ចេញផ្សាយលើកទី ១ ថ្ងៃទី ១៨ មិថុនា ២០១២ Thailand Cluster bomb សង្រ្គាម ព្រំដែន កម្ពុជា ថៃ'.គ្រាដែលកងទ័ពថៃ ប្រើកាំភ្លើងធំធុន ១៥៥ មម ផលិត ដោយក្រុមហ៊ុនបារាំង អាហ្រ្វិកខាងត្បូង បាញ់គ្រាប់ ១៥៥ មម ជាប្រភេទគ្រាប់បែកចង្រ្កោម ចូលតំបន់ ប្រាសាទ ព្រះវិហារ និង តំបន់ក្បែរខាង។ ការបាញ់ មានចម្ងាយ ៣០ គម កំពស់គ្រាប់ផ្ទុះ លើអាកាស ២០០ មែត្រ បង្កើតជា អំបែងគ្រាប់គ្រាប់បែក ចង្រ្កោមប្រឆាំង មនុស្ស ឬ ប្រឆាំង ថ្មើរជើង Anti Infantry force.
24/12/2025 Neth Pheaktra · នេះគឺជាគ្រាប់បែកចង្កោម M46 ដែលយោធាថៃប្រើប្រាស់មកលើកម្ពុជាក្នុងសកម្មភាពឈ្លានពានប្រដាប់របស់ខ្លួនមកលើអធុបតេយ្យនិងបូរណភាពដែនដីកម្ពុជា។ វាមិនមែនគ្រាន់តែជាអាវុធនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាអន្ទាក់សម្រាប់ជនស៊ីវិល។ គ្រាប់ប្រភេទនេះងាយនឹងផ្ទុះ។ ការប៉ះស្រាលៗ រំញ័រតិចតួច ការចង់ដឹង កាេចង់ឃើញរបស់កុមារ ឧបករណ៍របស់កសិករនៅក្នុងដី មួយណាក៏អាចបង្កឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតផងដែរ។ គ្រាប់ទាំងនេះខ្ចាត់ខ្ចាយពាសពេញដីរបស់យើង - កសិដ្ឋានរបស់យើង ព្រៃរបស់យើង ភូមិរបស់យើង - ហើយនៅទីនោះជាយូរបន្ទាប់ពីការបាញ់ផ្លោងរួច។ មើលមិនឃើញ គ្មានស្លាកស្នាម និងនៅរង់ចាំមនុស្សស សត្វ។ សម្រាប់កសិករកម្ពុជា វាមានន័យថាជាការភ័យខ្លាចជាប្រចាំថ្ងៃដោយគ្រាន់តែចង់ចិញ្ចឹមគ្រួសាររបស់ខ្លួន។ សម្រាប់កុមារកម្ពុជា វាគឺជាឃាតកដែលបន្លំខ្លួនជាប្រដាប់លេង ឬជាសំណល់ធម្មតា។ វាមិនមែនជាការការពារទេ។ វាមិនមែនជាឧបទ្ទវហេតុទេ។ វាគឺជាការគំរាមកំហែងដល់ផ្ទៃដី និងជីវិតរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា។ កម្ពុជាស្គាល់អាវុធទាំងនេះ។ យើងធ្លាប់រងទុក្ខពីពួកវាពីមុនមក។ យើងដឹងច្បាស់ពីអ្វីដែលពួកគេធ្វើ ហើយយើងដឹងថាអ្នកណាជាអ្នករងគ្រោះ - ជនស៊ីវិលស្លូតត្រង់ សម្រាប់ឆ្នាំខាងមុខ។ ការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកចង្កោមមិនមែនគ្រាន់តែជាការវាយប្រហារនៅថ្ងៃនេះទេ។ វាគឺជា ការវាយប្រហារទៅលើអនាគតរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ពិភពលោកត្រូវតែឃើញរឿងនេះ ហើយមិនត្រូវនៅស្ងៀមឡើយ។ ប្រភពអាជ្ញាធរមីន
ការចេញផ្សាយលើទី ២ នេះ គឺជាការកែសម្រួល ដោយសារ មានការវិវត្តន៍ វិស្វកម្មយោធាក្នងសង្រ្គាម អ៊ុយក្រែន រុស្សី ដែល ជះឥទ្ធិពល ដលបច្ចេកវិជ្ជាយោធា ឬ វិស្វកម្មយោធាទូទាំងសកលលោក ដុចជា ពេលនេះ កងទ័ព អ៊ុយក្រែន កំពុង បញ្ជាទិញ ឬ ស្នើរសុំជំនួយ គ្រាប់បែកចង្រ្កោមធុន MK-20 ពី សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បី មក វាយបក លើកងទ័ពរុស្សី ដែលកំពុង ប្រើដ្រូន វាយប្រហារ កងរថក្រោះ អ៊ុយក្រែន។ គ្រាប់បែកចង្រ្កោមធុន MK-20 មានទំងន់ ២៣០ គក ដែលទាមទារ ការដឹកជញ្ជូនតាម យន្តហោះប្រតិកម្ម ចុះហេតុអ្វី អ៊ុយក្រែន បញ្ជាទិញ គ្រាប់បែកធុននេះ?ហេតុអ្វី សហរដ្ឋអាមេរិក បដិសេធក្នុងការបញ្ជូនឲ្យ អ៊ុយក្រែន?
ប្រភេទ គ្រាប់បែក ចង្គោម Cluster Bomb ប្រើប្រាស់ដោយកងទ៍ពថៃខែធ្នូ ២០២៥ ប្រឆាំងកម្ពុជា
ទាក់ទងបញ្ហាមានការប្រឆាំង រឿងដែល ទ័ពអាមេរិក បញ្ជូនគ្រាប់បែកចង្កោមឲ្យ អ៊ុយក្រែន ថាជារឿងខុសច្បាប់ផង ជារឿងដែលនាំឲ្យ អ៊ុយក្រែនជួបវិបត្តិក្នុងការដោះគ្រាប់មីនផងនោះ យើងសួមលើកយកការវិភាគ មួយជាសច្ចៈភាព ដែនថា អាមេរិក អ៊ុយក្រែន រុស្សី មិនមែនជា ហត្ថលេខីនៃ សន្ធិសញ្ញា Cluster Bomb ឡើយ។ ខាង អ៊ុយក្រែន គេបានលើកឡើងរឿងដែលថា រុស្សី ប្រើប្រាស់ គ្រាប់បែកចង្កោម ធុន Smerch 30 or BM-27 ហេតុអ្វី អន្តរជាតិមិន ហាមឃាត់? ចំណែក អ៊ុយក្រែន ប្រើប្រាស់ គ្រាប់បែក បង្កោមធុន MIMARS របស់ អាមេរិកដែរ ហេតុអ្វី អន្តរជាតិ មិនស្រែក ហាមឃាត់? បើយោងតា Kyiv Post គេផ្សាយថា គ្រាប់បែក គ្រាប់បែកចង្កោម HIMARS តម្លៃ ៨០,០០០ ដុល្លា/គ្រាប់ ដែលតម្លៃធម្មតា គឺ ១១០,០០០ ដុល្លា/គ្រាប់ គឺជាតម្លៃខ្ពស ខណៈគ្រាប់បែកចង្កោមធម្មតា ធុន ១៥៥ មម តម្លៃ ត្រឹមតែ ៥០០ ដុល្លា ទៅ ៣០០០ ដុល្លា/គ្រាប់។ នេះជា មូលហេតុ ដែល អ៊ុយក្រែន បញ្ជាទិញ គ្រាប់បែក ចង្កោម ៕
យោងតាមអ្នកជំនាញផ្នែកយោធា និង ភស្តុតាងនានា តាម ប្រភពចារកម្មចំហរ គឺ អ៊ុយក្រែន មានបំណង ប្រើប្រាស់ កែច្នៃ គ្រាប់បែកចង្រ្កោម Cluster Bomb មកជា គ្រាប់់បែក អចង្រ្កោមវិញ Individual គឺ ដោះបំបែក មកធ្វើជា គ្រាប់បែក នីមួយៗ ដោយ គ្រាប់បែកធំ មាន ២៤៧ គ្រាប់បែកតូចៗ ដែល ក្នុង ១ គ្រាប់ មានទំងន់ ០.៦ គក (600 g) ដែល សមស្រប សម្រាប់បំពាក់ ជាមួយ ដ្រូនតូច ៗក្នុងការ វាយប្រហារទំលាក់ លើរថក្រោះរុស្សី ដោយកន្លង ការវាយប្រហារ មិនសូវ មានប្រសិទ្ធិភាព ព្រោះប្រើគ្រាប់បែកធុន 40 mm ដែល មានទងន់ ៣៧០ គ្រាម ( 370 g) ។
អ៊ុយក្រែន៖ កងទ័ពអាមេរិក យល់ព្រម លក់គ្រាប់បែកចង្កោមឲ្យកងទ័ពអ៊ុយក្រែន។ គ្រាប់បែកចង្កោម The Cluster Bomb ត្រូវបាន UN ឬ យូនីហ្សែវ UNICEF ហាមឃាត់ ព្រោះមានគ្រាប់បែកតូចៗ ស្អាតចម្រុះពណ៍ ដែលនាំឲ្យក្មេងមានគ្រោះថ្នាក់ ចុះហេតុអី អាមេរិក មិនគោរពច្បាប់សង្រ្គាម ? តាមអ្នកជំនាញផ្នែកយោធាអាមេរិក វិភាគដឹងការពិតថា អ៊ុយក្រែន មានបំណង ទិញ យកមក ដោះយកគ្រាបបែក ២៤៧ គ្រាប់/ គ្រាប់បែកធំ ដើម្បី បំពាក់ជាមួយ ដ្រូន វាយប្រហារ រថក្រោះ រថពាសដែករុស្សី ដែលមានតម្លៃថោក គឺ ១ គ្រាប់បែក/ រថក្រោះ !! ៕
HENG Ratana
ការដោះស្រាយវិបត្តិសំណល់គ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌសង្គ្រាមសៀមឈ្លានពានក្នុងរយៈពេល៦ខែ(មករា-មិថុនា ឆ្នាំ២០២៦)នេះអង្គភាពCMAC បានសម្រេចលទ្ធផលគួរឱ្យកត់សំគាល់ដូចខាងក្រោម៖
១. ការងារផ្សព្វផ្សាយអប់រំយល់ដឹងពីគ្រោះថ្នាក់ដោយសារគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះតាមក្រុមគោលដៅបានចំនួន ១៤.៤៧៧លើក មានប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមសរុបចំនួន១.៣៧៤.៨៨៧៧នាក់។
២. ការងារស្រាវជ្រាវព័ត៌មានសំណល់យុទ្ធភណ្ឌសង្គ្រាមសៀមឈ្លានពាន៖ អង្គភាពCMAC បានដំណេីរការស្រាវជ្រាវព័ត៌មានតំបន់រងផលប៉ះពាល់ដោយសារសង្គ្រាមសៀមឈ្លានពាននៅតាមបណ្តាខេត្តទាំង៧ រួមមាន ខេត្តព្រះវិហារ ឧត្តរមានជ័យ បន្ទាយមានជ័យ បាត់ដំបង ពោធិ៍សាត់ សៀមរាប និងកោះកុង ក្នុង២២ស្រុក ស្មេីនឹង៦០ឃុំ/សង្កាត់ ស្មេីនឹង៣៣៥ភូមិ ដោយកំណត់ត្រាលទ្ធផលដូចខាងក្រោម៖
* ទីតាំងទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួន ២៦៥ ពហុកោណ ស្មេីនឹងផ្ទៃដីរងផលប៉ះពាល់ចំនួន ៤.៨២៩ហិកតា
* ទីតាំងគ្រាប់បែកចង្កោមចំនួន៣.៨៥៨ ពហុកោណ ស្មេីនឹងផ្ទៃដីរងផលប៉ះពាល់ចំនួន ២៦២.៥០៦ហិកតា តាមការប៉ាន់ស្មានអាចទាហានសៀមបាញ់គ្រាប់បែកចង្កោមប្រភេទគ្រាប់១៥៥មមចំនួនប្រមាណ១២០.០០០ទៅ១៣០.០០០គ្រាប់ និងមានកូនគ្រាប់បែកចង្កោមប្រភេទM42,M46 និងM85 ប្រមាណ៦លានទៅ៧លានគ្រាប់ ហេីយអាចមានកម្រិតមិនផ្ទុះ (failure rate)ប្រមាណ២៥%ទៅ៣០% ។
* ទីតាំងគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះប្រភេទផ្សេងៗទៀតមានចំនួន១.៤០១ ពហុកោណ មានផ្ទៃដីរងផលប៉ះពាល់ចំនួន១១៩.៨៧០ហិកតា
សរុបរួម៖ មានចំនួន៥.៣៤៨ ទីតាំង(ពហុកោណ)ស្មេីនឹង៣៨៧.២០៦ហិកតា (ឬ៣.៨៧២គីឡូម៉ែត្រការេ) ជាមួយកំណត់រកឃេីញភស្តុតាងជាក់ស្តែងជាង១៨.៥០០ ភស្តុតាង។
សំគាល់៖ ភូមិសាស្ត្រមិនទាន់អាចស្រាវជ្រាវព័ត៌មានវាយតម្លៃតំបន់ផ្ទៃដីរងផលប៉ះពាល់បានមានចំនួន១៤ភូមិនិងតំបន់សមរភូមិជួរមុខតាមខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនទាំងស្រុង។
៣. ការបោសម្អាតរំដោះផ្ទៃដីអាទិភាពសម្រាប់គាំទ្រជនភៀសសឹកវិលត្រឡប់ទៅលំនៅដ្ឋានវិញបានចំនួន៥.៩១១ខ្នងផ្ទះ ស្មើនឹងផ្ទៃដីប្រមាណជិត១.៤៥៥ហិកតា តំបន់ផ្ទៃដីសាលារៀនចំនួន៨៧ខ្នង មណ្ឌលសុខភាពស្មើនឹងផ្ទៃដី១៥៤ហិកតា តំបន់មណ្ឌលសុខភាពចំនួន២០ទីតាំង វត្តអារាមមានចំនួន៦វត្ត និងហេដ្ឋានរចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗចំនួន១១៤ទីតាំង។
* បានរុករកឃេីញនិងកម្ទេចចោលគ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌគ្រប់ប្រភេទចំនួនជាង៨.៤០០គ្រាប់ ដែលក្នុងចំនួននេះមានគ្រាប់បែកចង្កោមចំនួន៤.៤៣៦គ្រាប់។
Addressing the Crisis of Explosive Remnants of War (ERW) from the Thai Aggression: CMAC Achievements for the First semester (January–June 2026) as follows:
1. Mine Risk Education (MRE)Sessions: conducted 14,477 awareness seassions delivered to targeted groups.Total participants: 1,374,887 local citizens reached.
2. ERW Information baseline Survey: CMAC conducted baseline surveys in war-affected zones across 7 provinces (Preah Vihear, Oddar Meanchey, Banteay Meanchey, Battambang, Pursat, Siem Reap, and Koh Kong), covering 22 districts, 60 communes, and 335 villages. The recorded findings included:
- Bomb Strike Sites: 265 polygons and strikes, covering an affected area around 4,829 hectares.
- Cluster Munition Strike Sites: 3,858 polygons (sites), covering an affected area of 262,506 hectares. Estimates indicates that Thai armed forces fired approximately 120,000 to 130,000 rounds of 155mm cluster artillery shells. These contained roughly 6 to 7 million cluster sub-munitions of M42, M46, and M85 types, with an estimated failure (dud) rate of 25% to 30%.
- Other Thai UXO affected Sites: 1,401 polygons, covering an affected area of 119,870 hectares.
Total Results Baseline survey of Thai ERW: 5,348 locations (polygons), totaling 387,206 hectares or (3,872 square kilometers) with identifications of over 18,500 evidences. Note that this baseline survey of Thai ERW could not yet be completed in 14 villages and the entire frontline combat zones along the Cambodia-Thailand border.
3. Clearing priority areas to support war refugees returning to their homes resulted in clearing land for 5,911 houses, covering nearly 1,455 hectares, 87 school sites, equivalent to 154 hectares, 20 health center locations, 6 monasteries, and 114 other infrastructure locations.Discovered and destroyed over 8,400 pieces of all types of unexploded ordnance (UXO), which included 4,436 cluster munitions.
គ្រាប់បែក MK 84 (Mark 84) មិនមែនជាគ្រាប់បែកចង្កោម (Cluster Bomb) ទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា គ្រាប់បែកទម្លាក់ពីលើអាកាសប្រភេទអានុភាពបំផ្លាញទូទៅ (General-Purpose High-Explosive Bomb) ទម្ងន់ ២០០០ផោន (ប្រមាណ ៩០៧ គីឡូក្រាម) ដែលជាគ្រាប់ធំជាងគេបង្អស់ក្នុងគ្រួសារ MK-80។ចំពោះវិសាលភាពនៃការបំផ្លាញ និងរង្វង់គ្រោះថ្នាក់ (Blast & Lethal Radius) របស់គ្រាប់បែក MK 1 គ្រាប់ យោងតាមទិន្នន័យយោធា៖រង្វង់អន្តរាយដល់ជីវិតមនុស្ស (Lethal Radius): មានรัศមីប្រហែល ៣៦០ ទៅ ៤០០ ម៉ែត្រ ពីចំណុចធ្លាក់។ ប្រសិនបើគណនាតាមផ្ទៃក្រឡារង្វង់គំរូ (Area = $\pi r^2$) ផ្ទៃដីរងគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតគឺប្រហែល ៤០ ទៅ ៥០ ហិចតា។ រង្វង់ខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរដល់សំណង់ និងរបួសធ្ងន់ (Severe Damage Radius): រលកបោកទង្គិចអាចแผ่ទៅដល់ ៨០០ ម៉ែត្រ ដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីប្រហែល ២០១ ហិចតា។រណ្តៅផ្ទុះ (Crater): បង្កើតបានរណ្តៅជម្រៅប្រហែល ១១ ហ្វីត (៣.៤ ម៉ែត្រ) និងទទឹងប្រហែល ៥០ ហ្វីត (១៥ ម៉ែត្រ) អាស្រ័យលើប្រភេទដី និងកម្ពស់នៃការទម្លាក់។
ស្រដៀងគ្នានឹងគ្រាប់បែក MK 84 ដែរ គ្រាប់បែក MK 82 ក៏មិនមែនជាគ្រាប់បែកចង្កោមនោះឡើយ វាគឺជា គ្រាប់បែកទម្លាក់ពីលើអាកាសប្រភេទអានុភាពបំផ្លាញទូទៅ (General-Purpose High-Explosive Bomb) ទម្ងន់ ៥០០ ផោន (ប្រមាណ ២៣០ ទៅ ២៤១ គីឡូក្រាម) ដែលផ្ទុកសារធាតុផ្ទុះ Tritonal ប្រហែល ៨៧ គីឡូក្រាម។
ចំពោះវិសាលភាពនៃការបំផ្លាញ និងរង្វង់គ្រោះថ្នាក់ (Blast & Lethal Radius) របស់គ្រាប់បែក MK 82 ចំនួន ១ គ្រាប់៖
រង្វង់អន្តរាយដល់ជីវិតមនុស្ស (Lethal Radius): មានรัศមីប្រហែល ៨០ ទៅ ១០០ ម៉ែត្រ ពីចំណុចធ្លាក់ ដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីប្រហែល ២ ទៅ ៣ ហិចតា។
រង្វង់ខូចខាត និងរបួសធ្ងន់ (Severe Damage/Injury Radius): រលកបោកទង្គិចអាចแผ่រាលដាលដល់កាំប្រហែល ២៥០ ទៅ ៣០០ ម៉ែត្រ (គណនាតាមផ្ទៃក្រឡារង្វង់ គឺប្រហែល ២០ ទៅ ២៨ ហិចតា ដែលសំណង់អគារស្រាលៗអាចរងការខូចខាត និងមនុស្សអាចរងរបួសធ្ងន់ពីសម្ពាធខ្យល់ ឬបំណែកដែក)។
រណ្តៅផ្ទុះ (Crater): បង្កើតបានរណ្តៅជម្រៅប្រហែល ៤ ទៅ ៥ ហ្វីត និងទទឹងប្រហែល ២០ ហ្វីត អាស្រ័យលើប្រភេទដី។
ចុះតើគ្រាប់បែក MK លេខប៉ុន្មាន ដែលលោកគិតថាជា គ្រាប់បែកចង្កោម មានផ្ទុកគ្រាប់បែកតូច bomlets?
នៅក្នុងប្រព័ន្ធគ្រាប់បែករបស់យោធាអាមេរិក (Mark Series) គ្រាប់បែកដែលត្រូវបានចាត់ទុកជា គ្រាប់បែកចង្កោម (Cluster Bomb) និងមានផ្ទុកគ្រាប់បែកតូចៗ (Bomblets) ខាងក្នុងនោះ គឺ MK 20 (ដែលគេស្គាល់ទូទៅថា Rockeye II)។
លក្ខណៈសម្បត្តិរបស់ MK 20 Rockeye៖ CAT-UXO
ផ្ទុកគ្រាប់តូចៗ៖ វាផ្ទុកគ្រាប់បែកកنیតូចប្រភេទប្រឆាំងរថក្រោះ (HEAT bomblets) ចំនួន ២៤៧ គ្រាប់ (ដែលហៅថា MK 118 submunitions) នៅខាងក្នុងតួខ្លួនរបស់វា។
យន្តការផ្ទុះ៖ នៅពេលដែលវាត្រូវទម្លាក់ពីលើយន្តហោះ ឧបករណ៍កំណត់ពេលនឹងបញ្ឆេះគ្រាប់រំសេវរាងជាបន្ទាត់នៅតាមបណ្តោយតួគ្រាប់ បើកសំបកវាជា ៤ ចែកចេញពីគ្នា ដើម្បីព្រួស ឬបាចគ្រាប់តូចៗទាំង ២៤៧ នោះឱ្យធ្លាក់ចុះមកក្រោម ដើម្បីបំផ្លាញគោលដៅជាទ្រង់ទ្រាយធំ (ជាពិសេសលើកងទ័ពជើងគោក និងយានយន្តห្មោះដែក)។
ចុះក្នុងសង្រ្គាមព្រំដែនកម្ពុជាថៃ តើកងទ័ពថៃ ប្រើគ្រាប់បែកធុនអ្វីខ្លះ?
ក្នុងជម្លោះ និងការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមបន្ទាត់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ កងទ័ពថៃបានប្រើប្រាស់គ្រាប់បែក និងអាវុធធុនធ្ងន់ជាច្រើនប្រភេទ ទាំងគ្រាប់បែកទម្លាក់ពីលើអាកាស គ្រាប់កាំភ្លើងធំ និងគ្រាប់មី៉ុយល៍ (គ្រាប់បែកចង្កោម)។ ប្រភេទគ្រាប់បែក និងអាវុធសំខាន់ៗដែលត្រូវបានកត់ត្រាមាន៖
១. គ្រាប់បែកទម្លាក់ពីយន្តហោះចម្បាំង (Airstike Bombs)
យន្តហោះចម្បាំង F-16: กองทัพอากาศไทย (កងទ័ពអាកាសថៃ) បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 ដើម្បីទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រពៃណីបំផ្លាញទូទៅ (General-Purpose Bombs) លើគោលដៅយោធា និងទីតាំងផ្សេងៗនៅតាមតំបន់ព្រំដែន។
២. គ្រាប់បែកចង្កោម (Cluster Munitions / DPICM) គ្រាប់កាំភ្លើងធំផ្ទុកគ្រាប់បែកចង្កោម៖ ភាគីថៃធ្លាប់បានប្រើប្រាស់គ្រាប់កាំភ្លើងធំប្រភេទ 155មីលីម៉ែត្រ ដែលបំពាក់នូវគ្រាប់តូចៗប្រភេទ DPICM (Dual-Purpose Improved Conventional Munition) ដូចជាគ្រាប់ម៉ូដែល M42 និង M46។ គ្រាប់ប្រភេទនេះពេលបាញ់ធ្លាក់មក វាផ្ទុះបែកជាគ្រាប់មីនតូចៗរាប់សិបគ្រាប់ខ្ចាត់ខ្ចាយលើផ្ទៃដីទូលាយ ដែលអង្គការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ និងមជ្ឈដ្ឋាននានាធ្លាប់បានធ្វើការប្រកាសនិងទាមទារបញ្ឈប់ ព្រោះវាបង្កគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំងដល់ជនស៊ីវិលទាំងក្នុង និងក្រោយពេលច្បាំង (យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ ឬ UXOs)។
៣. គ្រាប់កាំភ្លើងធំ និងគ្រាប់មី៉ុយល៍កងទ័ពជើងគោក (Artillery Shells)
កាំភ្លើងធំ 105មីលីម៉ែត្រ និង 130មីលីម៉ែត្រ៖ ត្រូវ បានប្រើប្រាស់យ៉ាងសកម្មក្នុងការបាញ់ផ្លោងទ្រង់ទ្រាយធំទៅវិញទៅមកតាមបន្ទាត់ព្រំដែនជុំវិញតំបន់ប្រសាទព្រះវិហារ តាមាន់ និងតាក្របី។ ប្រព័ន្ធគ្រាប់រ៉ុក្កែត និងអាវុធគាំទ្រកងទ័ពជើងគោកផ្សេងទៀត ស្របតាមស្ថានភាពនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមសមរភូមិជួរមុខ។
ចុះហេតុអ្វីបានជា CMAC កម្ពូជា រកឃើញ គ្រាប់បែកធុន MK ជាច្រើននៅតាមព្រំដែន រួមទាំងគ្រាប់បែកចង្កោមដែរ?
មូលហេតុដែលមជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពកំចាត់មីនកម្ពុជា (CMAC) រកឃើញគ្រាប់បែកធុន MK និងគ្រាប់បែកចង្កោម (Cluster Munitions) ជាច្រើននៅតាមតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺបណ្តាលមកពីកត្តាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងស្ថានភាពនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធពីអតីតកាល៖
១. មរតកនៃសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន និងសង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា (ទសវត្សរ៍ ១៩៦០ ដល់ ១៩៩០)
ការទម្លាក់ទ្រង់ទ្រាយធំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក៖ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម និងសង្គ្រាមរវាងរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋខ្មែរនិងកងកម្លាំងផ្សេងៗនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦0 និង ១៩៧0 កងទ័ពអាកាសអាមេរិកបានធ្វើការទម្លាក់គ្រាប់បែកជាច្រើនប្រភេទ រួមទាំងគ្រាប់បែកក្នុងគ្រួសារ MK (Mark Series) ដូចជា MK 82 និង MK 84 ព្រមទាំងគ្រាប់បែកចង្កោម (CBU - Cluster Bomb Units) យ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ដើម្បីកម្ចាត់មូលដ្ឋានទ័ព និងខ្សែបញ្ជូនស្បៀងអាហារនៅតាមបន្ទាត់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ និងតំបន់ព្រំដែនផ្សេងទៀត។ យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកចង្កោម៖ គ្រាប់បែកចង្កោមត្រូវបានទម្លាក់ពីលើអាកាសយ៉ាងច្រើន ដើម្បីវាយប្រហារកងទ័ពជើងគោក ដែលបន្សល់ទុកនូវគ្រាប់តូចៗ (Submunitions / Bomblets) មិនទាន់ផ្ទុះរាប់លានគ្រាប់កប់ក្នុងដី។
២. សង្គ្រាមរ៉ាំរ៉ៃក្នុងស្រុក និងជម្លោះព្រំដែនសម័យទំនើប
សមរភូមិសម័យខ្មែរក្រហម និងក្រោយឆ្នាំ ១៩៧៩៖ មិនត្រឹមតែសម័យសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិននោះទេ ទីតាំងតាមបន្ទាត់ព្រំដែន ជាពិសេសតំបន់ភ្នំដងរែក និងតំបន់ព្រំដែនភាគខាងលិចនិងខាងជើង ក៏ជាសមរភូមិដ៏ស្ុះស្ញាញក្នុងសង្គ្រាមរវាងកងទ័ពរដ្ឋាភិបាល និងកងកម្លាំងខ្មែរក្រហម ដែលភាគីនីមួយៗបានប្រើប្រាស់អាវុធធុនធ្ងន់ និងគ្រាប់បែកផ្សេងៗយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែន (កម្ពុជា-ថៃ ២០០៨-២០១១): ក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធជុំវិញតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់ជុំវិញនោះ កងកម្លាំងថៃបានប្រើប្រាស់គ្រាប់កាំភ្លើងធំ និងគ្រាប់មីុយល៍ផ្ទុកគ្រាប់បែកចង្កោម (DPICM) បាញ់ចូលមកក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យមានការរកឃើញគ្រាប់បែកចង្កោមថ្មីៗបន្ថែមទៀតពីសំណាក់ក្រុមបោសសម្អាតមីនរបស់ CMAC ។
៣. អត្រាមិនទាន់ផ្ទុះខ្ពស់ (Dud Rate) របស់គ្រាប់បែកចង្កោម
គ្រាប់បែកចង្កោមពេលវាបែកជាគ្រាប់តូចៗរាប់រយគ្រាប់ធ្លាក់ចុះមកក្រោម ភាគរយនៃការមិនផ្ទុះភ្លាមៗ (Dud Rate) មានកម្រិតខ្ពស់រហូតដល់ ១០% ទៅ ៣០%។ គ្រាប់តូចៗទាំងនេះ (ឧទាហរណ៍ គ្រាប់ប្រភេទ M42 ឬ M46) បានកប់ក្នុងដី ជាប់តាមដើមឈើ ឬស្ថិតក្នុងសភាពត្រៀមផ្ទុះជានិច្ច ដែលធ្វើឱ្យក្រុមការងារ CMAC រកឃើញជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងពេលចុះបោសសម្អាតផ្ទៃដីចម្បាំង និងតំបន់ដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មនៅតាមព្រំដែនសព្វថ្ងៃ។
ផ្អែកលើរូបភាពនេះ គ្រាប់បែកដែលត្រូវបានរកឃើញ និងដកហូតដោយកម្លាំងជំនាញគឺ គ្រាប់បែកទម្លាក់ពីលើអាកាសខ្នាតធំប្រភេទ MK 84 (Mark 84 General-Purpose Bomb) ដែលមានទម្ងន់ប្រហែល ២,០០០ ផោន (ប្រមាណ ៩០៧ គីឡូក្រាម)។ យើងអាចសង្កេតឃើញពីទំហំដ៏ធំសម្បើមរបស់វាបើធៀបនឹងមនុស្សដែលកំពុងប្រតិបត្តិការផ្ទាល់នៅនឹងកន្លែង ដែលជាធម្មតាគ្រាប់ធុននេះមានប្រវែងជាង ៣ ម៉ែត្រ និងផ្ទុកសារធាតុផ្ទុះទម្ងន់ប្រហែល ៤២៨ គីឡូក្រាមនៅខាងក្នុង ដែលតម្រូវឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់បំផុត និងប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសជំនាញក្នុងការទាញយក និងបំផ្លាញចោល។
សូមគូសរូបភាព ទំហំ 900px X 1200px អំពី វិសាលភាពនៃការបំផ្លាញ និងរង្វង់គ្រោះថ្នាក់ (Blast & Lethal Radius) របស់គ្រាប់បែក MK 82 ចំនួន ១ គ្រាប់ ធៀបជាមួយ គ្រាប់បែកធុន MK 84 ចំនួន ១ គ្រាប់ដូចគ្នា។
សព្វថ្ងៃនេះ គ្រាប់បែកក្នុងគ្រួសារ MK (Mark Series) ដូចជា MK 82 និង MK 84 ត្រូវបានគេយកមក បំលែង និងអភិវឌ្ឍជាប្រព័ន្ធគ្រាប់បែកឆ្លាតវៃ (Smart Bombs) យ៉ាងទូលំទូលាយ ប៉ុន្តែ មិនត្រូវបានបំលែងទៅជាគ្រាប់បែកចង្កោម (Cluster Bombs) នោះឡើយ។
ខាងក្រោមនេះជាការពន្យល់លម្អិត៖
១. ការបំលែងទៅជា Smart Bombs (គ្រាប់បែកឆ្លាតវៃ)
យោធាជាច្រើនប្រទេស (ជាពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្ត) បានយកតួខ្លួនគ្រាប់បែក MK 82 និង MK 84 មកបំពាក់បន្ថែមនូវ ชุดឧបករណ៍នាំផ្លូវ (Guidance Kits) និងព្រុយបញ្ជា ដើម្បីប្តូរពីគ្រាប់បែកធម្មតាដែលទម្លាក់ត្រូវគោលដៅតាមយថាហេតុ (Dumb Bombs) ឱ្យទៅជា គ្រាប់បែក מנָឞ្ដ (Precision-Guided Munitions - PGMs) ដែលមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់៖
JDAM (Joint Direct Attack Munition): ជាបច្ចេកវិទ្យាដ៏ពេញនិយមបំផុត ដោយគេយកកញ្ចប់ឧបករណ៍បញ្ជាផ្កាយរណប GPS/Inertial Navigation មកបំពាក់លើ MK 82 (ទម្ងន់ ៥០០ ផោន) និង MK 84 (ទម្ងន់ ២០០០ ផោន) ដើម្បីឱ្យវាអាចទម្លាក់ចំគោលដៅយ៉ាងជាក់លាក់ ទោះបីជាស្ថិតក្នុងអាកាសធាតុក៏ដោយ។
Paveway Series: ការបំពាក់គ្រាប់បែក MK ជាមួយនឹងប្រព័ន្ធកាំរស្មីឡាស៊ឺ (Laser-Guided) ដើម្បីវាយប្រហារគោលដៅផ្លាស់ទី ឬគោលដៅយោធាដែលត្រូវការភាពជាក់លាក់ខ្ពស់កម្រិតមីម៉ែត្រ។
២. ហេតុអ្វីមិនបំលែងទៅជា Cluster Bombs (គ្រាប់បែកចង្កោម)?
លក្ខណៈរូបវន្តខុសគ្នា៖ គ្រាប់បែក MK 82 និង MK 84 គឺជាគ្រាប់បែកបំផ្លាញទូទៅ (General-Purpose Bombs) ដែលមានសំបកដែកក្រាស់ និងផ្ទុកសារធាតុផ្ទុះតែមួយដុំនៅខាងក្នុងសម្រាប់បង្កើតរលកបោកទង្គិច និងរណ្តៅធំ។ រីឯគ្រាប់បែកចង្កោម ត្រូវបានផលិតឡើងជាពិសេសក្នុងទម្រង់ជាកុងតឺន័រ ឬសំបកផ្ទុក ដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីបើកបែកលើអាកាស និងបាចគ្រាប់តូចៗ (Submunitions) ច្រើនរយគ្រាប់។
សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ (Convention on Cluster Munitions): ប្រទេសជាង ១០០ ជុំវិញពិភពលោកបានចុះហត្ថលេខាហាមឃាត់ការផលិត ការស្តុកទុក និងការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកចង្កោម ព្រោះវាបន្សល់ទុកគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ (UXOs) សម្លាប់ និងបង្ករបួសស្នាមដល់ជនស៊ីវិលក្រោយសង្គ្រាម។ ដូច្នេះ គេគ្មានគោលនយោបាយយកគ្រាប់បែក MK មកកែច្នៃជាគ្រាប់បែកចង្កោមនោះឡើយ ប៉ុន្តែគេងាកមកប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកឆ្លាតវៃ (Smart Bombs) ដើម្បីកាត់បន្ថយការខូចខាតយថាហេតុដល់ជនស៊ីវិលទៅវិញ។
យោងតាមរូបភាពដែលបានបង្ហាញ មូលហេតុដែលនាំឱ្យខ្ញុំបញ្ជាក់ថា MK 84 មិនមែនជាគ្រាប់បែកចង្កោម គឺដោយសារតែភាពផ្ទុយគ្នាទាំងស្រុងរវាង ចំណងជើងនៃរូបភាព និង រូបកាត់តំណាង (Cutaway illustration) នៃគ្រាប់បែកនៅខាងក្នុង៖
១. ចំណងជើងថាជា «MK 84 CLUSTER BOMB»: អក្សរធំនៅផ្នែកខាងលើបានសរសេរយ៉ាងច្បាស់ថា «គ្រាប់បែកចង្កោម MK 84»។ នេះគឺជាចំណុចដែលធ្វើឱ្យមានការយល់ច្រឡំ ព្រោះឈ្មោះ MK 84 តាមស្តង់ដារយោធា គឺជាគ្រាប់បែកបំផ្លាញទូទៅ (General-Purpose Bomb) ទម្ងន់ ២,០០០ ផោន ដែលមានសំបកដែកក្រាស់ និងផ្ទុកសារធាតុផ្ទុះតែមួយដុំធំ។
២. តួគ្រាប់ពិតប្រាកដដែលបង្ហាញ (Cutaway): រូបកាត់តួគ្រាប់បែកនៅចំកណ្តាលរូបភាព មិនមែនជាតួរបស់គ្រាប់បែក MK 84 នោះទេ។ តួគ្រាប់ដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាព គឺជាកុងតឺន័រផ្ទុកគ្រាប់បែកតូចៗជាច្រើន (Cluster Canister) ដែលត្រូវបានរចនាឡើងជាពិសេសសម្រាប់បើកបែកលើអាកាស ដើម្បីព្រួសគ្រាប់តូចៗទាំងនោះ (Bomblets) ចំនួន ៧០០-៩០០+ គ្រាប់ ដែលមានចែងក្នុងប្រអប់ព័ត៌មាន។ គ្រាប់បែក MK 84 ស្តង់ដារមិនមានផ្ទុកគ្រាប់រងតូចៗរាប់រយគ្រាប់បែបនេះឡើយ។
សរុបសេចក្តីមក រូបភាពនេះមានភាពមិនត្រឹមត្រូវ (inaccurate) ដោយបានយកឈ្មោះគ្រាប់បែក MK 84 ទៅដាក់ពីលើរូបភាពនៃគ្រាប់បែកចង្កោមមួយប្រភេទផ្សេងទៀត។ ដូច្នេះ បើយោងតាមរូបរាងកាត់តួខាងក្នុងដែលជាកុងតឺន័រផ្ទុកគ្រាប់រង វាមិនមែនជាគ្រាប់បែក MK 84 ដែលជាគ្រាប់បែកបំផ្លាញទូទៅនោះទេ។
បាទនេះ ជាមូលហេតុសំខាន់ណាស់ ដែលបរទេសនានា គេមិនព្រមទទួលស្គាល់ថា កងទ័ពថៃ ប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកចង្កោមធុន MK 84 ហ្នឹងទេ ពីព្រោះ ពួកគេមិនដឹងពីកិច្ចការសម្ងាត់កងទ័ព បើសិនជាគេកែច្នៃគ្រាប់បែក improvised រួចទៅប្រាប់មហាជន អីចឹងវាលែងជាកិច្ចការសម្ងាត់កងទ័ព !
ការលើកឡើងនេះប៉ះពាល់ដល់ចំណុចដ៏រសើបមួយស្តីពីភាពខុសគ្នារវាង ស្តង់ដារបច្ចេកទេសយោធាជាផ្លូវការ (Military Standards) និង ការកែច្នៃ ឬការកែប្រែជាក់ស្តែងនៅនឹងកន្លែង (Improvised / Field Modification) ក្នុងសមរភូមិ៖
ស្តង់ដារអន្តរជាតិ និងការកត់ត្រា៖ នៅក្នុងបញ្ជីបច្ចេកទេសយោធាជាផ្លូវការរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងអង្គការណាតូ (NATO) គ្រាប់បែក MK 84 គឺជាគ្រាប់បែកបំផ្លាញទូទៅ (General-Purpose Bomb) ស្តង់ដារ ដែលគ្មានសមាសធាតុជាគ្រាប់បែកចង្កោមនោះឡើយ។ មូលហេតុដែលអង្គការអន្តរជាតិ ឬបរទេសមិនទទួលស្គាល់ថា MK 84 ជាគ្រាប់បែកចង្កោម គឺដោយសារតែការកំណត់ប្រភេទអាវុធ (Classification) ត្រូវផ្អែកលើការរចនា និងប្លង់ផលិតកម្មដើមពីពីរោងចក្រ (OEM Design)។
បញ្ហាកិច្ចការសម្ងាត់ និងការកែច្នៃយោធា៖ ក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាម ឬជម្លោះជាក់ស្តែង កងទ័ពប្រទេសនានាអាចមានការកែច្នៃសម្ភារយោធា ឬបង្កើតគំរូយុទ្ធសាស្ត្រថ្មីៗតាមតម្រូវការសមរភូមិ ដែលជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកជា ព័ត៌មានសម្ងាត់យោធា (Military Classified Information)។ ប្រសិនបើមានការកែច្នៃគ្រាប់បែកណាមួយដោយលួចលាក់ ឬធ្វើឱ្យខុសពីស្តង់ដារដើម ព័ត៌មាននោះពិតជាមិនត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈឡើយ ដើម្បីការពារយុទ្ធសាស្ត្រ និងការរិះគន់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ព្រោះការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកចង្កោមត្រូវបានហាមឃាត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងក្រោមສົនតិសញ្ញាអន្តរជាតិ (Convention on Cluster Munitions)។
ស៊ន សុភក្រ្ត-Sorn Sopheak
CMAC រកឃើញ និងកម្ទេចគ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌរបស់ទាហានថៃឈ្លានពានលើកម្ពុជាជាង ៨ ៤០០ គ្រាប់ ក្នុងរយៈពេល ៦ខែ ដើមឆ្នាំ២០២៦
(ភ្នំពេញ)៖ អង្គភាពសកម្មភាពមីនកម្ពុជា (CMAC) បានបង្ហាញលទ្ធផលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិសំណល់គ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌសង្គ្រាមសៀមឈ្លានពាន សម្រាប់រយៈពេល ៦ ខែ ដើមឆ្នាំ២០២៦ (មករា-មិថុនា)។
លោក ហេង រតនា ប្រតិភូរាជរដ្ឋាភិបាលទទួលបន្ទុកជាអគ្គនាយក CMAC បានបញ្ជាក់ថា អង្គភាពបានសម្រេចការងារជាច្រើន ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពជូនប្រជាពលរដ្ឋ។
ក្នុងរយៈពេលនេះ CMAC បានរៀបចំការងារផ្សព្វផ្សាយអប់រំយល់ដឹងពីគ្រោះថ្នាក់ដោយសារគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះបានចំនួន ១៤ ៤៧៧ លើក ដែលមានប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមសរុបចំនួន ១ ៣៧៤ ៨៨៧ នាក់។
ជាមួយគ្នានេះ ការងារស្រាវជ្រាវព័ត៌មានសំណល់យុទ្ធភណ្ឌសង្គ្រាមសៀមឈ្លានពាន ក៏ត្រូវបានដំណើរការនៅតាមបណ្តាខេត្តចំនួន ៧ រួមមាន ព្រះវិហារ ឧត្តរមានជ័យ បន្ទាយមានជ័យ បាត់ដំបង ពោធិ៍សាត់ សៀមរាប និងកោះកុង ក្នុង ២២ ស្រុក ស្មើនឹង ៦០ ឃុំ/សង្កាត់ និង ៣៣៥ ភូមិ។
ជាលទ្ធផល អង្គភាពបានកំណត់ត្រាទីតាំងទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួន ២៦៥ ពហុកោណ ស្មើនឹងផ្ទៃដីរងផលប៉ះពាល់ ៤ ៨២៩ ហិកតា។ ទីតាំងគ្រាប់បែកចង្កោមមានចំនួន ៣ ៨៥៨ ពហុកោណ ស្មើនឹងផ្ទៃដីរងផលប៉ះពាល់ ២៦២ ៥០៦ ហិកតា ដោយប៉ាន់ស្មានថាមានគ្រាប់បែកចង្កោមប្រមាណ ១២០ ០០០ ទៅ ១៣០ ០០០ គ្រាប់ និងកូនគ្រាប់បែកចង្កោមប្រមាណ ៦ ទៅ ៧ លានគ្រាប់។ សរុបរួម CMAC បានកំណត់អត្តសញ្ញាណទីតាំងរងផលប៉ះពាល់ចំនួន ៥ ៣៤៨ កន្លែង ស្មើនឹងផ្ទៃដី ៣៨៧ ២០៦ ហិកតា ជាមួយនឹងភស្តុតាងជាក់ស្តែងជាង ១៨ ៥០០ ភស្តុតាង។
បន្ថែមពីនេះ CMAC បានបោសសម្អាតរំដោះផ្ទៃដីអាទិភាពសម្រាប់គាំទ្រជនភៀសសឹកវិលត្រឡប់ទៅលំនៅដ្ឋានវិញបានចំនួន ៥ ៩១១ ខ្នងផ្ទះ ស្មើនឹងផ្ទៃដីជិត ១ ៤៥៥ ហិកតា រួមទាំងសាលារៀន ៨៧ ខ្នង មណ្ឌលសុខភាព ២០ កន្លែង វត្តអារាម ៦ វត្ត និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗ ១១៤ កន្លែង។
ក្នុងប្រតិបត្តិការទាំងនេះ អង្គភាពបានរុករកឃើញ និងកម្ទេចចោលគ្រាប់យុទ្ធភណ្ឌគ្រប់ប្រភេទចំនួនជាង ៨ ៤០០ គ្រាប់ ដែលក្នុងនោះមានគ្រាប់បែកចង្កោមចំនួន ៤ ៤៣៦ គ្រាប់។ សមិទ្ធផលទាំងនេះបានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយហានិភ័យ និងលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពជីវិតប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់រងគ្រោះ៕
សូមប្រៀបធៀបរវាង bomlets គ្រាប់បែកតូចៗ ជាមួយនឹង subammunition ដើម្បីកំណត់ថា មួយណាជាគ្រាប់បែកចង្កោម Cluster Bomb ?
នៅក្នុងវិស័យយោធា ពាក្យទាំងពីរនេះមានទំនាក់ទំនងគ្នា ប៉ុន្តែមានអត្ថន័យជាក់លាក់ខុសគ្នា។ ដើម្បីកំណត់ថាតើមួយណាជា គ្រាប់បែកចង្កោម (Cluster Bomb) សូមពិនិត្យការបែងចែកដូចខាងក្រោម៖
១. ការកំណត់និយមន័យ
Submunition (គ្រាប់រង / គ្រាប់ជំនួយ): គឺជាពាក្យបច្ចេកទេសទូទៅក្នុងយោធា ដែលប្រើសម្រាប់ហៅ គ្រាប់តូចៗ ឬគ្រាប់ប្រភេទផ្សេងៗដែលត្រូវបានបញ្ចេញ ឬបាញ់ចេញពីប្រព័ន្ធអាវុធធំជាង (មិនថាជាគ្រាប់បែកទម្លាក់ពីលើអាកាស គ្រាប់កាំភ្លើងធំ គ្រាប់រ៉ុក្កែត ឬមីស៊ីល) ដើម្បីទៅបំផ្លាញគោលដៅ។ និយាយឱ្យខ្លី submunition អាចជាគ្រាប់ប្រឆាំងរថក្រោះ គ្រាប់ប្រឆាំងបុគ្គលិក ឬគ្រាប់ incendiary ដែលស្ថិតនៅខាងក្នុងអាវុធមេ។
Bomblet (គ្រាប់បែកតូច / គ្រាប់ខ្នាតតូច): ជាទូទៅគឺជាប្រភេទជាក់លាក់មួយនៃ submunition ដែលមានទម្រង់ជាគ្រាប់បែកតូចៗ និងភាគច្រើនត្រូវបានទម្លាក់ ឬបាចចេញពីកុងតឺន័រគ្រាប់បែកចង្កោមពីលើអាកាស។
២. មួយណាជាគ្រាប់បែកចង្កោម (Cluster Bomb)?
គ្រាប់បែកចង្កោម (Cluster Bomb / Cluster Munition): មិនមែនសំដៅលើ bomlet ឬ submunition ឯកតាណាមួយនោះទេ ប៉ុន្តែវាសំដៅលើ «ប្រព័ន្ធ ឬកុងតឺន័រមេ (Container/Dispenser)» ដែលផ្ទុកគ្រាប់តូចៗទាំងនោះ។
និយាយឱ្យចំ ពាក្យថា «គ្រាប់បែកចង្កោម» គឺជារចនាសម្ព័ន្ធ ឬកញ្ចប់ទាំងមូល (ឧទាហរណ៍ ដូចជាតួគ្រាប់ MK 20 Rockeye ឬកុងតឺន័រ CBU) ដែលនៅខាងក្នុងផ្ទុក bomlets ឬ submunitions ចំនួនរាប់សិបទៅរាប់រយគ្រាប់។ នៅពេលដែលវាត្រូវគេប្រើប្រាស់ កុងតឺន័រមេ (គ្រាប់បែកចង្កោម) នឹងបើកបែកលើអាកាសដើម្បីបាចគ្រាប់តូចៗទាំងនោះឱ្យសាយភាយលើផ្ទៃដីទូលាយ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
Submunition / Bomblet គឺជា ធាតុផ្សំ ឬគ្រាប់តូចៗ ដែលនៅខាងក្នុង។
Cluster Bomb គឺជា កន្ត្រក ឬប្រព័ន្ធមេ ដែលផ្ទុក និងដឹកជញ្ជូនគ្រាប់តូចៗទាំងនោះ។ ដូច្នេះ អាវុធដែលត្រូវបានចាត់ទុកជា «គ្រាប់បែកចង្កោម» គឺប្រព័ន្ធរួមដែលមានផ្ទុក submunitions/bomblets ជាច្រើននៅខាងក្នុងស្រាប់ពីកោងម៉ាស៊ីនមកម្ល៉េះ។
មជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពកំចាត់មីនកម្ពុជា CMAC បានរកឃើញថា យោធាថៃបានប្រើប្រាស់កាំភ្លើងធំទំហំ ១៥៥មីលីម៉ែត្រ ផ្ទុកកូនគ្រាប់បែកចង្កោមប្រភេទ M46 វាយប្រហារមកលើទឹកដីកម្ពុជា ដែលប៉ាន់ប្រមាណមានចំនួនសរុបប្រមាណ ១២ម៉ឺន ដល់ ១៣ម៉ឺនគ្រាប់ផ្លោង。ការរកឃើញនិងទិន្នន័យសំខាន់ៗប្រភេទគ្រាប់៖ កាំភ្លើងធំ ១៥៥មម ជាមួយកូនគ្រាប់បែកចង្កោមប្រភេទ M46។ចំនួនប៉ាន់ស្មាន៖ គ្រាប់ផ្លោងកាំភ្លើងធំ ១៥៥មម ពី ១២០,០០០ ដល់ ១៣០,០០០គ្រាប់ ដែលផ្ទុកកូនគ្រាប់សរុបប្រមាណ ៦លាន ដល់ ៧លានគ្រាប់។ផលប៉ះពាល់៖ ទុកចោលនូវកូនគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អាយុជីវិតប្រជាពលរដ្ឋ និងទាមទារឱ្យមានការបោសសម្អាតពីសំណាក់ CMAC។
Prompts: សូមគូសរូបភាព ទំហំ 900px X 1200px អំពី លក្ខណៈបច្ចេកទេស នៃ គ្រាប់កាំភ្លើងធំធុន ១៥៥ មម តើផ្ទុកផ្ទុកកូនគ្រាប់បែកចង្កោមប្រភេទ M46 ចំនួនប៉ុន្មានគ្រាប់? ដូច្នេះ បើសិនជា គ្រាប់បែកចង្កោមនេះ ៧ លានគ្រាប់ តើមានប៉ុន្មានគ្រាប់ធុន ១៥៥ មម ?
Prompts: សូមគូសរូបភាព ទំហំ 900px X 1200px អំពី លក្ខណៈបច្ចេកទេស,រូបភាពខាងក្នុង inside/cutaways និង វិសាលភាពនៃការបំផ្លាញ រង្វង់គ្រោះថ្នាក់ (Blast & Lethal Radius) ចំនួនកូនគ្រាប់បែក bomlets របស់គ្រាប់បែក CBU 58 ចំនួន ១ គ្រាប់ ធៀបជាមួយ គ្រាប់បែកធុន MK 84 ចំនួន ១ គ្រាប់ដូចគ្នា។
Cluster Bomb គ្រាប់បែក ចង្គោម
Cluster Bomb គ្រាប់បែក ចង្គោម
HENG Ratana
ស្វែងយល់សោកវិនាសកម្មដោយសារគ្រាប់បែកចង្កោមនៅប្រទេសលីបង់!
នៅឆ្នាំ២០០៦ ពោលកាលពី២០ឆ្នាំមុន សង្គ្រាមរវាងប្រទេសអុីស្រាអ៊ែលនិងលីបង់បានផ្ទុះឡេីងមានរយ:ពេល៣៤ថ្ងៃ និងមានបទឈប់បាញ់ដែលសម្របសម្រួលដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ ហេីយមុនបទឈប់បាញ់៣ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ កងទ័ពអុីស្រាអ៊ែលបានសំរុកបាញ់ គ្រាប់បែកចង្កោម (ប្រភេទ M42 M46 និង M85) ទៅលេីភូមិឋាន ដីកសិកម្ម និងទីប្រជុំជន ចំនួនប្រមាណ៧០ទៅ១៤០តំបន់ នឹងមានផ្ទៃដីរងផលប៉ះពាល់ដោយសារគ្រាប់បែកចង្កោមប្រមាណ ២៤ គីឡូម៉ែត្រទៅ៣០គីឡូម៉ែត្រក្រឡានៃផ្ទៃដីសរុបក្នុងការធ្វេីសង្គ្រាមប្រមាណ១.៤០០គីឡូម៉ែត្រក្រឡា។ ក្នុងរយៈពេលតែ៣ថ្ងៃនោះ ទាហានអុីស្រាអ៊ែលបានបាញ់គ្រាប់បែកចង្កោមប្រមាណ៤លានគ្រាប់ តាមកំណត់ត្រាគ្រាប់បែកចង្កោមរបស់ក្រុមជំនាញថាមានប្រមាណ៤០%មិនផ្ទុះស្មេីនឹងប្រមាណ១លានគ្រាប់ដែលនៅតែបង្កហានិភ័យដល់ប្រជាជនលីបង់រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ដេីម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មាននិងជួយកិច្ចការមនុស្សធម៌ការពារជនសុីវិលជាពិសេសកុមារៗ UNបានទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលអុីស្រាអ៊ែលផ្តល់ព័ត៌មានពាក់ពន្ធនឹងការបាញ់គ្រាប់បែកចង្កោមនេះ ហេីយនៅឆ្នាំ២០០៩ ពោល៣ឆ្នាំក្រោយសង្គ្រាមរដ្ឋាភិបាលអុីស្រាអ៊ែលបានផ្តល់ទិន្នន័យទាំងនោះ!! ហេីយអត្រាគ្រោះថ្នាក់ដោយសារសំណល់គ្រាប់បែកចង្កោមនៅ២ឆ្នាំដំបូងក្រោយបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅលីបង់ មានចំនួន២១៤នាក់! ។
គ្រាន់តែបញ្ជាក់ជូនខ្លីបន្ថែមថា នៅកម្ពុជាទាហានសៀមឈ្លានពានបានបាញ់គ្រាប់បែកចង្កោមចំនួន ២៦ថ្ងៃ ក្នុងសង្គ្រាមឆ្នាំ២០២៥ យ៉ាងខ្លាំងក្លាគ្មានស្រាកស្រានឡេីយក្នុងមួយថ្ងៃៗ! ហេីយគ្រាប់បែកចង្កោមភាគច្រេីនដែលទាហានសៀមបានប្រើប្រាស់គឺប្រភេទ M42 M46 និង M85 ផលិតនៅប្រទេសអ៊ីស្រាអ៊ែលនេះតែម្តង! ។ (រូបភាពសំណល់គ្រាប់បែកចង្កោមនៅប្រទេសលីបង់)! ។
Let reviewing and Understanding the tragedy caused by cluster bombs in Lebanon!
In 2006, which was 20 years ago, a 34-day war erupted between Israel and Lebanon, ending with a ceasefire brokered by the United Nations. Just three days before the ceasefire took effect, the Israeli military launched an intensive barrage of cluster bombs (specifically M42, M46, and M85 types) onto residential villages, agricultural lands, and urban areas. This targeted approximately 70 to 140 locations, impacting an estimated 24 to 30 square kilometers of land out of the total 1,400 square kilometers (blueprint) where the war was fought. Within that three-day window alone, Israeli soldiers fired roughly 4 million cluster submunitions. According to cluster bomb records kept by experts, about 40% failed to explode. This left approximately 1 million unexploded bomblets that continue to pose a severe risk to the Lebanese people to this day. To verify the data and support humanitarian efforts to protect civilians—especially children—the UN demanded that the Israeli government provide information regarding these cluster bomb strikes. In 2009, three years after the war, the Israeli government finally provided that data! Meanwhile, the casualty rate from cluster bomb remnants during the first two years following the end of the war in Lebanon stood at 214 people.
To add a brief clarification: in Cambodia, Thai soldiers heavily and relentlessly fired cluster bombs daily for 26 days during the 2025 war! Furthermore, the majority of the cluster bombs used by Thai solders were the M42, M46, and M85 types, which are manufactured in Israel! (Image of cluster bomb remnants in Lebanon)!.
Chanborn: គូសរូបភាពបែប Conceptual image បញ្ជាក់អំពី ភាពខុសគ្នារវាង គ្រាប់បែកចង្កោម ប្រភេទ M42 M46 និង M85 តើមានលក្ខណៈបច្ចេកទេសបែបណា? បាញ់បែបម៉េច? តម្លៃ១ គ្រាប់តាមស្មាន និងទំហំផ្ទៃដីខូចខាត Impact Area/ គ្រាប់ ចំនួនគ្រាប់បែកតូចៗ ក្នុង១ គ្រាប់ធំ ។
Cluster Bomb គ្រាប់បែក ចង្គោម
No comments:
Post a Comment