តើការ កសាងក្រុមប្រាសាទ តាមាន់ ឬ ប្រាសាទតាមន នេះ វាមានដំណើរការបែបណា? ជំហានបែបម៉េច បើពេលប៉ុន្មានឆ្នាំ រាប់តាំងពី ចាប់ផ្តើមគំរោង ការទៅដាប់ថ្ម ការដឹកថ្ម...រហូតដល់ថ្ងៃសម្ពោធ?
សូមរៀបរាប់អំពី ជនជាតិមន តើពេលនោះមានការបង្កើតជានគរឬនៅ ពេលដែល ការចាប់ផ្តើមកសាង ដល់បញ្ចប់ប្រាសាទតាមន ឆ្នាំ ១០០២ ដល់ ១០៦៦ នេះ? តើ ជនជាតិមន ជនជាតិ សៀម រស់នៅម្តុំណា?
ភាពស្ថិតស្ថេររបស់ជនជាតិមន និងការបង្កើតនគរ
ក្នុងកំលុងពេលនៃការកសាងប្រាសាទបុរាណក្នុងចក្រភពខ្មែរ រវាងឆ្នាំ ១០០២ ដល់ ១០៦៦ (ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ និងព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២)៖
ជនជាតិមន៖ គឺ ជាกลุ่มជនជាតិដែលមានអរិយធម៌ដ៏ចំណាស់មួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ នៅពេលនោះ ជនជាតិមនមិនត្រឹមតែមានការបង្កើតជានគររួចហើយនោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេថែមទាំងមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងក្លាផ្នែកវប្បធម៌ ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ និងអក្សរសាស្ត្រ តាមរយៈនគរផ្សេងៗដូចជានគរហង្សាវតី (បាដូ) និងនគរទ្វារវតី (ស្ថិតក្នុងទឹកដីថៃបច្ចុប្បន្ន)។
យ៉ាងណាមិញ ទឹកដីភាគច្រើន និងតំបន់អភិវឌ្ឍន៍ធំៗ រួមទាំងតំបន់ដែលសាងសង់ប្រាសាទតាមាន់ធំ គឺស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រង និងអធិបតេយ្យភាពដ៏ខ្លាំងក្លារបស់ ចក្រភពខ្មែរ ក្រោមព្រះរាជកិច្ចដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ។
ទីតាំងរស់នៅរបស់ជនជាតិមន និងជនជាតិសៀម
- ជនជាតិមន៖ ភាគច្រើនរស់នៅតំបន់ទំនាបភាគខាងក្រោមនៃទន្លេអ៊ីរ៉ាវ៉ាដី និងទន្លេសាល្វីន (ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាបច្ចុប្បន្ន) ព្រមទាំងតំបន់ទំនាបភាគកណ្តាល និងភាគខាងលិចនៃប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន (អតីតទឹកដីវប្បធម៌ទ្វារវតី) ដែលជាតំបន់រស់នៅប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេ។
- ជនជាតិសៀម៖ នៅកំលុងសតវត្សរ៍ទី១១ (ឆ្នាំ ១០០២–១០៦៦) ជនជាតិសៀមទើបតែចាប់ផ្តើមធ្វើចំណាកស្រុកជាបន្តបន្ទាប់ពីតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន ចូលមកតំបន់ខ្ពង់រាប និងតំបន់ភាគខាងជើងនៃអាងទន្លេមេគង្គ និងទន្លេចៅប្រាយ៉ា ដោយពេលនោះពួកគេនៅពុំទាន់មាននគរឯករាជ្យធំដុំផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ គឺស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពល ឬជាកងទ័ពនិងប្រជារាស្ត្រចំណុះឱ្យដែនដីជុំវិញ មុននឹងពួកគេអាចបង្កើតនគរផ្ទាល់ខ្លួននៅពេលក្រោយមកទៀត (ដូចជាing នគរសុខោទ័យជាដើម)។ ត្រង់នេះខុស ពីព្រោះ សៀម មិនមែន ថៃ !!សូមអានពត៍មានលំអិត
- ការកសាងក្រុមប្រាសាទតាមាន់ ឬ ប្រាសាទតាមន (ជាពិសេសប្រាសាទតាមាន់ធំ ដែលជាប្រាសាទសំខាន់ជាងគេក្នុងក្រុម) មិនមែនជាការងាររបស់មនុស្សម្នាក់នោះទេ ប៉ុន្តែជាគម្រោងជាតិដ៏ធំសម្បើមមួយ ដែលត្រូវបានធ្វើឡើងក្រោមព្រះរាជកិច្ចរបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរដ៏ខ្លាំងពូកែពីរព្រះអង្គ គឺព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ និងព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២។
យោងតាមការសិក្សាពីសិលាចារឹក និងរចនាបថស្ថាបត្យកម្ម ប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុង សតវត្សទី១១។ ខាងក្រោមនេះគឺជាការប៉ាន់ស្មានតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ អំពីដំណើរការ និងជំហាននៃការសាងសង់ប្រាសាទនេះ៖ រយៈពេលនៃការសាងសង់ (ប៉ាន់ស្មាន) គម្រោងការសាងសង់ប្រាសាទថ្មដ៏រឹងមាំ និងមានក្បាច់រចនាវិចិត្របែបនេះ គឺត្រូវចំណាយពេលយូរ។ ការប៉ាន់ស្មានសម្រាប់ប្រាសាទតាមាន់ធំ គឺស្ថិតនៅក្នុងរង្វង់៖ រាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមគម្រោង រហូតដល់ថ្ងៃសម្ពោធ៖ ប្រហែលជា ១៥ ទៅ ២៥ ឆ្នាំ។
វាអាស្រ័យទៅលើកត្តាជាច្រើន រួមទាំងស្ថិរភាពនយោបាយ, សម្បទានហិរញ្ញវត្ថុ, ការផ្គត់ផ្គង់កម្លាំងពលកម្ម និងព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗ។ ជំហាននៃការសាងសង់ (ដំណើរការជាដំណាក់កាល) ការសាងសង់ប្រាសាទនីមួយៗនៅសម័យអង្គរ មានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធដូចខាងក្រោម៖
ជំហានទី ១៖ គម្រោង ការជ្រើសរើសទីតាំង និងការរៀបចំ (ឆ្នាំទី ១-៣)
ការជ្រើសរើសទីតាំង៖ ទីតាំងនេះមិនមែនចៃដន្យទេ។ តាមការស្រាវជ្រាវ តំបន់នេះត្រូវបានគេដឹងថា ជាកន្លែងគោរពបូជាតាំងពីសម័យបុរេអង្គរ (ស.វទី៦-៧) មកម្ល៉េះ។ ស្ថាបត្យករខ្មែរបានជ្រើសរើសយកទីទួលខ្ពស់នៃជួរភ្នំដងរែក សម្រាប់សាងសង់ជា "អាសនៈរបស់ព្រះសិវៈ" ដោយសារទីតាំងនេះមានទេសភាពល្អ និងជាច្រកផ្លូវសំខាន់តភ្ជាប់រវាងវាលទំនាបខាងត្បូង និងខ្ពង់រាបខាងជើង។
ការរៀបចំគម្រោង៖ ក្រុមព្រាហ្មណ៍ (អ្នកតម្រូវទិស) និងស្ថាបត្យករ (អ្នកសាងសង់) បានព្រាងប្លង់ប្រាសាទ ដែលភាគច្រើនជាប្លង់ "ផ្ទះរបស់ព្រះ" (មានតួប៉មជាកណ្តាល ហ៊ុំព័ទ្ធដោយបរិវេណ)។ គម្រោងនេះត្រូវឆ្លងកាត់ការអនុម័តពីព្រះមហាក្សត្រ។
ជំហានទី ២៖ ការរៀបចំសម្ភារៈ និងការជីកយកថ្ម (ឆ្នាំទី ២-១០)
ការរកប្រភពថ្មភក់៖ ក្រុមការងារបានរុករកប្រភពថ្មភក់ ដែលមានគុណភាពល្អនៅក្បែរនោះ។ សម្រាប់ប្រាសាទតាមន ថ្មភក់ត្រូវបានគេរកឃើញនៅតាមជើងភ្នំដងរែក ឬតំបន់ជិតខាងក្នុង ខេត្តសុរិន្ទបច្ចុប្បន្ន។
ការជីក និងដាប់ថ្មនៅរណ្តៅ (Quarrying): កម្មកររាប់ពាន់នាក់ បានធ្វើការនៅរណ្តៅថ្ម។ គេប្រើប្រាស់កំណាត់ឈើ និងដែក ដើម្បីញែកបន្ទះថ្មចេញពីភ្នំ។ ថ្មត្រូវបានគេដាប់ជាដុំៗ ដែលមានទំហំប្រហាក់ប្រហែលនឹងការប្រើប្រាស់ មុននឹងដឹកជញ្ជូនមក។
ការកែច្នៃថ្មជំហានដំបូង៖ ថ្មខ្លះត្រូវបានដាប់ឱ្យមានរាងជាកម្រាលឥដ្ឋ ឬសសរយ៉ាងសាមញ្ញ នៅក្បែររណ្តៅថ្ម ដើម្បីកាត់បន្ថយទម្ងន់ក្នុងការដឹកជញ្ជូន។
ជំហានទី ៣៖ ការដឹកជញ្ជូនថ្ម (ឆ្នាំទី ៣-១៥)
នេះជាជំហានដែលលំបាកបំផុតមួយ ដោយសារទីតាំងប្រាសាទនៅខ្ពស់។ គេប្រើប្រាស់កម្លាំងមនុស្ស, សត្វគោក្របី និងដំរី។
ការធ្វើផ្លូវ៖ គេត្រូវសាងសង់ផ្លូវដីសណ្តរ ឬផ្លូវឈើ ដើម្បីឱ្យការដឹកជញ្ជូនអាចធ្វើទៅបាន ជាពិសេសនៅតំបន់ជម្រាលភ្នំ។
ការអូស និងដឹក៖ ថ្មដែលមានទម្ងន់រាប់តោន ត្រូវបានគេដាក់លើរទេះ ឬឈើទម្រ ហើយប្រើកម្លាំងដំរី ឬមនុស្សអូសតាមផ្លូវ។ គេក៏ប្រើវិធីប្រើយ៉ាងម៉ត់ចត់ ដោយការចាក់ឈើនៅក្រោមថ្ម ដើម្បីរំកិលវា។ គេក៏បានប្រើប្រាស់កំពង់ផែតាមដងស្ទឹង ដើម្បីដឹកតាមទូក មុននឹងបន្តការអូសឡើងភ្នំ។
ជំហានទី ៤៖ ការសាងសង់ និងការដាប់ឆ្លាក់ក្បាច់ (ឆ្នាំទី ៥-២០)
ការសាងសង់តួប្រាសាទ៖ នៅពេលថ្មមកដល់ការដ្ឋាន កម្មករបានប្រើប្រាស់រន្ទាឈើ ដើម្បីលើកដុំថ្មដាក់ពីលើគ្នា។ គេមិនប្រើបាយអរទេ គឺប្រើបច្ចេកទេស "ភ្ជាប់រណី" (Mortise and Tenon) ឬ "ស៊កខ្នាយ" និងការចាត់ចែងឱ្យស៊ីគ្នាយ៉ាងស្អាត (dry-stacked masonry)។ គេប្រើប្រាស់ដីខ្សាច់ និងទឹក ប៉ូលាផ្ទៃថ្មឱ្យរលោង។
ការដាប់ឆ្លាក់ក្បាច់៖ បន្ទាប់ពីសាងសង់ជាជញ្ជាំងរួចហើយ ទើបក្រុមជាងចម្លាក់ដ៏ជំនាញ ចាប់ផ្តើមដាប់ឆ្លាក់ក្បាច់រចនាផ្សេងៗនៅនឹងកន្លែងផ្ទាល់។ សម្រាប់ប្រាសាទតាមនធំ ក្បាច់ទាំងនោះមានលក្ខណៈវិចិត្រ រួមទាំងរូបព្រះសិវៈរាំ, រូបទេវតា និងលំអរតាមសសរ និងហោជាង។
ជំហានទី ៥៖ ការដាក់ដំកល់បដិមា និងការរៀបចំទីធំ (ឆ្នាំទី ១៨-២២)
ការដំកល់៖ នៅពេលដែលតួប៉មរួចរាល់ ស្តេច និងក្រុមព្រាហ្មណ៍បានធ្វើពិធីបុណ្យ ដើម្បីយាង "ព្រះកម្រតេងអន តាមន ឬ តៈ មន " (ព្រះសិវៈ) ឱ្យចូលសណ្ឋិតនៅ។ គេដាក់ដំកល់ព្រះសិវលិង្គ នៅកណ្តាលវិមាន។
ការរៀបចំបរិវេណ៖ ការសាងសង់បរិវេណជញ្ជាំងខាងក្រៅ, បណ្ណាល័យ (សម្រាប់តំកល់គម្ពីរ), ស្រះទឹក និងការរៀបចំផ្លូវចូល ត្រូវបានបញ្ចប់នៅដំណាក់កាលនេះ។
ជំហានទី ៦៖ ថ្ងៃសម្ពោធ និងការចុះសិលាចារឹក (ឆ្នាំទី ២០-២៥)
នេះគឺជាជំហានចុងក្រោយ ដែលជាថ្ងៃប្រារព្ធពិធី។
ការសម្ពោធ៖ ព្រះមហាក្សត្រយាងមកផ្ទាល់។ ពិធីដ៏មហោឡារិកមួយ ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយមានការចូលរួមពីមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់, ព្រាហ្មណ៍ និងប្រជាជន។ គេបានប្រគេនទេយ្យវត្ថុ និងទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនដល់ប្រាសាទ។
ការចុះសិលាចារឹក៖ នេះគឺជាភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់បំផុត។ ព្រះរាជាបានបញ្ជាឱ្យកត់ត្រាទុក នៅលើផ្ទាំងថ្ម ដែលគេហៅថា "សិលាចារឹក"។ ផ្ទាំងសិលាចារឹកមួយផ្ទាំង ដែលគេរកឃើញនៅមុខប្រាសាទ តាមនធំ (សព្វថ្ងៃកាន់កាប់ដោយនាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈថៃ) ត្រូវបានចារចុះកាលបរិច្ឆេទនៅឆ្នាំ ៩៤២ សក ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១០៦០ នៃគ.ស ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២។ សិលាចារឹកនេះបញ្ជាក់អំពីការឧទ្ទិសថ្វាយ និងតម្រូវការផ្សេងៗ។
សរុបសេចក្តី
ការកសាងក្រុមប្រាសាទតាមាន់ គឺជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដ៏ស្មុគស្មាញ និងយូរអង្វែង ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមត្ថភាពវិស្វកម្ម, ការគ្រប់គ្រងធនធានមនុស្ស និងការគោរពសាសនាដ៏ជ្រាលជ្រៅរបស់អាណាចក្រខ្មែរនៅសតវត្សទី១១។
Make an Image ទំហំ 900 px X 1200 px ដោយរៀបរាប់អំពី៖ ប្រាសាទតាមាន់ធំ ក្រុមប្រាសាទតាមាន់ (ជាពិសេសប្រាសាទតាមាន់ធំ) ត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុង សតវត្សទី១១ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រខ្មែរចំនួនពីរព្រះអង្គគឺ៖ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (ក្នុងរជ្ជកាល ១០០២–១០៥០) និង ព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ (ក្នុងរជ្ជកាល ១០៥០–១០៦៦) ជាស្ថាបត្យកម្មខ្មែរដែលកសាងឡើងនៅ សតវត្សទី១១ ដល់ទី១៣ ដោយព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។ ប្រាសាទនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅ ភូមិតាមាន់សែនជ័យ ឃុំគោកមន ស្រុកបន្ទាយអំពិល ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។ ដែលមាន ប្រាសាទដំរីទ្រោម នៅក្បែរនោះ និងមានចំងាយ ១៣គីឡូម៉ែត្រ ពី ប្រាសាទតាក្របី ដែលស្ថិតនៅលើជួរភ្នំដងរែក។បើតាមឯកសារព្រឹទ្ធាចារ្យដែលរស់ និងថែនៅប្រាសាទនេះបានបញ្ជាក់ថា កាលដើមឡើយប្រាសាទតាមាន់ទាំមូលមានឈ្មោះថា ប្រាសាទវេទមន្ត លុះក្រោយមកក៏ក្លាយជា ប្រាសាទតាមាន់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ប្រាសាទតាមាន់ធំជាទីតាំងសក្ការៈបូជារបស់ខ្មែរបុរាណ ដែលស្ថិតនៅតាមផ្លូវបុរាណពីរាជធានីអង្គរទៅផ្នែកខាងជើងនៃអាណាចក្រអង្គរ។ ប្រាសាទនេះកសាងឡើង ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈក្នុងព្រាហ្មញ្ញសាសនា។ ប្រាសាទកសាងឡើងនៅក្នុងសម័យអាណាចក្រអង្គរ ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅលើជួរភ្នំដងរែក។ ប្រសិនបើគ្មានដើមឈើនៅលើជម្រាលភ្នំនៅពីមុខប្រាសាទ គេនឹងឃើញមានទិដ្ឋភាពដ៏ស្អាតលើដីទំនាបរបស់កម្ពុជាឆ្ពោះទៅភាគខាងត្បូង។ ប្រសិនបើគេចេញពីខ្លោងទ្វារប្រាសាទ គេអាចធ្វើដំណើរលើផ្លូវបុរាណ ដែលមកពីរាជធានីអង្គរ ចំនែកនៅខាងក្រោមមានស្រះទឹកបុរាណមួយ។ ប្រាសាទតាមាន់ធំជាប្រាសាទដែលតម្កល់ព្រះសិវលិង្គធម្មជាតិមួយ ដែលមានឈ្មោះថាស្វាយជម្ពូរលិង្គដែលមានន័យថាលិង្គដែលកើតឡើងដោយខ្លួនឯង[១]។ លិង្គធម្មជាតិដែលមានភាពល្បីល្បាយដូចគ្នាទៅនិងព្រះសិង្គនៅប្រាសាទវត្តភូ នៅក្នុងទឹកដីប្រទេសឡាវនៅពេលបច្ចុប្បន្ន។ លក្ខណៈពិសេសមួយទៀតរបស់ប្រាសាទតាមានើធំគឺជាការតំរង់ទិសនៃប្រាសាទ។ ប្រាសាទបុរាណខ្មែរបុរាណភាគច្រើនតម្រង់ទិសឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតចំ៩០ដឺក្រេ ហេតុនេះអនុញ្ញាតឱ្យព្រះអាទិត្យរះ ដើម្បីបំភ្លឺអាទិទេពនៅទីជម្រកកណ្ដាលពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ។ ប្រាសាទខ្មែរពីរបីប៉ុណ្ណោះ ដែលមានមានខ្លោងទ្វារបែរមុខទៅទិសខាងត្បូងដូចជាប្រាសាទភិមាឃ និងប្រាសាទតាមាន់ធំ។ ប្រាសាទដែលបែរមុខទៅទិសខាងត្បូងមានការជាប់ទាក់ទងនឹងព្រះយមរាជគឺជាព្រះអាទិទេពនៃការស្លាប់។ ប្រាសាទភិមាឃ ក៏ដូចប្រាសាទតាមាន់ធំបានបែរទៅទិសខាងត្បូង ដែលតំរង់ទៅរករាជធានីអង្គរ។ ប្រាសាទតាមាន់ធំបែរមុខទៅទិសខាងត្បូងមាន១៧១.៥ដឺក្រេ ដែលមាន ៨.៥ដឺក្រេទៅខាងត្បូងនិងមាន ២៤កឺក្រេតំរង់ទៅកាន់រាជធានីអង្គរ។ លក្ខណៈពិសិដ្ឋនៃទីតាំងដ៏អស្ចារ្យនេះក៏ដោយសារតែវត្តមានរបស់ថ្មធម្មជាតិមួយ ដែលមានលក្ខណៈសើមជានិច្ចបណ្តាលមកពីចរន្តទឹក ដែលផុសចេញពីបាតភ្នំ ។ គឺថ្មធម្មជាតិនេះហើយ ដែលត្រូវបានគេ ប្រដូចទៅនឹងព្រះសិវលិង្គ ឬ លិង្គព្រះឥសូរដ៏មានមហិទ្ធិរិទ្ធក្នុងសម័យកាលបុរាណ។ គឺ ប្រការនេះហើយ ដែលថ្មលិង្គស្វ័យជម្ពូវបានក្លាយទៅជាចំណុចកណ្តាលឬ បេះដូង នៃ ប្រាសាទតាមាន់ធំ ដោយហេតុថាមានការសាងសង់ប្រាង្គ ប្រធានហ៊ុំព័ទ្ធពីលើព្រមទាំងសំណង់ឧបសម្ព័ន្ធនានានៅជុំវិញ។ ក្នុងបរិបទនេះហើយទីតាំងនៃប្រាសាទកាន់តែស័ក្តិសិទ្ធិឡើងមួយជាទ្វេរដង។
កសាងក្រុមប្រាសាទ ប្រាសាទតាមន
កសាងក្រុមប្រាសាទ ប្រាសាទតាមន
កសាងក្រុមប្រាសាទ ប្រាសាទតាមន
កសាងក្រុមប្រាសាទ ប្រាសាទតាមន
Make an Image ទំហំ 900 px X 1200 px ដោយរៀបរាប់អំពី៖ ក្រុមប្រាសាទតាមាន់ (ជាពិសេសប្រាសាទតាមាន់ធំ) ត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុង សតវត្សទី១១ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រខ្មែរចំនួនពីរព្រះអង្គគឺ៖ ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (ក្នុងរជ្ជកាល ១០០២–១០៥០) និង ព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២ (ក្នុងរជ្ជកាល ១០៥០–១០៦៦)
សិលាចារឹកមួយផ្ទាំង ដែលសព្វថ្ងៃកាន់កាប់ដោយនាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈថៃ។ ពីមុនសិលាចារឹកនេះស្ថិតក្នុងបរិវេណសាលារៀនភូមិរោងខ្នា ឃុំតាមាន់ ស្រុកកាប់ជើង ខេត្តសុរិន្ទ្រ ។ចំពោះសិលាចារឹកនេះ ដែលសរសេរជាភាសាសំស្ក្រឹត និងខ្មែរត្រូវបានចុះហើយចារនៅឆ្នាំ ៩៤២ សក ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១០៦០នៃគ.ស ចារឹកនេះមានចារតួអក្សរទាំង ៣ជ្រុង។ នៅជ្រុងទីមួយ មាន១៩បន្ទាត់ជ្រុងទី២មាន១៩ បន្ទាត់និង ជ្រុងទី ៣មាន ២បន្ទាត់។ រីឯប្រភេទសិលាចារឹកគឺជាថ្មភក់ ដោយមានលក្ខណៈរាងជាបន្ទះសីមា។ កន្លែងដែលគេបានរកឃើញផ្ទាំងសិលាចារឹកនេះគឺនៅមុខ ប្រាសាទតែម្តង។ កំពស់នៃសិលាចារឹកនេះគឺ៥០ស.មទទឹង ២៩,៥ស.មនិងកម្រាស់៧ស.ម។ ជាទី បញ្ចប់សូមបញ្ជាក់ផងដែរ ថាថ្វីត្បិតតែប្រាសាទតាមាន់ធំត្រូវបានកសាងឡើងនៅ ស.វទី១១ក្តីក៏ប៉ុន្តែមិនមែនមានន័យថាទីតាំងនេះ ទើបតែត្រូវបានជ្រើសរើសនៅក្នុងសម័យកាលនោះទេ។ យោងតាមការស្រាវជ្រាវរបស់យើងៗអាចកត់សម្គាល់ថាទីតាំងនេះត្រូវបានប្រជានុរាស្ត្រខ្មែរ ដែលជាអ្នកស្រុកក្នុងតំបន់គោរពបូជាតាំងតែសម័យបុរេអង្គរម្ល៉េះ ។ ពោលគឺនៅដើមសម័យចេនឡាម្ល៉េះនៅចុងស.វទី៦ ដើមស.វទី៧ ជាពិសេសក្នុងសម័យកាលរបស់ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នចិត្រសេនា។
សូមស្រាវជ្រាវអំពី វិសាលភាព បណ្តុំ នៃ ប្រាសាទតាមាន់ ឬ តាមននេះ មានទទឹងប៉ុន្មាន បណ្តោយប៉ុន្មានគីឡូមែត្រ មានប្រជាជនរស់នៅកន្លែងណាខ្លះ មានផ្លូវទំនាក់ទំនងបែបណាកាលសម័យនោះ?
ប្រាសាទតាមាន់ (ឬក្រុមប្រាសាទតាមាន់) គឺជាបុរាណដ្ឋានដ៏មានសារៈសំខាន់មួយស្ថិតនៅលើច្រកព្រំដែនធម្មជាតិនៃជួរភ្នំដងរែក (រវាងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ប្រទេសកម្ពុជា និងខេត្តសុរិន្ទ ប្រទេសថៃ)។
ខាងក្រោមនេះគឺជាព័ត៌មានលម្អិតស្របតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបុរាណវិទ្យា៖
១. វិសាលភាព និងទំហំនៃបណ្តុំប្រាសាទ
ក្រុមប្រាសាទតាមាន់ មិនមែនមានតែប្រាសាទតែមួយនោះទេ ប៉ុន្តែជា បណ្តុំប្រាសាទចំនួន ០៣ បី ដែលសាងសង់តម្រៀបគ្នានៅច្រកភ្នំ ក្នុងចម្ងាយប្រហែលពីរ ទៅ បី គីឡូម៉ែត្រពីគ្នា៖
- ប្រាសាទតាមាន់ធំ៖ មានទំហំរបងព័ទ្ធជុំវិញប្រហែល ៤៦ម៉ែត្រ គុណ នឹង ៣៨ម៉ែត្រ (កសាងអំពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀម) ដែលស្ថិតនៅចំពីលើកចម្រាក់ច្រកភ្នំផ្ទាល់។
- ប្រាសាទតាមាន់តូច (ឬតាមាន់កូន): ស្ថិតនៅห่างពីប្រាសាទតាមាន់ធំប្រហែល ២,៥ គីឡូម៉ែត្រ ទៅទិសពាយព្យ ដែលជាមន្ទីរពេទ្យបុរាណ (អរោគសាលា) ក្នុងសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។
- ប្រាសាទតាមាន់ (រោងសំណាក់): ស្ថិតនៅហ่างពីប្រាសាទតាមាន់តូចប្រហែល ៣០០ម៉ែត្រ បន្ថែមទៀត ដែលជាអគារស្នាក់នៅសម្រាប់អ្នកដំណើរ ឬហៅថា «ធម្មសាលា» ឬ «ផ្ទះសំណាក់មានភ្លើង»។
២. ប្រជាជនរស់នៅកន្លែងណាខ្លះក្នុងសម័យនោះ?
ក្នុងសម័យអង្គរ តំបន់នេះមិនមែនជាទីក្រុងធំដែលមានប្រជាជនរស់នៅកុះករដូចរាជធានីអង្គរឡើយ ប៉ុន្តែវាជា "តំបន់ច្រករបៀងសេដ្ឋកិច្ច និងរដ្ឋបាលព្រំដែន"៖
មានសហគមន៍តូចៗ មន្ត្រីរាជការ ព្រះសង្ឃ ឬអ្នកថែរក្សាប្រាសាទ ព្រមទាំងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេ ដែលត្រូវបានចែងឈ្មោះក្នុងសិលាចារឹក (ដូចជាខ្ញុំបម្រើ និងអ្នកបម្រើការងារបូជាផ្សេងៗ) រស់នៅក្បែរជុំវិញបរិវេណប្រាសាទ ដើម្បីបម្រើឱ្យកិច្ចការសាសនា និងការថែទាំទីតាំងនេះ។
មានភូមិដ្ឋានស្រុកស្រែចម្ការ ឬទុនបម្រុងស្បៀងនៅតាមជើងភ្នំទាំងសងខាង (ទាំងផ្នែកវាលទំនាបខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងវាលទំនាបខ្ពង់រាបគោរដ្ឋ) ដែលពឹងផ្អែកលើការនេសាទ កសិកម្ម និងការផ្គត់ផ្គង់ដល់អ្នកដំណើរតាមដងផ្លូវរាជមគ្គ។
៣. ផ្លូវទំនាក់ទំនងក្នុងសម័យនោះ
ផ្លូវរាជមគ្គបុរាណ (Ancient Khmer Highway): បណ្តុំប្រាសាទតាមន គឺជាចំណុចឈប់សម្រាកដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅលើ ផ្លូវរាជមគ្គបុរាណ ដែលភា្ជប់ពីរាជធានីអង្គរ (ក្នុងខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ន) ទៅកាន់ទីក្រុងពិម៉ាយ (Phimai ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងប្រទេសថៃ) ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលដ៏ធំមួយនៅភាគពាយព្យនៃចក្រភពខ្មែរ។
លក្ខណៈនៃការធ្វើដំណើរ៖ ផ្លូវនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងមមាញឹកដោយកងទ័ព ព្រះរាជា មន្ត្រីរាជការ ពួកពាណិជ្ជករ អ្នកធ្វើធម្មយាត្រា និងក្បួនដង្ហែផ្សេងៗ។ ដោយសារតំបន់នោះជាភ្នំខ្ពស់ គេបានកសាងប្រាសាទតាមនធំ ជាទីសក្ការៈបូជាសុំសេចក្តីសុខ ព្រមទាំងមានសាងសង់មន្ទីរពេទ្យ (អរោគសាលា) និងផ្ទះសំណាក់ (ធម្មសាលា) ដើម្បីជួយសម្រួលដល់អ្នកដំណើរដែលត្រូវឆ្លងកាត់ជួរភ្នំដងរែកដ៏លំបាកនេះ។
Drawing Image map ទំហំ 900 px X 1200 px បែបជា មើលពីលើមេឃ A Colorful Panoramic View បង្ហាញអំពី៖
វិសាលភាព និងទំហំនៃបណ្តុំប្រាសាទតាមន Ta Mon Temple Complex មានអ្នកស្រុកនិងជនបរទេសធ្វើដំណើរទៅកំសាន្ត តាមលំដាប់លំដោយទី១ ទៅដល់ណា? ទី២ ទៅដល់ណា?
ក្រុមប្រាសាទតាមាន់ មិនមែនមានតែប្រាសាទតែមួយនោះទេ ប៉ុន្តែជា បណ្តុំប្រាសាទចំនួន ០៣ បី ដែលសាងសង់តម្រៀបគ្នានៅច្រកភ្នំ ក្នុងចម្ងាយប្រហែលពីរ ទៅ បី គីឡូម៉ែត្រពីគ្នា៖
ប្រាសាទតាមាន់ធំ៖ មានទំហំរបងព័ទ្ធជុំវិញប្រហែល ៤៦ម៉ែត្រ គុណ នឹង ៣៨ម៉ែត្រ (កសាងអំពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀម) ដែលស្ថិតនៅចំពីលើកចម្រាក់ច្រកភ្នំផ្ទាល់។
ប្រាសាទតាមាន់តូច (ឬតាមាន់កូន): ស្ថិតនៅห่างពីប្រាសាទតាមាន់ធំប្រហែល ២,៥ គីឡូម៉ែត្រ ទៅទិសពាយព្យ ដែលជាមន្ទីរពេទ្យបុរាណ (អរោគសាលា) ក្នុងសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។
ប្រាសាទតាមាន់ (រោងសំណាក់): ស្ថិតនៅហ่างពីប្រាសាទតាមាន់តូចប្រហែល ៣០០ម៉ែត្រ បន្ថែមទៀត ដែលជាអគារស្នាក់នៅសម្រាប់អ្នកដំណើរ ឬហៅថា «ធម្មសាលា» ឬ «ផ្ទះសំណាក់មានភ្លើង»។
ដូចនេះ បណ្តុំប្រាសាទទាំងមូលមានវិសាលភាព តាមបណ្តោយច្រកភ្នំប្រមាណជា ២.៨ គីឡូម៉ែត្រ។
Drawing Image map ទំហំ 900 px X 1200 px បែបជា មើលពីលើមេឃ A Colorful Panoramic View បង្ហាញអំពី៖
វិសាលភាព និងទំហំនៃបណ្តុំប្រាសាទតាមន Ta Mon Temple Complex មានអ្នកស្រុកនិងជនបរទេសធ្វើដំណើរទៅកំសាន្ត ដោយរទេះសេះ ដំរី រទះគោ រទេះក្របី តាមលំដាប់លំដោយទី១ ទៅដល់ណា? ទី២ ទៅដល់ណា? បញ្ចូលច្រកចូលពីខាងថៃ ដោយដាក់ទ័ពជាតិថៃ និង ច្រកចូលខាងកម្ពុជាដាក់ទង់ជាតិកម្ពុជា
ក្រុមប្រាសាទតាមន មិនមែនមានតែប្រាសាទតែមួយនោះទេ ប៉ុន្តែជា បណ្តុំប្រាសាទចំនួន ០៣ បី ដែលសាងសង់តម្រៀបគ្នានៅច្រកភ្នំ ក្នុងចម្ងាយប្រហែលពីរ ទៅ បី គីឡូម៉ែត្រពីគ្នា៖
ប្រាសាទតាមនធំ៖ មានទំហំរបងព័ទ្ធជុំវិញប្រហែល ៤៦ម៉ែត្រ គុណ នឹង ៣៨ម៉ែត្រ (កសាងអំពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀម) ដែលស្ថិតនៅចំពីលើកចម្រាក់ច្រកភ្នំផ្ទាល់។
ប្រាសាទតាមនតូច (ឬតាមនកូន): ស្ថិតនៅពីប្រាសាទតាមនធំប្រហែល ២,៥ គីឡូម៉ែត្រ ទៅទិសពាយព្យ ដែលជាមន្ទីរពេទ្យបុរាណ (អរោគសាលា) ក្នុងសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧។
ប្រាសាទតាមន (រោងសំណាក់): ស្ថិតនៅពីប្រាសាទតាមនតូចប្រហែល ៣០០ម៉ែត្រ បន្ថែមទៀត ដែលជាអគារស្នាក់នៅសម្រាប់អ្នកដំណើរ ឬហៅថា «ធម្មសាលា» ឬ «ផ្ទះសំណាក់មានភ្លើងគោម»។
ដូចនេះ បណ្តុំប្រាសាទទាំងមូលមានវិសាលភាព តាមបណ្តោយច្រកភ្នំប្រមាណជា ២.៨ គីឡូម៉ែត្រ។
Drawing Image map ទំហំ 900 px X 1200 px បែបជា មើលពីលើមេឃ A Colorful Panoramic View បង្ហាញអំពី៖
ប្រជាជនរស់នៅកន្លែងណាខ្លះក្នុងសម័យនោះ? ឆ្នាំ ១០០២-ឆ្នាំ១០៦៦
ក្នុងសម័យអង្គរ តំបន់នេះមិនមែនជាទីក្រុងធំដែលមានប្រជាជនរស់នៅកុះករដូចរាជធានីអង្គរឡើយ ប៉ុន្តែវាជា "តំបន់ច្រករបៀងសេដ្ឋកិច្ច និងរដ្ឋបាលព្រំដែន"៖
មានសហគមន៍តូចៗ មន្ត្រីរាជការ ព្រះសង្ឃ ឬអ្នកថែរក្សាប្រាសាទ ព្រមទាំងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេ ដែលត្រូវបានចែងឈ្មោះក្នុងសិលាចារឹក (ដូចជាខ្ញុំបម្រើ និងអ្នកបម្រើការងារបូជាផ្សេងៗ) រស់នៅក្បែរជុំវិញបរិវេណប្រាសាទ ដើម្បីបម្រើឱ្យកិច្ចការសាសនា និងការថែទាំទីតាំងនេះ។
មានភូមិដ្ឋានស្រុកស្រែចម្ការ ឬទុនបម្រុងស្បៀងនៅតាមជើងភ្នំទាំងសងខាង (ទាំងផ្នែកវាលទំនាបខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងវាលទំនាបខ្ពង់រាបគោរដ្ឋ) ដែលពឹងផ្អែកលើការនេសាទ កសិកម្ម និងការផ្គត់ផ្គង់ដល់អ្នកដំណើរតាមដងផ្លូវរាជមគ្គ។
កសាងក្រុមប្រាសាទ ប្រាសាទតាមន
កសាងក្រុមប្រាសាទ ប្រាសាទតាមន
កសាងក្រុមប្រាសាទ ប្រាសាទតាមន
កសាងក្រុមប្រាសាទ ប្រាសាទតាមន
Make Image map ទំហំ 900 px X 1200 px បែបជា មើលពីលើមេឃ A Colorful Panoramic View បង្ហាញអំពី៖
ផ្លូវទំនាក់ទំនងក្នុងសម័យនោះ ឆ្នាំ ១០០២-ឆ្នាំ១០៦៦ ឆ្នាំកសាងប្រាសាទតាមន ភ្ជាប់ជាមួយ ផ្លូវរាជមគ្គបុរាណទៅ អង្គរវត្ត (Ancient Khmer Highway): បណ្តុំប្រាសាទតាមន គឺជាចំណុចឈប់សម្រាកដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅលើ ផ្លូវរាជមគ្គបុរាណ ដែលភា្ជប់ពីរាជធានីអង្គរ (ក្នុងខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ន) ទៅកាន់ទីក្រុងពិម៉ាយ (Phimai ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងប្រទេសថៃ) ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលដ៏ធំមួយនៅភាគពាយព្យនៃចក្រភពខ្មែរ។
លក្ខណៈនៃការធ្វើដំណើរ៖ ផ្លូវនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងមមាញឹកដោយកងទ័ព ព្រះរាជា មន្ត្រីរាជការ ពួកពាណិជ្ជករ អ្នកធ្វើធម្មយាត្រា និងក្បួនដង្ហែផ្សេងៗ។ ដោយសារតំបន់នោះជាភ្នំខ្ពស់ គេបានកសាងប្រាសាទតាមនធំ ជាទីសក្ការៈបូជាសុំសេចក្តីសុខ ព្រមទាំងមានសាងសង់មន្ទីរពេទ្យ (អរោគសាលា) និងផ្ទះសំណាក់ (ធម្មសាលា) ដើម្បីជួយសម្រួលដល់អ្នកដំណើរដែលត្រូវឆ្លងកាត់ជួរភ្នំដងរែកដ៏លំបាកនេះ។
Make Image map ទំហំ 900 px X 1200 px បង្ហាញអំពី៖
ស្ទឹង បឹង ភ្នំ និង ផ្លូវទំនាក់ទំនងក្នុងសម័យនោះ ឆ្នាំ ១០០២-ឆ្នាំ១០៦៦ ជាឆ្នាំកសាងប្រាសាទតាមន ភ្ជាប់ជាមួយ ផ្លូវរាជមគ្គបុរាណទៅ អង្គរវត្ត (Ancient Khmer Highway): បណ្តុំប្រាសាទតាមន គឺជាចំណុចឈប់សម្រាកដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅលើ ផ្លូវរាជមគ្គបុរាណ ដែលភា្ជប់ពីរាជធានីអង្គរ (ក្នុងខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ន) ទៅកាន់ទីក្រុងពិម៉ាយ (Phimai ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងប្រទេសថៃ) ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលដ៏ធំមួយនៅភាគពាយព្យនៃចក្រភពខ្មែរ។
លក្ខណៈនៃការធ្វើដំណើរ៖ ផ្លូវនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងមមាញឹកដោយកងទ័ព ព្រះរាជា មន្ត្រីរាជការ ពួកពាណិជ្ជករ អ្នកធ្វើធម្មយាត្រា និងក្បួនដង្ហែផ្សេងៗ។ ដោយសារតំបន់នោះជាភ្នំខ្ពស់ គេបានកសាងប្រាសាទតាមនធំ ជាទីសក្ការៈបូជាសុំសេចក្តីសុខ ព្រមទាំងមានសាងសង់មន្ទីរពេទ្យ (អរោគសាលា) និងផ្ទះសំណាក់ (ធម្មសាលា) ដើម្បីជួយសម្រួលដល់អ្នកដំណើរដែលត្រូវឆ្លងកាត់ជួរភ្នំដងរែកដ៏លំបាកនេះ។
No comments:
Post a Comment