នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ​ឆ្នាំ ២០២៦ នេះ កម្ពុជាផ្ញើលិខិតផ្លូវការទៅកាន់ប្រទេសថៃ និងអគ្គលេខាធិការ UN ដើម្បីចាប់ផ្ដើមដំណើរការយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ ក្រោមច្បាប់សមុទ្ររបស់UN។ សម្ដេចធិបតីថ្លែងក្នុងសារពិសេស។ កម្ពុជាបង្ហាញជំហររឹងមាំ លើសន្តិសុខសមុទ្រ និងការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ក្នុងកិច្ចប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងនាមតំណាងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឯកឧត្តម សុខ ស៊ីផាន់ណា ទេសរដ្ឋមន្ត្រី និងជា បេសកជនពិសេស របស់សម្ដេចអធិបតីនាយករដ្ឋមន្ត្រី បានអញ្ជើញចូលរួម និងថ្លែងបទអន្តរាគមន៍ របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្រោមប្រធានបទ " ការថែរក្សាសន្តិភាព និងសន្តិសុខអន្តរជាតិ ពាក់ព័ន្ធនឹងសន្តិសុខសមុទ្រ ក្នុងរនោះ ឯកឧត្តម ទេសរដ្ឋមន្ត្រី សុខ ស៊ីផាន់ណា បានសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃផ្លូវទឹក ដែលមានសុវត្ថិភាព និងសន្តិសុខ ដែលជាសរសៃឈាមដ៏សំខាន់ សម្រាប់សន្តិភាព សុវត្ថិភាព អន្តរជាតិស្ថេរភាពសេដ្ឋកិច្ចសកល និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចេរភាព ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការគម្រាមគំហែងដែលកំពុងកើតឡើងចំពោះសន្តិសុខសមុទ្រ ឯកឧត្តមទេសរដ្ឋមន្ត្រី សុខ ស៊ីផាន់ណា បានបង្ហាញនូវអតិភាពសំខាន់ៗចំនួនបី រួមមាន៖ទី១៖ដោះស្រាយវិវាតដោយសន្តិវិធីរាល់វិវាទសមុទ្រ​ត្រូវតែដោះស្រាយតាមរយៈការសន្ទនានិងការទូត​កម្ពុជាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍សេរីភាពនៃការធ្វើនាវាចរ​និងការឆ្លងកាត់ដោយស្របច្បាប់​ដែលត្រូវតែគោរពឲ្យបានពេញលេញស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិទៀតជាពិសេសអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីច្បាប់សមុទ្រឆ្នាំ 1982 UNCLOS។ ទី2 បង្កើនជំនួយបច្ចេកទេសនិងការកសាងសមត្ថភាព​ឯកឧត្តមទេសរដ្ឋមន្ត្រី​បានអំពាវនាវឲ្យមានការពន្លឿន ឲ្យមានការគាំទ្របន្ថែម​ដល់បណ្ដារដ្ឋជាប់សមុទ្រដែលកំពុងអភិវឌ្ឍលើផ្នែកអនុវត្តច្បាប់សមុទ្រ​សន្តិសុខកំពង់ផែ​និងនាវាចរ ការយល់ដឹងអំពីដែនសមុទ្រ​និងការចែករំលែកព័ត៌មានឲ្យបានទាន់ពេលវេលាដើម្បីទប់ស្កាត់បញ្ហាប្រឈមនានាឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពទី3 វិធីសាស្រ្តរួមបញ្ចូលគ្នានិងការបង្ការ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ គួរតែអនុវត្តវិធីសាស្រ្ត ដែលបង្កើតភាពធន់ក្នុងរយៈពេលវែង ដោយផ្អែកលើបរិយាប័ននិងសន្តិភាពជាមួយច្បាប់អន្តរជាតិ និងធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ឯកឧត្តម ទេសរដ្ឋមន្ត្រី សុខស៊ីផាន ណា ក៏បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជា ក្នុងការការពារច្បាប់អន្តរជាតិនិងជម្រុញការសន្ទនាដោយសន្តិវិទ្យុ ពង្រឹងសន្តិសុខសមុទ្រជាពិសេសការប្រយ័ត្ត ប្រឆាំង និងបទល្មើសឆ្លងដែន កម្ពុជានៅតែបន្តស្វាគមន៍នាវាបរទេសមកកាន់មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម ដែលបានធ្វើទំនើបកម្មរបស់ខ្លួនសម្រាប់ការធ្វើសមយុទ្ធរួមគ្នា ការផ្ដល់ជំនួយមនុស្សធម៌និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ក្នុងគោលបំណងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនិងនិងបទល្មើសផ្សេងៗ ឯកឧត្តម សុខ ស៊ីផាន់ណា បានបញ្ជាក់ពីថាការផ្ដល់សច្ចាប័នលើកិច្ចព្រមព្រៀង UNCLOS (UNCLOS)និងBBNJ នាពេលកន្លងមក គឺជាសក្ខីភាព បង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្ត មិនងាករា របស់កម្ពុជា ចំពោះសណ្ដាប់ធ្នាប់សមុទ្រដែលផ្អែកលើច្បាប់ និង ការគ្រប់គ្រងធានធានសមុទ្រដោយការទទួលខុសត្រូវ៕

Monday, July 20, 2026

អំបូរជនជាតិ ចិន ហ្គោងស៊ី

តួរលេខទំហំអំបូរជនជាតិ ចិនទាំង ០៨ រួមមាន៖
១.Haw (จีนฮ่อ) ចិនហាវ ឬ ចិនយួនណាន  Haw (จีนฮ่อ)  

អំបូរជនជាតិ ចិន ហ្គោងស៊ី ( ថៃភាគខាងត្បូង) Guangxi (广西) ជនជាតិភាគតិចចិនដែលមកពីខេត្តហ្គោងស៊ី (Guangxi - 广西) គឺជាក្រុមតូចមួយបើប្រៀបធៀបទៅនឹងអំបូរជនជាតិចិនសំខាន់ៗទាំង ៥ នៅប្រទេសថៃ (តែជីវ, ហុកកៀន, ហាក់កា, ហាយណាន, និងកងតុង)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេមានប្រវត្តិនៃការផ្លាស់ទីលំនៅដ៏លេចធ្លោ និងប្លែកពីគេ ដោយភាគច្រើនរស់នៅតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ។

ខាងក្រោមនេះគឺជាប្រវត្តិនៃការបំលាស់ទីរបស់ជនជាតិចិនហ្គោងស៊ីមកកាន់ប្រទេសថៃ៖

១. មូលហេតុចម្បងនៃការចាកចេញពីហ្គោងស៊ី (Guangxi)

ដូចគ្នានឹងជនជាតិចិនឯទៀតនៅ南洋 (Nanyang - អាស៊ីអាគ្នេយ៍) មូលហេតុដែលធ្វើឱ្យពួកគេចាកចេញពីស្រុកកំណើតមានដូចជា៖

  • បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច និងជីវភាព៖ ខេត្តហ្គោងស៊ីមានសភាពក្រីក្រ ដីធ្លីកសិកម្មមានកម្រិត និងមានការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជនយ៉ាងខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យជីវភាពរស់នៅមានភាពលំបាក។

  • បញ្ហានយោបាយ និងសង្គ្រាម៖ នៅចុងរាជវង្សឆេង (Qing Dynasty) និងដើមសម័យសាធារណរដ្ឋចិន តំបន់ហ្គោងស៊ីបានជួបប្រទះសង្គ្រាមស៊ីវិលជាច្រើន ចលនាបះបោរ (ដូចជា ជម្លោះរវាងជនជាតិដើមភាគតិចហ្សួង និងជនជាតិហាន) និងភាពអសន្តិសុខ ដែលបង្ខំឱ្យប្រជាជនរត់ភៀសខ្លួន។

២. ដំណាក់កាលបំលាស់ទី និងផ្លូវធ្វើដំណើរ

ការបំលាស់ទីរបស់ចិនហ្គោងស៊ីមកកាន់ថៃមានលក្ខណៈប្លែកពីក្រុមតែជីវ ឬហុកកៀន ដែលមកតាមផ្លូវសមុទ្រផ្ទាល់ពីខេត្តក្វាងតុង ឬហ្វូជៀន។ សម្រាប់ចិនហ្គោងស៊ី ការបំលាស់ទីភាគច្រើនជា "ការបំលាស់ទីដំណាក់កាលទីពីរ" (Secondary Migration)៖

  • ដំណាក់កាលទី ១ (ចាកចេញពីចិន): ពួកគេភាគច្រើនចាកចេញពីហ្គោងស៊ី ហើយធ្វើដំណើរចុះមកភាគខាងត្បូង ចូលទៅក្នុង ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី (ជាពិសេសតំបន់Ipoh, Perak, និងស៊ិលលង់ហ្គ័) ដើម្បីធ្វើការជាកម្មកររ៉ែប៉ាហាំង ឬកម្មករចម្ការកៅស៊ូ។ មួយចំនួនទៀតបានបំលាស់ទីចូលទៅក្នុងភាគខាងជើងវៀតណាម មុននឹងបន្តដំណើរមកតំបន់ផ្សេងទៀត។

  • ដំណាក់កាលទី ២ (ចូលមកថៃ): កំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ មានជម្លោះ ឬភាពមិនច្បាស់លាស់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនៅម៉ាឡេស៊ី (ដូចជា វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ឬការថយចុះនៃឧស្សាហកម្មរ៉ែ) ធ្វើឱ្យជនជាតិចិនហ្គោងស៊ីមួយចំនួនធំបានបំលាស់ទីបន្តឡើងមកភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ។

៣. តំបន់តាំងទីលំនៅសំខាន់នៅប្រទេសថៃ

ជនជាតិចិនហ្គោងស៊ីនៅប្រទេសថៃ ត្រូវបានគេស្គាល់ថារស់នៅយ៉ាងក្រាស់ក្រែលបំផុតនៅ ស្រុកបេតុង (Betong) ខេត្តយេឡា (Yala) ដែលជាស្រុកព្រំដែនជាប់ម៉ាឡេស៊ី។

  • មូលហេតុដែលជ្រើសរើសបេតុង៖ ដោយសារតែពួកគេបំលាស់ទីមកពីម៉ាឡេស៊ីតាមផ្លូវគោក ពួកគេបានតាំងទីលំនៅនៅតំបន់ព្រំដែនមុនគេ។ តំបន់បេតុងមានអាកាសធាតុ និងភូមិសាស្ត្រស្រដៀងនឹងតំបន់ដែលពួកគេរស់នៅម៉ាឡេស៊ី (មានភ្នំ ចម្ការកៅស៊ូ)។

  • ឥទ្ធិពលវប្បធម៌៖ នៅស្រុកបេតុង ភាសាចិនហ្គោងស៊ី (មានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងភាសាកងតុង ប៉ុន្តែមានសំឡេងប្លែក) ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ អ្នកក៏អាចឃើញសមាគមហ្គោងស៊ី និងមុខម្ហូបហ្គោងស៊ី (ដូចជា "មាន់បេតុង") នៅតំបន់នោះផងដែរ។

សង្ខេប

ជនជាតិចិនហ្គោងស៊ីនៅថៃ មានប្រវត្តិបំលាស់ទីតាមផ្លូវគោកជាចម្បង ដោយរត់ភៀសខ្លួនពីភាពក្រីក្រ និងសង្គ្រាមនៅហ្គោងស៊ី មកធ្វើការនៅម៉ាឡេស៊ី មុននឹងបំលាស់ទីបន្តចូលមកតាំងទីលំនៅនៅភាគខាងត្បូងថៃ ជាពិសេសស្រុកបេតុង ដែលធ្វើឱ្យពួកគេមានអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ផ្ទាល់ខ្លួនដ៏រឹងមាំមួយ។

Make an image with scale 900px X 1200 px of "ពត៍មានអំពី ជនជាតិ ចិន ហ្គោងស៊ី Guangxi (广西)។  ជនជាតិភាគតិចចិនដែលមកពីខេត្តហ្គោងស៊ី (Guangxi - 广西) គឺជាក្រុមតូចមួយបើប្រៀបធៀបទៅនឹងអំបូរជនជាតិចិនសំខាន់ៗទាំង ៥ នៅប្រទេសថៃ (តែជីវ, ហុកកៀន, ហាក់កា, ហាយណាន, និងកងតុង)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេមានប្រវត្តិនៃការផ្លាស់ទីលំនៅដ៏លេចធ្លោ និងប្លែកពីគេ ដោយភាគច្រើនរស់នៅតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ។ ហ្គ័ងស៊ី (Guangxi - 广西) គឺជាតំបន់ស្វយ័តមួយស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសវៀតណាម និងឆ្នេរសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ តំបន់នេះមានប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ជាពិសេសការផ្សារភ្ជាប់រវាងជនជាតិភាគតិចតៃ (Tai/Dai) និងជនជាតិថៃ បច្ចុប្បន្ន។ និង ចំនួនប៉ានស្មាន ជនជាតិនេះ កំពុងរស់នៅប្រទេស ថៃសព្វថ្ងៃ។ To add an overview of Thailand map, to add summary of total of 08 Chinese descendance group, and to show an information regarding to population size​ per countries, original destination place and today living location in Thailand, China, Myanmar, Laos, Vietnam, Cambodia as well as their image picture on 3D map. Adding the population size, making key icon picture of their descendants path, Key Characteristics & Historical Waves, their Trade & Culture.The title of an image is in Khmer at top follow by English version. Adding this offered image overlay your made image 3D map . តួរលេខទំហំអំបូរជនជាតិ ចិនទាំង ០៨ រួមមាន៖

១.Haw (จีนฮ่อ) ចិនហាវ ឬ ចិនយួនណាន Chin Haw or Chin Ho (Yunnanese Chinese) ជា ចិន មូស្លីម the Hui Muslims and Han Chinese ឈៀងរ៉ៃ 200,000 នាក់ 2%

២.Peranakan (Baba-Nyonya) ចិនកូនកាត់ ថៃម៉ាឡេ (Phuket's) 200,000 នាក់ 2%

៣.Cantonese (广府) ចិន កងតុង ( បាងកក) 300,000 នាក់ 3%

៤.Hakka (客家) ចិន ហាក់កា ( ឈៀងម៉ៃ) 500,000 នាក់ 5%

៥.Guangxi (广西)ចិន ហ្គោងស៊ី ( ថៃភាគខាងត្បូង) 500,000 នាក់ 5%

៦.Hainanese (海南)ចិន ហាយណាន ( សូរាជ ថានី) 1,100,000 នាក់ 11%

៧.Hokkien (福建) ចិនហុកកៀន ( ថៃខាងត្បូង ភូកេត ផាងញ៉ា ត្រាង) 1,600,000 នាក់ 16%

៨.Teochew(潮州) ចិនតាជីវ (បាងកក ចៅព្រះ តាចិន ស្តេច​ តាក់ស៊ីន) 5,600,000 នាក់ 56%

សូមលំអិត ចំនួន ប្រវត្តិ Guangxi (广西)ចិន ហ្គោងស៊ី ( ថៃភាគខាងត្បូង) 500,000 នាក់ មែនទេ? នៅប្រទេសថៃ និង បណ្តាប្រទេសនានាជុំវិញ ថៃ

អំបូរជនជាតិ ចិន ហ្គោងស៊ី ( ថៃភាគខាងត្បូង) Guangxi (广西)
ចិនសៀម (Thai-Chinese) ដែលមានខ្សែស្រឡាយមកពីភូមិភាគខាងត្បូងចិន (រួមទាំងហ្គ័ងស៊ី និងហ្វូជៀន/ក្វាងទុង)

  • ក្រមជនជាតិភាគតិចតៃ (Tai/Zhuang) ដែលមានប្រភពដើម និងភាសាស្រដៀងគ្នានឹងជនជាតិចួង (Zhuang) នៅខេត្តហ្គ័ងស៊ី ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន។២. ប្រវត្តិនៃការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ជនជាតិហ្គ័ងស៊ីមកកាន់ប្រទេសថៃ និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍

ក. រកឃើញប្រភពដើមរួមគ្នានៃអំបូរភាសាតៃ (Tai Family)

  • ទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្ត្រ៖ ខេត្តហ្គ័ងស៊ី (Guangxi) គឺជាទឹកដីដើមនៃ ជនជាតិចួង (Zhuang) ដែលជាជនជាតិភាគតិចធំបំផុតមួយនៅប្រទេសចិន។ តាមលក្ខណៈប្រវត្តិសាស្ត្រ និងភាសាសាស្ត្រ ជនជាតិចួង និងជនជាតិថៃ/ឡាវ មានអំបូរដើមដើរចេញពីក្រុម ភាសាតៃ-កាដៃ (Tai-Kadai) ជាមួយគ្នា ដែលបានរស់នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន (រួមទាំងហ្គ័ងស៊ី និងយូនណាន) កាលពីច្រើនពាន់ឆ្នាំមុន ก่อนនឹងមានការផ្លាស់ទីចុះមកទិសខាងត្បូង។

ខ. ការជម្លៀសខ្លួន និងពាណិជ្ជកម្ម (សតវត្សរ៍ទី ១៩ - ទី ២០)

  • រលកទី១ (ពាណិជ្ជកម្ម និងសង្គ្រាម)៖ នៅចុងរាជវង្សឈីង (Qing Dynasty) និងក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ មានជនជាតិចិនមកពីខេត្តក្វាងទុង និងហ្គ័ងស៊ី ជាច្រើនបានជិះទូក ឬធ្វើដំណើរតាមផ្លូវគោកចុះមកភាគខាងត្បូង ដើម្បីស្វែងរកការងារធ្វើនៅ៖

    • ប្រទេសថៃ (ភាគខាងជើង និងភាគខាងត្បូង)

    • ប្រទេសវៀតណាម ឡាវ និងកម្ពុជា

  • រលកទី២ (អាជីវកម្មទំនើប)៖ ក្នុងកំឡុង ២០-៣០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ មានអាជីវករ និងពលករចិនមកពីខេត្តហ្គ័ងស៊ីជាច្រើនបានមកវិនិយោគ និងរស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយសារខេត្តហ្គ័ងស៊ីជាទ្វារមាសសេដ្ឋកិច្ចរបស់ចិនតភ្ជាប់មកកាន់តំបន់អាស៊ាន (ASEAN Gate)។

៣. ការបែងចែក និងវត្តមាននៅប្រទេសថៃ និងតំបន់ជិតខាង

តំបន់/ប្រទេសព័ត៌មានលម្អិត និងវត្តមាន
ប្រទេសថៃ (ភាគខាងត្បូង និងបាងកក)ជនជាតិចិនដើមកំណើតហ្គ័ងស៊ី និងក្វាងទុង ភាគច្រើនរស់នៅទីក្រុងបាងកក និងខេត្តភាគខាងត្បូងថៃ (ដូចជា សុងក្លា/ហាតយ៉ៃ និងយ៉ាឡា)។ ពួកគាត់បានធ្វើបរិវត្តកម្ម (Assimilate) ក្លាយជាជនជាតិថៃកាត់ចិនទៅហើយ។
ប្រទេសវៀតណាមដោយសារវៀតណាមមានព្រំប្រទល់ជាប់ខេត្តហ្គ័ងស៊ី មានជនជាតិភាគតិច Tay, Nung, និង Zhuang ជាច្រើនលាននាក់រស់នៅភាគខាងជើងវៀតណាម ដែលមានប្រវត្តិ និងវប្បធម៌ជាប់ជំពាក់គ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយហ្គ័ងស៊ី។
ប្រទេសឡាវ និងកម្ពុជាមានសហគមន៍អាជីវករចិនហ្គ័ងស៊ីទំនើប និងក្រុមជនជាតិភាគតិចនិយាយភាសាតៃនៅតាមព្រំដែន តែមានចំនួនតិចជាងបើធៀបនឹងថៃ និងវៀតណាម។

💡 ស្នូលសេចក្តីសន្និដ្ឋាន

  • ប្រសិនបើនិយាយអំពី "ប្រជាជនចិនដែលកាន់លិខិតឆ្លងដែន ឬមានដើមកំណើតផ្ទាល់ពីហ្គ័ងស៊ី" រស់នៅថៃ ៖ ចំនួនពិតប្រាកដអាចមានតិចជាង ៥០០,០00 នាក់។

  • ប៉ុន្តែបើនិយាយអំពី "ខ្សែស្រឡាយជនជាតិភាគតិចអំបូរតៃ/ចួង និងចិនភាគខាងត្បូង" ដែលមានប្រភពចេញពីតំបន់ហ្គ័ងស៊ីមកបង្កើតគ្រួសារនៅថៃ និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ៖ ចំនួននេះអាចឡើងដល់ ជិត ឬលើស ៥០០,០00 នាក់ ពិតមែន។

ហ្គ័ងស៊ី (Guangxi - 广西) គឺជាតំបន់ស្វយ័តមួយស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសវៀតណាម និងឆ្នេរសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ តំបន់នេះមានប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ជាពិសេសការផ្សារភ្ជាប់រវាងជនជាតិភាគតិចតៃ (Tai/Dai) និងជនជាតិថៃ បច្ចុប្បន្ន។

ខាងក្រោមនេះជាការលម្អិតអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ដើមកំណើតនៃការបំលាស់ទី និងទំនាក់ទំនងរវាងហ្គ័ងស៊ី និងជនជាតិថៃ៖

១. ដើមកំណើតនៃការបំលាស់ទី ( Migration Origin )

តាមការសិក្សាខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាតិពន្ធុវិទ្យា និងពន្ធុវិទ្យា (Genetics) ក្រុមអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របានរកឃើញថា៖

  • ដូនតានៃជនជាតិថៃ (Tai-Kadai): មានដើមកំណើតចេញពីតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន បច្ចុប្បន្នគឺតំបន់ ហ្គ័ងស៊ី (Guangxi), ក្វាងទុង (Guangdong), និង យូណាន (Yunnan)។

  • ក្រុមជនជាតិប៉ាយយេ (Baiyue / 百越): កាលពីជាង ២,០០០ ឆ្នាំមុន តំបន់ភាគខាងត្បូងទន្លេយ៉ាងសេ (Yangtze) រួមទាំងហ្គ័ងស៊ី ត្រូវObject គ្រប់គ្រងដោយកុលសម្ព័ន្ធបុរាណហៅថា "ប៉ាយយេ" (ប្រែថា ជនជាតិយេទាំង ១០០)។ ជនជាតិភាគតិច ចួង (Zhuang) នៅហ្គ័ងស៊ី និងជនជាតិ ថៃ (Thai/Siam), ឡាវ (Lao), ដាយ (Dai) សុទ្ធតែជាបងប្អូនបង្កើតដែលខ្សែស្រឡាយចេញពីអម្បូរ "ប៉ាយយេ" នេះ។

២. មូលហេតុ និងដំណាក់កាលនៃការបំលាស់ទី

ការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ជនជាតិអម្បូរតៃ (Tai Groups) ចុះមកទិសខាងត្បូង (ឆ្ពោះទៅកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍) បានកើតឡើងជាច្រើនរលក និងលឿនរហ័សដោយសារកត្តាសំខាន់ៗ៖

ក. ការរីកធំនៃអាណាចក្រចិន ( Han Expansion )

  • សម័យរាជវង្សឈិន (Qin Dynasty - ២២១ មុន គ.ស): អធិរាជ ឈិន ស៊ីហ្វាង (Qin Shi Huang) បានបញ្ជូនកងទ័ពយ៉ាងច្រើនមកវាយយកតំបន់ភាគខាងត្បូង (ហ្គ័ងស៊ី និងក្វាងទុង) ដើម្បីបញ្ចូលជាដែនដីចិន។

  • ការហូរចូលនៃជនជាតិហាន (Han Chinese) និងសង្គ្រាម បានបណ្ដេញ និងរុញច្រានកុលសម្ព័ន្ធដើម (Tai/Lao/Zhuang) ឱ្យចាប់ផ្តើមធ្វើចំណាកស្រុកបន្តិចម្តងៗចុះមកទិសខាងត្បូង តាមបណ្តោយទន្លេមេគង្គ ទន្លេសាលវិន និងទន្លេមេណាម (Chao Phraya)។

ខ. ការដួលរំលំនៃអាណាចក្រណានចាវ (Nanzhao) និងការលុកលុយរបស់ម៉ុងហ្គោល

  • សតវត្សរ៍ទី ១៣: កងទ័ពម៉ុងហ្គោលក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឃូប៊ីឡៃ ខាន (Kublai Khan) បានវាយបំបែករដ្ឋណានចាវ (នៅខេត្តយូណាន)។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានពន្លឿនការផ្លាស់ទីលំនៅយ៉ាងគំហុកនៃជនជាតិអម្បូរតៃ ចុះមកភាគខាងត្បូង បង្កើតបានជា៖

    • អាណាចក្រសុខោទ័យ (Sukhothai) និង អយុធ្យា (Ayutthaya) នៅប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន។

    • អាណាចក្រឡានឆាង (Lan Xang) នៅប្រទេសឡាវ។

    • រដ្ឋសាន (Shan State) នៅប្រទេសភូមា។

៣. ទំនាក់ទំនងរវាងជនជាតិចួង (ហ្គ័ងស៊ី) និងជនជាតិថៃ

ថ្វីបើបច្ចុប្បន្ន ហ្គ័ងស៊ី ជាដែនដីរបស់ចិន ហើយថៃជាប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប៉ុន្តែពួកគេមានចំណុចរួមគ្នាយ៉ាងច្បាស់លាស់៖

សូចនាករជនជាតិចួង (Guangxi, ចិន)ជនជាតិថៃ (ប្រទេសថៃ)
អម្បូរភាសាភាសាតៃ-កាដាយ (Tai-Kadai)ភាសាតៃ-កាដាយ (Tai-Kadai)
ពាក្យពេចន៍ភាសាចួងដើមមានពាក្យរាប់រយដូចថៃ (ឧ. ទឹក, ភ្លើង, ភ្នំ, សត្វ...)ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធពាក្យ និងសំឡេង (Tones) ស្រដៀងគ្នាខ្លាំង
វប្បធម៌ប្រពៃណីមានពិធីបុណ្យទឹក, ការដាំស្រូវទឹក, ផ្ទះសសរខ្ពស់ (Stilt houses)មានពិធីបុណ្យសង្រ្កាន្ត (លេងទឹក), ការដាំស្រូវ, ផ្ទះរោងដំបូលខ្ពស់

ចំណាំ៖ ជនជាតិភាគតិច ចួង (Zhuang - 壮族) ដែលជានិមិត្តរូបនៃតំបន់ស្វយ័តហ្គ័ងស៊ី បច្ចុប្បន្នជាជនជាតិភាគតិចធំជាងគេបង្អស់នៅប្រទេសចិន (មានចំនួនជិត ១៨ លាននាក់) ហើយពួកគេគឺជា "បងប្អូនបង្កើតដែលសល់នៅស្រុកដើម" នៃជនជាតិថៃ។

៤. សង្ខេបប្រវត្តិ ហ្គ័ងស៊ី តាមយុគសម័យ

  1. សម័យបុរាណ (មុន គ.ស): ជាដែនដីរបស់កុលសម្ព័ន្ធ លិញណាន (Lingnan) / ប៉ាយយេ (Baiyue) មិនទាន់មានឥទ្ធិពលចិន។

  2. សម័យអធិរាជចិន: ត្រូវចិនដាក់បញ្ចូលជាដែនដីចាប់ពី រាជវង្សឈិន និងហាន ហើយក្លាយជាខេត្តផ្លូវការក្នុង រាជវង្សយាន (Yuan) និងមិញ (Ming)។

  3. សម័យទំនើប (១៩៥៨): រដ្ឋាភិបាលចិនបានបង្កើត "តំបន់ស្វយ័តហ្គ័ងស៊ីចួង" (Guangxi Zhuang Autonomous Region) ដើម្បីផ្ដល់សិទ្ធិស្វយ័តដល់ជនជាតិដើមភាគតិចចួង។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖

តំបន់ហ្គ័ងស៊ី គឺជាតំបន់ស្នូលនៃដើមកំណើតអម្បូរមនុស្សតៃ (Tai)។ ការបំលាស់ទីពីហ្គ័ងស៊ី និងភាគខាងត្បូងចិន ចុះមកទិសខាងត្បូង គឺកើតឡើងដោយសារការវាតទីទឹកដីរបស់ចិនហាន និងសង្គ្រាម ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យក្រុមមនុស្សទាំងនេះបែកខ្ញែកគ្នា បង្កើតបានជាជនជាតិថៃ ឡាវ និងសាន នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចសព្វថ្ងៃនេះ។

at

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)