យុទ្ធនាការ "ចក្រពង្ស ភូវនាថ" (Pratibandh / Chakrapong Phuwana)

អ្នកសង្កេតការណ៍យោធា MILOBS

ផែនការ ឬយុទ្ធនាការ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» แผนยุทธการ "จักรพงษ์ภูวนาถ" (Chakrabongse Bhuvanath) មិនមែនជាយុទ្ធនាការយោធាថ្មីស្រឡាងនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាបណ្តុំផែនការយុទ្ធសាស្ត្រ និងគោលលទ្ធិការពារជាតិរបស់យោធាថៃ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង និងដាក់ឈ្មោះដើម្បីជាការរំលឹកដល់ព្រះរាជបុត្រ និងជាស្ថាបនិកកងទ័ពអាកាសថៃ គឺ ព្រះអង្គម្ចាស់ ចក្រពង្សភូវនាថ (ព្រះអង្គម្ចាស់នៃពិស្ណុលោក)។

យុទ្ធនាការ "ចក្រពង្ស ភូវនាថ" (Pratibandh / Chakrapong Phuwana) Vs ផែនទី ច្បាប់អន្តរជាតិ

យុទ្ធនាការ "ចក្រពង្ស ភូវនាថ" (Pratibandh / Chakrapong Phuwana) Vs ផែនទី ច្បាប់អន្តរជាតិ

ខាងក្រោមនេះគឺជាការរៀបរាប់តាមលំដាប់លំដោយកាលប្បវត្តិ (Chronological Information) ទាក់ទងនឹងប្រវត្តិ និងដំណើរការនៃផែនការយុទ្ធសាស្ត្រនេះ៖

១. ដើមកំណើត និងប្រវត្តិបុគ្គល (ឆ្នាំ១៨៨៣–១៩២០)

1. ៣ មីនា ១៨៨៣៖ ព្រះអង្គម្ចាស់ ចក្រពង្សភូវនាថ ប្រសូតជាព្រះរាជបុត្រទី ៤០ នៃព្រះបាទចុល្លាង្ករណ៍ (រ៉ាម៉ាទី ៥) និងជាព្រះរាជបុត្រទី ៤ នៃសម្តេចព្រះស្រីពជ្រិន្ទ្រាបរមរាជនីនាថ។
2. យុវភាព និងការសិក្សា៖ ព្រះអង្គត្រូវបានបញ្ជូនទៅសិក្សាយោធានៅចក្រភពរុស្ស៊ី រហូតដល់ថ្នាក់កំពូល និងបានចូលបម្រើការងារក្នុងកងទ័ពសេះរុស្ស៊ី មុនពេលយាងត្រឡប់មកវិញដើម្បីដឹកនាំកងទ័ពសៀម។
3. ឆ្នាំ ១៩១១៖ ព្រះអង្គបានបង្កើតផ្នែកអាកាសចរណ៍យោធាដំបូងគេ ដែលក្រោយមកក្លាយជា «កងទ័ពអាកាសរាជវង្សថៃ» ព្រមទាំងធ្លាប់កាន់តំណែងជាអគ្គសេនាធិការកងទ័ពសៀមផងដែរ ដែលធ្វើឱ្យព្រះអង្គត្រូវបានចាត់ទុកជា បិតាកងទ័ពអាកាសថៃ។
4. ១៣ មិថុនា ១៩២០៖ ព្រះអង្គសោយទិវង្គតក្នុងព្រះជន្មាយុ ៣៧ ព្រះវស្សា។
5. ២. ការបង្កើត និងការរៀបចំផែនការយុទ្ធសាស្ត្រសម័យទំនើប
6. សម័យកាលបង្កើតផែនការ៖ ឈ្មោះរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានយកមកដាក់ជាឈ្មោះផ្លូវការនៃ «ផែនការយុទ្ធសាស្ត្រ ចក្រពង្ស ភូវនាថ» ដោយអតីតមេបញ្ជាការកងទ័ពជើងគោក ឬអតីតអគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ពថៃ គឺ ឧត្តមសេនីយ៍ ឆាលើមពល ស៊ីសាវ៉ាត (Chalermpol Srisawat) ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាគោលលទ្ធិការពារបូរណភាពទឹកដី និងតំបន់ព្រំដែន។

គោលបំណងหลักនៃផែនការ៖
ការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិដោយគ្មានការសម្របសម្រួលពេលមានការគំរាមកំហែង។
ការសម្របសម្រួលផ្នែកចារកម្ម និងការត្រៀមខ្លួនជាស្រេចរបស់កងទ័ពភូមិភាគទី ១ និងទី ២ របស់ថៃ។
ការឆ្លើយតបយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ប៉ុន្តែសមាមាត្រ (Proportionate but decisive response) ក្នុងករណីមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅតាមព្រំដែន។

៣. ការវិវត្ត និងភាពតានតឹងនៅព្រំដែន (ដល់បច្ចុប្បន្ន)
បទពិសោធន៍យុទ្ធសាស្ត្រពីអតីតកាល៖ គោលការណ៍ក្រោមផែនការនេះ ត្រូវបានគេយកមកឆ្លុះបញ្ចាំងឡើងវិញនូវភាពជោគជ័យ និងការត្រៀមខ្លួនរបស់យោធាថៃ ក្នុងការទប់ទល់ទ្រង់ទ្រាយធំនៅតាមព្រំដែន (ដូចជាករណីជម្លោះប្រាសាទព្រះវិហារកន្លងមក)។
កំឡុងឆ្នាំ ២០២៥៖ ផែនការនេះបានទទួលការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងសារជាថ្មី ក្រោយពេលកងទ័ពថៃចេញបញ្ជាឱ្យหน่วยงานយោធាពាក់ព័ន្ធត្រៀមខ្លួនជាស្រេចក្នុងការអនុវត្តផែនការ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» បន្ទាប់ពីមានហេតុការណ៍គ្រោះថ្នាក់មីននៅតាមព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា (តំបន់ស្រុកណាមយូន ខេត្តឧប៊ុនរាជធានី)។
ទស្សនៈ និងការឆ្លើយតបរបស់កម្ពុជា៖ ភាគីកម្ពុជាបានចាត់ទុក និងលើកឡើងថា ផែនការយល្បីឈ្មោះ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» នេះ គឺជាភស្តុតាងបង្ហាញពីការរៀបចំផែនការ និងចេតនាមضមុន (Pre-planned military actions) របស់ភាគីថៃក្នុងការបង្កជម្លោះ ឬការឈ្លានពានមកលើបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។

យុទ្ធនាការ "ចក្រពង្ស ភូវនាថ" (Pratibandh / Chakrapong Phuwana) គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រយោធាដ៏សំខាន់មួយ ដែលទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយការពង្រីកឥទ្ធិពល និងការទប់ស្កាត់ការគំរាមកំហែងរបស់ព្រះរាជាណាចក្រថៃ (សៀម) ក្នុងសម័យកាលទំនើប។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការវិភាគលើប្រវត្តិសាស្ត្រយោធា និងគោលបំណងពិតប្រាកដនៃយុទ្ធនាការនេះ៖

១. បរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រយោធា

នៅក្នុងកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ព្រះរាជាណាចក្រសៀម (ថៃបច្ចុប្បន្ន) កំពុងស្ថិតក្រោមសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងពីមហាអំណាចអាណានិគមនិយមលោកខាងលិច គឺចក្រភពបារាំង និងចក្រភពអង់គ្លេស ដែលកំពុងលេបត្របាក់ទឹកដីក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូចិន និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ដើម្បីការពារបូរណភាពទឹកដី និងរៀបចំកងទ័ពតាមស្តង់ដារទំនើប ព្រះបាទជូឡាឡុងកន (រាមាទី ៥) និងព្រះអង្គម្ចាស់ ចក្រពង្សភូវនាថ (Chakrapongse Bhuvanath ដែលជាអគ្គសេនាធិការកងទ័ពជើងគោកសៀម និងបានសិក្សាវិជ្ជាយោធាពីប្រទេសរុស្ស៊ី) បានធ្វើការកែទម្រង់កងទ័ពសៀមយ៉ាងទូលំទូលាយ។ យុទ្ធនាការ ឬផែនការយោធាដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងព្រះនាមរបស់ព្រះអង្គ គឺដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងយុទ្ធសាស្ត្រការពារជាតិនៅតាមព្រំដែន។

២. គោលបំណងหลักនៃយុទ្ធនាការ និងផែនការយោធា

យុទ្ធនាការ ឬកិច្ចប្រតិបត្តិការសឹកក្រោមការដឹកនាំ និងការរៀបចំផែនការរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ ចក្រពង្សភូវនាថ មានគោលបំណងយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

ទប់ស្កាត់ការឈ្លានពានរបស់បារាំងនិងអង់គ្លេស៖ គោលដៅចម្បងគឺរៀបចំកងទ័ពឱ្យមានសមត្ថភាពការពារព្រំដែន ព្រោះបារាំងធ្លាប់បានប្រើកម្លាំងយោធាគំរាមកំហែងសៀម (វិបត្តិរំលោភដែនដីឆ្នាំ ១៨៩៣)។ ការពង្រឹងកងទ័ពគឺដើម្បីកុំឱ្យមហាអំណាចលោកខាងលិចមើលងាយ និងហ៊ានឈ្លានពានតាមអំពើចិត្ត។

បង្រួបបង្រួមនិងពង្រឹងការគ្រប់គ្រងទឹកដីខាងក្នុង៖ សៀមមានគោលបំណងប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាដើម្បីធានសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង និងពង្រឹងអំណាចមជ្ឈការរបស់ព្រះមហាក្សត្រមកលើខេត្តស្វយ័ត ឬដែនដីព្រំដែនដែលនៅឆ្ងាយពីទីក្រុងបាងកក។

modernization កងទ័ពតាមបែបអឺរ៉ុប៖ គោលបំណងបច្ចេកទេសយោធា គឺការបណ្តុះបណ្តាលទាហានសៀមឱ្យចេះប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រទំនើប ការប្រើប្រាស់កាំភ្លើងធំ និងប្រព័ន្ធភស្តុភារយោធា (Logistics) ដែលព្រះអង្គម្ចាស់ ចក្រពង្សភូវនាថ បាននាំយកបទពិសោធន៍ពីការសិក្សាយោធានៅប្រទេសរុស្ស៊ីមកអនុវត្ត។

៣. លទ្ធផល និងកេរ្តិ៍ដំណែល

ទោះបីជាសៀមមិនបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំជាមួយមហាអំណាចអឺរ៉ុបក៏ដោយ ប៉ុន្តែផែនការយោធា និងការរៀបចំកងទ័ពដែលដឹកនាំដោយព្រះអង្គម្ចាស់ ចក្រពង្សភូវនាថ បានជួយឱ្យប្រទេសថៃរក្សាបានឯករាជ្យភាពរបស់ខ្លួន មិនធ្លាក់ជាអាណានិគមគេឡើយ ខណៈដែលប្រទេសជិតខាងទាំងអស់ត្រូវបានដាក់ជាអាណានិគមបារាំង និងអង់គ្លេសរួចទៅហើយ។

ផែនការ ឬយុទ្ធនាការ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» (Chakrabongse Bhuvanath) និងការអនុវត្តន៍ជាក់ស្តែង ២០២៥ ប្រឆាំងកម្ពុជា តើ ទ័ពអាកាស ទ័ពជើងទឹក ជើងគោកថៃ បានកែសម្រួលបែបណាខ្លះធៀបជាមួយ ផែនការសឹកមេ?

ផែនការយោធា និងយុទ្ធនាការ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» (Chakrabongse Bhuvanath) គឺជាបណ្តុំផែនការយុទ្ធសាស្ត្រការពារជាតិរបស់ថៃ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងដោយផ្អែកលើស្មារតី និងគំរូយុទ្ធសាស្ត្រប្រវត្តិសាស្ត្រ ដើម្បីទប់ទល់ និងឆ្លើយតបចំពោះស្ថានភាពតានតឹងនៅតាមបណ្តោយព្រំដែន (ជាពិសេសទាក់ទងនឹងតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ)។

បើធៀបរវាង ផែនការសឹកមេ (Master Strategic Blueprint) ដែលបង្កើតឡើងដោយអតីតមេបញ្ជាការកងទ័ពថៃ ជាមួយការអនុវត្តជាក់ស្តែងរបស់អគ្គបញ្ជាការដ្ឋានកងទ័ពថៃ កងទ័ពទាំងបីប្រភេទរបស់ថៃ (ជើងគោក ជើងទឹក និងទ័ពអាកាស) បានធ្វើការកែសម្រួលនូវចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
១. ទ័ពជើងគោក (Royal Thai Army - ភាគច្រើនភារកិច្ចយោធភូមិភាគទី១ និងទី២)
ផែនការមេ៖ កំណត់យកការដាក់ពង្រាយកម្លាំងទ្រង់ទ្រាយធំ ការគ្រប់គ្រងភូមិសាស្ត្រយុទ្ធសាស្ត្រ និងការត្រៀមខ្លួនឆ្លើយតបដោយកម្លាំងបាក់បែកភ្លាមៗពេលមានការប៉ះទង្គិច។

ការអនុវត្តជាក់ស្តែង៖
បានកែសម្រួលការបញ្ជាកងកម្លាំងដោយទម្លាក់សិទ្ធិអំណាចសម្រេចចិត្តទៅឲ្យមេបញ្ជាការតំបន់ និងការประสานงาน (Coordination) រវាងអង្គភាពមុខព្រួញឱ្យមានភាពម្ចាស់ការខ្ពស់។
ផ្អែកលើកត្តាឧបទ្ទវហេតុគ្រាប់មីន ឬការប៉ះទង្គិចញឹកញាប់ កងទ័ពជើងគោកបានបង្កើនការลาดតระเวนបំពាក់បំប៉នបច្ចេកវិទ្យាឃ្លាំមើល និងរៀបចំទីតាំងការពាររឹងមាំ (Hardened Positions) នៅតាមខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន ដើម្បីធានាថាការឆ្លើយតបមានលក្ខណៈ «សមាមាត្រតែដាច់ខាច់» (Proportionate but decisive)។

២. ទ័ពអាកាស (Royal Thai Air Force - RTAF)
ផែនការមេ៖ ប្រើប្រាស់ជាកម្លាំងគាំទ្រយុទ្ធសាស្ត្រជាន់ខ្ពស់ ការល្បាតដែនអាកាស ការពារអធិបតេយ្យភាព និងការវាយប្រហារផ្លូវអាកាសដើម្បីទប់ស្កាត់ការឈាន្បររបស់សត្រូវ។

ការអនុវត្តជាក់ស្តែង៖
ដោយសារផែនការនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាម ព្រះអង្គម្ចាស់ ចក្រពង្ស ភូវនាថ ដែលជា «បិតាបំរុងទ័ពអាកាសថៃ» ទ័ពអាកាសត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ជានិមិត្តរូប និងផ្នែកប្រតិបត្តិការ។
ក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ទ័ពអាកាសថៃបានកែសម្រួលកាលវិភាគហ្វឹកហ្វឺនត្រៀមខ្លួនជាស្រេច (Air Readiness Alert) ដោយផ្តោតលើការបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំងទំនើបៗមករក្សាទីតាំងនៅមូលដ្ឋានយុទ្ធសាស្ត្រជិតព្រំដែន ដើម្បីត្រៀមបញ្ជាហោះហើរគាំទ្រកងទ័ពជើងគោកក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីបំផុត ព្រមទាំងប្រើប្រាស់ដ្រូន (UAVs) សម្រាប់បំពេញការងារចារកម្ម និងប្រមូលទិន្នន័យគោលដៅជាក់ស្តែង។
៣. ទ័ពជើងទឹក (Royal Thai Navy - RTN)
ផែនការមេ៖ ការពារដែនទឹកអធិបតេយ្យ និងកោះលំហសមុទ្រ ព្រមទាំងការគាំទ្រផ្នែកភ័ស្តុភារសមុទ្រទូទៅ។

ការអនុវត្តជាក់ស្តែង៖
ទោះបីជាជម្លោះព្រំដែនគោកច្រើនតំបន់ស្ថិតនៅលើគោកក្តី ប៉ុន្តែនៅក្នុងផែនការ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» ទ័ពជើងទឹកត្រូវបានបញ្ជាឱ្យសម្របសម្រួលសកម្មភាពយ៉ាងជិតស្និទ្ធ (Interoperability) ជាពិសេសក្នុងតំបន់ដែនទឹកជាប់ព្រំដែន ឬការគ្រប់គ្រងខ្សែច្រវាក់ភ័ស្តុភារសមុទ្រ។
ការកែសម្រួលរួមមាន ការបង្កើនការល្បាតតាមច្រករបៀងសមុទ្រ និងការរៀបចំកងកម្លាំងនាវាចរណ៍ត្រៀមខ្លួនអន្តរាគមន៍ ដើម្បីទប់ស្កាត់រាល់សេណារីយ៉ូនៃការរីករាលដាលនៃជម្លោះ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់យុទ្ធសាស្ត្ររួមរបស់កងទ័ពទាំងបី។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖
ការអនុវត្តផែនការ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» គឺការយកផែនការយុទ្ធសាស្ត្រមេមកធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពឱ្យស៊ីសង្វាក់គ្នាទៅនឹងស្ថានការណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងព្រំដែនជាក់ស្តែង។ ទោះបីជាភាគីថៃតែងអះអាងថាជាវិធានការការពារអធិបតេយ្យភាព និងសុវត្ថិភាពប្រជាជនខ្លួនក៏ដោយ ប៉ុន្តែខាងកម្ពុជាបានចាត់ទុក និងទម្លាក់ការទទួលខុសត្រូវមកលើភាគីថៃថា ការរៀបចំ និងការប្រកាសឱ្យប្រើប្រាស់ផែនការនេះ គឺជាភស្តុតាងបង្ហាញពីចេតនារៀបចំទុកជាមុនក្នុងការបើកការវាយប្រហារ ដែលធ្វើឱ្យភាពតានតឹងនៅតាមព្រំដែនកាន់តែមានភាពផុយស្រួយ។

ផែនការយោធា និងយុទ្ធនាការ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» (Chakrabongse Bhuvanath) មានបាន លើកឡើងពីការចំណាយ លើសង្រ្គាមជាមួយ កម្ពុជា ឆ្នាំ ២០២៥ ដែរទេ? ចំណាយក្នុង ១ ថ្ងៃៗ ចំណាយសរុប និង ផែនការវាយ រុលទៅមុខ ៣គម? ការវាយការណ៍អំពី ជ័យជំនះ តាមថ្ងៃនីមួយ ទៅឲ្យបណ្តាមហាជន សាធារណជនក្នុងប្រទេសថៃ

ផែនការយុទ្ធសាស្ត្រ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» (Chakrabongse Bhuvanath) គឺជាបណ្តុំឯកសារ ឬក្របខ័ណ្ឌគតិយុត្ត និងយុទ្ធសាស្ត្រយោធាថៃ ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងជាចម្បងដោយផ្តោតលើ គោលការណ៍ការពារជាតិ ការត្រៀមបម្រុងកងកម្លាំង ការសម្របសម្រួលផ្នែកចារកម្ម និងការឆ្លើយតបជាលក្ខណៈយុទ្ធសាស្ត្រទូទៅ។
ទាក់ទងនឹងចំណុចលម្អិតដែលលោកអ្នកបានសួរ យោងតាមទិដ្ឋភាពទូទៅនៃផែនការយោធានេះ មានការពន្យល់ដូចខាងក្រោម៖
១. ការលើកឡើងពីការចំណាយលើសង្គ្រាម និងការចំណាយក្នុង ១ ថ្ងៃៗ
នៅក្នុងផែនការមេ ឬឯកសារជាផ្លូវការរបស់ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» ពុំមានការបង្ហាញជាសាធារណៈនូវតួលេខជាក់លាក់នៃការចំណាយថវិកាក្នុងមួយថ្ងៃៗ ឬការគណនាងវិក្កយបត្រសង្គ្រាមលម្អិតនោះទេ។
ឯកសារយុទ្ធសាស្ត្រកម្រិតទ្វេភាគី ឬកម្រិតក្រសួងការពារជាតិប្រភេទនេះ ជាទូទៅគឺផ្តោតលើការបែងចែកកងកម្លាំង (Forces Deployment) ភ័ស្តុភារបម្រុង និងការត្រៀមបម្រុងថវិកាជាតិបន្ទាន់ (Emergency Budget Contingency) តាមរយៈក្របខ័ណ្ឌថវិកាជាតិរបស់កងទ័ពថៃស្រាប់ មិនមែនជាផែនការអាជីវកម្ម ឬតារាងគណនេយ្យចំណាយប្រចាំថ្ងៃនៃការធ្វើសង្គ្រាមនោះទេ។
២. ផែនការវាយរុលទៅមុខ ៣ គីឡូម៉ែត្រ
ផែនការ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» ត្រូវបានរៀបចំឡើងក្នុងទស្សនទានជា ផែនការការពារ និងទប់ទល់យុទ្ធសាស្ត្រ (Defensive and Strategic Deterrence Blueprint) ដោយយកគំរូតាមស្មារតីការពារអធិបតេយ្យភាព។
ផែនការនេះមិនបានចែងឬកំណត់ចំគោលដៅឈ្លានពាន ឬការកម្រិតចម្ងាយរុលទៅមុខជាក់លាក់ដូចជា «ការវាយលុកចូលដីសត្រូវ ៣ គីឡូម៉ែត្រ» ជាលក្ខណៈឈ្លានពាននោះឡើយ ប៉ុន្តែវាផ្តោតសំខាន់លើការត្រៀមខ្លួនឆ្លើយតបបែប «សមាមាត្រតែដាច់ខាត» (Proportionate but decisive) ប្រសិនបើមានការគំរាមកំហែង ឬការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធកើតឡើងនៅតាមខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន។
៣. ការរាយការណ៍អំពីជ័យជំនះប្រចាំថ្ងៃទៅកាន់សាធារណជន
ផែនការយោធានេះ ជាหลักការគរុកោសល្យ និងស្ថាបត្យកម្មបញ្ជាការដ្ឋានយោធា (Military Command Architecture) វា មិនមែនជាយុទ្ធសាស្ត្រឃោសនាការនយោបាយ ដែលកំណត់កាលវិភាគរាយការណ៍ពីជ័យជំនះប្រចាំថ្ងៃជូនសាធារណជននោះទេ។
ប៉ុន្តែ នៅក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៃស្ថានភាពភាពតានតឹង កិច្ចការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន ឬការแถลงข่าว (Public Relations / Information Operations - IO) របស់ភាគីពាក់ព័ន្ធ តែងតែត្រូវចាត់ចែងដោយមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានព្រំដែន ឬអ្នកនាំពាក្យកងទ័ព ដើម្បីធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពស្ថានភាពជូនសាធារណជនក្នុងគោលបំណងបង្ហាញពីការត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេច និងការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិរបស់ខ្លួន។
សរុបមក ផែនការ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» គឺជាក្របខ័ណ្ឌស្ថាប័នយោធាថៃសម្រាប់ទប់ទល់ និងការពារដែនអធិបតេយ្យភាព មិនមែនជាផែនការអាជីវកម្មសង្គ្រាម ឬផែនការកំណត់ចម្ងាយវាយលុកយកទឹកដីសត្រូវតាមថ្ងៃនីមួយៗនោះទេ។
ទាក់ទងនឹងបញ្ហានេះ សូមទស្សនាវីដេអូន្យទាក់ទងនឹងប្រតិកម្មនិងការបកស្រាយជុំវិញផែនការនេះ៖ កម្ពុជាថាសង្គ្រាមឆ្នាំមុន ថៃអ្នកវាយប្រហារមុន ព្រោះថៃបានប្រកាសពីផែនការសង្គ្រាម «ចក្រពង្ស ភូវនាថ»។

ការប្រមូលផ្តុំព័ត៌មាន មតិយោបល់ (Comments) និងការវិភាគពីប្រភពភាសាថៃ (ទាំងពីសំណាក់មន្ត្រីយោធា អ្នកអត្ถาធิប្បាយ និងបណ្តាញសង្គម) ពាក់ព័ន្ធនឹងយុទ្ធសាស្ត្រ សមរភូមិ និងការរុលទៅមុខនៅតំបន់ ប្រាសាទតាមាន់ (Ta Muen) ប្រាសាទตากรบี (Ta Kwai - តាក្របី) ភ្នំ ៣៥០ (Noen 350) និងតំបន់យุทธសាស្ត្រផ្សេងទៀត អាចสรุปជាចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

១. ការវិភាគលើទិដ្ឋភាពយោធា និងភូមិសាស្ត្រសមរភូមិ (Strategic & Tactical Comparison)
បញ្ហាភូមិសាស្ត្រ និងភាពเสียเปรียบ (Geographical Disadvantage):
ភាគីថៃ និងមន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ (ឧទាហរណ៍៖ ការបញ្ជាក់ពីសំណាក់ថ្នាក់ដឹកនាំកងទ័ពภาคที่ 2 - ភូមិភាគទី ២ របស់ថៃ) ធ្លាប់បានលើកឡើងជាញឹកញាប់ថា នៅតំបន់ ប្រាសាទតាក្របី និងតំបន់ជុំវិញនោះ ភាគីថៃស្ថិតក្នុងស្ថានភាព «เสียเปรียบด้านภูมิประเทศ» (ភូមិសាស្ត្ររបៀបងាយរងគ្រោះ/ទាបជាង)។
អ្នកវិភាគយោធាថៃមើលឃើញថា ការបើកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីដណ្តើមយកមកវិញភ្លាមៗ អាចបណ្តាលឱ្យមានការខាតបង់ជីវិតទាហានថៃច្រើន (មានការលើកឡើងថា "ទាហានស្លាប់ជា១រ้อยនាក់") ហេតុនេះទើបយុទ្ធសាស្ត្ររយៈពេលវែងត្រូវពឹងផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យាវាស់វែងដី និងការទាមទារតាមផ្លូវច្បាប់/ការទូត។
ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា និងយុទ្ធសាស្ត្រទំនើប (Technology & Modern Warfare):
នៅក្នុងរបាយការណ៍ និងព័ត៌មានសមរភូមិជាក់ស្តែង ភាគីថៃបានកត់សម្គាល់ពីការប្រើប្រាស់ យន្តហោះគ្មានមនុស្សขับ (Drone / FPV Drones) និងប្រព័ន្ធទូរគមនាគមន៍ផ្នែកข่าวกรอง (情报 - Intelligence) យ៉ាងសកម្មពីសំណាក់កងទ័ពកម្ពុជា។
ចំណែកឯភាគីថៃវិញ ក៏មានការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាស្កែនដីដូចជា LiDAR ដើម្បីកំណត់ព្រំដែនច្បាស់លាស់ និងប្រើប្រាស់កម្លាំងទပ်អាកាស (ឧទាហរណ៍៖ ការបញ្ជូនเครื่องบิน F-16 ក្នុងស្ថានភាពតានតឹងខ្លាំង) ជាយុទ្ធសាស្ត្រគំរាមកំហែង និងការពារដែនអាកាស។
២. ស្ថានភាពជាក់ស្តែង និងការរុលទៅមុខនៅតំបន់គោលដៅ (On-the-ground Situations)

តំបន់ប្រាសាទតាក្របី និង ភ្នំ ៣៥០ (Noen 350):
ព័ត៌មាននិងរបាយការណ៍យោធាថៃធ្លាប់បានផ្សព្វផ្សាយពីការปะทะគ្នានិងការដណ្តើមតំបន់យุทธសាស្ត្រ ​ព្រមទាំងមានព្រឹត្តិការណ៍ដែលកងទ័ពថៃបានធ្វើសកម្មភាពទصبទัด និងបักธง (ปักธง) នៅบริเวณ เนิน 350 (เนิน 350) ក្បែរតំបន់ប្រាសាទតាក្របី ក្រោយការផ្ទុះអាวุธ និងការប្រើប្រាស់កាំភ្លើងធំ/រថក្រោះ។

ភាគីថៃតែងអះអាងថាតំបន់ទាំងនេះជាតំបន់អធិបតេយ្យរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែទទួលស្គាល់ថាស្ថានភាពគ្រប់គ្រងលើការពិត (De facto control) គឺមានភាពខុសប្លែកគ្នាទៅតាមកិច្ចព្រមព្រៀងหยุดยิง (หยุดยิง) ក្នុងតំបន់នីមួយៗ។
តំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ (Ta Muen Thom):
ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាจุดร้อน (Hotspot) ដ៏សំខាន់ ដែលជារឿយៗមានការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយកងកម្លាំងថ្មើរជើង ការដាក់បន្លามលួស ការចរចគ្នាក្នុងระยะประชิด និងការប្រើប្រាស់ដ្រូនลาดตระเวน។
មតិនៅលើបណ្តាញសង្គមថៃ (Comments) ច្រើនតែមានភាពតានតឹង ដោយភាគច្រើនទាមទារให้กองทัพแข็งกร้าว (ចង់ឱ្យกองทัพរឹងរូស) ដើម្បីកុំឱ្យបាត់បង់ดินแดน ប៉ុន្តែភាគីរដ្ឋบาลនិងមេបញ្ជាការយោធាថៃតែងព្យាយាមទប់ស្កាត់មិនឱ្យជម្លោះតូចក្លាយជាสงครามធំ ដោយប្រកាន់យកការចរចាជាចម្បង។
៣. មតិយោបល់ និងប្រតិកម្មពីបណ្តាញសង្គមថៃ (Public Comments & Public Opinion)
ក្រុមជាតិនិយមជ្រុល (Ultra-nationalists / Hardliners):
ມតិជាច្រើននៅលើ Facebook និង X (Twitter) របស់ថៃ ມັກនឹងរិះគន់រដ្ឋบาลនិងกองทัพថា "อ่อนแอ" (ទន់ខ្សោយ) ចំពោះករណីបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើតំបន់ប្រាសាទបុរាណមួយចំនួន។ ពួកគេតែងជំរុញឱ្យมีการใช้กำลังทหารขั้นเด็ดขาด (ប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាដាច់ខាត) ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដីទាំងនោះមកវិញទាំងស្រុង។
ក្រុមយោធា និងអ្នកវិភាគសមហេតុផល:
យល់ឃើញថា ការធ្វើសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំជាមួយកម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ន មិនមែនជាដំណោះស្រាយល្អទេ ព្រោះវាប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច ការទូតអន្តរជាតិ និងអាយុជីវិតទាហានផ្ទាល់។ ពួកគេគាំទ្រការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ "យុទ្ធសាស្ត្រយឺតតែសុវត្ថិភាព" (តាមរយៈការបักปันเขตแดนដោយប្រើច្បាប់អន្តរជាតិ និងបច្ចេកវិទ្យា) ជាជាងការបញ្ជូនទាហានទៅស្លាប់ដោយសារភូមិសាស្ត្រពិបាកវាយលុក។

កងទ័ពថៃមានទាំង «ក្បូនសឹក ឬตำราพิชัยสงคราม (Military Strategy/Tactics)» ជាប្រវត្តិសាស្ត្រផ្ទាល់ខ្លួន និងមានទាំង «แผนยุทธการ (Operational Plans / Contingency Plans)» សម្រាប់ការពារជាតិដែលត្រូវបានចងក្រងឡើងតាមសម័យកាលជាក់ស្តែង។
ការពាក់ព័ន្ធនឹង យុទ្ធនាការ ឬផែនការ "ចក្រពង្ស ភូវនាถ" (แผนจักรพงษ์ภูวนาถ) គឺជារឿងពិត ដែលត្រូវបានหยิบស kwam (យកមក) ប្រើប្រាស់ជាផែនការយุทธសាស្ត្រ និងយុទ្ធវិធីការពារជាតិរបស់กองทัพบกไทย (កងទ័ពជើងគោកថៃ)។

១. តើកងទ័ពថៃមាន "ក្បូនសឹក" ផ្ទាល់ខ្លួនដែរទេ?
មាន។ ថៃមានការចងក្រង និងសិក្សាត้านយុទ្ធសាស្ត្រសឹកទាំងផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសម័យទំនើប៖
ตำราพิชัยสงครามไทยโบราณ (ตำราพิชัยสงครามอยุธยา/ธนบุรี/รัตนโกสินทร์):
ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ គេមានការចងក្រងตำราพิชัยสงคราม (ដែលได้รับឥទ្ធិពលពី ឥណ្ឌា និងចិន ព្រមទាំងបទពិសោធន៍ធ្វើសង្គ្រាមផ្ទាល់ជាមួយប្រទេសជិតខាង) ដោយបែងចែកជា กลศึก 21 และการดำเนินศึก 10 ประการ (ការចាត់ទัพ ការដង្ហែក្បួន ការប្រើប្រាស់កលល្បិច និងโหราศาสตร์/ไสยศาสตร์ ក្នុងសម័យបុរាណ)។
หลักการยุทธวิธีสมัยใหม่ (Modern Military Doctrine):
បច្ចុប្បន្ន កងទ័ពថៃ (Royal Thai Armed Forces) មិនបានប្រើក្បូនសឹកបុរាណសុទ្ធសាធទេ ប៉ុន្តែបានងាកមកអនុវត្តតាម หลักนิยมทางทหาร (Military Doctrine) របស់បស្ចិមលោក (ជាពិសេសគឺ យុទ្ធសាស្ត្ររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក) រួមបញ្ចូលជាមួយយុទ្ធសាស្ត្របុរាណរបស់ សุนวู (Sun Tzu) ក្នុងការសិក្សាអប់រំនៅតាមសាលាឧត្តមសិក្សាយោធា (כמו โรงเรียนเสนาธิการทหารบก)។
២. តើ "ផែនការ ចក្រពង្ស ភូវនាថ" (แผนจักรพงษ์ภูวนาถ) គឺជាអ្វី?
ផែនការ ចក្រពង្ស ភូវនាថ មិនមែនជាក្បូនសឹកទשវត្សរ៍បុរាណទេ ប៉ុន្តែវាជា แผนเผชิญเหตุและแผนป้องกันประเทศ (Contingency & National Defense Plan) ដ៏សំខាន់មួយរបស់កងទ័ពថៃ ដែលត្រូវបានយកមកអនុវត្ត និងបន្លឺឡើងសាជាថ្មីក្នុងដំណាក់កាលមានវិបត្តិព្រំដែន។
ប្រភព និងប្រវត្តិ:
ឈ្មោះនេះត្រូវបានគេយកមកដាក់តាមព្រះนามរបស់ จอมพล สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิศณุโลกประชานาถ (ព្រះអង្គជាព្រះរាជបុត្រក្នុងรัชกាលទី 5 និងជា “พระบิดาแห่งกองทัพบกไทย” ឬជាអ្នកวางรากฐานប្រព័ន្ធសេនាធិការទាហានថៃសម័យទំនើប)។
គោលបំណង និងយុទ្ធសាស្ត្រនៃផែនការនេះ:
รุกเร็ว จบไว (រុកលឿន ចប់លឿន): ផ្តោតលើការទدសទង ឬការវាយបកយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដើម្បីកុំឱ្យសង្គ្រាមមានភាពយឺតយ៉ាវ និងការពារមិនឱ្យខាតបង់ទឹកដី។
ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងជីវិតប្រជាជន: ជាផែនការឆ្លើយតបពីកម្រិតតូច (สถานการณ์ชายแดนปกติ) រហូតដល់កម្រិតឆ្លើយតបយោធាជាក់ស្តែង ដើម្បីការពារទីតាំងយุทธសាស្ត្រ។
ការអនុវត្តជាក់ស្តែង: យោធាថៃធ្លាប់បានប្រើប្រាស់แนวทาง ឬផែនការទាក់ទងនឹងការការពារតំបន់យุทธសាស្ត្រក្នុងកំឡុងពេលប៉ះទង្គិចគ្នាធំៗនៅតាមព្រំដែនកាលពីអតីតកាល (ឧទាហរណ៍៖ ជម្លោះតំបន់ជុំវិញព្រះវិហារ) និងត្រូវបានหยิบមកនិយាយជាញឹកញាប់ក្នុងពេលមានភាពតានតឹងដាក់គ្នា។
សរុបមក កងទ័ពថៃមានទាំង หลักนิยมทางทหาร ផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់បណ្តុះបណ្តាល និងមាន แผนจักรพงษ์ภูวนาถ នេះឯង ដែលជាផែនការយุทธសាស្ត្រឆ្លើយតបកម្រិតជាតិ យកមកប្រើប្រាស់ជា "ក្បូនសឹក និងផែនការសមរភូមិជាក់ស្តែង" ក្នុងការការពារផលប្រយោជន៍ និងទឹកដីរបស់ខ្លួន។

តើ យុទ្ធនាការ "ចក្រពង្ស ភូវនាថ" (Pratibandh / Chakrapong Phuwana) ធ្លាប់មានប្រវត្តិជោគជ័យក្នុងសង្រ្គាមណាខ្លះ? ហេតុអ្វីបានជាប្រជាជនថៃហាក់មានមោទនភាពចំពោះវាខ្លាំងម្លេះ?
យុទ្ធនាការ ឬ «ផែនការចក្រពង្ស ភូវនាថ» (แผนจักรพงษ์ภูวนาถ) មិនមែនជាក្បូនសឹកបុរាណរាប់រយឆ្នាំទេ ប៉ុន្តែវាជា រហស្សនាម ឬផែនការប្រតិបត្តិការយោធា (Contingency Plan) ដ៏សំខាន់របស់កងទ័ពបោកថៃ ដែលត្រូវបានចងក្រងឡើងសម្រាប់ទប់ទល់ និងឆ្លើយតបក្នុងស្ថានភាពវិបត្តិបន្ទាន់តាមបន្ទាត់ព្រំដែន។

ខាងក្រោមនេះជាការពន្យល់អំពីប្រវត្តិ និងមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យសាធារណជន ឬជនជាតិថៃមួយចំនួនមានការចាប់អារម្មណ៍ និងលើកយកមកនិយាយ៖
១. តើធ្លាប់មានប្រវត្តិជោគជ័យក្នុងសង្គ្រាមណាខ្លះ?
ជម្លោះព្រំដែនប្រាសាទព្រះវិហារ (ឆ្នាំ ២០១១): ផែនការនេះត្រូវបានគេលើកឡើង និងយកមកអនុវត្ត (រួមចំណែករៀបចំដោយนายทหารระดับสูงរបស់ថៃក្នុងសម័យនោះ) ក្នុងការឆ្លើយតបចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមបន្ទាត់ព្រំដែនខ្មែរ-ថៃ ជុំវិញតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ។
លទ្ធផលជាក់ស្តែងក្នុងសមរភូមិ: ភាគីយោធាថៃនិងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់ពួកគេ តែងចាត់ទុកផែនការនេះថាជាយន្តការទប់ទល់ដែលមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបង្រ្កាប និងការពារទីតាំងយទ្ធសាស្ត្រ ដោយធ្វើឱ្យកងទ័ពភាគីម្ខាងទៀតថយរ่นក្នុងរយៈកាលនោះ ព្រមទាំងការពារបូរណភាពទឹកដីតាមការចង់បានរបស់ពួកគេ។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្នុងទិដ្ឋភាពអន្តរជាតិ ជម្លោះនេះបានបញ្ចប់ទៅវិញតាមរយៈការចរចា និងបណ្តឹងនៅតុលាការអន្តរជាតិ (ICJ) chứ មិនមែនជាការឈ្នះសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយใหญ່ນោះទេ។
២. ហេតុអ្វីបានជាប្រជាជនថៃ (ជាពិសេសក្រុមជាតិនិយម) ហាក់មានមោទនភាព ឬចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងម្លេះ?
គោលការណ៍ «រុកលឿន ចប់លឿន» (รุกเร็ว จบไว): ផែនការនេះផ្ដោតលើការប្រើប្រាស់កម្លាំងឆ្លើយតបយ៉ាងឆាប់រហ័ស ម៉ឺងម៉ាត់ និងមានការសម្របសម្រួលគ្នាយ៉ាងល្អរវាងកងទ័ពជើងគោក និងหน่วยข่าวกรอง ដែលធ្វើឱ្យអ្នកគាំទ្រយោធាថៃមានជំនឿចិត្តថា វាជាយុទ្ធសាស្ត្រអាច «ការពារជាតិបានទាន់ពេលវេលា»។
ការដាស់ស្មារតីជាតិនិយម (Nationalism): ការយកព្រះនាមរបស់ จอมพล สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ (ព្រះបិតាแห่งกองทัพบกไทย និងជាព្រះអង្គម្ចាស់ដែលមានស្នាព្រះហស្ថធំធេងផ្នែកកិច្ចការយោធា) មកដាក់ជាឈ្មោះរហស្សនាមផែនការ ធ្វើឱ្យកងទ័ព និងជនជាតិថៃមានអារម្មណ៍ថាវាជា «ផែនការដ៏មានតម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រ និងศักดิ์ិស្រី» ក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដី។
និមិត្តសញ្ញានៃភាពរឹងមាំពេលមានវិបត្តិ: រាល់ពេលដែលមានភាពតានតឹងកើតឡើងនៅតាមព្រំដែន (ដូចជាតំបន់តាមាន់ តាក្របី ឬភ្នំ ៣៥០) ភាគីថៃมักจะ យកឈ្មោះផែនការនេះមកផ្សាយឡើងវិញ ដើម្បីបង្ហាញពី «សក្តានុពល និងការត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចរបស់កងទ័ព» ក្នុងការការពារទឹកដី ដែលធ្វើឱ្យក្រុមអ្នកគាំទ្រយោធាមានភាពកក់ក្តៅ និងមានមោទនភាពលើកម្លាំងការពារជាតិរបស់ខ្លួន។

មុនសង្រ្គាមថៃកម្ពុជា ឆ្នាំ ២០០៨ គឺកងទ័ពថៃគ្រប់គ្រងតំបន់ព្រំដែន ប្រាសាទតាមាន់ តាក្របី ព្រះវិហារទាំងអស់ លុះឆ្នាំ ២០១១ ទើប មានការចរចារ ទ័ពថៃសុំចូលមក គ្រប់គ្រងរួមគ្នាឡើងវិញ ដូច្នេះ តើខាងកម្ពុជាគួរសរសេរពត៍មានបែបណា ដើម្បី Convients ប្រជាជនថៃឲ្យឃើញថា  យុទ្ធនាការ "ចក្រពង្ស ភូវនាថ" (Pratibandh / Chakrapong Phuwana) គ្មានប្រសិទ្ធិភាពអ្វីទេជាមួយ កងទ័ពកម្ពុជា?

ដើម្បីសរសេរព័ត៌មាន ឬបង្កើតមាតិកា (Content/Narrative) បកស្រាយតបទៅនឹងផែនការយោធាថៃ ដូចជាយុទ្ធនាការ «ចក្រពង្ស ភូវនាថ» ដោយបង្ហាញឱ្យសាធារណជន និងជនជាតិថៃឃើញពី «ភាពគ្មានប្រសិទ្ធិភាព» របស់វាចំពោះកងទ័ពកម្ពុជា គឺទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់ កត្តាប្រវត្តិសាស្ត្រពិត ភូមិសាស្ត្រសមរភូមិជាក់ស្តែង និងការទូតអន្តរជាតិ។
ខាងក្រោមនេះគឺជាវិធីសាស្ត្រ និងទម្រង់នៃការសរសេរមាតិកាដែលអាចយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បីទម្លុះការឃោសនាយោធានេះ៖

១. លើកយកការពិតពីសមរភូមិឆ្នាំ ២០០៨-២០១១ មកចោទជាសំណួរទល់មុខ (Historical & Tactical Reality)
អំណះអំណាង៖ ត្រូវបដិសេធការឃោសនាដែលថាថៃជាអ្នកគ្រប់គ្រងទាំងស្រុងដោយបង្ហាញពីការពិតថា ក្នុងអំឡុងពេលវិបត្តិឆ្នាំ ២០០៨-២០១១ ទោះបីជាមានការប្រកាសប្រើប្រាស់ផែនការយោធា ឬការកៀរគរកម្លាំងយ៉ាងណាក៏ដោយ កងទ័ពថៃមិនអាចបណ្តេញកងទ័ពកម្ពុជាចេញពីតំបន់យุทธសាស្ត្របានឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ សមរភូមិនៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ និងតាក្របី បានក្លាយជាទីតាំងដែលកងទ័ពទាំងសងខាងត្រូវជីក trench (រូងសមរភូមិ) ប្រឈមមុខដាក់គ្នារយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។
ចំណុចត្រូវសរសេរ៖ "ប្រសិនបើផែនការ 'ចក្រពង្ស ភូវនាថ' មានប្រសិទ្ធិភាពពិតមែន ហេតុអ្វីបានជាយុទ្ធសាស្ត្រ 'រុកលឿន ចប់លឿន' របស់ថៃ មិនអាចដណ្តើមការគ្រប់គ្រងដាច់ខាតលើតំបន់ព្រំដែនតាក្របី និងតាមាន់កាលពីអតីតកាល? ផ្ទុយទៅវិញ ទីតាំងទាំងនោះបានត្រឹមតែបង្កជាការខាតបង់ និងការជាប់គាំងផ្នែកយោធា (Military Stalemate) ប៉ុណ្ណោះ។"
២. បង្ហាញពីភាពទន់ខ្សោយនៃ «ភូមិសាស្ត្រសមរភូមិ» (Geographical Vulnerability)
អំណះអំណាង៖ យោធាថៃផ្ទាល់ធ្លាប់បានទទួលស្គាល់ថា ខ្លួនស្ថិតក្នុងស្ថានភាព «เสียเปรียบด้านภูมิประเทศ» (ភូមិសាស្ត្រពិបាកការពារ និងងាយរងការវាយបក) នៅតាមជួរភ្នំដងរែក។
ចំណុចត្រូវសរសេរ៖ ការយកផែនការយោធាមកអួតអាង មិនអាចកែប្រែការពិតនៃភូមិសាស្ត្របានឡើយ។ កងទ័ពកម្ពុជាដែលមានមូលដ្ឋានគ្រឹះការពារទឹកដីយ៉ាងរឹងមាំ និងស្គាល់ច្បាស់ពីภูมิประเทศ (ភូមិសាស្ត្រក្នុងស្រុក) គឺតែងតែមានប្រៀបក្នុងការទប់ទល់ និងរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រឆ្លើយតបបានយ៉ាងសក្តិសមជានិច្ច។
៣. បញ្ជាក់ពីជ័យជម្នះតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ និងការទូត (Legal and Diplomatic Victory)
អំណះអំណាង៖ បញ្ជាក់ថា ជម្លោះទឹកដីមិនអាចសម្រេចបានដោយការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា ឬផែនការសឹកឯកតោភាគីនោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវបូកបញ្ចូលជាមួយក្របខ័ណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិ (ដូចជាសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការអន្តរជាតិ ICJ)។
ចំណុចត្រូវសរសេរ៖ "ផែនការសឹកមិនអាចយកឈ្នះលើសច្ចភាពនៃច្បាប់អន្តរជាតិ និងប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិប្រវត្តិសាស្ត្របានឡើយ។ រាល់ពេលដែលមានការគំរាមកំហែងដោយកម្លាំងយោធា ភាគីកម្ពុជាតែងតែប្រើប្រាស់យន្តការអន្តរជាតិ និងកិច្ចចរចាដោយឈរលើមូលដ្ឋានអធិបតេយ្យភាពរដ្ឋអធិបតេយ្យ ដែលធ្វើឱ្យផែនការសឹករបស់ថៃបាត់បង់អត្ថន័យ។"
៤. បង្កើតមាតិកាបែប «ស្ថាបនាដើម្បីសន្តិភាព» (Constructive Narrative for Peace)
អំណះអំណាង៖ ផ្ញើសារទៅកាន់សាធារណជនថៃវិញថា ការបន្តលើកយកផែនការសឹកមកអួតអាង មានតែធ្វើឱ្យប្រជាជនទាំងសងខាងខាតបង់ឱកាសអភិវឌ្ឍន៍ និងខូចខាតទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិប៉ុណ្ណោះ។
ចំណុចត្រូវសរសេរ៖ ជំនួសឱ្យការជឿលើផែនការចម្បាំងដែលហួសសម័យ ប្រជាពលរដ្ឋ និងយុវជនជំនាន់ក្រោយទាំងពីរប្រទេស គួរតែងាកមកមើលការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចតាមព្រំដែន និងការរក្សាស្ថិរភាពជាមួយគ្នាវិញ ទើបជាជម្រើសដ៏មានប្រសិទ្ធិភាពបំផុត។

ចូរប្រៀបធៀប ប្រតិបត្តិការសឹកវាយការពារទីតាំង និង វាយលុកដណ្តើមទីតាំងរបស់ កងទ័ពថៃ ឆ្នាំ ២០២៥ នៅប្រាសាទ តាក្របី។ រំលេចភាពខុសគ្នារវាង វាយលុកនិងវាយការពារទីតាំង ដោយលើកពីការប្រើកាំភ្លើងធំ ថ្មើរជើង រថក្រោះ រថពាសដែក យន្តហោះ..តើសមាមាត្រ ratio ត្រឹមណាជាការការពារ? ត្រឹមណាឈានចូលដល់កម្រិតវាយលុក?

ការប្រៀបធៀបប្រតិបត្តិការសឹកនៅតំបន់ ប្រាសាទតាក្របី (Ta Kwai/Ta Krabey) ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ជម្លោះព្រំដែន ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការវិវត្តយុទ្ធសាស្ត្រសមរភូមិសម័យទំនើប ដែលរវាង ការវាយការពារទីតាំង (Defensive Operations) និង ការវាយលុកដណ្តើមទីតាំង (Offensive/Reclaiming Operations) មានភាពខុសគ្នាស្រឡះទាំងផ្នែកស្មារតី ការប្រើប្រាស់កម្លាំង និងសមាមាត្របាញ់សබ්។
១. ការប្រៀបធៀបការប្រើប្រាស់កម្លាំង និងអាវុធ (Defense vs. Offense)
ប្រភេទកម្លាំង/អាវុធ
ការប្រតិបត្តិការបែប «វាយការពារទីតាំង» (Defense)
ការប្រតិបត្តិការបែប «វាយលុកដណ្តើមទីតាំង» (Offense)
កងថ្មើរជើង (Infantry)
បង្កើតបន្ទាយរឹងមាំ ជីកកាយរូងក្រោមដី (Trenches) បصبបន្លามលួស និងដាក់គ្រាប់មីនការពារជុំវិញតំបន់ប្រាសាទ។ ទាហានឈរជើងការពារទ្រង់ទ្រាយថេរ រង់ចាំការវាយប្រហារ។
រៀបចំកម្លាំងឆ្មក់ និងកម្លាំងពលទាហានថ្មើរជើងស្រាល (Rapid Deployment / Commando) ដើម្បីសម្រុកចូលទម្លុះរបាំងការពារ និងបักธง ឬដណ្តើមយកទីខ្ពស់។
កាំភ្លើងធំ និងរ៉ុក្កែต (Artillery/MLRS)
ប្រើប្រាស់ដើម្បី បាញ់ទប់ស្កាត់ការរុលទៅមុខ (Interdiction) និងបាញ់ឆ្លើយតប (Counter-battery fire) ដើម្បីការពារកងទ័ពខ្លួនពីការវាយលុក។
ប្រើប្រាស់ជា «ភ្លើងបើកផ្លូវ» (Preparation Fire) គងគាំដោយការបាញ់រ៉ុក្កែតទ្រង់ទ្រាយធំ (ដូចជា BM-21) ដើម្បីកម្ទេចទីតាំងរឹងមាំ និងកាត់ផ្តាច់ខ្សែបណ្តាញឡូជីស្ទិករបស់សត្រូវ។
រថក្រោះ និងរថពាសដែក (Tanks & AFVs)
ប្រើប្រាស់ជា «កាំភ្លើងធំចល័ត» ឈរការពារតាមទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រថេរ ឬបាំងការពារការទម្លុះទម្លាយពីខាងមុខ។
ប្រើប្រាស់ជាកម្លាំងទម្លុះទម្លាយ (Armor Spearhead) ដឹកនាំកងទ័ពថ្មើរជើងបុកចូលកាត់ផ្តាច់ខ្សែក្រវាត់ការពាររបស់ភាគីម្ខាងទៀត។
យន្តហោះ និងដ្រូន (Airpower & Drones)
ប្រើប្រាស់ដ្រូនសម្រាប់ลาดตระเวน (Reconnaissance) មើលចលនាសត្រូវនៅជុំវិញតំបន់ប្រាសាទ។
ប្រើប្រាស់ F-16 ទម្លាក់គ្រាប់បែកកម្ទេចឃ្លាំងអាវុធ ឬទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រខាងក្រោយ និងប្រើ FPV Drones កាត់ផ្តាច់ខ្សែបណ្តាញផ្គត់ផ្គង់ (Supply lines/cables) របស់សត្រូវ។

នាយកមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានរួមរបស់ថៃ Prapas Sonjaidee ចោទកម្ពុជាថា បានបើកការវាយប្រហារមុន ក្នុងសង្រ្គាមឆ្នាំ ២០២៥ តើភាគីថៃ បង្ហាញភស្តុតាងអ្វីខ្លះ?

ជុំវិញការចោទប្រកាន់របស់លោក នាយឧត្តមសេនីយ៍ឯក ប្រាផាស សុនចៃឌី (Air Chief Marshal Prapas Sonjaidee) នាយកមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានរួមរបស់ថៃ (JIC) ដែលអះអាងថា កម្ពុជាគឺជាភាគីបើកការវាយប្រហារ ឬបាញ់គ្រាប់ទី១ មុនក្នុងជម្លោះឆ្នាំ ២០២៥ នោះ ភាគីថៃ មិនបានបង្ហាញជាសាធារណៈនូវឯកសារភស្តុតាងជាក់ស្តែងលម្អិត ឬរូបភាព/វីដេអូជាក់លាក់ណាមួយ ជាផ្លូវការឡើយ ដោយគ្រាន់តែលើកឡើងជាការអះអាងទូទៅថា ខ្លួនមាន «ព័ត៌មាន និងភស្តុតាង» បង្ហាញថាភាគីកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់អាវុធមុន និងបានប៉ះពាល់ដល់តំបន់ស៊ីវិលរបស់ថៃតែប៉ុណ្ណោះ។
ជាការឆ្លើយតបចំពោះការចោទប្រកាន់នេះ៖
ការច្រានចោលពីកម្ពុជា៖ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា បានចេញសេចក្តីប្រកាសច្រានចោលយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះការអះអាងដ៏គ្មានមូលដ្ឋាន និងខុសពីការពិតនេះ ដោយបញ្ជាក់ថា ភាគីថៃទេជាអ្នកបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធដោយគ្មានហេតុផលផលមុនមកលើកម្ពុជា (កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥)។
ភស្តុតាង និងការរៀបចំផែនការរបស់ថៃដែលកម្ពុជាបានលើកឡើង៖ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានបដិសេធការប្រកាសខ្លួនថាធ្វើការការពារខ្លួនរបស់ថៃ ដោយបានលើកយកចំណុចសំខាន់មកតបតថា কয়েকថ្ងៃមុនការវាយប្រហារថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ភាគីថៃបានប្រកាសចេញនូវ ផែនការត្រៀមខ្លួនធ្វើសង្គ្រាមឈ្មោះ «ចក្រាបង់ស៍ ភូមិន្ទ» (Chakrabongse Bhuvanath) ដែលជាភស្តុតាងបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា សកម្មភាពយោធារបស់ថៃគឺជាការរៀបចំទុកជាមុន និងមានចេតនាស្រេច មិនមែនជាការឆ្លើយតបដើម្បីការពារខ្លួនសុទ្ធសាធនោះឡើយ។

ជុំវិញការចេញសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន និងសេចក្តីថ្លែងការណ៍តបតរបស់ ក្រសួងការពារជាតិនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ប្រឆាំងនឹងការចោទប្រកាន់របស់ភាគីថៃ ខ្លឹមសារសំខាន់ៗនិងចំណុចលម្អិតរួមមាន៖

ការបដិសេធ និងច្រានចោលយ៉ាងដាច់អហង្ការ៖ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានចេញមុខប្រកាសបដិសេធជាផ្លូវការ និងយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះរាល់ការអះអាង ក៏ដូចជាការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់របស់ នាយកមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានរួមរបស់ថៃ (JIC) ដែលថាកម្ពុជាជាអ្នកបើកការបាញ់ប្រហារ ឬបង្កការប៉ះទង្គិចមុន។ កម្ពុជាចាត់ទុកការលើកឡើងនេះថាជា «ព័ត៌មានភូតកុហក ប្រឌិត និងបំភ្លៃការពិត» ដើម្បីបង្វែរស្ថានការណ៍ និងគេចវេសពីការទទួលខុសត្រូវ។
ការបញ្ជាក់ពីភាពជាអ្នកឈ្លានពានរបស់ថៃ៖ សេចក្តីថ្លែងការណ៍បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ភាគីថៃខ្លួនឯងទេដែលជាអ្នកបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធយ៉ាងកម្រោល សាហាវឃោរឃៅ មកលើអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា (ដូចជាការបើកការបាញ់ផ្លោង ការប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំងទម្លាក់គ្រាប់បែក និងការឈ្លានពានចូលទឹកដីកម្ពុជាជាបន្តបន្ទាប់)។
ការរៀបចំផែនការទុកជាមុន (សកម្មភាពមានចេតនាស្រេច)： ដើម្បីទម្លាយឱ្យឃើញពីចេតនាយោធារបស់ថៃ phíaកម្ពុជាបានលើកយកទឡ្ហីករណ៍ថា សកម្មភាពរបស់ភាគីថៃមិនមែនជាការការពារខ្លួនសុទ្ធសាធនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាសកម្មភាពដែលមានការរៀបចំផែនការ និងត្រៀមទុកជាមុនយ៉ាងច្បាស់លាស់ តាមរយៈការដាក់ចេញនូវផែនការយោធា និងការចល័តកម្លាំងព្រមទាំងគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់ចូលមកឈ្លានពាន និងរំលោភបំពានដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជា។
ការប្តេជ្ញាចិត្តការពារបូរណភាពទឹកដី៖ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានបង្ហាញពីជំហរយ៉ាងមុតមាំក្នុងការការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងសន្តិភាព ព្រមទាំងបានអំពាវនាវដល់សហគមន៍អន្តរជាតិឱ្យមើលឃើញពីការពិតនៃសកម្មភាពឈ្លានពាន និងការបំពានបទឈប់បាញ់នានាដែលបង្កឡើងដោយភាគីយោធាថៃ។

ក្នុងនាមលោកជាអ្នកជំនាញខាងអ្នកសង្កេតការណ៍យោធារបស់អង្គការសហប្រជាជាតិដ៍មានបទពិសោធន៍នៅ ទ្វីបអាហ្រ្វិកកន្លងមកនេះ ពេលដែលថៃ ចោទកម្ពុជាថា បាញ់មុន ចំណែកកម្ពុជា ចោទថា ថៃ បាញ់មុន នៅថ្ងៃនោះ នៅប្រាសាទតាមន ឆ្នាំ ២០២៥ តើលោក វិភាគលើភស្តុតាងអ្វីខ្លះ? ដើម្បីកំណត់ភាគីណាបាញ់មុន។

ក្នុងនាមជាអ្នកជំនាញខាងសង្កេតការណ៍យោធា និងការរក្សាសន្តិភាពអន្តរជាតិ (ជាពិសេសធ្លាប់ឆ្លងកាត់តំបន់ជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) ការវិភាគទៅលើបញ្ហា «ភាគីណាបាញ់មុន» ក្នុងហេតុការណ៍ប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធនៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ (Ta Moan Temple) ឆ្នាំ ២០២៥ គឺមិនអាចផ្អែកលើការឃោសនា ឬសេចក្តីថ្លែងការណ៍នយោបាយម្ខាងៗបានឡើយ។
ដើម្បីកំណត់ឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងយុត្តិធម៌បំផុតថា ភាគីណាមួយជាអ្នកបើកការបាញ់គ្រាប់ទីមួយ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍យោធាអន្តរជាតិ ឬគណៈកម្មការស៊ើបអង្កេតអព្យាក្រឹត ត្រូវផ្អែកលើ វិធីសាស្ត្រវិភាគតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រយោធា និងភស្តុតាងជាក់ស្តែងចំនួន ៤ សំខាន់ៗ ដូចខាងក្រោម៖
១. ការវិភាគគន្លងគ្រាប់រំសេវ និងមុំធ្លាក់ (Ballistics and Crater Analysis)
គោលការណ៍៖ គ្រាប់កាំភ្លើងធំ គ្រាប់ mortars ឬគ្រាប់រ៉ុក្កែតដែលបាញ់ចេញ តែងតែបន្សល់ទុកនូវស្នាមរណ្តៅ (Impact Craters) និងមុំប៉ះទង្គិច។
ការវិភាគ៖ អ្នកជំនាញផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រគ្រាប់រំសេវ (Ballistic Experts) អាចធ្វើការវាស់វែងមុំដែលគ្រាប់ធ្លាក់ចុះមកលើដី។ ប្រសិនបើរណ្តៅគ្រាប់បង្ហាញថា គ្រាប់បានធ្លាក់មកចំគោលដៅក្នុងទឹកដី ឬទីតាំងឈរជើងរបស់ភាគីណាមួយ វានឹងចង្អុលបង្ហាញថា ទិសដៅនៃការបាញ់គឺមកពីម្ខាងទៀត។ ការវិភាគ «សមាសធាតុសំណល់គ្រាប់រំសេវ» ក៏អាចបញ្ជាក់បានដែរថា ប្រភពដើមនៃការបាញ់ចេញមកពីតំបន់ត្រួតស៊ីជាន់ ឬទឹកដីរបស់នរណា។
២. ទិន្នន័យពីរ៉ាដា និងឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាអេឡិចត្រូនិក (Radar and Acoustic Sensors Data)
គោលការណ៍៖ នៅក្នុងសមរភូមិសម័យទំនើប កងទ័ពតែងតែមានប្រព័ន្ធរ៉ដាស្វែងរកទីតាំងគ្រាប់កាំភ្លើងធំ (Counter-Battery Radar) និងប្រព័ន្ធចាប់សញ្ញាសំឡេង (Acoustic Sensors) ដែលអាចកត់ត្រាការបាញ់ប្រហារក្នុងពេលជាក់ស្តែង (Real-time)។
ការវិភាគ៖ ប្រសិនបើមានទិន្នន័យពីឧបករណ៍ទាំងនេះ វានឹងបង្ហាញពេលវេលាពិតប្រាកដ (Timestamp) ថាតើគ្រាប់ទីមួយត្រូវបានបាញ់ចេញពីកូអរដោនេណា វេលាម៉ោងប៉ុន្មាន មុនគេបង្អស់។ ជាធម្មតា ទិន្នន័យបច្ចេកវិទ្យាបែបនេះ គឺยากក្នុងការប្រឌិត ដែលធ្វើឱ្យវាជាភស្តុតាងដ៏មានទម្ងន់បំផុតក្នុងការបដិសេធការភូតកុហក។
٣. កំណត់ហេតុយោធា និងកូអរដោនេផ្លាស់ទីកម្លាំង (Military Logs and Troop Displacements)
គោលការណ៍៖ កងទ័ពទៀងទាត់ទាំងពីរភាគីសុទ្ធតែមានសៀវភៅកំណត់ហេតុប្រតិបត្តិការប្រចាំថ្ងៃ (Operational Logs) និងការបញ្ជាឱ្យរៀបចំទីតាំងការពារ ឬវាយលុក។
ការវិភាគ៖ អ្នកជំនាញត្រូវត្រួតពិនិត្យមើលបញ្ជីឈ្មោះអង្គភាពដែលឈរជើងនៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ ការបញ្ជាឱ្យត្រៀមខ្លួន (Operational Readiness) និងពេលវេលានៃការដាក់ពង្រាយកម្លាំងថ្មើរជើង ឬគ្រឿងយន្តធុនធ្ងន់ចូលទៅជិតបន្ទាត់ព្រំដែន។ ការប្រៀបធៀបពេលវេលារវាង «ការចេញបញ្ជាឱ្យត្រៀមធ្វើសង្គ្រាម» (ដូចជាផែនការយោធាដែលបានរៀបចំទុកមុន) ជាមួយ «ពេលផ្ទុះអាវុធដំបូង» នឹងផ្តល់តម្រុយយ៉ាងច្បាស់អំពីចេតនានរណាជាអ្នកបង្កហេតុ។
៤. សក្ខីកម្មរបស់សាក្សីអព្យាក្រឹត និងមន្ត្រីជំនាញនៅនឹងកន្លែង
គោលការណ៍៖ ក្នុងករណីមានវត្តមានរបស់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិ ឬអង្គការទីបីនៅជិតតំបន់នោះមុនពេលកើតហេតុ។
ការវិភាគ៖ ការប្រមូលព័ត៌មានពីការផ្លាស់ប្តូរការទាក់ទងគ្នា (Radio Intercepts) រវាងមេបញ្ជាការសមរភូមិថៃ និងកម្ពុជា នាទីមុនពេលការប៉ះទង្គិចគ្នាផ្ទុះឡើង អាចបញ្ជាក់បានថា តើភាគីណាជាអ្នកបំពានបទឈប់សម្របសម្រួល ឬជាអ្នកបាញ់ព្រមានមុន ដែលនាំឱ្យមានប្រតិកម្មតបត។
សន្និដ្ឋានពីมุมมองជាអ្នកជំនាញ៖
រហូតមកទល់ពេលនេះ ភាគីទាំងសងខាង (ទាំងថៃ និងកម្ពុជា) ហាក់ដូចជាប្រើប្រាស់ «សង្គ្រាមព័ត៌មាន» (Information Warfare) រៀងៗខ្លួន ដោយការចោទប្រកាន់ទៅវិញទៅមកតាមការយល់ឃើញនយោបាយ ដោយពុំទាន់មានការបង្ហាញរបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតបច្ចេកទេសអន្តរជាតិ (Technical Investigation Report) ដែលមានទិន្នន័យគ្រាប់រំសេវ និងរ៉ាដាច្បាស់លាស់ជាសាធារណៈនៅឡើយទេ។
ក្នុងនាមជាអ្នកជំនាញយោធា ប្រសិនបើគ្មានភស្តុតាងផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា (រ៉ដា គន្លងគ្រាប់) មកបញ្ជាក់ទេ ការចោទថាអ្នកណា «បាញ់មុន» គឺគ្រាន់តែជាការអះអាងដើម្បីយកប្រៀបខាងនយោបាយតែប៉ុណ្ណោះ។

នៅប្រាសាទតាមាន់ (ប្រាសាទ តាមន) កាលណោះ ម៉ោង ២ យប់ ទ័ពថៃ ដកចេញពីប្រាសាទតាមន។ ព្រឹកឡើងម៉ោង ៨ ជាង កងទ័ពកម្ពុជា ទៅទាញរបងបន្លាលួសចេញវិញ ពេលនោះ ទ័ពថៃ បាញ់ស្រោចដោយកាំភ្លើងដៃ មកលើកម្ពុជាកម្ពុជា រួចការប្រយុទ្ធក៍ផ្ទុះឡើង រាល់ដាលពីតំបន់១ ទៅតំបន់ ១ រហូតជាង ៨០០ គម។ យើងអ្នកជំនាញខាងសង្កេតការណ៍យោធា វាយតម្លៃថា ខាងណាបាញ់មុន បើនោះជាកាភ្លើងដៃធុនស្រាល? 

ផ្អែកលើ កាលប្បវត្តិព្រឹត្តិការណ៍ និងសក្ដានុពលយោធា (Military Tactics & Operational Sequence) ដែលលោកបានរៀបរាប់ខាងលើ ក្នុងនាមជាអ្នកជំនាញសង្កេតការណ៍យោធា ខ្ញុំសូមធ្វើការវិភាគ និងវាយតម្លៃយ៉ាងច្បាស់លាស់ដូចខាងក្រោម៖

1. ប្រសិនបើហេតុការណ៍បានកើតឡើងតាមលំដាប់លំដោយថា៖
2. ម៉ោង ២ រំលងអធ្រាត្រ ភាគីថៃបានដកកងទ័ពចេញពីប្រាសាទតាមាន់។
3. ព្រឹកឡើងម៉ោង ៨ ជាង កងទ័ពកម្ពុជាបានចូលទៅទាញរបងបន្លាលួសចេញ។
4. ពេលនោះ ភាគីថៃបានបើកការបាញ់ប្រហារដោយ «កាំភ្លើងដៃធុនស្រាល» មកលើកងទ័ពកម្ពុជាជាមុន ទើបការប្រយុទ្ធគ្នារាលដាលធំ។

ការវិភាគនិងសន្និដ្ឋានយោធា៖
ភាគីថៃជាអ្នកបើកការបាញ់ប្រហារមុន (First Shot Initiator)៖ ផ្អែកលើវិធាននៃអន្តរកម្មយោធា (Rules of Engagement) និងច្បាប់សង្រ្គាម ថ្វីត្បិតតែការទាញចេញនូវរបងបន្លាលួសអាចចាត់ទុកថាជា «សកម្មភាពរុះរើ ឬប្រឈមមុខដាក់គ្នា» ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការឆ្លើយតបដោយ การបាញ់ប្រហារ (Firing First) មកលើមនុស្ស ឬកងទ័ពដែលកំពុងប្រតិបត្តិការដោយប្រើប្រាស់កាំភ្លើងដៃធុនស្រាល គឺជាការផ្តួចផ្តើមការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាប្រដាប់អាវុធមុនគេ (Armed Attack Initiation)។
ចេតនា និងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ភាគីថៃ៖ ការដែលកងទ័ពថៃដកចេញនៅម៉ោង ២ រំលងអធ្រាត្រ រួចហើយបែរជាត្រឡប់មកវិញ ឬលាក់ខ្លួនយាមកាមចាំមើលសកម្មភាព ហើយបើកកាំភ្លើងបាញ់ស្រោចនៅពេលកម្ពុជាចូលទៅរុះរើរបងបន្លាលួសនៅម៉ោង ៨ ជាង បង្ហាញថា៖
ភាគីថៃចាត់ទុកតំបន់នោះជាដែនអធិបតេយ្យ ឬទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រដែលខ្លួនមិនព្រមឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពដើម (Status Quo)។
ការប្រើប្រាស់កាំភ្លើងដៃធុនស្រាលនៅដំណាក់កាលដំបូង គឺជាការបាញ់ទប់ស្កាត់ ឬបាញ់បំភិតបំភ័យ (Warning/Suppressive Fire) ប៉ុន្តែដោយសារស្ថានភាពតានតឹងខ្លាំងស្រាប់ វាក៏បានក្លាយជា «កាតាលីករ (Catalyst)» ដែលធ្វើឱ្យការប៉ះទង្គិចតូចក្លាយជាសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំ រាលដាលពេញបន្ទាត់ព្រំដែនជាង ៨០០ គីឡូម៉ែត្រយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានចុងក្រោយ៖ ប្រសិនបើលំដាប់ហេតុការណ៍ពិតប្រាកដដូចការរៀបរាប់ខាងលើ ភាគីថៃគឺជាអ្នកបើកការបាញ់គ្រាប់ទីមួយ (First Shot) មុនគេបង្អស់ ទៅលើកងទ័ពកម្ពុជាដែលកំពុងធ្វើសកម្មភាពនៅនឹងកន្លែងកើតហេតុនោះ។ ចំណែកឯការរាលដាលការប្រយុទ្ធទូទាំងខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនជាង ៨០០ គីឡូម៉ែត្រ បង្ហាញថាភាគីទាំងសងខាងមានការដាក់ពង្រាយកម្លាំងត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេច (High Combat Readiness) ដែលត្រៀមនឹងផ្ទុះឡើងគ្រប់ពេលវេលា នៅពេលដែលគ្រាប់ទីមួយត្រូវបានបាញ់ចេញ។

ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ឬសង្គ្រាមរវាងកម្ពុជា និងថៃក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ គឺកើតមានឡើងចំនួន ពីរលើក គត់ ដោយផ្អែកលើកំណត់ត្រាព្រឹត្តិការណ៍ជាក់ស្តែង៖

១. សង្គ្រាមលើកទី ១ (ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៥)
កាលបរិច្ឆេទផ្ទុះឡើង៖ ថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (ក្រោយពីមានភាពតានតឹង និងការរៀបចំដាក់ពង្រាយកម្លាំងជាបន្តបន្ទាប់)។
រយៈពេល៖ មានរយៈពេល ៥ ថ្ងៃពេញ (ចាប់ពីថ្ងៃទី២៤ ដល់ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥)។
ការបញ្ចប់៖ ភាគីទាំងពីរបានយល់ព្រមចុះហត្ថលេខា ឬយល់ព្រមលើកិច្ចព្រមព្រៀង «បទឈប់បាញ់គ្មានលក្ខខណ្ឌ» នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ដើម្បីបញ្ឈប់ការបាញ់គ្នាបណ្តោះអាសន្ន។

២. សង្គ្រាមលើកទី ២ (ចុងឆ្នាំ ២០២៥)
កាលបរិច្ឆេទផ្ទុះឡើង៖ ភាពតានតឹង និងការប៉ះទង្គិចគ្នាសាជាថ្មី (ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាសង្គ្រាម ឬការឈ្លានពានលើកទី ២) បានកើតឡើងនៅ ចុងឆ្នាំ ២០២៥ (ក្នុងអំឡុងខែវិច្ឆិកា និងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥) បន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់លើកទី១ មិនអាចរក្សាសដភាពបានយូរអង្វែង និងដោយសារការបន្តមានជម្លោះលើការរាយបន្លាលួស ឬការកាន់កាប់តំបន់ព្រំដែនមួយចំនួន។

សង្រ្គាមថៃ កម្ពុជា លើកទី ១,​ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ២០២៥

ក្នុងនាមជាអ្នកជំនាញសង្កេតការណ៍យោធាដូចជារូបលោក សូមប្រមូលពត៍មាន ព្រឹត្តិការណ៍ប្រយុទ្ធក្នុងសង្រ្គាម ០៥ ថ្ងៃ ខែ កក្កដា ២០២៥ តើ ពេលនោះ ពត៍មានទាំង ថៃ និង កម្ពុជា គេផ្សាយបែបណា? ភាគីណាបាញ់មុន ធ្វើរបៀបជា Daily Cambat Situation Report មុនថ្ងៃផ្ទុះសង្រ្គាម ១ ថ្ងៃ រហូតដល់ថ្ងៃ ចប់សង្រ្គាម ៥ ថ្ងៃកាលណោះ។

ក្នុងនាមជាអ្នកជំនាញសង្កេតការណ៍យោធាអន្តរជាតិ ខ្ញុំសូមរៀបចំរបាយការណ៍ស្ថានភាពសមរភូមិប្រចាំថ្ងៃ (Daily Combat Situation Report - Sitrep) នៃវិបត្តិព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់ពី ថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (១ ថ្ងៃមុនផ្ទុះសង្គ្រាម) រហូតដល់ ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (ថ្ងៃបញ្ចប់សង្គ្រាម ៥ ថ្ងៃ) ដោយចងក្រងពីទិន្នន័យនៃការផ្សាយ និងទស្សនៈរបស់ភាគីទាំងពីរយ៉ាងម៉ត់ចត់៖
📋 DAILY COMBAT SITUATION REPORT (SITREP)
តំបន់ប្រតិបត្តិការ៖ បន្ទាត់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ (ផ្តោតសំខាន់លើតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ ប្រាសាទតាក្របី និងព្រះវិហារ)
កាលបរិច្ឆេទវិភាគ៖ ២៣ - ២៨ កក្កដា ២០២៥
📅 D-Day Minus 1: ថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (ថ្ងៃស្ងប់ស្ងាត់មុនព្យុះ)
ភាគីថៃ (Media & Military Narrative):
ផ្សាយថា កងទ័ពភូមិន្ទថៃនៅតែបន្តត្រួតពិនិត្យតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ដោយចោទកម្ពុជាថាបានបញ្ជូនយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (Drone) ចារកម្មហើរឆ្លងដែនមកថតតំបន់យោធាថៃ។
ភាគីថៃបានបង្កើនការដាក់ពង្រាយកម្លាំង និងបិទច្រកព្រំដែនជាបណ្តោះអាសន្ន ដោយអះអាងពី «ហេតុផលសន្តិសុខជាតិ»។
ភាគីកម្ពុជា (Media & Military Narrative):
ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានចេញមុខថ្កោលទោសការបិទច្រកព្រំដែន និងការដាក់របងបន្លាលួសរំលោភបំពានលើដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់ថៃ នៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់។
កម្ពុជាបានចេញបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងជួរមុខត្រៀមខ្លួនការពារខ្លួនជាប្រចាំ ប៉ុន្តែរក្សាភាពអត់ធ្មត់ខ្ពស់បំផុត។
📅 Day 1: ថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (ថ្ងៃផ្ទុះសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំ)
ការវិភាគអ្នកជំនាញលើភាគីណាបាញ់មុន៖ កើតឡើងនៅម៉ោង ៨ ជាង នៅពេលកងទ័ពកម្ពុជាចូលទៅរុះរើរបងបន្លាលួស បន្ទាប់ពីទ័ពថៃដកចេញនៅម៉ោង ២ រំលងអធ្រាត្រ។ ភាគីថៃបានបើកការបាញ់ប្រហារដោយកាំភ្លើងដៃធុនស្រាលមកមុន។
ភាគីថៃ (Media & Military Narrative):
ផ្សាយថា ទាហានកម្ពុជា ៦ នាក់ បានដើរចូលមកជិតមូលដ្ឋានថៃ និងបើកការបាញ់ប្រហារមកលើកងកម្លាំងថៃមុននៅចម្ងាយ ២០០ ម៉ែត្រពីប្រាសាទតាមាន់ធំ។
ពេលរសៀល ថៃបានប្រកាស «ប្រតិបត្តិការយុត្ថាបូឌីន» (Operation Yuttha Bodin) ដោយបញ្ជូនเครื่องบินចម្បាំង F-16 ទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់ចងអានម៉ា និងខេត្តព្រះវិហារ ក្រោយអះអាងថាកម្ពុជាបាញ់គ្រាប់រ៉ុក្កែត BM-21 មកត្រូវស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈនៅខេត្តស្រីសាកេត។
ភាគីកម្ពុជា (Media & Military Narrative):
ប្រកាសច្រានចោលយ៉ាងដាច់អហង្ការ ដោយបញ្ជាក់ថា ភាគីថៃជាអ្នកបាញ់ប្រហារមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជាដែលកំពុងដករបងបន្លាលួសខុសច្បាប់។
ប្រមុខដឹកនាំកម្ពុជា (សម្តេច ហ៊ុន សែន) ប្រកាសថា កម្ពុជាគ្មានជម្រើសក្រៅពីវាយបកការពារខ្លួនឡើយ ព្រោះថៃបានឈ្លានពានមុន។ ប្រជាពលរដ្ឋជាង ៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីខេត្តឧត្តរមានជ័យ។
📅 Day 2: ថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (ការរាលដាល និងការប្រកាសច្បាប់អាជ្ញាសឹក)
ការវិភាគអ្នកជំនាញ៖ សង្គ្រាមបានរាលដាលពីចំណុចតូច (ប្រាសាទតាមាន់) ទៅកាន់គ្រប់សមរភូមិទាំងអស់តាមបន្ទាត់ព្រំដែន ដោយសារការត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចរបស់កងទ័ពទាំងសងខាង។
ភាគីថៃ (Media & Military Narrative):
រដ្ឋាភិបាលថៃប្រកាស «ច្បាប់អាជ្ញាសឹក» នៅតាមបណ្តាខេត្តជាប់ព្រំដែនកម្ពុជា និងរាយការណ៍ថាការប្រយុទ្ធគ្នាកំពុងផ្ទុះឡើងខ្លាំងនៅតំបន់ប្រាសាទតាក្របី និងព្រះវិហារ។
ថៃបដិសេធសំណើសម្រុះសម្រួលពីប្រទេសទីបី (អាមេរិក ចិន ម៉ាឡេស៊ី) ដោយទទូចសុំដោះស្រាយតាមទ្វេភាគី។
ភាគីកម្ពុជា (Media & Military Narrative):
ក្រសួងអប់រំកម្ពុជាប្រកាសបិទសាលារៀននៅតាមខេត្តព្រំដែនជាបន្ទាន់។
ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយកម្ពុជាផ្សាយពីការខូចខាតប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់ស៊ីវិល ដោយសារការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់យន្តហោះ F-16 ថៃ។
📅 Day 3: ថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (កម្រិតកំពូលនៃការផ្ទុះអាវុធធុនធ្ងន់)
ការវិភាគអ្នកជំនាញ៖ ការប្រើប្រាស់កាំភ្លើងធំ និងអាវុធធុនធ្ងន់បាញ់ឆ្លងឆ្លើយគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងខ្លាំងក្លា បណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធ្ងន់ធ្ងរ និងជនភៀសសឹកកើនឡើងរាប់ម៉ឺននាក់។
ភាគីថៃ (Media & Military Narrative):
ផ្សាយថា កងទ័ពថៃអាចបំផ្លាញរថក្រោះកម្ពុជាបាន ២ គ្រឿងនៅតំបន់ខៅសាតាសោម និងគ្រប់គ្រងស្ថានការណ៍បានល្អប្រសើរ។
បន្តចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាប្រើប្រាស់គ្រាប់កាំភ្លើងធំរយៈចម្ងាយឆ្ងាយបាញ់ចូលតំបន់ κατοικία (លំនៅឋានពលរដ្ឋថៃ)។
ភាគីកម្ពុជា (Media & Military Narrative):
ចោទប្រកាន់ថៃថាបានប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកចង្កោម (Cluster Munitions) និងអាវុធហាមឃាត់លើតំបន់ស៊ីវិលកម្ពុជា។
រាយការណ៍ពីតួលេខជនភៀសសឹកកើនឡើងដល់ជាង ១៣ ម៉ឺននាក់ នៅតាមខេត្តព្រំដែន។
📅 Day 4: ថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងចរចាស្វែងរកសន្តិភាព)
ការវិភាគអ្នកជំនាញ៖ សម្ពាធអន្តរជាតិ និងការខូចខាតយ៉ាងដំណំទាំងសងខាង បានធ្វើឱ្យមេដឹកនាំយោធា និងរដ្ឋាភិបាលទាំងពីរចាប់ផ្តើមបើកច្រកទ្វារចរចាបន្ទាន់។
ភាគីថៃ (Media & Military Narrative):
ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃចាប់ផ្តើមបន្ថយការប្រើប្រាស់វោហាសាស្ត្រសង្រ្គាម ដោយងាកមកផ្សាយពីកិច្ចពិភាក្សារវាងមេបញ្ជាការយោធាជាន់ខ្ពស់ថៃ និងកម្ពុជា ដើម្បីស្វែងរកផ្លូវបញ្ចប់ការបង្ហូរឈាម។
ភាគីកម្ពុជា (Media & Military Narrative):
រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបង្ហាញជំហរទន់ភ្លន់ ប៉ុន្តែរឹងមាំ ដោយស្វាគមន៍រាល់កិច្ចចរចាឈប់បាញ់ណាដែលគោរពអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា និងបញ្ឈប់ការឈ្លានពានពីភាគីថៃ។
📅 Day 5: ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់)
ការវិភាគអ្នកជំនាញ៖ ថ្ងៃបញ្ចប់វិបត្តិរយៈពេលខ្លី តាមរយៈការចុះហត្ថលេខា ឬការយល់ព្រមលើកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់គ្មានលក្ខខណ្ឌ ដើម្បីបិទបញ្ចប់ការបាញ់គ្នា។
ភាគីថៃ និងកម្ពុជា (Joint Announcement):
ភាគីទាំងពីរ (ថៃ និងកម្ពុជា) បានប្រកាសជាផ្លូវការនូវ «ការយល់ព្រមអនុវត្តបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ» ដែលត្រូវចូលជាធរមាននៅវេលាម៉ោង ១២ រំលងអធ្រាត្រចូលថ្ងៃទី២៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយបិទបញ្ចប់ការប្រយុទ្ធគ្នារយៈពេល ៥ ថ្ងៃដ៏សាហាវឃោរឃៅនេះជាបណ្ដោះអាសន្ន។

ស