កម្ពុជា ធ្វើសន្តិភាព ឬ ធ្វើសង្រ្គាម Making Peace or Making War

 សូមជួយបកស្រាយអំពីភាពខុសគ្នានៃការធ្វើសន្តិភាព Peace Making នាំឲ្យបាត់បង់ទឹកដី ដូចជា អ៊ីតាលីបុរាណ រូម៉ាំងបុរាណ អ៊ុយក្រែន សុទ្ធតែវិនាសបាត់បង់ដី ដោយសារការធ្វើសន្តិភាព ការប្រើខ្មៅដៃមួយដើម ក្រដាស់១សន្លឹក។


ការប្រើប្រាស់ឃ្លាថា «ខ្មៅដៃមួយដើម និងក្រដាសមួយសន្លឹក» ក្នុងការចរចាសន្តិភាព ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរវាសនាទឹកដី គឺជាទស្សនៈប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជ្រាលជ្រៅមួយ ដែលបង្ហាញថា ស្នាព្រះហស្ថ ឬហត្ថលេខារបស់អ្នកនយោបាយនៅលើតុចរចា អាចបំផ្លាញសមិទ្ធផលដែលកងទ័ពបានពុះពារវាយយកដោយឈាម និងញើសនៅលើសមរភូមិបានយ៉ាងងាយស្រួលបំផុត។
ដើម្បីបកស្រាយអំពីភាពខុសគ្នានៃការធ្វើសន្តិភាព (Peace Making) និងមូលហេតុដែលការចរចាដោយប្រើប៊ិចនិងក្រដាសនាំឱ្យបាត់បង់ទឹកដី ដូចករណីប្រវត្តិសាស្ត្រផ្សេងៗ យើងអាចវិភាគតាមចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
១. តើអ្វីជាភាពខុសគ្នារវាង «ការឈ្នះលើសមរភូមិ» និង «ការឈ្នះលើតុចរចា»?

សង្គ្រាម ឬសមរភូមិ (War/Battle):

1. គឺជាការប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយ កងទ័ព អាវុធ និងយុទ្ធសាស្ត្រ ដើម្បីការពារ ឬដកហូតទឹកដី។ នៅលើសមរភូមិ ការបាត់បង់ ឬចំណេញគឺវាស់វែងដោយគ្រាប់កាំភ្លើង ជីវិត និងការតស៊ូផ្ទាល់។

ការធ្វើសន្តិភាពដោយចរចា (Peace Making):

1. គឺជាដំណើរការនយោបាយ និងការទូត ដែលភាគច្រើនកើតឡើងនៅពេលដែលភាគីម្ខាង ឬទាំងសងខាងអស់កម្លាំង (Exhaustion) សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច ឬការបង្ខំពីមហាអំណាច។ នៅលើតុចរចា ទឹកដីមិនត្រូវបានវាស់ដោយកម្លាំងកងទ័ពទៀតទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានវាស់ដោយ
2. «អំណាចនៃការចរចា ការលក់ដូរផលប្រយោជន៍ និងការចុះញ៉ّم»
3. ។

២. ហេតុអ្វីបានជា «ខ្មៅដៃមួយដើម និងក្រដាសមួយសន្លឹក» ធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដី?ការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពដោយប្រើប៊ិចនិងក្រដាស มักក្លាយជាអន្ទាក់មរណៈសម្រាប់ទឹកដី ដោយសារមូលហេតុសំខាន់ៗ៖ការយកទឹកដីដូរយកសន្តិភាពបណ្តោះអាសន្ន (Land for Peace):

1. មេដឹកនាំនយោបាយជាច្រើនរូប ពេលស្ថិតក្រោមសម្ពាធខ្លាំង តែងតែយកទឹកដីរបស់ខ្លួនទៅ «ថ្វាយ» ឬ «បូជា» ឱ្យសត្រូវ ដើម្បីសង្ឃឹមថានឹងបានសន្តិភាពឆាប់រហ័ស ឬដើម្បីធានាអំណាចផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។

ភាពទន់ខ្សោយផ្នែកការទូត:

1. ភាគីដែលចរចាទាំងខ្សោយកម្លាំង តែងតែត្រូវគេគាបសង្កត់ឱ្យយល់ព្រមតាមលក្ខខណ្ឌអយុត្តិធម៌ ដោយមានក្រដាសសន្ធិសញ្ញាជាស្មារតីច្បាប់អន្តរជាតិទទួលស្គាល់ការបាត់បង់នោះស្របច្បាប់ទៅវិញ។

ការកាត់ព្រំដែនដោយគ្មានការយល់ដឹងពីប្រជាសាស្ត្រ៖

1. ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោកជាច្រើន បានបង្ហាញថា មហាអំណាច ឬគូភាគីសង្គ្រាមគូសវាសផែនទីព្រំដែនថ្មីនៅលើតុប្រជុំ ដោយប្រើខ្មៅដៃគូសព្រំដែនកាត់ផ្តាច់ដីធ្លី និងបំបែកបងប្អូនជនជាតិជាមួយគ្នា។

៣. ការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយឧទាហរណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រទោះបីជាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររ៉ូម៉ាំង ឬអ៊ីតាលីបុរាណ មានកិច្ចព្រមព្រៀងនយោបាយ និងសន្ធិសញ្ញាជាច្រើនដែលធ្វើឱ្យចក្រភព ឬនគរបាត់បង់អំណាច និងទឹកដីបន្តិចម្ដងៗតាមរយៈការចរចា និងការបែងចែកអំណាច (ដូចជាសន្ធិសញ្ញាផ្សេងៗនៅยุคរ៉ូម៉ាំងចុះខ្សោយ ឬសម័យបែងចែកទឹកដីអ៊ីតាលីមុនពេលបង្រួបបង្រួម) ហើយបើទោះបីជាប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើបដូចជា

1. ករណីប្រទេសអ៊ុយក្រែន
2. ក៏កំពុងប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធឱ្យធ្វើ «សម្បទានទឹកដីដើម្បីសន្តិភាព» ពីសំណាក់មហាអំណាចបរទេស ដែលព្យាយាមប្រើក្រដាសសន្ធិសញ្ញាមកបង្ខំឱ្យអ៊ុយក្រែនទទួលស្គាល់ការបាត់បង់ទឹកដីក៏ដោយ យើងឃើញនូវរូបមន្តដូចគ្នា៖
3. «ដីត្រូវបានកាត់ផ្តាច់យ៉ាងងាយដោយចុងប៊ិច លើសពីការខិតខំយកមកវិញដោយគ្រាប់កាំភ្លើងទៅទៀត»
4. ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋានសន្តិភាពដែលបានមកពី

1. ការយកទឹកដីទៅដូរយកសេចក្ដីសុខបណ្តោះអាសន្នតាមរយៈក្រដាសមួយសន្លឹក និងខ្មៅដៃមួយដើម
2. មិនមែនជាសន្តិភាពពិតប្រាកដនោះឡើយ វាគឺជាការ «ពន្យារពេលនៃសេចក្តីវិនាស» តែប៉ុណ្ណោះ។ ប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញដដែលៗថា មេដឹកនាំណាដែលយល់ព្រមលក់ទឹកដីខ្លួនលើតុចរចា ទីបំផុត មិនត្រឹមតែបាត់បង់ទឹកដីនោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបាត់បង់ទាំងអធិបតេយ្យភាព និងកិត្តិយសជាតិទៀតផង។

តើលោកអ្នកចង់ឱ្យខ្ញុំពន្យល់បន្ថែមលើករណីសិក្សានៃសម័យកាលណាមួយជាក់លាក់ (ដូចជាករណីអ៊ុយក្រែន ឬសម័យកាលបុរាណ) ដែរឬទេ?តើកម្ពុជាត្រូវ ធ្វើបែបណាដើម្បី ទប់ទល់ការឈ្លានពានពីប្រទេសថៃ ទាំងដោយការធ្វើសន្តិភាព និងការធ្វើសង្រ្គាម?ដើម្បីទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាន ឬការគំរាមកំហែងណាមួយ មិនថាតាមរយៈការធ្វើសន្តិភាព (ការទូត) ឬការធ្វើសង្គ្រាមនោះទេ កម្ពុជាត្រូវអនុវត្តនូវយុទ្ធសាស្ត្រជាតិដ៏ឹងមាំ និងឆ្លាតវៃដូចខាងក្រោម៖១. ការទប់ទល់តាមរយៈការធ្វើសន្តិភាព និងការទូត (Peace Making & Diplomacy)ការទូតគឺជាបន្ទាយការពារជួរមុខដ៏សំខាន់បំផុត ដើម្បីកុំឱ្យសង្គ្រាមកើតមានឡើង ឬដើម្បីទប់ទល់នឹងការឈ្លានពានដោយសន្តិវិធី៖ការពង្រឹងច្បាប់អន្តរជាតិ និងបណ្តឹងអន្តរជាតិ៖

1. ប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ដូចជាតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) និងអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដី ដោយមិនត្រូវពឹងផ្អែកតែលើការចរចាពីរភាគីដែលគ្មានតុល្យភាពអំណាចនោះទេ។

ការបន្តការទូតបែបប្រយ័ត្នប្រយែង (Active Diplomacy):

1. កសាងសម្ព័ន្ធមិត្តយុទ្ធសាស្ត្រ និងរក្សាទំនាក់ទំនងល្អជាមួយមហាអំណាច និងបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ ដើម្បីបង្កើតតុល្យភាពអំណាច (Balance of Power) និងធានាថាគ្មានប្រទេសណាមួយអាចឈ្លានពានកម្ពុជាតាមអំពើចិត្តបានទេ។

តម្លាភាព និងការប្រកាន់ខ្ជាប់សន្ធិសញ្ញា៖

1. រាល់កិច្ចព្រមព្រៀង ឬសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនត្រូវតែធ្វើឡើងដោយមានការចូលរួមពីប្រជាជាតិ និងការការពារផលប្រយោជន៍ជាតិជាអតិបរមា ជៀសវាងការប្រើ «ខ្មៅដៃនិងក្រដាស» ចុះញ៉ាំដោយខ្វះការពិចារណា ដែលនាំឱ្យបាត់បង់ទឹកដីដូចប្រវត្តិសាស្ត្របានចែង។

២. ការទប់ទល់តាមរយៈការធ្វើសង្គ្រាម និងការត្រៀមខ្លួន (War Readiness & Defense)បុរាណពោលថា «ចង់បានសន្តិភាព ត្រូវត្រៀមខ្លួនធ្វើសង្គ្រាម»។ ដើម្បីការពារទឹកដីមិនឱ្យគេមើលងាយ កម្ពុជាត្រូវ៖កសាងសមត្ថភាពការពារជាតិឱ្យខ្លាំងក្លា (Military Modernization):

1. ពង្រឹងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ទាំងចំនួន គុណភាព ការហ្វឹកហ្វឺនជំនាញបច្ចេកវិទ្យាយោធាទំនើប និងការបំពាក់អាវុធយុោភោបករណ៍ឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីធានាថាមានសមត្ថភាពការពារទឹកដីក្នុងកម្រិត deterrence (ការរារាំងមិនឱ្យហ៊ានឈ្លានពាន)។

ការពង្រឹងសេដ្ឋកិច្ច និងខឿនការពារជាតិរបស់ប្រជាជនទាំងមូល (All-People Defense):

1. សង្គ្រាមសម័យទំនើបមិនមែនទាមទារត្រឹមតែកងទ័ពជួរមុខនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារនូវសេដ្ឋកិច្ចជាតិរឹងមាំ ឧស្សាហកម្មការពារជាតិខ្នាតតូច និងស្មារតីស្នេហាជាតិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងមូលក្នុងការរួបរួមគ្នាការពារជាតិ។

យុទ្ធសាស្ត្រការពារទឹកដីមិនថอย (No-Yield Strategy):

1. កងទ័ពត្រូវមានការប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ក្នុងការការពាររាល់ πιញដីនៃមាតុភូមិ ដោយមិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យមានការដោះដូរទឹកដី ឬការសម្របសម្រួលនយោបាយណាមួយដែលនាំឱ្យខាតបង់ផលប្រយោជន៍ជាតិឡើយ។

សរុបមក កម្ពុជាត្រូវដើរទន្ទឹមគ្នា គឺ «ដៃម្ខាងកាន់ប៊ិចទូតដ៏មុតស្រួចសម្រាប់ការពារផលប្រយោជន៍ជាតិដោយសន្តិវិធី និងដៃម្ខាងទៀតកាន់ដាវដ៏មុតស្រួច (កម្លាំងយោធា និងសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំ) ដើម្បីបដិសេធរាល់ការគំរាមកំហែងទាំងឡាយ»សូមគូសរូបភាព ប្រៀបធៀបគ្នា ទំហំ 900Px X 1200px ដោយវិគាគអំពី ដំណើរការជំហាននៃការធ្វើសន្តិភាព Making Peace និងម្ខាងទៀតអំពីការធ្វើសង្រ្គាម Making War និងធ្វើសេចក្តីសន្ធិដ្ឋាន Conclusion ថា ថៃកំពុង ដើរជំហានខាងណា? ថៃចង់ធ្វើសង្រ្គាម ឬ ចង់ធ្វើសន្តិភាពជាមួយកម្ពុជា? តើទ័ពថៃនឹងដកចេញពី ទឹកដីដែលថៃគ្រប់គ្រងខុសច្បាប់ ក្រោយបទឈប់បាញ់ ២៧ កក្កដា ២០២៥ ដែរឬទេ?

លោក Surachart Bamrungsuk គឺជាអ្នកជំនាញ និងជាសាស្ត្រាចារ្យផ្នែកទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងសន្តិសុខដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់របស់ប្រទេសថៃ ដែលតែងតែធ្វើការវិភាគស៊ីជម្រៅលើបញ្ហានយោបាយ ព្រំដែន និងសន្តិសុខក្នុងតំបន់អាស៊ាន។ [1, 2]

នៅក្នុងកំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ លោកទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍និងការវាយតម្លៃខ្ពស់យ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ថ្នាក់ដឹកនាំ និងសាធារណជនកម្ពុជា តាមរយៈបទវិភាគសំខាន់ៗចំនួនពីរដែលត្រូវបាន សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន យកមកប្រែសម្រួលនិងចែករំលែកជាបន្តបន្ទាប់៖ [1]

១. បទវិភាគស្តីពីកម្លាំងនយោបាយកម្ពុជា

• ចំណងជើងអត្ថបទ៖ «បញ្ហាបញ្ច្រាសមកវិញ សង្គ្រាមក៏បានធ្វើឱ្យរបបដឹកនាំកម្ពុជា កាន់តែរឹងមាំឡើងផងដែរ»។
• ខ្លឹមសារគន្លឹះ៖ លោកបានវិភាគថា សង្គ្រាម និងកម្ដៅព្រំដែនកន្លងមកមិនបានធ្វើឱ្យកម្ពុជាទន់ខ្សោយនោះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាបានក្លាយជាកាតាលីករធ្វើឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាល និងរបបដឹកនាំកម្ពុជាកាន់តែមានភាពរឹងមាំ និងបង្កើតបាននូវឯកភាពជាតិខ្ពស់ក្នុងចំណោមប្រជាជន។ [1, 2]

២. បទវិភាគស្តីពីករណីប្រាសាទព្រះវិហារ

• ចំណងជើងអត្ថបទ៖ «រឿងចាស់ ដែលមិនចាស់៖ សាលក្រមដែលបានកំណត់ដោយសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ»។
• ខ្លឹមសារគន្លឹះ៖ ផ្ដោតលើការរំលឹកឡើងវិញនូវទិដ្ឋភាពច្បាប់ និងសាលក្រមរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ឆ្នាំ១៩៦២ ពាក់ព័ន្ធនឹងករណីប្រាសាទព្រះវិហារ ដើម្បីឱ្យប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ (កម្ពុជា-ថៃ) បានឈ្វេងយល់បន្ថែម។ [1]

៣. ការព្រមានលើគោលនយោបាយការបរទេសថៃ

• លោកក៏បានធ្វើការរិះគន់ និងព្រមានដល់រដ្ឋាភិបាលថៃផងដែរ ចំពោះការអនុវត្តគោលនយោបាយ «ប្រែក្លាយទីផ្សារទៅជាសមរភូមិ»។
• លោកយល់ឃើញថា យុទ្ធសាស្ត្របែបនេះអាចរុញច្រានប្រទេសថៃឱ្យស្ថិតក្នុងស្ថានភាព «សង្គ្រាមជារៀងរហូត» ជាមួយប្រទេសជិតខាង និងធ្វើឱ្យតួនាទីរបស់ថៃចុះខ្សោយនៅលើឆាកតំបន់។

លោកបណ្ឌិត Surachart Bamrungsuk គឺជាសាស្ត្រាចារ្យ និងជាអ្នកជំនាញដ៏ល្បីល្បាញបំផុតម្នាក់របស់ប្រទេសថៃ ផ្នែកទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ យុទ្ធសាស្ត្រយោធា និងសន្តិសុខជាតិ។ លោកត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយតាមរយៈការវិភាគស៊ីជម្រៅ និងការរិះគន់ចំៗទៅលើគោលនយោបាយការបរទេស និងសន្តិសុខរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃ។ [1]

ប្រវត្តិការងារ និងការអប់រំ

• ការសិក្សា៖ លោកទទួលបានសញ្ញាបត្របណ្ឌិត (Ph.D.) ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។
• បទពិសោធន៍៖ លោកជាអតីតសាស្ត្រាចារ្យនៅដេប៉ាតឺម៉ង់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ នៃមហាវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ ឯសាកលវិទ្យាល័យជូឡាឡុងកន (Chulalongkorn University) ដែលជាសាកលវិទ្យាល័យលំដាប់កំពូលរបស់ថៃ។
• តួនាទី៖ លោកជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅ ព្រមទាំងអត្ថបទស្រាវជ្រាវជាច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹង «ទំនាក់ទំនងរវាងយោធានិងនយោបាយថៃ» សន្តិសុខក្នុងតំបន់អាស៊ាន និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយសកល។

និន្នាការនយោបាយ និងការវិភាគសំខាន់ៗ

លោក Surachart តែងតែប្រកាន់ជំហរវិភាគផ្អែកលើតថភាពជាក់ស្តែងនិយម (Realism) និងផលប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្ររយៈពេលវែង ដោយលោកមានទស្សនៈសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

• ការរិះគន់លើគោលនយោបាយថៃ៖ លោកបានរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក អនុទីន (Anutin) ឬនិន្នាការដែលព្យាយាម «ប្រែក្លាយទីផ្សារទៅជាសមរភូមិ» ព្រោះវាស្មើនឹងការដាក់ប្រទេសថៃឱ្យស្ថិតក្នុងស្ថានភាព «សង្គ្រាមជារៀងរហូត» ជាមួយប្រទេសជិតខាង និងធ្វើឱ្យតួនាទីថៃចុះខ្សោយក្នុងតំបន់។ [1, 2]
• ទស្សនៈចំពោះកម្ពុជា៖ នៅក្នុងអត្ថបទវិភាគរបស់លោក លោកបានទទួលស្គាល់ថា សង្គ្រាម ឬភាពតានតឹងតាមព្រំដែនកន្លងមកមិនបានធ្វើឱ្យកម្ពុជាទន់ខ្សោយទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាបានធ្វើឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាល និងរបបដឹកនាំកម្ពុកាន់តែមានភាពរឹងមាំ និងមានឯកភាពជាតិខ្ពស់ ខណៈដែលថៃជាអ្នកខាតបង់ផលប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្រ។ [1, 2]
• ជំហរលើបញ្ហា MoU 44៖ លោកមាននិន្នាការ មិនគាំទ្រឱ្យមានការលុបចោល MoU 2001 (MoU 44) ស្តីពីតំបន់ដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នារវាងកម្ពុជានិងថៃនោះទេ។ លោកបានព្រមានថារាល់ការប៉ុនប៉ងលុបចោលឯកតោភាគីពីភាគីថៃ អាចជាការរុញច្រានបញ្ហានេះទៅជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ (Internationalization) ដែលនឹងធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី។ [1]

អត្ថបទវិភាគដ៏មានឥទ្ធិពលរបស់លោក តែងតែត្រូវបានថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលៗក្នុងតំបន់ រួមទាំងប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលហ្លួងកម្ពុជា សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន យកមកចែករំលែកជាសាធារណៈ ដើម្បីជាការស្វែងយល់ពីតថភាពនយោបាយរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ [1, 2]