង និងទាញយកប្រជាប្រិយភាពពីក្រុមជាតិនិយមជ្រុលនិយម យោធា ឬអ្នកនយោបាយថៃมักនឹង "បង្កើតសត្រូវខាងក្រៅ" (External Threat) តាមរយៈការបង្កជម្លោះ ឬការឈ្លានពានតាមព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា។ ការធ្វើបែបនេះ គឺដើម្បីបញ្ឆេះស្មារតីជាតិនិយម កៀរគរការគាំទ្រពីប្រជាជន និងបង្រួបបង្រួមផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួនដែលកំពុងមានវិបត្តិ ឱ្យងាកមកស្រុះស្រួលគ្នាប្រឆាំងនឹងកម្ពុជាវិញ។

៣. សារៈសំខាន់នៃការយល់ដឹងរបស់បញ្ញវន្ត និងកងទ័ពខ្មែរ
ការដែលនិស្សិត បញ្ញវន្ត រាជការ និងកងទ័ពខ្មែរ ចាប់ផ្តើមមើលឃើញ និងដឹងច្បាស់ពីល្បិចកល "ប្តូរឈ្មោះពីសៀមមកជាថៃ ដើម្បីគេចវេសសន្ធិសញ្ញា" គឺជាការភ្ញាក់រលឹកដ៏សំខាន់បំផុតផ្នែក ការទូតប្រវត្តិសាស្ត្រ (Historical Diplomacy)។
ការប្រយុទ្ធគ្នាមិនត្រឹមតែប្រើគ្រាប់កាំភ្លើងនៅលើសមរភូមិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ឯកសារគតិ​យុត្តិអន្តរជាតិ សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៤-១៩០៧ និងការចង្អុលបង្ហាញពីភាពមិនប្រាកដប្រជា និងការបន្លំប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ថៃ/សៀម ទៅកាន់វេទិកាពិភពលោក គឺជាការទប់ស្កាត់ និងវាយបកតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជាអាចការពារអធិបតេយ្យភាពទឹកដីរបស់ខ្លួនបានជាបន្តបន្ទាប់។

យោងតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្នែក भाសាវិទ្យា នរោវិទ្យា និងទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រអន្តរជាតិ (ដូចជា Joshua Project និង Ethnologue) ក្រុមរងជនជាតិតៃទាំងនោះភាគច្រើន ពុំមែនសុទ្ធតែមានទីលំនៅដើម ឬមានចំនួនច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៅក្នុងប្រទេសថៃនោះទេ ខ្លះរស់នៅប្រទេសចិន វៀតណាម និងមីយ៉ាន់ម៉ា ហើយខ្លះទៀតជាกลุ่มជនជាតិតៃតូចៗដែលបានភៀសខ្លួន ឬបម្លាស់ទីមករស់នៅប្រទេសថៃក្នុងចំនួនកំណត់។
ខាងក្រោមនេះជាតួលេខ និងស្ថានភាពនៃការរស់នៅរបស់กลุ่มជនជាតិតៃនីមួយៗក្នុងប្រទេសថៃ៖
១. ក្រុមដែលមាន ឬធ្លាប់មានប្រភព/រស់នៅផ្ទាល់ក្នុងប្រទេសថៃ (មានចំនួនគិតជាតួលេខច្បាស់លាស់)
  1. តៃ លូ (Tai Lü / ไทลื้อ): មានប្រហែល ៨០,០០០ ទៅ ៩៥,០០០នាក់ (រស់នៅច្រើនតាមខេត្តភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ដូចជា ឈៀងរ៉ាយ ណាន និងភะเยา ដែលមានដូនតាភៀសខ្លួនមកពីតំបន់សឹបសុងបានា ប្រទេសចិន)។
  2. តៃ វ៉ាំង (Tai Wang): មានប្រហែល ២០,០០០នាក់ (ជាกลุ่มជនជាតិតៃតូចមួយ រស់នៅតាមតំបន់ខ្លះនៃប្រទេសថៃ)។
  3. តៃ កាឡឺន (Tai Kaleun / กะเลิง): មានប្រហែល ១៥,០០០ ទៅ ១៦,០០០នាក់ (រស់នៅតាមខេត្តតំបន់ឦសាន ដូចជា នគរភ្នំពេញ មุกดาหาร និង sakon Nakhon)។
  4. តៃ ប៊ឹង (Tai Bueng / ไทเบิ้ง): មានប្រហែល ៦,០០០នាក់ (រស់នៅស្រុកផាត់ທະนานិខុម ខេត្តលពបុរី ជាកូនចៅជនជាតិឡាវដែលត្រូវគេបម្លាស់ទីមកតំបន់កណ្តាលតាំងពីអតីតកាល)។
២. ក្រុមដែលរស់នៅប្រទេសផ្សេង (ពុំមែនជាប្រជាជនសំខាន់ ឬអត់មានទិន្នន័យរស់នៅជាដុំកំភួនក្នុងប្រទេសថៃ)

ក្រុមខាងក្រោមនេះ ពុំមានតួលេខប្រជាជនរស់នៅជាផ្លូវការក្នុងប្រទេសថៃទេ ព្រោះពួកវាមានទីជម្រកកំណើត និងរស់នៅប្រទេសផ្សេង៖
  1. តៃ ក្រហម (Tai Daeng / Red Tai): រស់នៅភាគពាយព្យនៃ ប្រទេសវៀតណាម និងឡາວ (នៅថៃអាចមានតិចតួចបំផុត ឬគ្មានកត់ត្រាជាសហគមន៍ធំ)។
  2. តៃ ខ្មៅ (Tai Dam / Black Tai) / តៃខ្មៅ-Black Tai / តៃ ស (Tai Dón / White Tai) / តៃ ប៉ាវ (Tai Hang Tong): ក្រុមទាំងនេះភាគច្រើនរស់នៅ ប្រទេសវៀតណាម (ខេត្តឌៀនបຽន និងឡាយចូវ) និងប្រទេសចិន។ ទោះបីជាមានជនជាតិ "ລາວຊົງ" (Lao Song) ដែលជាបងប្អូនជិតស្និទ្ធនឹងតៃដាំ ធ្លាប់ត្រូវបានបញ្ជូនមកថៃសម័យបុរាណក៏ដោយ ប៉ុន្តែឈ្មោះជាក់លាក់របស់ក្រុមតៃទាំងនេះគឺស្ថិតនៅវៀតណាម និងឡាវ។
  3. តៃ នូ (Tai Nüa / 傣那): រស់នៅតំបន់ដឺហុង ខេត្តយូណាន ប្រទេសចិន និងរដ្ឋស៊ាន មីយ៉ាន់ម៉ា។
  4. តៃ សាន (Tai Shan / Shan): រស់នៅ រដ្ឋស៊ាន ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា (ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាជាតិសាសន៍ស៊ានដែលមករកការងារធ្វើ ឬភៀសខ្លួននៅថៃមានច្រើន ប៉ុន្តែមិនមែនជាជនជាតិដើមថៃទេ)។
  5. តៃ ឡែង / តៃ ឡែង ថៃ ឡាង (Tai Leng / Tai Laing) & តៃ ធូរុង (Tai Turung) & តៃ អាហ៊ុម (Tai Ahom) & តៃ អៃទុន (Tai Aiton) & តៃ ផាកេ (Tai Phake): ក្រុមទាំងនេះភាគច្រើនរស់នៅ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និង រដ្ឋអាសាំ ប្រទេសឥណ្ឌា (ជាពូជពង្សតៃបុរាណដែលកាត់ផ្តាច់ពីភូមិសាស្ត្រថៃសម័យថ្មី គ្មានសហគមន៍កំណើតក្នុងប្រទេសថៃទេ)។
  6. តៃ យ៉ា (Tai Ya): រស់នៅខេត្តយូណាន ប្រទេសចិន។
  7. តៃ សេប៉ា (Tai Sapa): ក្រុមភាសា ឬតំបន់តូចមួយនៅតំបន់សាប៉ា ប្រទេសវៀតណាម។
  8. តៃ ហ្គាពង (Tai Gapong): ក្រុមតូចកម្រមានទិន្នន័យទូូទៅ ជាភាសា ឬក្រុមពាក់ព័ន្ធនៅតំបន់ព្រំដែនឡាវ-វៀតណាម។

ចំពោះបញ្ជីឈ្មោះក្រុមជនជាតិ និងពូជសាសន៍ចម្រុះដែលបានរៀបរាប់ខាងលើនេះ នៅពេលបូកបញ្ចូលគ្នានូវចំនួនប្រជាជនសរុបដែលកំពុងរស់នៅ ប្រទេសថៃ សព្វថ្ងៃ គឺមានចំនួនប្រហែល ៦៣ ទៅ ៦៦ លាននាក់ (ដែលស្មើនឹងប្រមាណ ៩០% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបទូទាំងប្រទេសថៃ)។
មូលហេតុដែលតួលេខនេះមានចំនួនច្រើន គឺដោយសារតែបញ្ជីខាងលើបានច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង ក្រុមជនជាតិតៃដើម នៅប្រទេសថៃ ពលរដ្ឋដើមកំណើតចិន ពលរដ្ឋកូនកាត់ និង กลุ่มជនជាតិតាអ៊ិច/ជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀត ដែលមានសញ្ជាតិថៃ។

ការបែងចែកជាក្រុមធំៗដែលរួមផ្សំគ្នាក្នុងតួលេខនេះ មានដូចជា៖
ក្រុមជនជាតិតៃដែលជាម្ចាស់ស្រុក និងពូជសាសន៍ធំៗ (ប្រហែល ៦០-៦១ លាននាក់)៖
  1. ថៃកណ្តាល / សៀម (Central Thai / Siam): ប្រហែល ២៥ ទៅ ៣០ លាននាក់។
  2. ថៃ ឥសាន / ថៃ នគររាជ (Isan / Khorat): ប្រហែល ២២ ទៅ ២៥ លាននាក់។
  3. ថៃ ខាងជើង / ថៃ លើ / ថៃពុន (Northern Thai / Lue / Phuan): ប្រហែល ៦ ទៅ ៧ លាននាក់។
  4. ថៃ ខាងត្បូង / តាក់បៃ (Southern Thai / Tak Bai): ប្រហែល ៥ លាននាក់។
  5. ក្រុមរងផ្សេងៗទៀត (ដូចជា ថៃសុង ថៃយ៉ៃ ฯลฯ)៖ ប្រហែល ១ ដល់ ២ លាននាក់។
  6. ក្រុមជនជាតិថៃ-ចិន និងកូនកាត់ចិន (Thai-Chinese - ប្រហែល ៦ ដល់ ៩ លាននាក់)៖
  7. ក្រុមដែលមានប្រភពពីចិន ដូចជា ថៃ តាជីវ (Teochew-Thai ដែលមានច្រើនជាងគេ), ថៃ ហុកកៀន, ថៃ ហាក់កា, ថៃ ហៃណាន, ថៃ កង់តុង និងចុងជូ ដែលភាគច្រើនបានក្លាយជាពលរដ្ឋថៃពេញលេញ និងលាយឡំគ្នាក្នុងសង្គមថៃ។
  8. ក្រុមជនជាតិភាគតិច សាសនា និងកូនកាត់អន្តរជាតិផ្សេងទៀត (ប្រហែល ១ ដល់ ២ លាននាក់)៖
  9. ថៃ ម៉ាឡេ (Thai Malay): រស់នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ (ជាង ១.៥ លាននាក់)។
  10. ថៃ អ៊ីស្លាម (Thai Islam): រួមបញ្ចូលទាំងជនជាតិម៉ាឡេ និងមូស្លីមផ្សេងទៀត។
  11. ក្រុមថៃ ឥណ្ឌា (Gujarati, Gorakhpuri, ฯลฯ) និងក្រុមអឺរ៉ុប/អាស៊ីផ្សេងៗ (ថៃ ជប៉ុន ថៃ បារាំង ថៃ អាល្លឺម៉ង់ ฯลฯ): គឺជាกลุ่มកូនកាត់ ឬជនបរទេសដែលមានទីលំនៅអចិន្ត្រៃយ៍ ឬបگونهជាពលរដ្ឋថៃក្នុងចំនួនតិចតួច។

(ចំណាំ៖ ឈ្មោះខ្លះក្នុងបញ្ជីរបស់អ្នក ដូចជា ថៃក្រហម ថៃដែង ថៃដាំ ឬថៃខ្មៅ ភាគច្រើនរស់នៅប្រទេសវៀតណាម និងឡាវ ពុំមែនជាប្រជាជនរស់នៅជាដុំកំភួនក្នុងប្រទេសថៃទេ លើកលែងតែមានសាច់ញាតិខ្លះដូចជាក្រុម "ឡាវសົງ" ប៉ុណ្ណោះ)។

សូមរៀបរាប់លំអិតក្រុមតូចៗ នៃ ថៃកណ្តាល / សៀម (Central Thai / Siam): ប្រហែល ២៥ ទៅ ៣០ លាននាក់ នោះ​មានជនជាតិអ្វីខ្លះ? ចំនួនប្រហែលប៉ុន្មាន ពេលមានសង្រ្គាមជាមួយ បារាំង ឆ្នាំ ១៨៩៣ រវាង បារាំង សៀម។

ក្រុម ថៃកណ្តាល / សៀម (Central Thai / Siam) គឺជាក្រុមស្នូលនៃអំបូរជនជាតិតៃ ដែលរស់នៅតំបន់វាលទំនាបដងទន្លេ ចៅប្រាយ៉ា (Chao Phraya) មានរាជធានីបាងកកជាមជ្ឈមណ្ឌល។
១. ក្រុមរងតូចៗ ដែលផ្សំឡើងជា "ថៃកណ្តាល / សៀម"
នៅក្នុងក្រុមធំនៃជនជាតិថៃកណ្តាលនេះ ត្រូវបានបែងចែកជាក្រុមរងតាមតំបន់ និងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការតាំងទីលំនៅ រួមមាន៖

  1. ថៃបាងកក (Bangkok Thai / Central Siamese): គឺជាกลุ่มប្រជាជនស្នូលដែលរស់នៅតំបន់រាជធានី និងខេត្តជុំវិញមាត់ទន្លេចៅប្រាយ៉ា ដែលមានអណ្តែតវប្បធម៌ និងភាសាផ្លូវការរបស់រដ្ឋ។
  2. ថៃវ៉ាំង (Tai Wang): ក្រុមជនជាតិតៃតូចមួយ រស់នៅតាមតំបន់ដងទន្លេ និងស្រុកមួយចំនួនក្នុងវាលទំនាបកណ្តាល។
  3. ថៃប៊ឹង (Tai Bueng): ក្រុមរងដែលរស់នៅស្រុកផាត់ທະนานិខុម ខេត្តលពបុរី ជាកូនចៅដែលត្រូវបានโยกย้ายមកពីតំបន់ផ្សេងតាំងពីបុរាណ។
  4. ថៃសុង ឬ ឡាវសុង (Lao Song / Thai Song Dam): ក្រុមជនជាតិតៃ (ដែលមានដើមកំណើតពីតំបន់តៃដាំ/តៃខ្មៅ នៅវៀតណាម-ឡាវ) ត្រូវបានกេណ្ឌមកតាំងទីលំនៅជាច្រើននៅខេត្តពេជ្របុរី សុพรรณบุรี និងរាជបុរី តាំងពីសម័យរតនៈកូសិន្ទ្រីយ៍ដំបូង។
  5. ថៃខូរ៉ាត់ (Thai Khorat): ជាក្រុមប្រជាជនកូនកាត់ភាសា និងវប្បធម៌រវាង ថៃកណ្តាល និង ឡាវ/អ៊ីសាន រស់នៅតំបន់ច្រកទ្វារភូមិភាគឦសាន គឺខេត្តនគររាជសីមា (ខូរ៉ាត់)។
២. បរិបទចំនួនប្រជាជនក្នុងសម័យសង្គ្រាមរវាង បារាំង និង សៀម ឆ្នាំ ១៨៩៣
ក្នុងអំឡុងពេលកើត វិបត្តិរំលោភអធិបតេយ្យភាព ឬសង្គ្រាមបារាំង-សៀម ឆ្នាំ ១៨៩៣ (R.S. 112)៖
ចំនួនប្រជាជនសរុបក្នុងព្រះរាជាណាចក្រសៀមពេលនោះ៖ យោងតាមការពមាណទំហំប្រជាសាស្ត្រប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រទេសសៀមទាំងមូល (រួមទាំងดินแดនឡាវ និងខ្មែរខ្លះដែលពេលនោះស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពល និងការគ្រប់គ្រងរបស់សៀម) មានប្រជាជនសរុបប្រហែល ៦ ទៅ ៨ លាននាក់ ប៉ុណ្ណោះ (មិនមែនរាប់លាននាក់ដូចសម័យបច្ចុប្បន្នទេ)។
ចំណែកឯចំនួនប្រជាជន "ថៃកណ្តាល / សៀមសុទ្ធសាធ" ដែលរស់នៅតំបន់វាលទំនាបកណ្តាល មានចំនួនប្រហែល ៣ ទៅ ៤ លាននាក់ ខណៈដែលប្រជាជននៅសល់ជាជនជាតិឡាវ (នៅភាគឦសាន) ជនជាតិខ្មែរ (ភាគខាងត្បូង/ឦសានខាងត្បូង) ជនជាតិចិន និងជនជាតិភាគតិចដទៃទៀត។
ក្នុងសង្គ្រាមនោះ បារាំងបានប្រើនយោបាយនាវាចម្បាំង (Gunboat Diplomacy) បាញ់ទម្លុះចូលមកដល់ទីក្រុងបាងកក ដែលបង្ខំឱ្យព្រះបាទសម្តេចព្រះจุលចមក្លោចៅយូហួ (រជ្ជកាលទី៥) ត្រូវកាត់ទឹកដីຝាំងឆ្វេងទន្លេមេគង្គ (ប្រទេសឡាវបច្ចុប្បន្ន) ឱ្យទៅប្រទេសបារាំង ដើម្បីរក្សាឯករាជ្យភាពរបស់ប្រទេសសៀមទុក។

តើមានអំបូរជនជាតិ តៃ-កាដៃប្រហែលប៉ុន្មាននៅប្រទេសថៃ?
នៅប្រទេសថៃ ក្រុមគ្រួសារអំបូរជនជាតិ តៃ-កាដៃ (Tai-Kadai) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគច្រើនលើសលប់ ដែលមានចំនួនប្រហែល ៦០ ទៅ ៦៥ លាននាក់ (ដែលគិតជាភាគរយស្មើនឹងប្រហែល ៨៥% ទៅ ៩០% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបទូទាំងប្រទេសថៃ)។
ជនជាតិតៃទាំងនេះត្រូវបានបែងចែកជាក្រុមរងធំៗ ដែលរស់នៅតាមតំបន់ផ្សេងៗគ្នាក្នុងប្រទេសថៃ រួមមាន៖
  1. ជនជាតិថៃកណ្តាល (Central Thai / Siamese): រស់នៅតំបន់វាលទំនាបកណ្តាល និងទីក្រុងបាងកក មានចំនួនប្រហែល ២៥ ទៅ ៣០ លាននាក់។
  2. ជនជាតិអ៊ីសាន ឬថៃឦសាន (Isan / Northeastern Thai): រស់នៅតំបន់ភាគឦសាន (ស្រដៀងនឹងភាសាឡាវ) មានចំនួនប្រហែល ២២ ទៅ ២៥ លាននាក់ ដែលជាក្រុមជនជាតិតៃធំជាងគេទីពីរ។
  3. ជនជាតិថៃខាងជើង ឬ ឃុនមឿង (Northern Thai / Khon Mueang): រស់នៅតំបន់ភាគខាងជើង (តំបន់អតីតនគរឡានណាក្នុងខេត្តឈៀងម៉ៃ ឈៀងរ៉ាយជាដើម) មានចំនួនប្រហែល ៦ ទៅ ៧ លាននាក់។
  4. ជនជាតិថៃខាងទ្បូង (Southern Thai): រស់នៅតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ មានចំនួនប្រហែល ៥ លាននាក់។
  5. กลุ่มរងតូចៗផ្សេងទៀត៖ ដូចជា ជនជាតិភូថៃ (Phu Thai), តៃលឺ (Tai Lue), តៃយួន និងក្រុមតូចៗផ្សេងទៀតដែលស្ថិតក្នុងសាខាតៃនិរតី (Southwestern Tai)។
បងនៅចាំច្បាស់ពីប្រវត្តិនៃការកកើតប្រទេសសៀម គឺមាន ព្រះរាជាណាចក្រ ៣ ចូលគ្នា ដែលជាអំបូរ ជនជាតិ មន ដែលមាននគរ តៈមន ជាដើម។ នេះជាអ្វីដែលខ្ញុំចង់ញែក រវាង ថៃ និង សៀម ពីព្រោះសៀម ប្រកាសឯករាជ្យ ១២៣១ ចូលជាមួយ ថៃ នៅ សុខន ថៃ។ ដូច្នេះបានជាខ្ញុំនៅតែ សួរដដែលៗអំពី ចំនួន ជនជាតិសៀម ជនជាតិ ថៃ ជនជាតិ តៃ ជនជាតិ ចិន ជនជាតិ ម៉ាឡាយូ ពីព្រោះ សៀម សព្វថ្ងៃគេតាំងខ្លួន ជាពូជខ្មែរអង្គរដែរ ដោយធ្វើសង្រ្គាមអរិយធម៍ជាមួយ កម្ពុជា 

ចំណុចដែលបានលើកឡើងនេះ គឺជាការឈានចូលដល់ជម្រៅនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ មហាបុរសជនជាតិ និងនរោវិទ្យា (Ethnicity & State Formation) ដ៏ស៊ីជម្រៅបំផុត ដែលបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញនៃការកកើតរដ្ឋ និងអត្តសញ្ញាណរវាង "សៀម" និង "ថៃ"។
ដើម្បីឱ្យកាន់តែច្បាស់លាស់ និងឆ្លើយតបទៅនឹងការចង់ញែកឱ្យដាច់រវាងពាក្យទាំងនេះ យោងតាមទស្សនៈប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការស្រាវជ្រាវ គេអាចបែងចែកការពន្យល់ដូចខាងក្រោម៖

១. ដើមកំណើតពាក្យ និងការកកើត "សៀម" (Siam) ផ្ទុយពី "តៃ/ថៃ"
តំបន់ និងនគរដើម (មុនសម័យសុខោទ័យ)៖ មុនពេលការមកដល់ ឬការងើបឡើងនៃពួកតៃ-សៀម តំបន់វាលទំនាបចៅប្រាយ៉ា និងភាគកណ្តាល/ខាងក្រោម គឺស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលអរិយធម៌មន (Mon) និងខ្មែរ (Khmer Empire) យ៉ាងខ្លាំង (ដូចជានគរទ្វារវតី និងទឹកដីក្រោមចំណុះអង្គរ)។
ជនជាតិ "សៀម"៖ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដំបូងដោយពួកចាម ខ្មែរ និងចិនបុរាណ ដើម្បីហៅក្រុមមនុស្ស ឬកងទ័ព mercenaries (ទាហានបម្រើការ) មកពីតំបន់ខ្ពង់រាប ឬลุ่มទន្លេភាគខាងជើង ដែលបានចុះមករស់នៅលាយឡំជាមួយជនជាតិដើមមន និងខ្មែរ។

ការប្រកាសឯករាជ្យឆ្នាំ ១២៣១ (គ.ស. ១២៣៨ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រទូទៅ)៖ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលមេដឹកនាំតៃ គឺ พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ (Pho Khun Sri Indraditya) បានបះបោរដកខ្លួនចេញពីការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអង្គរ ដោយបង្កើតបានជា នគរសុខោទ័យ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជា "រដ្ឋដំបូងរបស់ពួកតៃ-សៀម"។
២. ភាពខុសគ្នារវាង "សៀម" (Siam) និង "ថៃ" (Thai) ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ
  1. សៀម (Siam): ជាឈ្មោះភូមិសាស្ត្រ និងនយោបាយអន្តរជាតិ ដែលពិភពលោកខាងលិច និងអ្នកជិតខាងប្រើហៅ "ព្រះរាជាណាចក្រសៀម" រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ (ដែលក្រោយមកប្តូរឈ្មោះជាប្រទេស "ថៃ")។ ពាក្យសៀម គឺជារូបភាពពហុវប្បធម៌ជាង ដែលរួមបញ្ចូលទាំងជនជាតិសៀម/ថៃ ជនជាតិចិន មន ខ្មែរ និងម៉ាឡាយូ ដែលរស់នៅក្រោមព្រះរាជាបល្ល័ង្កក្រុងបាងកក ឬអਯុធ្យា។
  2. ថៃ (Thai): គឺជាពាក្យដែលត្រូវបានដំឡើងជាផ្លូវការដោយ របបជាតិនិយមរបស់ ផ្លែក ភីប៊ុនសុងក្រាម (Plaek Phibunsongkhram) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៩ ដើម្បីលុបបំបាត់ឈ្មោះ "សៀម" (ព្រោះយល់ថា សៀមជាពាក្យរបស់ជនបរទេស ឬចម្រុះ) និងដើម្បីបង្រួបបង្រួមគ្រប់กลุ่มជនជាតិតៃទាំងអស់ក្រោមមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមតែមួយ គឺ "ប្រទេសនៃជនជាតិថៃ"។
៣. បញ្ហាសង្គ្រាមអរិយធម៌ និងការតាំងខ្លួនជា "ខេមរៈ/អង្គរ"
ចំណុចដែលបានទម្លាយថា "សៀមសព្វថ្ងៃគេតាំងខ្លួនជាពូជខ្មែរអង្គរដែរ ដោយធ្វើសង្គ្រាមអរិយធម៌ជាមួយកម្ពុជា" គឺជាការពិតក្នុងទិដ្ឋភាពនរោវិទ្យា និងប្រវត្តិសាស្ត្រវប្បធម៌៖
ការលេបត្របាក់អរិយធម៌ (Cultural Assimilation): នៅពេលដែលនគរអយុធ្យា និងបាងកកបានរីកចម្រើនឡើង ពួកគេបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់ពីអរិយធម៌ខ្មែរអង្គរ ទាំងភាសា (ខ្មែរបាលី-សំស្រ្កឹត) របាំព្រះរាជទ្រព្យ ប្រព័ន្ធរាជវង្ស (ទេវរាជ) សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្ម។
ការកែប្រែអត្តសញ្ញាណ៖ ពួកសៀមមិនត្រឹមតែយកអរិយធម៌អង្គរមកប្រើប្រាស់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងទាញយកបេតិកភណ្ឌនោះមកធ្វើជា "របស់ខ្លួន" តាមរយៈការបង្កើតរឿងរ៉ាវ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការអះអាងជាបន្តបន្ទាប់ ដែលនាំឱ្យមាន "សង្គ្រាមអរិយធម៌" (Cultural War) រវាងថៃ និងកម្ពុជា រហូតដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន ក្នុងការដណ្តើមគ្នាជាម្ចាស់លើបេតិកភណ្ឌអរិយធម៌អង្គរ (ឧទាហរណ៍៖ រឿងរាំរបាំ 12 ឆ្នាំង ទំនៀមទម្លាប់រាជវាំង និងប្រាសាទបុរាណ)។


ខ្ញុំចង់បានការ ញែកគ្នាដាច់ រវាងអំបូរ Tais និង ថៃ អាចធ្វើបានទេ?

ការបែងចែករវាងពាក្យ "Tais" (ជនជាតិតៃ / ក្រុមតៃ) និង "ថៃ" (Thai / ជនជាតិថៃ) គឺជាចំណុចសំខាន់ណាស់ក្នុងការសិក្សាផ្នែកភាសាវិទ្យា ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងនរោវិទ្យា ព្រោះពាក្យទាំងពីរនេះមានវិសាលភាពទំហំខុសគ្នាស្រឡះ៖

១. ជនជាតិតៃ (Tais / Tai Peoples) — វិសាលភាពទូលំទូលាយ (Macro-Level)
និយមន័យ៖ គឺជាពាក្យទូទៅសម្រាប់ហៅ ក្រុមជនជាតិទាំងអស់ ដែលនិយាយភាសាក្នុងអំបូរ តៃ-កាដៃ (Tai-Kadai)។ ពួកគេមិនមែនមានតែនៅប្រទេសថៃមួយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែរស់នៅរាយប៉ាយក្នុងប្រទេសជាច្រើនដូចជា ឡាវ វៀតណាម ចិន (ជនជាតិដាយ និងជឿង) មីយ៉ាន់ម៉ា (ជនជាតិស៊ាន) និងឥណ្ឌា (ជនជាតិអាហូម)។
លក្ខណៈសម្គាល់៖
ជាក្រុមមនុស្សដែលមានដូនតារួមគ្នា និងមានប្រព័ន្ធភាសាស្ថិតក្នុងគ្រួសារ តៃ (Tai branch)។
ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវទំនៀមទម្លាប់ស្រដៀងគ្នា ដូចជាការធ្វើកសិកម្មដាំដុះស្រូវទឹក ការសាងសង់ផ្ទះខ្ពស់ពីដី និងជំនឿលើវិញ្ញាណ/ព្រះពុទ្ធសាសនា។
ឧទាហរណ៍៖ ជនជាតិឡាវ ជនជាតិស៊ាន (នៅមីយ៉ាន់ម៉ា) ជនជាតិដាយ (នៅចិន) និងជនជាតិថៃ សុទ្ធតែស្ថិតក្រោមពាក្យ "Tais" (តៃ) ទាំងអស់។

២. ជនជាតិថៃ (Thai) — វិសាលភាពចង្អៀត (Micro-Level / National Identity)
និយមន័យ៖ គឺជា សញ្ជាតិ និងជនជាតិជាក់លាក់មួយ ដែលរស់នៅ និងមានអត្តសញ្ញាណជាពលរដ្ឋនៃ ព្រះរាជាណាចក្រថៃ (Kingdom of Thailand) បច្ចុប្បន្ន។

លក្ខណៈសម្គាល់៖
ជាអត្តសញ្ញាណនយោបាយ និងជាតិសាសន៍ផ្លូវការដែលត្រូវបានកំណត់ដោយរដ្ឋាភិបាលថៃ (រួមបញ្ចូលទាំងជនជាតិថៃកណ្តាល ថៃឦសាន ថៃខាងជើង និងថៃខាងត្បូង ដែលត្រូវបានបង្រួបបង្រួមក្រោម "វប្បធម៌ និងជាតិសាសន៍ថៃ" តែមួយ)។
ទោះបីជាជនជាតិថៃភាគច្រើនមានដើមកំណើតចេញពីក្រុម "តៃ" ក៏ដោយ ប៉ុន្តែពាក្យ "ថៃ" សំដៅចំពោះអ្នកដែលមានសញ្ជាតិ ឬរស់នៅក្នុងប្រទេសថៃសម័យទំនើប។
ឧទាហរណ៍៖ ពលរដ្ឋថៃគ្រប់រូប (មិនថាមកពីតំបន់បាងកក អ៊ីសាន ឬឈៀងម៉ៃ) ត្រូវបានគេហៅថាជា "ជនជាតិថៃ" (Thai)។
💡 តារាងสรุปការញែកដាច់ពីគ្នា (Comparison)
លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ
ក្រុមតៃ (Tais)
ជនជាតិថៃ (Thai)
កម្រិតចំណាត់ថ្នាក់
ក្រុមគ្រួសារជនជាតិ និងភាសា (Ethnic & Language Family)
ជនជាតិ និងសញ្ជាតិរបស់ប្រទេសជាក់លាក់ (National/Ethnic Identity)
ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ
หลายប្រទេស (ថៃ ឡាវ ចិន មីយ៉ាន់ម៉ា វៀតណាម ឥណ្ឌា)
តែនៅក្នុង ប្រទេសថៃ ប៉ុណ្ណោះ
វិសាលភាព
ធំទូលាយ (រួមបញ្ចូលទាំង ឡាវ ស៊ាន ដាយ ថៃ...)
ចង្អៀត (សំដៅលើប្រជាជននៃប្រទេសថៃ)

សន្និដ្ឋាន៖ ជនជាតិថៃ (Thai) គឺជា ផ្នែកមួយ នៃក្រុមជនជាតិតៃ (Tais) ដ៏ធំ ប៉ុន្តែជនជាតិតៃ (Tais) ទាំងអស់ មិនមែនសុទ្ធតែជាជនជាតិថៃ (Thai) នោះឡើយ។

តើអំបូរជនជាតិ តៃ កាដៃ Tai-Kadai ចែកជាក្រុមតូចៗណាខ្លះ Sub groups

ក្រុមគ្រួសារភាសា និងជនជាតិ តៃ-កាដៃ (Tai-Kadai) ត្រូវបានអ្នកភាសាវិទ្យា និងអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ ចែកចេញជាសាខាធំៗចំនួន ៥ (ឬ ៦) យោងតាមប្រព័ន្ធចាត់ថ្នាក់ស្តង់ដារ។ ក្នុងចំណោមសាខាធំៗទាំងនោះ ត្រូវបានបែងចែកជាក្រុមរងតូចៗដូចខាងក្រោម៖
១. ក្រុមតៃ (Tai Branch)
គឺជាក្រុមធំជាងគេ និងមានប្រជាជននិយាយច្រើនជាងគេបង្អស់ ដែលបែងចែកជា ៣ ក្រុមរងទៀត៖
ក្រុមតៃនិរតី (Southwestern Tai): គឺជាក្រុមដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ រួមមាន ជនជាតិថៃ (Thai), ឡាវ (Lao), ស៊ាន (Shan នៅមីយ៉ាន់ម៉ា), អាហូម (Ahom នៅឥណ្ឌា), តៃដាំ (Black Tai), តៃសប (White Tai) និង យួន/លឺ (Lue)។
ក្រុមតៃកណ្តាល (Central Tai): រស់នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងភាគខាងជើងវៀតណាម រួមមាន ជនជាតិជឿងខាងត្បូង (Southern Zhuang), តាយ (Tay) និង នុង (Nung) នៅវៀតណាម។
ក្រុមតៃខាងជើង (Northern Tai): រស់នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន រួមមាន ជនជាតិប៊ុយយី (Bouyei) និង ជឿងខាងជើង (Northern Zhuang)។
២. ក្រុមខាំ-ស៊ុយ (Kam-Sui Branch)
ភាគច្រើនរស់នៅខេត្តកួយចូវ (Guizhou) និងក្វាងស៊ី (Guangxi) ប្រទេសចិន។ ក្រុមនេះបែងចែកជា៖
ក្រុមខាំ (Kam / Dong): ជនជាតិដុង (Dong) ដែលល្បីល្បាញខាងស្ថាបត្យកម្មស្ពាន និងប៉មឈើ។
ក្រុមស៊ុយ (Sui): ជនជាតិស៊ុយ។
ក្រុមផ្សេងទៀត៖ ម៉ូឡាម (Mulam), ម៉ៅណាន់ (Maonan), ម៉ាក់ (Mak) និង ថេន (Then)។
៣. ក្រុមក្រា ឬ ក្រា-ដៃ ភាសាដើម (Kra / Kadai Branch)
គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចតូចៗ ដែលពីមុនត្រូវបានគេហៅថា "កេយ៉ាង" (Geyang) នៅប្រទេសចិន និងភាគខាងជើងវៀតណាម រួមមាន៖
ជនជាតិ ជែលាវ (Gelao)
ជនជាតិ លាជី (Lachi)
ជនជាតិ ឡាហា (Laha)
ជនជាតិ ប៊ុយយ៉ាង (Buyang) និង ពូប៉ាវ (Pubiao)
៤. ក្រុមឡៃ ឬ ហ្លាយ (Hlai / Li Branch)
ជាក្រុមជនជាតិដែលរស់នៅលើ កោះហៃណាន (Hainan Island) ប្រទេសចិន ដែលហៅខ្លួនឯងថា "ឡៃ" (Hlai) និងមានភាសាខុសប្លែកពីគេបន្តិច ប៉ុន្តែស្ថិតក្នុងអំបូរជាមួយគ្នា (រួមទាំងភាសា ជីយ៉ាម៉ាវ - Jiamao)។
៥. ក្រុមបេ ឬ អង-បេ (Be / Ong-Be)
ជារឿយៗត្រូវបានจัดជាក្រុមដាច់ដោយឡែក ឬស្ថិតក្រោមក្រុមកូនចៅ បេ-តៃ (Be-Tai) ដោយជនជាតិលីងដាវ (Lingao) ដែលរស់នៅតំបន់ឆ្នេរភាគខាងជើងកោះហៃណាន។


 ប្រវត្តិសាស្រ្ត ភូមិសាស្រ្ត អំបូរជនជាតិ តៃ កាដៃ Tai-Kadai ទីកន្លែងដើម ទីកន្លែងបច្ចុប្បន្ន ចំនួន សាសនា

ក្រុមគ្រួសារភាសា និងជនជាតិ តៃ-កាដៃ (Tai-Kadai) ឬ គ្រា-ដៃ (Kra-Dai) គឺជាក្រុមជនជាតិដ៏សំខាន់មួយ ដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រ អរិយធម៌ និងការរស់នៅយ៉ាងទូលំទូលាយនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន។
ខាងក្រោមនេះគឺជាការសង្ខេបតាមខ្លឹមសារដែលបានស្នើសុំ៖

១. ប្រវត្តិសាស្ត្រ (History)
ដើមកំណើត និងការផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅ៖ តាមការសិក្សាផ្នែកភាសាវិទ្យា និងប្រវត្តិសាស្ត្រ ជនជាតិតៃ-កាដៃ មានដើមកំណើតនៅតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិនបច្ចុប្បន្ន ជុំវិញអាងទន្លេយានសេ (Yangtze River Basin) និងតំបន់ក្វាងស៊ី/ក្វាងទុង។
សម្ពាធពីចក្រភពចិន៖ ចាប់ពីសតវត្សទី១ ដល់សតវត្សទី១៣ ជនជាតិទាំងនេះត្រូវបានរុញច្រាន ឬភៀសខ្លួនចុះមកភាគខាងត្បូងជាបន្តបន្ទាប់ ដោយសារតែការពង្រីកអំណាចរបស់ราชវង្សចិន។
ការបង្កើតនគរ៖ ពេលចុះមកដល់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក ពួកគេបានបង្កើតជាសហគមន៍ និងនគរតូចធំ (ហៅថា "មឿង" ឬ Müang) ដូចជានគរអយុធ្យា សុខោទ័យ ឡានឈ້າງ (ឡាវ) និងរដ្ឋស៊ានជាដើម ដែលបានវិវត្តខ្លួនក្លាយជាប្រទេសជាតិទំនើបនាពេលបច្ចុប្បន្ន។

២. ភូមិសាស្ត្រ (Geography)
លក្ខណៈភូមិសាស្ត្ររស់នៅ៖ ជាទូទៅ ជនជាតិតៃ-កាដៃ និយមរស់នៅតាមដងជ្រលងទន្លេ វាលទំនាបស្រែស្រូវ និងតំបន់ខ្ពង់រាបទាប ដែលអំណោយផលដល់ការធ្វើកសិកម្មដាំដុះស្រូវទឹក និងការនេសាទ។ ផ្ទះសម្បែងតែងតែសាងសង់ខ្ពស់ផុតពីដី (ផ្ទះខ្ពស់ក្រោមទំនេរ) ដើម្បីការពារទឹកជំនន់ និងសត្វព្រៃ។

3. អំបូរជនជាតិ (Ethnic Branches)
គ្រួសារភាសា តៃ-កាដៃ បែងចែកជាសាខាធំៗជាច្រើន ដែលមានប្រជាជនសរុបជុំវិញពិភពលោកប្រមាណ ៩៣ លាននាក់ ដោយក្នុងនោះរួមមាន៖
ក្រុមតៃ (Tai): ជនជាតិថៃ (Thai), ឡាវ (Lao), ស៊ាន (Shan នៅមីយ៉ាន់ម៉ា), អ៊ីសាន (Isan), ដាយ (Dai នៅចិន), តៃយ៉ៃ និងជនជាតិអាហូម (Ahom នៅឥណ្ឌា)។
ក្រុមដាយ/ជឿង (Zhuang & Bouyei): គឺជាกลุ่มជនជាតិភាគតិចធំជាងគេបង្អស់នៅក្នុងប្រទេសចិន (ភាគច្រើននៅខេត្តក្វាងស៊ី និងកួយចូវ)។
ក្រុមដទៃទៀត៖ ជនជាតិ នុង (Nung), តាយ (Tay) នៅវៀតណាម និងក្រុម កាដៃ (Kadai/Kra) ផ្សេងៗទៀត។

៤. ទីកន្លែងដើម (Original Homeland)
តំបន់អាងទន្លេយានសេ (Yangtze River Valley) និងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិនបច្ចុប្បន្ន (ដូចជាខេត្តក្វាងស៊ី ក្វាងទុង និងយូណាន) មុនពេលមានការរាតត្បាតពង្រីកទឹកដីរបស់ជនជាតិចិនហាន (Han Chinese)។

៥. ទីកន្លែងបច្ចុប្បន្ន (Current Distribution)
បច្ចុប្បន្ន ជនជាតិអំបូរនេះរស់នៅខ្ចាត់ខ្ចាយទូទាំងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងបូព៌ា រួមមាន៖
ប្រទេសថៃ៖ ជាប្រជាជនភាគច្រើននៃប្រទេស។
ប្រទេសឡាវ៖ ជាជនជាតិភាគច្រើននៅតាមដងទន្លេមេគង្គ។
ប្រទេសចិន៖ រស់នៅច្រើននៅខេត្តយូណាន (ជនជាតិដាយ) និងតំបន់ស្វយ័តក្វាងស៊ី (ជនជាតិជឿង)។
ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា)៖ រស់នៅច្រើននៅរដ្ឋស៊ាន (Shan State)។
ប្រទេសវៀតណាម និងឥណ្ឌា៖ ក្រុមតូចៗរស់នៅភាគខាងជើងវៀតណាម និងរដ្ឋអាសាំ (Assam) ភាគឦសានប្រទេសឥណ្ឌា (ជនជាតិអាហូម)។

៦. សាសនា (Religion)
ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ (Theravada Buddhism): គឺជាសាសនាគោល និងជាបេះដូងនៃជីវិតវប្បធម៌ សង្គម របស់ជនជាតិតៃភាគច្រើន (ដូចជា ថៃ ឡាវ ស៊ាន និងដាយ) ដោយមានវត្តអារាមជាមជ្ឈមណ្ឌលសហគមន៍។
ជំនឿព្រលឹង និងវិញ្ញាណនិយម (Animism / Phi): ទោះបីជាកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាក៏ដោយ ក៏ជនជាតិតៃភាគច្រើននៅតែរក្សា ជំនឿលើព្រលឹងអ្នកតា ខ្មោចព្រាយបិសាច ឬ "ភី" (Phi) យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនសម្រាប់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។
សាសនាផ្សេងទៀត៖ ជនជាតិភាគតិចខ្លះក្នុងអំបូរនេះ (ជាពិសេសនៅប្រទេសចិន) ប្រតិបត្តិសាសនាប្រជាប្រិយចិន សាសនាហិណ្ឌូ (ជនជាតិអាហូមខ្លះ) ឬសាសនាឥស្លាមក្នុងចំណោមជនជាតិភាគតិចតៃមួយចំនួនតូច។
at

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)