ប្រាក់ សុខុន - Prak Sokhonn
នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ឯកឧត្តមឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ប្រាក់ សុខុន រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ បានអញ្ជើញជួបពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយ ឯកឧត្តម António Guterres អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងឱកាសនៃការអញ្ជើញចូលរួមកិច្ចពិភាក្សាទូទៅនៃមហាសន្និបាត អ.ស.ប. លើកទី៨១ នៅទីក្រុងញូវយ៉ក សហរដ្ឋអាម៉េរិក។
ឯកឧត្តមឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី បានថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដ៏យូរអង្វែងរវាងកម្ពុជា និងអង្គការសហប្រជាជាតិ ចាប់តាំងពីបេសកកម្មអ៊ុនតាក់ (UNTAC) ដែលបានគាំទ្រដល់ការអភិវឌ្ឍជាតិ។
ឯកឧត្តមឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី បានសម្តែងនូវការស្ងើចសរសើរយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសមិទ្ធផលដ៏លេចធ្លោរបស់ឯកឧត្តមអគ្គលេខាធិការ ក្នុងការដឹកនាំក៏ដូចជាធ្វើឱ្យអង្គការនេះកាន់តែរឹងមាំ និងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ ជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ ដែលពោរពេញដោយការវិវត្ត ភាពមិនប្រាកដប្រជា និងបញ្ហាប្រឈមធំៗជាច្រើន។
ភាគីទាំងពីរក៏បានផ្លាស់ប្តូរទស្សនៈគ្នាលើបច្ចុប្បន្នភាពនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ផងដែរ។
On the evening of 25 September 2026, His Excellency Deputy Prime Minister PRAK Sokhonn, Minister of Foreign Affairs and International Cooperation, paid a courtesy call on His Excellency António Guterres, Secretary-General of the United Nations, on the sidelines of the General Debate of the 81st Session of the United Nations General Assembly in New York, United States of America.
His Excellency Deputy Prime Minister expressed deep appreciation for the enduring Cambodia–UN partnership since the 1990s UNTAC mission and its support for national development.
He was very grateful for the Secretary-General’s outstanding achievements in leading the organization and for making it stronger and more relevant, especially during decades marked by profound transformation, turbulence, and tremendous challenges.
They also exchanged views on the current situation along the Cambodia–Thailand border
Karpit រឿងពលរដ្ឋភៀសខ្លួន ២ម៉ឺននាក់! កម្ពុជាលើកឡើងនៅមហាសន្និបាត UN ទាមទារដំណោះស្រាយពីភាគីថៃ
ញូវយ៉ក៖ ឈរលើវេទិកាមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ កម្ពុជាបានទាមទារឱ្យថៃបញ្ចប់ការរារាំង និងបើកផ្លូវឱ្យប្រជាពលរដ្ឋជាង ២០,០០០នាក់ បានវិលត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅដ្ឋានវិញ ព្រមទាំងជំរុញឱ្យគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពដើម្បីស្តារទំនុកចិត្តឡើងវិញ។
ការអះអាងនេះ ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយ ឯកឧត្តម ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ប្រាក់ សុខុន រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ក្នុងសម័យប្រជុំលើកទី៨១ នៃមហាសន្និបាត អ.ស.ប. នាថ្ងៃទី២៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦។
ថ្លែងក្នុងវេទិកានេះ ឯកឧត្តមឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី បានគូសបញ្ជាក់ថា ការស្តារទំនុកចិត្តត្រូវផ្អែកលើការអនុវត្តសេចក្តីប្រកាសរួម ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ និងកិច្ចព្រមព្រៀងនានា ដោយបដិសេធការប្រើកម្លាំង និងគោរពខណ្ឌសីមាព្រំដែនអន្តរជាតិ។ទន្ទឹមនឹងនេះ ឯកឧត្តមបានជំរុញឱ្យចាប់ផ្តើមការងារវាស់វែងព្រំដែនឡើងវិញ និងបានសង្កត់ធ្ងន់លើបញ្ហាមនុស្សធម៌ ដែលប្រជាពលរដ្ឋជាង ២០,០០០នាក់ កំពុងរងការរារាំងពីយោធាថៃមិនអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញបាន ដែលការណ៍នេះត្រូវតែអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេទទួលបានសិទ្ធិវិលត្រឡប់ជាបន្ទាន់ ស្របតាមការលើកឡើងរបស់អ្នករាយការណ៍ពិសេស អ.ស.ប.។
Neth Pheaktra
ភាពតានតឹង និងជម្លោះនាពេលថ្មីៗនេះ បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ជំនឿទុកចិត្តរវាងកម្ពុជា និងថៃ។ ក្រៅពីការធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងមានភាពតានតឹង ជម្លោះនេះបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមដ៏ជ្រាលជ្រៅ និងយូរអង្វែង រួមទាំងការខូចខាតដល់បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងការបន្តគំរាមកំហែងពីសំណាក់គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ ជាដើម។ សម្រាប់កម្ពុជា ការស្តារទំនុកចិត្តឡើងវិញត្រូវតែផ្អែកលើការប្តេជ្ញាចិត្តជាក់ស្តែង។ នេះជាការចាំបាច់ដែលត្រូវមានការអនុវត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពពេញលេញ និងសុឆន្ទៈ ចំពោះរាល់ការព្រមព្រៀងគ្នា ក្នុងនោះរួមមានសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ កុងសង់ស៊ីសហ្វ៊ូសៀន (Fuxian Consensus) និងជាពិសេសសេចក្តីប្រកាសរួម ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ដែលភាគីទាំងពីរបានប្តេជ្ញាចិត្តបដិសេធការគំរាមកំហែង ឬការប្រើកម្លាំង និងការគោរពខណ្ឌសីមាព្រំដែនអន្តរជាតិ ក៏ដូចជាការអនុវត្តវិធានការជាក់ស្តែងដើម្បីកាត់បន្ថយភាពតានតឹង កសាងទំនុកចិត្តឡើងវិញ និងជំរុញប្រក្រតីភាពទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី។
ក្នុងចំណោមវិធានការទាំងនេះ ការចាប់ផ្តើមឡើងវិញជាបន្ទាន់នូវការងារវាស់វែង និងខណ្ឌសីមាព្រំដែនរបស់គណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមាព្រំដែន នឹងរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់ការដោះស្រាយបញ្ហាទាមទារនានាដែលនៅសេសសល់ពាក់ព័ន្ធនឹងព្រំដែន និងការបង្កើតខ្សែព្រំដែនមួយដ៏ច្បាស់លាស់ដែលភាគីទាំងពីរទទួលស្គាល់ទៅវិញទៅមក ដោយអនុលោមតាមច្បាប់អន្តរជាតិ សន្ធិសញ្ញា និងកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់រវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្វីដែលមានសារៈសំខាន់ដូចគ្នាដែរ ហើយមានផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់លើផ្នែកមនុស្សធម៌ នោះគឺការមិនអាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅដ្ឋានខ្លួនវិញបានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាជាង ២០,០០០នាក់ ដោយសារការបន្តកាន់កាប់ ការរារាំងរបស់កម្លាំងយោធាថៃ។ ដូចដែលអ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិបានលើកឡើងនៅពេលចុះទៅពិនិត្យតំបន់ព្រំដែនកាលពីខែកក្កដាកន្លងទៅថា «ពួកគេត្រូវការ និងសមទទួលបាននូវការអនុញ្ញាតឱ្យវិលត្រឡប់ទៅលំនៅដ្ឋានរបស់ខ្លួនវិញ»។
នេះជាសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ឯកឧត្តម ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ប្រាក់ សុខុន រដ្ឋមន្រ្តីការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាក្នុងសម័យប្រជុំលើកទី៨១ នៃមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្រោមមូលបទ «ស្តារទំនុកចិត្តឡើងវិញ គ្រប់គ្រងបរិវត្តកម្ម៖ អង្គការសហប្រជាជាតិដែលសម្រេចលទ្ធផលសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា» នៅមហាសន្និបាទអ.ស.ប. នាថ្ងៃទី២៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦។
ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជានឹងចាក់ផ្សាយសុន្ទរកថាទាំងស្រុងរបស់ឯកឧត្តមឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីជាមួយ subtitle ជាភាសាខ្មែរ នាពេលឆាប់ៗនេះ។
សម្រង់សុន្ទរកថារបស់លោកប្រាក់ សុខុន រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសកម្ពុជានៅឯមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិកាលពីថ្ងៃទី២៦ កញ្ញា ២០២៦ ដោយផ្តោតលើការដោះស្រាយទំនាស់នឹងថៃតាមរយៈយន្តការUNCLOS៖
«កាលពីខែឧសភាកន្លងទៅ ប្រទេសថៃបានសម្រេចចិត្តបញ្ចប់ជាឯកតោភាគីនូវអនុស្សរណៈស្តីពីការយោគយល់គ្នា (MOU) ឆ្នាំ ២០០១ ដែលជាក្របខ័ណ្ឌច្បាប់តែមួយគត់ដែលមានស្រាប់រវាងប្រទេសទាំងពីររបស់យើង ដែលបានបង្កើតឡើងជាពិសេសដើម្បីដោះស្រាយវិវាទដែនសមុទ្ររបស់យើង ទោះបីជាមានការអំពាវនាវម្តងហើយម្តងទៀតរបស់យើងកុំឱ្យធ្វើដូច្នេះក៏ដោយ។
ដូច្នេះ កម្ពុជាត្រូវបានបង្ខំឱ្យដាក់ទំនុកចិត្តរបស់ខ្លួនទៅលើស្ថាប័នដែលគោរពគោលការណ៍នៃច្បាប់អន្តរជាតិ ដោយការផ្តួចផ្តើមនីតិវិធីនៃការផ្សះផ្សារដោយបង្ខំក្រោមអនុសញ្ញា UNCLOS។
ដូចដែលសម្តេចមហាបវរធិបតី នាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់យើងបានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងសុន្ទរកថាពិសេសរបស់សម្តេចកាលពីខែមិថុនាកន្លងទៅ យើងបានសម្រេចប្រើយន្តការនេះដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាព និងសិទ្ធិសមុទ្ររបស់កម្ពុជាស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ កម្ពុជាតែងតែស្វែងរកការដោះស្រាយវិវាទជាមួយប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួនដោយសន្តិវិធី។»
សួស្តី! ខាងក្រោមនេះជាការពន្យល់អំពីនិយមន័យនៃសន្តិភាព យោងតាមទស្សនៈរបស់ប្រទេសថៃ អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) និងការបកស្រាយបន្ថែមលើសម្រង់សម្តីរបស់អគ្គលេខាធិការ UN៖
១. ទស្សនៈរបស់ប្រទេសថៃលើ «សន្តិភាព»
នៅក្នុងទស្សនៈ និងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ប្រទេសថៃ សន្តិភាពជារឿយៗត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹង ៖
ការគោរពអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដី៖ ថៃតែងតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍មិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង និងការការពារបូរណភាពទឹកដីរបស់ខ្លួន។
ស្ថិរភាពនយោបាយ និងស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ៖ សម្រាប់សង្គមថៃ សន្តិភាពក្នុងស្រុកត្រូវបានគាំទ្រដោយស្ថាប័នជាតិសំខាន់ៗចំនួនបីគឺ ជាតិ សាសនា និងព្រះមហាក្សត្រ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃភាពសុខដុមរមនា។
ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការតំបន់៖ ថៃមើលឃើញសន្តិភាពតាមរយៈការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងការរក្សាទំនាក់ទំនងល្អនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌអាស៊ាន (ASEAN) ក្រោមពាក្យស្លោក «សន្តិភាព ស្ថិរភាព និងភាពរីកចម្រើន»។
២. ទស្សនៈរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) លើ «សន្តិភាព»
អង្គការសហប្រជាជាតិមើលឃើញសន្តិភាពក្នុងន័យទូលំទូលាយ ដែលមិនមែនត្រឹមតែការអត់ឃ្លានសង្គ្រាមនោះទេ ប៉ុន្តែជាដំណើរការបន្តបន្ទាប់ ៖
សន្តិភាពអវិជ្ជមាន (Negative Peace)៖ គឺការគ្មានសង្គ្រាម ឬការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់។
សន្តិភាពវិជ្ជមាន (Positive Peace)៖ គឺជាការបង្កើតឱ្យមានយុត្តិធម៌សង្គម ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងការរស់នៅដោយមានសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។ UN ជឿជាក់ថា គ្មានសន្តិភាពពិតប្រាកដទេ ប្រសិនបើគ្មានការអភិវឌ្ឍ និងសិទ្ធិមនុស្ស។
៣. ការបកស្រាយលើសម្រង់សម្តីរបស់អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ
សម្រង់សម្តីដែលបានលើកឡើងខាងលើ បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីទស្សនវិជ្ជាស្នូលរបស់ UN ទៅលើអភិបាលកិច្ចសកល ៖
សន្តិភាពមិនមែនគ្រាន់តែគ្មានជម្លោះ៖ ការគ្មានសំឡេងកាំភ្លើងមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ទេ។ ប្រសិនបើប្រជាពលរដ្ឋនៅតែរស់ក្រោមការគាបសង្កត់ ឬអំពើអយុត្តិធម៌ ស្ថានភាពនោះមិនហៅថាសន្តិភាពពេញលេញទេ។
អំណាចស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយច្បាប់ (Rule of Law)៖ មានន័យថា អ្នកមានអំណាច ឬរដ្ឋាភិបាលនីមួយៗ ត្រូវតែស្ថិតក្រោមនីតិរដ្ឋ មិនមែនប្រើអំណាចតាមអំពើចិត្ត ឬប្រើច្បាប់ព្រៃ (អ្នកខ្លាំងឈ្នះអ្នកខ្សោយ) នោះឡើយ។
ការបដិសេធការប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយ៖ ធម្មនុញ្ញ UN ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី ដោយមិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា ឬអំពើហិង្សា ក្លាយជាកត្តាកំណត់ជោគវាសនា សិទ្ធិ និងអនាគតរបស់มนុស្សជាតិឡើយ។
មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ លើកទី៨១ (UNGA 81)
មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ លើកទី៨១ (UNGA 81)
Generating photorealistic ទំហំ scale 900px X 1100px ចំណងជើងអក្សរផុស "ទស្សនៈរបស់ប្រទេសថៃ vs ទស្សនៈរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) លើ«សន្តិភាព» ក្នុងមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ លើកទី៨១ (UNGA 81)"។ ចូរ Add បញ្ចូលរូបភាព ដូចខាងក្រោម៖
នៅក្នុងទស្សនៈ និងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ប្រទេសថៃ សន្តិភាពជារឿយៗត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹង ៖
ការគោរពអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដី៖ ថៃតែងតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍មិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង និងការការពារបូរណភាពទឹកដីរបស់ខ្លួន។
ស្ថិរភាពនយោបាយ និងស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ៖ សម្រាប់សង្គមថៃ សន្តិភាពក្នុងស្រុកត្រូវបានគាំទ្រដោយស្ថាប័នជាតិសំខាន់ៗចំនួនបីគឺ ជាតិ សាសនា និងព្រះមហាក្សត្រ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃភាពសុខដុមរមនា។
ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការតំបន់៖ ថៃមើលឃើញសន្តិភាពតាមរយៈការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងការរក្សាទំនាក់ទំនងល្អនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌអាស៊ាន (ASEAN) ក្រោមពាក្យស្លោក «សន្តិភាព ស្ថិរភាព និងភាពរីកចម្រើន»។
២. ទស្សនៈរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) លើ «សន្តិភាព»
អង្គការសហប្រជាជាតិមើលឃើញសន្តិភាពក្នុងន័យទូលំទូលាយ ដែលមិនមែនត្រឹមតែការអត់ឃ្លានសង្គ្រាមនោះទេ ប៉ុន្តែជាដំណើរការបន្តបន្ទាប់ ៖
សន្តិភាពអវិជ្ជមាន (Negative Peace)៖ គឺការគ្មានសង្គ្រាម ឬការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់។
សន្តិភាពវិជ្ជមាន (Positive Peace)៖ គឺជាការបង្កើតឱ្យមានយុត្តិធម៌សង្គម ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងការរស់នៅដោយមានសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។ UN ជឿជាក់ថា គ្មានសន្តិភាពពិតប្រាកដទេ ប្រសិនបើគ្មានការអភិវឌ្ឍ និងសិទ្ធិមនុស្ស។
Generating photorealistic ទំហំ scale 900px X 1100px ចំណងជើងអក្សរផុស "ទស្សនៈរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) លើ«សន្តិភាព»
ក្នុងមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ លើកទី៨១ (UNGA 81)"។ ចូរ Add បញ្ចូលរូបភាព ដូចខាងក្រោម៖ ការបកស្រាយលើសម្រង់សម្តីរបស់អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ
សម្រង់សម្តីដែលបានលើកឡើងខាងលើ បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីទស្សនវិជ្ជាស្នូលរបស់ UN ទៅលើអភិបាលកិច្ចសកល ៖
១. សន្តិភាពមិនមែនគ្រាន់តែគ្មានជម្លោះ៖ ការគ្មានសំឡេងកាំភ្លើងមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ទេ។ ប្រសិនបើប្រជាពលរដ្ឋនៅតែរស់ក្រោមការគាបសង្កត់ ឬអំពើអយុត្តិធម៌ ស្ថានភាពនោះមិនហៅថាសន្តិភាពពេញលេញទេ។
២. អំណាចស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយច្បាប់ (Rule of Law)៖ មានន័យថា អ្នកមានអំណាច ឬរដ្ឋាភិបាលនីមួយៗ ត្រូវតែស្ថិតក្រោមនីតិរដ្ឋ មិនមែនប្រើអំណាចតាមអំពើចិត្ត ឬប្រើច្បាប់ព្រៃ (អ្នកខ្លាំងឈ្នះអ្នកខ្សោយ) នោះឡើយ។
៣. ការបដិសេធការប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយ៖ ធម្មនុញ្ញ UN ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី ដោយមិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា ឬអំពើហិង្សា ក្លាយជាកត្តាកំណត់ជោគវាសនា សិទ្ធិ និងអនាគតរបស់មនុស្សជាតិឡើយ។
ហ៊ុល ម៉ារ៉ា ថៃត្រៀមឆ្លើយតប ប្រសិនបើកម្ពុជា លើកបញ្ហាវិវាទព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ទៅកាន់វេទិកា UNGA81
លោក អនុទិន ឆាន់វីរៈគូល បានបញ្ជាក់ថា ភាគីថៃបានត្រៀមខ្លួនពេញទំហឹង ដើម្បីឆ្លើយតប ប្រសិនបើភាគីកម្ពុជា ដឹកនាំដោយសម្ដេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែតឬតំណាងកម្ពុជា លើកយកបញ្ហាវិវាទព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ទៅពិភាក្សានៅក្នុង មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ សម័យប្រជុំលើកទី៨១ (UNGA81)។
លោក អនុទិន បានអះអាងថា ក្រសួងការបរទេសថៃមានទំនុកចិត្តលើជំហរ និងសកម្មភាពរបស់ថៃ ដោយចាត់ទុកថា អ្វីដែលថៃបានអនុវត្តកន្លងមក គឺធ្វើឡើងតាមនីតិវិធី និងស្របទៅនឹងស្ថានការណ៍ដែលបានកើតឡើង។
សម្រាប់បញ្ហាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងដែនសមុទ្រ ភាគីថៃក៏បានបញ្ជាក់ថា កំពុងបន្ត ការចរចា និងសម្របសម្រួលតាមក្របខណ្ឌអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS)។
កាលពីសប្តាហ៍មុន លោក ស៊ីហៈសាក់ ភួងកេតកែវ បានជួបពិភាក្សាជាមួយភាគីកម្ពុជា ក្នុងជុំចរចាដំបូងរួចហើយ ។ នៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សានោះភាគីថៃបានបង្ហាញជំហររបស់ខ្លួនយ៉ាងច្បាស់ ចំពោះបញ្ហាដែលកំពុងមានការខ្វែងគំនិតគ្នា។
ដូច្នេះ អនុទីនក៏ត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចដើម្បីបន្តរក្សាជំហរ និងទប់ទល់ជាមួយសម្ដេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ប្រសិនបើហ៊ានលើកបញ្ហាវិវាទព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ទៅកាន់វេទិកា UNGA81 ។
មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ សម័យប្រជុំលើកទី៨១ (UNGA 81) គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ការទូតអន្តរជាតិដ៏សំខាន់ប្រចាំឆ្នាំ ដែលប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅឯទីស្នាក់ការកណ្តាលអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងទីក្រុងញូវយ៉ក សហរដ្ឋអាមេរិក។
ស្ដីពីកាលបរិច្ឆេទ និងកិច្ចពិភាក្សាផ្លូវការ សម័យប្រជុំនេះមានសេចក្តីលម្អិតសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
១. កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ
ការបើកសម័យប្រជុំ៖ បានចាប់ផ្តើមជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦។
កិច្ចពិភាក្សាម្របមុខកម្រិតខ្ពស់ (High-Level General Debate)៖ ប្រារព្ធឡើងចាប់ពីថ្ងៃទី២២ ដល់ថ្ងៃទី២៦ និងបន្តដល់ថ្ងៃទី២៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលជាពេលមេដឹកនាំពិភពលោក ព្រះមហាក្សត្រ ប្រធានាធិបតី នាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសនៃប្រទេសសមាជិកទាំង ១៩៣ ឡើងថ្លែងសុន្ទរកថារៀងៗខ្លួន។
២. របៀបវារៈ និងកិច្ចប្រជុំកម្រិតខ្ពស់សំខាន់ៗ
ក្រៅពីកិច្ចពិភាក្សាទូទៅ UNGA 81 ក៏មានរៀបចំកិច្ចប្រជុំបនតបន្ទាប់លើប្រធានបទអន្តរជាតិបន្ទាន់ជាច្រើនដូចជា៖
សន្ទុះគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDG Moment)៖ ពិនិត្យមើលវឌ្ឍនភាពនៃការជំរុញរបៀបវារៈឆ្នាំ ២០៣០។
សកម្មភាពអាកាសធាតុ និងការផ្លាស់ប្តូរថាមពល (Climate Action and Just Transition)៖ ពិភាក្សាអំពីវិបត្តិអាកាសធាតុ ការកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងហិរញ្ញវត្ថុអាកាសធាតុ។
ការគំរាមកំហែងពីការឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ (Sea Level Rise)៖ កិច្ចប្រជុំកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីដោះស្រាយផលប៉ះពាល់អងគភាពអಸ್ិរភាពនៃកម្ពស់ទឹកសមុទ្រលើប្រទេសកោះ និងតំបន់ឆ្នេរ។
សុខភាពពិភពលោក៖ កិច្ចប្រជុំស្ដីពីការបង្ការ ការត្រៀមរៀបចំ និងការឆ្លើយតបចំពោះជំងឺរាតត្បាត (Pandemic Prevention, Preparedness and Response)។
ការរំឭកខួបផ្សេងៗ ដូចជាខួបនៃការប្រកាសស្តីពីសិទ្ធិអភិវឌ្ឍន៍ និងសប្តាហ៍នៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមអន្តរជាតិ។
៣. គោលដៅចម្បង
មហាសន្និបាតឆ្នាំនេះបន្តផ្តោតសំខាន់លើការស្ដារឡើងវិញនូវពហុភាគីនិយម (Multilateralism) ការស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះភូមិសាស្ត្រនយោបាយពិភពលោក ការកសាងសន្តិភាព សមភាពយេនឌ័រ និងការធានាថាគ្មានប្រទេសណាម្នាក់ត្រូវគេទុកចោលឡើយ ចំពោះមុខបញ្ហាប្រឈមជាសាកលបច្ចុប្បន្ន។
តើតំណាងប្រទេសថៃ និង ត្រៀមរៀបចំឯកសារអ្វីខ្លះ ដើម្បីតប ត ជាមួយ កម្ពូជា ដែលចោទថា ថៃ ឈ្លានពានកម្ពុជានៅក្នុង មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ សម័យប្រជុំលើកទី៨១ (UNGA 81) ?
ជាទូទៅ នៅក្នុងវេទិកាអន្តរជាតិធំៗដូចជាមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNGA) ប្រសិនបើមានការចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកជុំវិញបញ្ហាអធិបតេយ្យភាព ឬការប៉ះទង្គិចតាមព្រំដែន ភាគីថៃ (ក៏ដូចជាបណ្តាប្រទេសដទៃទៀតដែរ) តែងតែរៀបចំ និងចងក្រងនូវ ឯកសារផ្លូវការ និងគតិយុត្តិអន្តរជាតិ យ៉ាងហ្មត់ចត់ ដើម្បីឆ្លើយតប និងការពារជំហររបស់ខ្លួន។
ផ្អែកលើការអនុវត្តការទូតអន្តរជាតិ និងកិច្ចការព្រំដែនកន្លងមក ភាគីថៃតែងតែត្រៀមរៀបចំឯកសារសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
១. ឯកសារគតិយុត្តិ និងផែនទីអន្តរជាតិ (Legal & Cartographic Documents)
ផែនទីខ្នាតផ្សេងៗ និងសន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ៖ ថៃតែងតែយកសន្ធិសញ្ញា និងពិស្តារសន្និសីទ ឬខុទ្ទកាល័យរវាងរដ្ឋាភិបាលសៀម និងអាណានិគមបារាំង (ក្នុងសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រ) ព្រមទាំងផែនទីខ្នាតផ្សេងៗ (ជាពិសេសផែនទីដែលថៃយល់ថា ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិនិងមិនលំអៀង) ដើម្បីមកបកស្រាយតបចំពោះការចោទប្រកាន់រឿងការឈ្លានពានទឹកដី។
ឯកសារយោងលើច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ (UNCLOS) និងកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគី៖ ក្នុងករណីមានបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងដែនទឹក ឬតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា (OCA) ថៃតែងតែយកទឡ្ហីករណ៍ផ្អែកលើអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រឆ្នាំ ១៩៨២ (UNCLOS) និងកិច្ចព្រមព្រៀង ឬកំណត់ហេតុនៃការចរចាអតីតកាលមកបង្ហាញ។
២. ឯកសារស្ដីពីយន្តការទ្វេភាគី និងកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់ (Bilateral Mechanisms)
កំណត់ហេតុការណ៍ និងអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា (MoU): ថៃมักបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ខ្លួនចំពោះការដោះស្រាយបញ្ហាដោយសន្តិវិធី តាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីដែលមានស្រាប់ ដូចជាគណៈកម្មាធិការព្រំដែន المشترك (JBC) ឬការចរចាដោយផ្ទាល់ ជាជាងការយកបញ្ហាតវ៉ាទៅជជែកគ្នាក្នុងវេទិកាពហុភាគីសុទ្ធសាធ។
កំណត់តវ៉ាផ្លូវការ (Diplomatic Notes): ឯកសារឆ្លើយឆ្លងការទូតផ្លូវការ (Diplomatic Notes) ដែលក្រសួងការបរទេសថៃបានផ្ញើទៅភាគីកម្ពស់ ឬដាក់ជូនអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីកត់ត្រាទុកនូវជំហរ ការបដិសេធ ឬការពន្យល់បំភ្លឺរបស់ថៃជុំវិញឧប្បត្តិហេតុណាមួយ។
៣. ឯកសារបដិសេធ និងកំណត់ត្រាបង្ហាញការពិត (Fact Sheets & Official Rebuttals)
សេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការរបស់ក្រសួងការបរទេសថៃ៖ ក្រុមការងារការទូតរបស់ថៃ (រួមទាំងគណៈប្រតិភូប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ) តែងរៀបចំឯកសារបំភ្លឺសង្ខេប (Fact Sheet) ដើម្បីแจกចាយដល់បណ្តាប្រទេសសមាជិក អុិនស៊ែរ ឬឆ្លើយតបភ្លាមៗ (Right of Reply) ទៅនឹងសុន្ទរកថារបស់កម្ពុជា នៅពេលដែលយន្តការសិទ្ធិឆ្លើយតបរបស់មហាសន្និបាតមកដល់។
របាយការណ៍បច្ចេកទេស និងស្ថានភាពមនុស្សធម៌ (បើមាន)៖ ក្នុងករណីមានបញ្ហាប៉ះទង្គិច ឬបញ្ហាជនភៀសសឹក ថៃតែងភ្ជាប់មកជាមួយនូវទិន្នន័យស្ថិតិ របាយការណ៍ពីកងទ័ព ឬស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីបង្ហាញថាភាគីខ្លួនក៏បានគោរពច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ និងការពារអធិបតេយ្យភាពក្នុងដែនកំណត់របស់ខ្លួនផងដែរ។
