អនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេឆ្នាំ 1899 និង 1907

Chan Born ថៃប្តេជ្ញាកសាងទំនុកចិត្តជាមួយកម្ពុជា និង​ស្នើឱ្យជៀសវាងការចោទប្រកាន់ថៃ​លើឆាកអន្តរជាតិ តើអ្វីជាហេតុ និង ផលបង្កប់ក្នុងនោះ ?
ទី១. ការការពារកិត្យានុភាព និងរូបភាពអន្តរជាតិ (International Reputation Management):

ការនាំយកបញ្ហាវិវាទ (ដូចជាបញ្ហាព្រំដែន ដែនសមុទ្រ ឬការតាំងទីកងទ័ព) ទៅកាន់វេទិកាអន្តរជាតិ (ដូចជា អង្គការសហប្រជាជាតិ ឬតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ) ធ្វើឲ្យថៃប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធការទូត និងការចំណាត់ថ្នាក់ជាប្រទេសប្រមាថច្បាប់អន្តរជាតិ ប្រសិនបើតុលាការ ឬសហគមន៍អន្តរជាតិប្រកាសប្រឆាំងនឹងពួកគេ។ ថៃចង់ឲ្យរឿងនេះបិទបាំងនៅក្នុងកម្រិតទ្វេភាគីវិញ។

អនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេឆ្នាំ 1899 និង 1907 សម្រាប់ការដោះស្រាយជម្លោះអន្តរជាតិនៅប៉ាស៊ីហ្វិក៖ ប្រទេសថៃ ដែលពេលនោះជាប្រទេសសៀម គឺជាប្រទេសចុះហត្ថលេខាដើមនៃអនុសញ្ញាឆ្នាំ 1899 ។ តើឆ្នាំ ១៨៩៩ និង ១៩០៧ គេនិយាយរឿងអ្វីខ្លះ?

អនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេ (Hague Conventions) ឆ្នាំ ១៨៩៩ និង ១៩០៧ គឺជាសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិដ៏សំខាន់បំផុតដំបូងគេ ដែលត្រូវ បានបង្កើតឡើងដើម្បីកំណត់ច្បាប់នៃសង្គ្រាម និងការដោះស្រាយជម្លោះរវាងប្រទេស និងប្រទេសដោយសន្តិវិធី។

ចំណុចសំខាន់ៗដែលអនុសញ្ញាទាំងពីរនេះបានចែង និងពិភាក្សា រួមមាន៖

១. អនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេ ឆ្នាំ ១៨៩៩ (1899 Hague Convention)

អនុសញ្ញាឆ្នាំ ១៨៩៩ ត្រូវបានធ្វើឡើងក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមរបស់អធិរាជរុស្ស៊ី Nicholas II ដើម្បីស្វែងរកសន្តិភាព និងកាត់បន្ថយអាវុធ។ អនុសញ្ញានេះចែកចេញជា ៤ ផ្នែកសំខាន់ៗ៖

ការដោះស្រាយជម្លោះអន្តរជាតិដោយសន្តិវិធី (Convention I):

បង្កើតនូវ តុលាការអាជ្ញាកណ្ដាលអចិន្ត្រៃយ៍ (Permanent Court of Arbitration - PCA) ដើម្បីជួយសម្រួល និងដោះស្រាយជម្លោះរវាងរដ្ឋ និងរដ្ឋដោយមិនបាច់ប្រើប្រាស់អាវុធ។

ច្បាប់ និងទំនៀមទម្លាប់នៃសង្គ្រាមលើគោក (Convention II):

កំណត់ច្បាប់ស្តីពីការប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នកទោសសង្គ្រាម (POWs)។

ហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ជាតិពុល ឬអាវុធគីមី និងការបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិដែលមិនចាំបាច់ក្នុងសង្គ្រាម។

ការអនុវត្តគោលការណ៍អនុសញ្ញាសឺណែវ ឆ្នាំ ១៨៦៤ ទៅលើសង្គ្រាមជើងទឹក (Convention III):

ការពារនាវាប្រមូលអ្នករបួស អ្នកជំងឺ និងអ្នកលិចទូក/នាវានៅក្នុងសង្គ្រាមផ្លូវទឹក។

ការហាមឃាត់អាវុធ និងបច្ចេកវិទ្យាសង្គ្រាមមួយចំនួន (Declarations):

ហាមឃាត់ការទម្លាក់គ្រាប់បែក ឬរំសេវផ្ទុះពីប៉េងប៉ោង (Balloons)។

ហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែក ឬគ្រាប់កាំភ្លើងដែលបញ្ចេញឧស្ម័នពុល។

ហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់គ្រាប់កាំភ្លើងដែលរីកសាច់ ឬបែកក្នុងខ្លួនមនុស្ស (Expanding bullets / Dum-dum bullets)។

២. អនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេ ឆ្នាំ ១៩០៧ (1907 Hague Convention)

អនុសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៧ គឺជាការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព និងពង្រីកបន្ថែមលើអនុសញ្ញាឆ្នាំ ១៨៩៩ ដោយបន្ថែមបទបញ្ញត្តិលម្អិតបន្ថែមទៀត (មាន ១៣ ផ្នែក) ជាពិសេសលើសង្គ្រាមផ្លូវទឹក៖

ការចាប់ផ្តើមសង្គ្រាម (Opening of Hostilities):

តម្រូវឲ្យមានការប្រកាសសង្គ្រាមជាផ្លូវការ និងច្បាស់លាស់ ជាមុនសិន មុននឹងចាប់ផ្តើមវាយប្រហារ។

សិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់ប្រទេសអព្យាក្រឹត (Rights and Duties of Neutral Powers):

កំណត់ច្បាប់ច្បាស់លាស់ការពារប្រទេសដែលប្រកាសខ្លួនជាអព្យាក្រឹត មិនឲ្យប្រទេសកំពុងចម្បាំងប្រើប្រាស់ទឹករដី ឬដែនទឹករបស់ខ្លួនដើម្បីធ្វើសង្គ្រាមឡើយ។

ច្បាប់សង្គ្រាមជើងទឹក (Naval Warfare Rules):

កំណត់អំពីការដាក់មីនតាមផ្លូវទឹក (Submarine Mines)។

ការហាមឃាត់ការបាញ់ប្រហារលើទីក្រុង ឬភូមិឋានដែលគ្មានការការពារពីផ្លូវទឹក។

ការផ្លាស់ប្តូរនាវាពាណិជ្ជកម្មទៅជានាវាសង្គ្រាម។

ការបន្តហាមឃាត់អាវុធសង្គ្រាម:

បន្តការហាមឃាត់ការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាស (ប៉េងប៉ោង ឬបច្ចេកវិទ្យាហោះហើរផ្សេងទៀត)។

សេចក្តីសង្ខេប៖ សារៈសំខាន់ចម្បងនៃអនុសញ្ញាទាំងពីរនេះ គឺការបង្កើត ច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ (International Humanitarian Law) ដោយផ្ដោតលើការកាត់បន្ថយភាពឃោរឃៅនៃសង្គ្រាម និងការបង្កើតផ្លូវច្បាប់ (ដូចជាតុលាការ PCA) ដើម្បីឲ្យបណ្តាប្រទេសនានា (រួមទាំងប្រទេសសៀម/ថៃ នាពេលនោះ) អាចដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធីជាជាងការធ្វើសង្គ្រាម។

ប្រទេសសៀម (ថៃ) បានចុះហត្ថលេខា និងផ្ដល់សច្ចាប័ន (Ratification) លើអនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេ ឆ្នាំ ១៨៩៩ និង ឆ្នាំ ១៩០៧ តាមកាលបរិច្ឆេទដូចខាងក្រោម៖

១. អនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេ ឆ្នាំ ១៨៩៩ (1899 Hague Convention)

• កាលបរិច្ឆេទចុះហត្ថលេខា (Signature): ថ្ងៃទី ២៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៨៩៩

• កាលបរិច្ឆេទផ្ដល់សច្ចាប័ន (Ratification): ថ្ងៃទី ០៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩០០

  (សៀមគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋដំបូងគេដែលបានចុះហត្ថលេខាលើអនុសញ្ញានេះនៅពេលបង្កើតឡើង)

២. អនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេ ឆ្នាំ ១៩០៧ (1907 Hague Convention)

• កាលបរិច្ឆេទចុះហត្ថលេខា (Signature): ថ្ងៃទី ១៨ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩០៧

• កាលបរិច្ឆេទផ្ដល់សច្ចាប័ន (Ratification): ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩១០

កំណត់សម្គាល់៖ ការចូលរួមចុះហត្ថលេខា និងផ្ដល់សច្ចាប័នលើអនុសញ្ញាអន្តរជាតិទាំងពីរនេះក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជូឡាឡុងកshared (រាមាទី៥) គឺជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រការទូតរបស់សៀមនាពេលនោះ ដើម្បីបង្ហាញទៅកាន់មហាអំណាចលោកខាងលិចថា សៀមជារដ្ឋអធិបតេយ្យស៊ីវិល័យ និងមានសិទ្ធិស្មើភ្នើក្នុងឆាកអន្តរជាតិ។

ផ្អែកលើបរិបទនយោបាយ និងការទូតអន្តរជាតិ សំណើ ឬការអំពាវនាវរបស់ថៃដែលសុំឲ្យកម្ពុជា «ជៀសវាងការចោទប្រកាន់ថៃលើឆាកអន្តរជាតិ» និងផ្ដោតលើ «ការកសាងទំនុកចិត្ត» គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រការទូតមួយដែលមានគំនិតច្នៃប្រឌិត និងផលប្រយោជន៍នយោបាយជាច្រើននៅពីក្រោយ។
០៥ ចំណុចសំខាន់ជាមូលហេតុនៅពីក្រោយយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយ-ការទូតរបស់ថៃ
ការការពារកិត្យានុភាព និងរូបភាពអន្តរជាតិ (International Reputation Management):
ការនាំយកបញ្ហាវិវាទ (ដូចជាបញ្ហាព្រំដែន ដែនសមុទ្រ ឬការតាំងទីកងទ័ព) ទៅកាន់វេទិកាអន្តរជាតិ (ដូចជា អង្គការសហប្រជាជាតិ ឬតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ) ធ្វើឲ្យថៃប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធការទូត និងការចំណាត់ថ្នាក់ជាប្រទេសប្រមាថច្បាប់អន្តរជាតិ ប្រសិនបើតុលាការ ឬសហគមន៍អន្តរជាតិប្រកាសប្រឆាំងនឹងពួកគេ។ ថៃចង់ឲ្យរឿងនេះបិទបាំងនៅក្នុងកម្រិតទ្វេភាគីវិញ។
ការរក្សាប្រៀបលើរចនាសម្ព័ន្ធកម្លាំងទ្វេភាគី (Bilateral Leverage vs. Multilateral Neutrality):
នៅក្នុងជំនួប ទ្វេភាគី (Bilateral) ថៃមានប្រៀបជាងកម្ពុជាលើផ្នែកទំហំសេដ្ឋកិច្ច កម្លាំងយោធា និងប្រជាសាស្ត្រ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងវេទិកា ពហុភាគី/អន្តរជាតិ (Multilateral) ប្រទេសតូច ឬធំមានសិទ្ធិស្មើគ្នាចំពោះមុខច្បាប់អន្តរជាតិ។ ការរុញបញ្ហាឲ្យនៅត្រឹមទ្វេភាគី (តាមរយៈគណៈកម្មការ JBC ឬ GBC) ធ្វើឲ្យថៃអាចប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ច និងយោធាដើម្បីទាញយកប្រៀបបានច្រើនជាង។
សម្ពាធពីនយោបាយផ្ទៃក្នុងថៃ (Internal Political Pressure):
រដ្ឋាភិបាលថៃតែងតែប្រឈមមុខនឹងក្រុមជាតិនិយមជ្រុល និងកងទ័ព ដែលមិនព្រមទទួលស្គាល់ការបាត់បង់ទឹកដី ឬការចាញ់ក្តីនៅលើឆាកអន្តរជាតិ (ដូចករណីប្រាសាទព្រះវិហារ ឆ្នាំ ១៩៦២ និង ២០១៣)។ ប្រសិនបើកម្ពុជាប្តឹង ឬចោទប្រកាន់លើឆាកអន្តរជាតិ វាបង្ខំឲ្យរដ្ឋាភិបាលថៃត្រូវតែឆ្លើយតបយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដើម្បីកុំឲ្យបាត់បង់សំឡេងគាំទ្រក្នុងស្រុក។
ការការពារផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្មតាមព្រំដែន (Economic Continuity):
បរិយាកាសតឹងតែង ឬការចោទប្រកាន់គ្នានៅអន្តរជាតិ អាចឈានទៅដល់ការបិទច្រកទ្វារព្រំដែន ការកាត់ផ្ដាច់ពាណិជ្ជកម្ម និងការថយចុះនៃអ្នកវិនិយោគទុនបរទេស។ ថៃចង់រក្សាបរិយាកាសសន្តិភាពក្លែងក្លាយ ឬការយោគយល់គ្នា ដើម្បីកុំឲ្យប៉ះពាល់ដល់លំហូរទេសចរណ៍ និងពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែន។
ការជៀសវាងការចាប់បង្ខំឲ្យអនុវត្តកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ (Avoiding Binding International Norms):
នៅពេលបញ្ហាឡើងដល់អន្តរជាតិ ដំណោះស្រាយភាគច្រើនតម្រូវឲ្យផ្អែកលើសន្ធិសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ (ដូចជាសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម) និងផែនទីខ្នាត ១/២០០.០០០ ដែលថៃចង់ជៀសវាង។ ថៃតែងតែចង់ប្រើប្រាស់ការវាស់វែង និងឯកសារផ្ទាល់ខ្លួន ដូច្នេះការទប់ស្កាត់មិនឲ្យកម្ពុជាប្រើប្រាស់យន្តការអន្តរជាតិ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្ររារាំងច្បាប់អន្តរជាតិ។
តើកម្ពុជាអាចព្រមបញ្ឈប់ការចោទប្រកាន់លើឆាកអន្តរជាតិដែរឬទេ? និងហេតុអ្វី?
ចម្លើយគឺ៖ កម្ពុជាមិនអាច (និងមិនควព្រម) បោះបង់ចោលជម្រើសនៃការប្រើប្រាស់វេទិកា ឬច្បាប់អន្តរជាតិនោះឡើយ។
មូលហេតុសំខាន់ៗដែលកម្ពុជាត្រូវតែរក្សាអាវុធការទូតអន្តរជាតិ៖
ច្បាប់អន្តរជាតិគឺជាខែលការពារជាតិរបស់ប្រទេសតូច (International Law as a Shield):
ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានកម្លាំងយោធា និងទំហំសេដ្ឋកិច្ចតូចជាង កម្ពុជាមិនអាចប្រកួតប្រជែងជាមួយថៃតាមរយៈកម្លាំងបាយបានឡើយ។ មានតែច្បាប់អន្តរជាតិ (ICJ, UN, UNCLOS) ប៉ុណ្ណោះ ដែលជា «អាវុធ» ការពារអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជាឲ្យមានភាពស្មើជើង launch។
បទពិសោធន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រជោគជ័យ (Historical Precedent):
ប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា កម្ពុជាទទួលបានយុត្តិធម៌ និងការពារទឹកដីបាន គឺដោយសារតែការយកក្តីទៅតុលាការអន្តរជាតិ (ICJ) នៅឆ្នាំ ១៩៦២ និងការស្នើសុំបកស្រាយសាលក្រមនៅឆ្នាំ ២០១៣ ដែលជួយឲ្យកម្ពុជារក្សាបាននូវប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់ជុំវិញ។ ប្រសិនបើតតាំងត្រឹមទ្វេភាគី ថៃនឹងមិនងាយដកថយឡើយ។
ការការពារកុំឲ្យមាន «ការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពដើម» (Status Quo) ដោយឯកតោភាគី:
ប្រសិនបើកម្ពុជានិងថៃជជែកគ្នាតែទ្វេភាគី ហើយថៃប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា ឬការសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរំលោភចូល បើកម្ពុជាមិនតវ៉ា ឬមិនប្រកាសលើឆាកអន្តរជាតិទេ នោះអន្តរជាតិនឹងយល់ថា កម្ពុជា «យល់ព្រមដោយស្ងៀមស្ងាត់» (Acquiescence) ដែលអាចធ្វើឲ្យបាត់បង់ដែនធិបតេយ្យនៅថ្ងៃអនាគត។
ជំនឿចិត្តលើកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីមានកម្រិត (Lack of Trust in Bilateral Mechanisms):
កន្លងមក គណៈកម្មការព្រំដែនទ្វេភាគី (JBC) តែងតែជួបប្រទះការជាប់គាំង ដោយសារការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលញឹកញាប់ និងភាពមិនស្ថិតស្ថេរនៃនយោបាយផ្ទៃក្នុងថៃ។ ការពឹងផ្អែកលើទ្វេភាគីតែមួយមុខ មិនអាចធានាបាននូវដំណោះស្រាយយូរអង្វែង និងច្បាស់លាស់នោះឡើយ។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ កម្ពុជាអាចចូលរួម «កសាងទំនុកចិត្ត» និងដោះស្រាយតាមយន្តការទ្វេភាគីក្នុងកម្រិតបច្ចេកទេស ប៉ុន្តែកម្ពុជានឹង រក្សាសិទ្ធិពេញលេញ ក្នុងការលើកយកបញ្ហានេះទៅកាន់តុលាការ ឬអង្គការសហប្រជាជាតិ ព្រោះវាជាឧបករណ៍ការទូតតែមួយគត់ដែលធានាបាននូវយុត្តិធម៌ និងអធិបតេយ្យភាពជាតិ។

រៀបរាប់ ០៥ ចំណុច ពីខាងកម្ពុជា​ និង ០៥ ចំណុចពីខាងថៃ អំពី មូលហេតុអ្វីដែល គ្មានការផ្សព្វផ្សាយអំពី អនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេឆ្នាំ 1899 និង 1907 ខណៈពេលមានការកាត់ក្តីសំណុំរឿងដែលសមុទ្រ?

មូលហេតុដែលមិនសូវមានការផ្សព្វផ្សាយ ឬលើកយក អនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេឆ្នាំ ១៨៩៩ និង ១៩០៧ (Hague Conventions of 1899 and 1907) មកជជែកដេញដោល ឬផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈពីសំណាក់ភាគីទាំងសងខាង (កម្ពុជា និងថៃ) ក្នុងបរិបទនៃជម្លោះដែនសមុទ្រ ឬតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា (OCA) អាចពន្យល់បានតាមចំណុចគន្លឹះចំនួន ០៥ សម្រាប់ភាគីនីមួយៗដូចខាងក្រោម៖

៥ ចំណុចពីខាងភាគីកម្ពុជា
ការផ្ដោតលើអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS 1982)៖ កម្ពុជា និងបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ភាគច្រើនកំណត់យក UNCLOS 1982 ជាក្របខ័ណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិមូលដ្ឋាន និងទំនើបបំផុតសម្រាប់ការកំណត់ដែនទឹក អធិបតេយ្យភាពសមុទ្រ និងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ (EEZ) ខណៈដែលអនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេឆ្នាំ ១៨៩៩ និង ១៩០៧ ផ្តោតសំខាន់លើច្បាប់សង្គ្រាម និងការដោះស្រាយវិវាទអន្តរជាតិបែបបុរាណ។
ការនិយមប្រើប្រាស់យន្តការចរចាទ្វេភាគី (Bilateral Negotiation)៖ គោលនយោបាយការបរទេសរបស់កម្ពុជាក្នុងបញ្ហាព្រំដែនសមុទ្រគឺការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការចរចារកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីតាមរយៈការទូតទ្វេភាគី និងអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា (MOU 2001) ជំនួសឱ្យការនាំយកសំណុំរឿងទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ឬការរុករកឯកសារសង្គ្រាមសម័យអាណานិគម/អឺរ៉ុបជំនាន់ចាស់មកចោទប្រកាន់ជាសាធារណៈ។
ភាពរសើបនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសេដ្ឋកិច្ច និងថាមពល (OCA)៖ បញ្ហាសមុទ្ររវាងកម្ពុជា-ថៃ ភាគច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងធនធានប្រេង និងឧស្ម័នក្រោមបាតសមុទ្រ ដែលតម្រូវឱ្យមានការដោះស្រាយដោយស្ថាប័នបច្ចេកទេស និងសេដ្ឋកិច្ច មិនមែនតាមរយៈការបកស្រាយច្បាប់សង្គ្រាម ឬអនុសញ្ញាសន្តិភាពឡាអេ ដែលមិនសូវមានទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ជាមួយការបែងចែកផលធនធានសេដ្ឋកិច្ចនោះទេ។
ការបារម្ភពីការអូសបន្លាយបញ្ហាស្មុគស្មាញផ្នែកច្បាប់៖ ការលើកយកអនុសញ្ញាអន្តរជាតិជំនាន់ចាស់មកជជែកជាសាធារណៈអាចបង្កើតឱ្យមានការបកស្រាយផ្លូវច្បាប់ខុសៗគ្នា ដែលធ្វើឱ្យបញ្ហានយោបាយក្នុងស្រុកកាន់តែមានភាពស្មុគស្មាញ និងរាំងស្ទះដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងការទូតជាក់ស្តែង។
កម្រិតនៃការយល់ដឹង និងការយកចិត្តទុកដាក់សាធារណៈ៖ សាធារណជន និងអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវភាគច្រើន కేಂದ್ರೀករណ៏ ទៅលើប្រវត្តិសាស្ត្រព្រំដែនគោក (ដូចជាសំណុំរឿងប្រាសាទព្រះវិហារ និងផែនទីបារាំង-សៀម) ជាងការយកចិត្តទុកដាក់លើអនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេដែលពាក់ព័ន្ធនឹងច្បាប់អន្តរជាតិទូទៅលើកិច្ចការសង្គ្រាម។

៥ ចំណុចពីខាងភាគីថៃ
ភាពមិនពាក់ព័ន្ធចំគោលដៅនៃអនុសញ្ញាឡាអេទៅនឹងដែនសមុទ្រសម័យទំនើប៖ ភាគីថៃមើលឃើញថា អនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេឆ្នាំ ១៨៩៩ និង ១៩០៧ គឺជាឧបករណ៍ច្បាប់ដែលបង្កើតឡើងដើម្បីកំណត់កម្រិតនៃការធ្វើសង្គ្រាម និងវិធីសាស្ត្រដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធីក្នុងយុគសម័យសតវត្សរ៍ទី១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ដែលខុសប្លែកទាំងស្រុងពីក្របខ័ណ្ឌច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិបច្ចុប្បន្ន។
ការពេញចិត្តចំពោះការប្រើប្រាស់អនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា (MOU 2001)៖ ថៃតែងតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការចរចាតាមក្របខ័ណ្ឌ MOU ឆ្នាំ 2001 ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីជាក់លាក់រវាងប្រទេសទាំងពីរ ដូច្នេះការទាញយកអនុសញ្ញាអន្តរជាតិទូទៅដូចជាឡាអេមកនិយាយសាធារណៈ អាចធ្វើឱ្យបាត់បង់ការផ្ដោតអារម្មណ៍លើកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីដែលមានស្រាប់។
ការຫຼៀសវាងការបង្កើតសម្ពាធនយោបាយជាតិនិយមក្នុងស្រុក៖ រដ្ឋាភិបាលថៃតែងតែប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងការលើកយកបញ្ហាអន្តរជាតិចាស់ៗមកជជែកដេញដោល ដែលអាចទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ក្រុមនយោបាយជាតិនិយមក្នុងស្រុកឱ្យយកមកប្រើប្រាស់ជាឧបសគ្គដល់ការចរចាស្ដីពីតំបន់អភិវឌ្ឍន៍រួម (OCA)។
ការប្រកាន់ខ្ាប់លើគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិទាក់ទងនឹងអធិបតេយ្យភាពដែនទឹក៖ ក្នុងបញ្ហាដែនសមុទ្រ ថៃផ្អែកលើការបកស្រាយផែនទីផ្ទាល់ខ្លួន ច្បាប់ក្នុងស្រុក និងការអនុវត្តច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ (UNCLOS) ជាជាងការស្វែងរកមូលដ្ឋានពីអនុសញ្ញាសន្តិភាពឡាអេ ដែលមិនមានចែងលម្អិតអំពីកូអរដោនេដែនទឹក ឬខ្ពង់រាបសមុទ្រ។
ការយល់ឃើញថាបញ្ហាសមុទ្រជាបញ្ហាបច្ចេកទេស និងសេដ្ឋកិច្ចសុទ្ធសាធ៖ ភាគីថៃចាត់ទុកបញ្ហាដែនសមុទ្រជាមួយកម្ពុជាថាជាកិច្ចការបែងចែកផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចថាមពល (Oil and Gas) ដែលត្រូវដោះស្រាយតាមផ្លូវបច្ចេកទេស និងការទូតពាណិជ្ជកម្ម ជាជាងការយកទ្រឹស្តីច្បាប់អន្តរជាតិ ឬអនុសញ្ញាសង្គ្រាមសម័យអាណานិគមមកជជែកវែកញែកជាសាធារណៈ។

ចុះបើខ្ញុំថានេះជាចំណុចរសើប sensitive issue ដែលអន្តរជាតិដឹង ដូចកម្ពុជាដែរ វាជាទំនាស់ផ្ទៃក្នុងរវាង ថៃ និង សៀម ដោយគណកម្មាធិការប្រកាសថា" កាលមុន ថៃ ដែលកាលមុនជា សៀមចុះសន្ធិសញ្ញា.."
រូបភាពដែលបានផ្ដល់ជូនបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់អំពីអត្ថបទច្បាប់ដែលបញ្ជាក់ថា «ប្រទេសថៃ ដែលពេលនោះជាប្រទេសសៀម គឺជាប្រទេសចុះហត្ថលេខាដើមនៃអនុសញ្ញាឆ្នាំ ១៨៩៩» ខណៈពេលដែលព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបានក្លាយជាភាគីនៃអនុសញ្ញាទាំងពីរនេះនៅឆ្នាំ ១៩៥៦ បន្ទាប់ពីទទួលបានឯករាជ្យ។
ប្រសិនបើយើងពិនិត្យមើលលើកោសល្យវិច័យ និងទិដ្ឋភាពនយោបាយ-ច្បាប់អន្តរជាតិជុំវិញចំណុចរសើប (Sensitive Issue) នេះ ការប្រកាស ឬការទទួលស្គាល់ថា «សៀម» និង «ថៃ» ជាស៊េរីរដ្ឋតែមួយ (State Succession) តែមានភាពស្មុគស្មាញផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអត្តសញ្ញាណជាតិ អាចផ្ដល់ជាចំណុចវិភាគសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
ករណីភាគីថៃ៖ ហេតុអ្វីបានជាគេចាត់ទុកជាបញ្ហារសើប (Sensitive Issue)?
បញ្ហានិរន្តរភាពផ្លូវច្បាប់ និងអត្តសញ្ញាណរដ្ឋ (State Succession & Identity)
ការប្តូរឈ្មោះពី «សៀម» មកជា «ថៃ» (ឆ្នាំ ១៩៣៩) ក្រោមរបបសេនាប្រមុខ ផ្លែក ភិបូលសង្គ្រាម មិនត្រឹមតែជាការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះប្រទេសប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការផ្លាស់ប្តូរទស្សនវិជ្ជានយោបាយ និងលទ្ធិជាតិនិយម «ថៃធំ (Pan-Thai movement)»។
ប្រសិនបើយករឿងនេះមកជកជែកជាសាធារណៈ វាអាចប៉ះពាល់ដល់ការបកស្រាយអំពីកាតព្វកិច្ចច្បាប់ដែល «សៀម» ធ្លាប់បានចុះហត្ថលេខាជាមួយមហាអំណាចអាណានិគម ឬក្នុងសន្និសីទអន្តរជាតិ (ដូចជាអនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេ ១៨៩៩ និង ១៩០៧) ថាតើរដ្ឋ «ថៃ» សម័យទំនើបត្រូវទទួលខុសត្រូវកម្រិតណាលើរាល់កិច្ចសន្យា ឬព្រំដែនដែលសៀមធ្លាប់បានធ្វើ។
ផលប៉ះពាល់លើសំណុំរឿងព្រំដែន និងប្រវត្តិសាស្ត្រ
ភាគីថៃតែងតែព្យាយាមញែកឱ្យដាច់ ឬកាត់បន្ថយការតភ្ជាប់ផ្នែកផ្លូវច្បាប់រវាងសន្ធិសញ្ញាដែលធ្វើឡើងដោយ «រាជវង្សសៀម/ចក្រី» សម័យបុរាណ ជាមួយរដ្ឋបាលថៃសម័យទំនើប ព្រោះកិច្ចព្រមព្រៀងចាស់ៗមួយចំនួន (ដូចជាសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ ១៩០៤ និង ១៩០៧) ត្រូវបានក្រុមជាតិនិយមថៃមើលឃើញថាជា «សន្ធិសញ្ញាអយុត្តិធម៌» ឬជាការបាត់បង់ទឹកដី។
ការបើកកាយរឿង «សៀម ជាអ្នកចុះហត្ថលេខា» អាចធ្វើឱ្យក្រុមជាតិនិយមក្នុងស្រុកចោទសួរឡើងវិញនូវកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិទាំងឡាយដែលប្រទេសខ្លួនបានបន្សល់ទុកពីសម័យសៀម។
ការជៀសវាងទំនាស់អត្តសញ្ញាណផ្ទៃក្នុង
នៅក្នុងនយោបាយផ្ទៃក្នុងថៃ ការទទួលស្គាល់ថា «ថៃ» និង «សៀម» មានភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធអំណាច និងច្បាប់ គឺជាប្រធានបទដ៏ទន់ខ្សោយ និងរសើបមួយរវាងក្រុមរាជានិយម/អភិរក្សនិយម និងក្រុមទាមទារប្រជាធិបតេយ្យ/ជាតិនិយម។
ករណីភាគីកម្ពុជា និងអន្តរជាតិ៖ ហេតុអ្វីបានជាចំណុចនេះសំខាន់?
ការអះអាងពីបន្តវេនផ្លូវច្បាប់ (Legal Continuity)
សម្រាប់កម្ពុជា ការចង្អុលបង្ហាញថា «ថៃ ធ្លាប់ជា សៀម» នៅក្នុងឯកសារផ្លូវការ ឬការតវ៉ាអន្តរជាតិ គឺជាការរំលឹកអន្តរជាតិឱ្យឃើញថា ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្នត្រូវតែទទួលខុសត្រូវ និងគោរពរាល់កាតព្វកិច្ច ច្បាប់ និងសន្ធិសញ្ញាទាំងឡាយណាដែល «រដ្ឋសៀម» បានចុះហត្ថលេខា និងផ្ដល់សច្ចាប័នរួចហើយ (រួមទាំងអនុសញ្ញាឡាអេ ១៨៩៩/១៩០៧ និងសន្ធិសញ្ញាព្រំដែននានា) ដោយមិនអាចយករឿងផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះប្រទេស ឬការផ្លាស់ប្តូររបបនយោបាយមកធ្វើជាលេសដើម្បីបដិសេធបានឡើយ។
ការរក្សាមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិទូទៅ (Pacta Sunt Servanda)
ការដែលគណៈកម្មាធិការ ឬក្រុមអ្នកច្បាប់កម្ពុជាប្រកាស និងគូសបញ្ជាក់ចំណុចនេះ គឺដើម្បីពង្រឹងគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ Pacta Sunt Servanda (កិច្ចព្រមព្រៀងត្រូវតែទទួលបានការគោរព)។ ទោះបីជារដ្ឋនោះប្តូរឈ្មោះពី «សៀម» ទៅ «ថៃ» ក៏ដោយ ក៏កាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិក្រោមអនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេ ស្ដីពីការដោះស្រាយទំនាស់ដោយសន្តិវិធី នៅតែមានសុពលភាពផ្លូវច្បាប់មកលើរដ្ឋថៃដដែល។
ការការពារមិនឱ្យមានការកែប្រែប្រវត្តិសាស្ត្រ (Historical Revisionism)
ការបញ្ជាក់ច្បាស់ៗលើប្រភពដើមនៃតួអង្គប្រវត្តិសាស្ត្រ (សៀម = ថៃ) ជួយទប់ស្កាត់ការឈានទៅរកការកែប្រែប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬការបង្កើតទម្លាប់ផ្នែកច្បាប់ថ្មី ដែលអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការដោះស្រាយវិវាទដែនដី និងដែនសមុទ្ររវាងប្រទេសទាំងពីរ។

ដ

ដ