ព្រំដែន កម្ពុជា៖ ថៃ--ថ្ងៃទី ១៦ ខែ តុលា ឆ្នាំ២០២៦

Million Times

ព្រែកជីកហ្វូណនតេជោ គ្រោងបើកការដ្ឋាន ១១ ទីតាំង ឆ្ពោះទៅគោលដៅបញ្ចប់នៅឆ្នាំ២០២៨

ភ្នំពេញ៖ គម្រោងគ្រប់គ្រងធនធានទឹកចម្រុះហ្វូណនតេជោ គ្រោងបើកការដ្ឋាន និងដាក់គ្រឿងចក្រចាប់ផ្តើមសាងសង់កំណាត់ទី២ នៅការដ្ឋានចំនួន ១១ ទីតាំង ក្នុងពេលដំណាលគ្នា នៅចុងខែវិច្ឆិកា ឬដើមខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីបន្តជំរុញការអនុវត្តគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវទឹកដ៏សំខាន់មួយរបស់កម្ពុជា។

ឯកឧត្តម ផន រឹម អនុរដ្ឋលេខាធិការ និងជាអ្នកនាំពាក្យក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន បានឱ្យដឹងថា ការបើកការដ្ឋាន និងដាក់គ្រឿងចក្រសាងសង់កំណាត់ទី២ នឹងធ្វើឡើងនៅពេលទឹកទន្លេស្រក ក្នុងអំឡុងចុងខែវិច្ឆិកា ឬដើមខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៦ ដោយការដ្ឋានទាំង ១១ទីតាំង នឹងដំណើរការព្រមៗគ្នា ចាប់ពីតំបន់ទន្លេបាសាក់ ក្នុងខេត្តកណ្តាល ឆ្ពោះទៅកាន់ខេត្តតាកែវ កំពត និងកែប។

ឯកឧត្តមបានបញ្ជាក់ពីការប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការជំរុញការអនុវត្តគម្រោងឱ្យសម្រេចតាមផែនការដែលបានកំណត់ ដោយមានគោលដៅបញ្ចប់ការសាងសង់នៅឆ្នាំ២០២៨។ ឯកឧត្តមមានប្រសាសន៍ថា៖ «នេះគឺជាការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់យើង ហើយយើងនឹងខិតខំប្រឹងប្រែងឱ្យគម្រោងនេះសម្រេចបានតាមការគ្រោងទុកនៅឆ្នាំ២០២៨»។

គម្រោងគ្រប់គ្រងធនធានទឹកចម្រុះហ្វូណនតេជោ មានប្រវែងសរុប ១៧២,៦ គីឡូម៉ែត្រ ភ្ជាប់ពីទន្លេមេគង្គទៅកាន់ទន្លេបាសាក់ និងបន្តទៅខេត្តកែប ដែលជាតំបន់សមុទ្រ។ ផ្លូវទឹកនេះឆ្លងកាត់ខេត្តចំនួន៤ រួមមាន កណ្តាល តាកែវ កំពត និងកែប ហើយត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីផ្ទុកនាវាដែលមានទម្ងន់រហូតដល់ ៣ ០០០ DWT។

យោងតាមក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា (CDC) គម្រោងនេះគឺជាការបោះជំហានដ៏សំខាន់មួយក្នុងការកែប្រែមុខមាត់កម្ពុជាក្នុងវិស័យនាវាចរណ៍ ក៏ដូចជាការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹក និងផ្លូវសមុទ្រ។

ការងារស្ថាបនាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធពាក់ព័ន្ធនឹងគម្រោងនេះ រួមមានការស្តារទន្លេ ការជីកប្រឡាយ ការសាងសង់ស្ថានីយជលសាស្ត្រសន្ទះផ្លូវទឹក ទំនប់ការពារច្រាំងទន្លេ ជម្រាលជើងទេរ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជំនួយដល់វិស័យនាវាចរណ៍ផ្សេងៗទៀត។

កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ CDC បានចេញសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានស្តីពីពិធីចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងហិរញ្ញប្បទានរវាងក្រុមហ៊ុនហ្វូណនតេជោ ខូសថល-អ៉ីនឡេន វ័រធើវេយ ឯ.ក (Funan Techo Coastal-Inland Waterways Company) និងធនាគារនីហរ័ណ-អាហរ័ណចិន (China Exim Bank) ដែលមានតម្លៃជិត ១ពាន់លានដុល្លារអាម៉េរិក សម្រាប់ «គម្រោងគ្រប់គ្រងធនធានទឹកចម្រុះហ្វូណនតេជោ»។

បើតាម CDC គម្រោងនេះអនុវត្តតាមរូបភាពសាងសង់-ប្រតិបត្តិការ-ផ្ទេរ (Build-Operate-Transfer - BOT) ដោយក្រុមហ៊ុនវិនិយោគឯកជន។ គម្រោងនេះមានគោលដៅភ្ជាប់បណ្តាញផ្លូវទឹកពីទន្លេទៅកាន់សមុទ្រ ដើម្បីកាត់បន្ថយថ្លៃដើមដឹកជញ្ជូន និងលើកកម្ពស់សមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងក្នុងវិស័យភស្តុភារកម្ម។

CDC បានបញ្ជាក់ថា តាមរយៈគម្រោងនេះ តំបន់ឧស្សាហកម្ម មជ្ឈមណ្ឌលភស្តុភារកម្ម ការកែច្នៃកសិផល ការអភិវឌ្ឍក្រុងរណប និងវិស័យទេសចរណ៍ នឹងរីកចម្រើនតាមបណ្តោយផ្លូវទឹកនេះនាទសវត្សរ៍ខាងមុខ។

ពិធីចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងហិរញ្ញប្បទាននេះ ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយមានការចូលរួមជាសក្ខីភាពពីលោក ស៊ុន ចាន់ថុល ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី អនុប្រធានទី១ ក.អ.ក. នៅក្នុងវេទិកាសហប្រតិបត្តិការ វិនិយោគអន្តរជាតិ ក្រោមប្រធានបទ «ប្រាជ្ញាសកល, ការពង្រឹងកម្លាំងរួមគ្នាលើការវិនិយោគអន្តរជាតិ និងការផ្លាស់ប្តូរកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ» (Global Wisdom, Mutual Empowerment: International Investment & Cooperation Exchange) នៅទីក្រុងសៀមិន ខេត្តហ្វូជៀន សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។

កម្ពុជារំពឹងថា នៅពេលគម្រោងនេះបញ្ចប់ការស្ថាបនាជាស្ថាពរ វានឹងចូលរួមលើកកម្ពស់ការតភ្ជាប់ ពន្លឿនការធ្វើទំនើបកម្មហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូន និងរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៃទំនាក់ទំនង និងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងភាពងាយស្រួល រវាងកម្ពុជា និងតំបន់នានាដែលជាដៃគូពាណិជ្ជកម្ម និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន៕ អត្ថបទ៖ ប៊ី

គ្រាប់បែក GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast (MOAB) ឬដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា "Mother of All Bombs" (មាតានៃគ្រាប់បែកទាំងពួង) គឺជាអាវុធធម្មតា (មិនមែននុយក្លេអ៊ែរ) ដែលមានឥទ្ធិពលបំផ្លិចបំផ្លាញធំបំផុតនៅក្នុងឃ្លាំងអាវុធរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ 

Chan Born វិភាគសង្រ្គាមពត៍មាននៅអ៊ុយក្រែន ដើម្បីជាមេរៀនវិភាគបញ្ហានៅកម្ពុជា៖ ប៉ុន្មានថ្ងៃនេះ ពត៍មានខាងស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនផ្សាយថា កងទ័ពជើងទឹកអ៊ុយក្រែនកំទេចយន្តហោះទំលាក់គ្រាប់បែកធុន SU-34 របស់រុស្សី ចំនួន​ ០៦ គ្រឿងក្នុងពេលតែ ១យប់។ ពត៍មានបែបនេះធ្វើឲ្យមនុស្សរាប់លាននាក់ចាប់អារម្មណ៍ អបអរសាទ រិះគន់ចម្រុះគ្នា ហេតុនេះ ខាង អ៊ុយក្រែនចេញរបាយការណ៍ជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជា ចំនួនយន្តហោះចុះពី ០៦គ្រឿងមក ០៤ គ្រឿង កែពីការវាយប្រហារដោយមិនប្រាប់ពីអាវុធប្រភេទអី មកជាថា ប្រើកាំជ្រួច Nepture Missile, កែពីអ្នកកាសែតនិយាយមកជា ប្រសាសន៍ប្រធានាធិបតីហ្សេឡែនស្គីនិយាយវិញ...។ តាមហេតុផល LOGIC អ៊ុយក្រែនមិនទាន់អាចឆ្លើយសំនួរ ០៤ នៅឡើយគឺ៖ ១.អគ្គសេនាធិការកងទ័ពអ៊ុយក្រែនជាអ្នកផ្សាយ, ២រូបភាពត្រូវមានកាលបរិច្ឆេទម៉ោងខែថ្ងៃឆ្នាំ,៣ រូបថតរូបភាពត្រូវមានភ្ជាប់ មុន ក្រោយ Before and After ទី៤ ត្រូវមានប្រភពយោធា ពីខាងរុស្សី។ សំអាងលើហេតុផល ០៤ នេះ អ៊ុយក្រែនផ្សាយពត៍មាន ក្លែងក្លាយ ដូចគ្នាដែល ថៃ តែងតែនិងកំពុងបន្តផ្សាយពត៍មាន ក្លែងក្លាយដូចជា កម្ពុជាបាញ់មុន គឺថៃយកសំដីនាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃមកនិយាយ គេមិនជឿ យកសំដីអតីមេចារកម្មយោធាថៃ, គេមិនជឿទៀត យកសំដីមេបក្សប្រឆាំងនៅកម្ពុជាមកផ្សាយ,គេមិនជឿទៀត....

សភាពការណ៍នយោបាយ អ៊ុយក្រែន៖ មេដឹកនាំអ៊ុយក្រែន ប្រកាសផ្តាច់ចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍ រាត្រីទឹកឃ្មុំ ជាមួយ អាមេរិក ដោយអ៊ុយក្រែនចោទអាមេរិកថា ក្បត់ស្នេហារ លួចមានសាហាយជាមួយ រុស្សី..។ រឿងនេះ កើតឡើងដោយប្រជាជនអាមេរិក និង ទូទាំងសកលោក ស្អប់ខ្ពើមអាមេរិក ដែលធ្វើសង្រ្គាមប្រឆាំងរុស្សី ដែលកាន់សាសនាដូចគ្នាជាមួយ អឺរ៉ុបនិងអាមេរិកដែរ។ សម្តេច បាប បានយំ អង្វរ អ៊ុយក្រែនកុំធ្វើសង្រ្គាមប្រឆាំងរុស្សី​តែអ៊ុយក្រែនចចេសមិនស្តាប់។ សំអាងហេតុផលនេះ លោក ត្រាំ ចាប់យកឪកាសមាស ពេជ្រនេះ ដោយប្រកាស ផែនការសន្តិភាព បញ្ចប់សង្រ្គាមជាមួយរុស្សី លោកត្រាំ ក៍ជាប់ឆ្នោត។ លោកត្រាំ គ្រោងឈឈ្នោះ ១ អាណត្តិទៀត ពីព្រោះប្រជាជនអាមេរិកភាគច្រើន មិនគាំទ្រដាច់ខាតសង្រ្គាមសាសនាដូចគ្នា គេគាំទ្រសង្រ្គាម ប្រឆាំង អឺរ៉ង់ !!។ លោកត្រាំ ក៍ប្រកាសផែនការប្រើគ្រាប់បែកធុនធំ មែគ្រាប់បែក Mother of All Bombs ប្រឆាំង អឺរ៉ង់ផងដែរ។

LaiLy-ឡៃលី

ការកាន់កាប់ដីកម្ពុជាដោយខុសច្បាប់ពីសំណាក់ទ័ពថៃ ត្រូវបានលើកក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូល CICA, សម្តេចមហាបវរធិបតី លើកឡើងថា ព្រំដែន និងអធិបតេយ្យភាព មិនត្រូវផ្លាស់ប្តូរ​ដោយ​ការ​ប្រើប្រាស់កម្លាំងនោះឡើយ

បញ្ជីហេតុផលទាំង ០៥ យ៉ាងនោះជា អត្ថបទ text និង គូសធ្វើជារូបភាព Generate image  នៃ ០៥ ហេតុផល ដែលទ័ពថៃ សម្រេចរំលោភលើបទឈប់បាញ់ដើម្បីចូលគ្រប់គ្រងតំបនើ ៨៥ ទីតាំង តាមព្រំដែនកម្ពុជា ថៃ ឆ្នាំ ២០២៥-២០២៦ និង លទ្ធភាព Possibility ហេតុផល ០៥ យ៉ាងដែលកងទ័ពថៃ ត្រូវតែដកទ័ពចេញទៅវិញដោយមិនបង្ករសង្រ្គាមជុំទី ០៣។

លោក ​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រាប់កិច្ចប្រជុំកំពូល (CICA) ថា ប្រទេសថៃមិនទាន់បញ្ជូនក្រុមការងារគណៈកម្មការចម្រុះព្រំដែន (JBC) ឱ្យចុះអនុវត្តការងារដូចមានចែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនៅឡើយទេ!

វ៉ាន់ សារាយ Vann Saray

ថ្លែងទៅកាន់កិច្ចប្រជុំកំពូល CICA នៅបាគូ អាស៊ែបៃហ្សង់ សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានលើកឡើងថា កិច្ចសហប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបទល្មើសឧក្រិដ្ឋកម្មតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា ការឆបោកតាមអនឡាញ និងសកម្មភាពឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន​ ​គួរតែត្រូវ​បានអនុវត្តដោយគោរពយ៉ាងពេញលេញនូវអធិបតេយ្យជាតិ, ច្បាប់អន្តរជាតិ និងធម្មនុញ្ញអង្គការ​សហប្រជា​ជាតិ ហើយគួរតែផ្តោតសំខាន់លើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាក់ស្តែង និងការជឿទុកចិត្តគ្នាទៅវិញ​ទៅ​មក ជាជាង​ការប្រកួតប្រជែងផ្នែកភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។

Sambath .មិនទទួល! ថៃបែរជាបដិសេធកម្ពុជាពាក់ព័ន្ធរឿងជនភៀសខ្លួន និងការកាន់កាប់ទឹកដីខ្មែរ....

ក្នុងអំឡុងកិច្ចប្រជុំគណៈ លើកទី៧៧ លោក បេនចាមីន ស៊ុកកានចាណាចទី  ឯកអគ្គរាជទូត និងជាតំណាងអចិន្ត្រៃយ៍របស់ថៃ ប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ នៅទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស បានប្រើសិទ្ធិតបត  ចំពោះសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់កម្ពុជា ដែលបានចោទប្រកាន់ថៃ លើបញ្ហាជាច្រើន រួមមាន ករណីជនភៀសខ្លួនកម្ពុជាមិនអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ និងការចោទប្រកាន់ថា កងទ័ពថៃកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា។

លោកបានពន្យល់ថា ទីតាំងដែលត្រូវបានអះអាងថាជាលំនៅឋានរបស់បុគ្គលទាំងនោះ ស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីថៃ ហើយដើមឡើយជាតំបន់ជម្រកបណ្តោះអាសន្ន ដែលប្រទេសថៃបានបង្កើតឡើងក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ដើម្បីទទួលជនជាតិកម្ពុជាដែលរត់គេចពីជម្លោះផ្ទៃក្នុងនៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន។

លោកក៏បានអះអាងថា ការដែលបុគ្គលទាំងនោះនៅតែបន្តរស់នៅក្នុងតំបន់ទាំងនេះ ទោះបីជាថៃបានធ្វើការតវ៉ាជាច្រើនលើកក៏ដោយ គឺជាការរំលោភបំពានលើទឹកដីថៃ។

ចំពោះការចោទប្រកាន់ថា ថៃបានកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា ឯកអគ្គរាជទូតថៃបានបដិសេធការចោទប្រកាន់នេះ ដោយអះអាងថា វិធានការសន្តិសុខដែលថៃកំពុងអនុវត្តនាពេលបច្ចុប្បន្ន ស្របតាមវិធានការកាត់បន្ថយភាពតានតឹង ដែលមានចែងក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមរបស់គណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ (GBC) ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។

TNAOT

តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍ថៃ ប្រាប់​ UN ថា យោធាថៃកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជានោះគឺស្ថិតនៅលើទឹកដីថៃដែលបានធ្លាប់ផ្តល់ជម្រកបណ្តោះអាសន្នឱ្យកម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០

សូមរៀបរាប់ ហេតុផល ០៥ ដែលជម្រុះញឲ្យ តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍ថៃ ប្រាប់​ UN ថា យោធាថៃកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជានោះគឺស្ថិតនៅលើទឹកដីថៃដែលបានធ្លាប់ផ្តល់ជម្រកបណ្តោះអាសន្នឱ្យកម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០។

នៅក្នុងបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវិវាទព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃ (ជាពិសេសការតស៊ូមតិផ្នែកការទូតនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ - UN) តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍ថៃតែងតែប្រើប្រាស់អះអាង និងហេតុផលមួយចំនួនដើម្បីការពារជំហររបស់ខ្លួនក្នុងការដាក់ពង្រាយកងទ័ព ឬការអះអាងលើតំបន់ព្រំដែនមួយចំនួន ថាជាទឹកដីរបស់ថៃដែលធ្លាប់បានផ្តល់ជម្រកបណ្តោះអាសន្នដល់ជនភៀសខ្លួនកម្ពុជាចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ និង ១៩៨០។

ខាងក្រោមនេះជា ហេតុផលសំខាន់ៗចំនួន ០៥ ដែលភាគីថៃបានលើកឡើងដើម្បីកសាងទឡ្ហីករណ៍ (Argument) របស់ខ្លួនជូនទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ ឬមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ៖

១. ការលើកឡើងអំពីភារកិច្ចមនុស្សធម៌នៃការផ្តល់ជម្រកបណ្តោះអាសន្ន

ទឡ្ហីករណ៍ថៃ៖ ថៃបានអះអាងថា កាលពីអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល និងរបបខ្មែរក្រហម (ចាប់ពីទសវត្សរ៍ ១៩៧០ ដល់ ១៩៨០) ថៃបានទទួល និងផ្តល់ជម្រកមនុស្សធម៌បណ្តោះអាសន្នដល់ជនភៀសខ្លួនកម្ពុជារាប់សែននាក់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែន។

គោលបំណង៖ ថៃប្រើប្រាស់រូបភាព "អ្នកផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌" នេះដើម្បីបង្ហាញទៅ UN ថា ការបង្កើតជំរំភៀសខ្លួន (ដូចជាជំរំ Nong Chan, Site 8, Site 2 ល) នៅលើតំបន់ព្រំដែននាពេលនោះ គឺធ្វើឡើងនៅលើទឹកដីអធិបតេយ្យរបស់ថៃ ហើយការមានវត្តមានជនជាតិខ្មែរនៅទីនោះនាអតីតកាល មិនមែនជាការលាតសន្ធឹងទឹកដីរបស់កម្ពុជានោះឡើយ។

២. ការបកស្រាយខ្សែព្រំដែនផ្អែកលើការប្រកាន់យកផែនទីផ្ទាល់ខ្លួន (ខ្សែចែកទឹក - Watershed)

ទឡ្ហីករណ៍ថៃ៖ ភាគីថៃតែងតែអះអាងថា ខ្លួនប្រកាន់យកខ្សែព្រំដែនធម្មជាតិ គឺ "ខ្សែចែកទឹក" (Watershed principle) តាមស្មារតីនៃសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ ១៩០៤ និង ១៩០៧ ប៉ុន្តែបកស្រាយតាមការវាស់វែង និងផែនទីដែលគូរដោយយោធាថៃ (Royal Thai Survey Department)។

គោលបំណង៖ នៅក្នុងលិខិត ឬសេចក្តីថ្លែងការណ៍ទៅ UN ថៃព្យាយាមបង្ហាញថា ទីតាំងដែលយោធាថៃឈរជើង គឺស្ថិតនៅក្នុងបូរណភាពទឹកដីថៃ (បើយោងតាមខ្សែចែកទឹកដែលថៃគូរ) ដោយចោទថាការតាំងទីលំនៅ ឬវត្តមានយោធាកម្ពុជាខ្លះនៅក្នុងតំបន់ជម្រកចាស់ៗទាំងនោះ ជាការរំលោភចូលទឹកដីថៃទៅវិញ។

៣. ការអះអាងអំពី "ការកាន់កាប់ដោយយោធាដើម្បីការពារសន្តិសុខព្រំដែន"

ទឡ្ហីករណ៍ថៃ៖ ថៃបានពន្យល់ទៅ UN ថា វត្តមានកងទ័ពរបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ប្រឈមមុខដាក់គ្នា គឺជាវិធានការសន្តិសុខចាំបាច់ដើម្បីការពារបូរណភាពទឹកដី និងទប់ស្កាត់ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ មិនមែនជាការឈ្លានពានឡើយ។

គោលបំណង៖ ថៃព្យាយាមប្រែក្លាយវត្តមានយោធារបស់ខ្លួន ឱ្យទៅជា "ការបំពេញកាតព្វកិច្ចសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង និងការពារព្រំដែន" លើដីដែលខ្លួនអះអាងថាជាជម្រកចាស់ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាជ្ញាធរថៃតាំងពីយូរមកហើយ។

៤. ការប្រើប្រាស់អនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា ឆ្នាំ ២០០០ (MOU 2000)

ទឡ្ហីករណ៍ថៃ៖ ថៃតែងតែលើកឡើងពី MOU ឆ្នាំ ២០០០ ស្តីពីការវាស់វែង និងខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក ដើម្បីប្រាប់ UN ថា តំបន់ជម្លោះ ឬតំបន់ជម្រកចាស់ៗទាំងនោះ គឺជា "តំបន់មិនទាន់បានខណ្ឌសីមារួចរាល់" (Overlapping/Undemarcated area)។

គោលបំណង៖ ការអះអាងបែបនេះ គឺដើម្បីបដិសេធការចោទប្រកាន់របស់កម្ពុជាអំពី "ការឈ្លានពាន" ដោយថៃតវ៉ាថា រហូតទាល់តែគណៈកម្មការចម្រុះព្រំដែន (JBC) វាស់វែងរួចរាល់ ទើបអាចកំណត់បានច្បាស់ ហើយបច្ចុប្បន្នថៃគ្រាន់តែគ្រប់គ្រងទីតាំងដែលខ្លួនធ្លាប់កាន់កាប់ និងផ្តល់ជម្រកពីមុនមកប៉ុណ្ណោះ។

៥. ការតស៊ូមតិដើម្បីជៀសវាង "ការជ្រៀតជ្រែកពីអន្តរជាតិ ឬក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN"

ទឡ្ហីករណ៍ថៃ៖ នៅក្នុងការផ្ញើសារ ឬបំភ្លឺជូន UN តំណាងថៃតែងតែអះអាងថា ជម្លោះព្រំដែន និងបញ្ហាវត្តមានយោធានៅតំបន់ជម្រកចាស់ៗ គឺជាបញ្ហាទ្វេភាគី ដែលអាចដោះស្រាយបានតាមរយៈយន្តការដែលមានស្រាប់ (ដូចជា JBC)។

គោលបំណង៖ ថៃប្រើប្រាស់ទឡ្ហីករណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រជម្រកភៀសខ្លួន និងការអះអាងលើអធិបតេយ្យភាពដីធ្លីនេះ ដើម្បីបញ្ជៀសការដាក់សម្ពាធ ឬការចេញសេចក្តីសម្រេចណាមួយពីក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN ដែលអាចតម្រូវឱ្យកងទ័ពថៃដកថយចេញពីទីតាំងដែលមានជម្លោះ។

ចំណាំ៖ ផ្អែកលើជំហរផ្លូវការ និងការតស៊ូមតិផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិរបស់ កម្ពុជា កម្ពុជាតែងតែបដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះការអះអាងរបស់ថៃ ដោយកម្ពុជាបានបញ្ជាក់ជានិច្ចទៅកាន់ UN ថា តំបន់ព្រំដែនទាំងនោះ (រួមទាំងតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់អតីតជំរំ) គឺជា ទឹកដីអធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់របស់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានទទួស្គាល់ដោយផែនទីដេកាំង (Annex I Map) នៃសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៤-១៩០៧ និងសាលដីកាតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ឆ្នាំ ១៩៦២ និង ២០១៣។ កម្ពុជាបានចាត់ទុកវត្តមានយោធាថៃនៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះថាជា ការរំលោភលើបូរណភាពទឹកដី យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

កម្ពុជាបានលើកឡើងថា ជំរុំជនភៀសខ្លួនក្នុងទឹកដីថៃត្រូវបានបិទចុងក្រោយបង្អស់ឆ្នាំ ១៩៩៩ តើការលើកឡើងនេះ ចំណុចដែលថៃ ថ្លែងការណ៍ខាងលើដែរឬទេ?

ការលើកឡើងរបស់កម្ពុជាដែលថា «ជំរុំជនភៀសខ្លួនក្នុងទឹកដីថៃត្រូវបានបិទចុងក្រោយបង្អស់នៅឆ្នាំ ១៩៩៩» គឺមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ និងជាចំណុចប្រទាញប្រទះគ្នាមួយ (ទាំងការបំពេញបន្ថែម និងការជជែកដេញដោលគ្នា) ជាមួយនឹងទឡ្ហីករណ៍ដែលភាគីថៃតែងតែយកមកអះអាងនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN)។

ដើម្បីយល់ច្បាស់ថាការលើកឡើងទាំងពីរនេះទាក់ទងគ្នា ឬផ្ទុយគ្នាយ៉ាងណា យើងអាចវិភាគតាមចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

១. ការយល់ស្របគ្នាលើ "ការពិតផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ" (Historical Fact)

ចំណុចដែលស្របគ្នា៖ ទាំងកម្ពុជា និងថៃសុទ្ធតែទទួលស្គាល់ថា មានវត្តមានរបស់ជំរំជនភៀសខ្លួនកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយព្រំដែន (ដែលភាគីថៃចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងទឹកដីខ្លួន) ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ រហូតដល់ចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ (ដែលការបិទបញ្ចប់ជាផ្លូវការ និងការធ្វើမိាតុភូមិនិវត្តន៍ក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់ UN ត្រូវបានបញ្ចប់ជាស្ថាពរជុំវិញឆ្នាំ ១៩៩៣ ដល់ ១៩៩៩)។

២. ការបកស្រាយខុសគ្នាស្រឡះលើ "អត្ថន័យផ្លូវច្បាប់ និងអធិបតេយ្យភាព" (Legal Interpretation & Sovereignty)

ទោះបីជាភាគីទាំងពីរទទួលស្គាល់ហេតុការណ៍នៃការមានជំរំនេះក្តី ប៉ុន្តែការយកទៅបកស្រាយគឺផ្ទុយគ្នាយ៉ាងខ្លាំង៖

ទស្សនៈថៃ៖ ថៃប្រើប្រាស់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការបង្កើតជំរំទាំងនោះ ដើម្បីអះអាងថា តំបន់ទាំងនោះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន និងជាទីកន្លែងដែលខ្លួនធ្លាប់បាន "ផ្តល់ជម្រកមនុស្សធម៌" ដែលនាំឱ្យថៃព្យាយាមរក្សាឥទ្ធិពល ឬការគ្រប់គ្រងបន្តរហូតមក។

ទស្សនៈកម្ពុជា (ការលើកឡើងអំពីឆ្នាំ ១៩៩៩)៖ កម្ពុជាលើកឡើងពីការបិទជំរំទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ដើម្បីបញ្ជាក់ទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិ និង UN ថា៖

បេសកកម្មមនុស្សធម៌ ឬស្ថានភាពបណ្តោះអាសន្ននៃជំរំជនភៀសខ្លួន បាន បញ្ចប់ជាស្ថាពរ តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩ មកម្ល៉េះ។

ដូច្នេះ វត្តមាន ឬការបន្តអះអាងណាមួយដោយយោធាថៃនៅលើទីតាំងអតីតជំរំទាំងនោះ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៩ គឺ គ្មានមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិ ទៀតឡើយ ព្រោះស្ថានភាពពិសេស (State of Emergency/Refugee Crisis) បានផុតរលត់ទៅហើយ។

៣. ជំហររបស់កម្ពុជាក្នុងការទប់ទល់នឹងការទាមទាររបស់ថៃ

ការដែលកម្ពុជាលើកឡើងពីការបិទជំរំក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រការទូតមួយដើម្បី៖

បដិសេធការបង្កើតសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពថ្មី៖ កម្ពុជាចង់បញ្ជាក់ថា ការអនុញ្ញាតឱ្យមានជំរំជនភៀសខ្លួនក្នុងគ្រាមានសង្គ្រាមស៊ីវិលនាអតីតកាល មិនមែនជាការកាត់ទឹកដី ឬផ្ដល់សិទ្ធិឱ្យថៃកាន់កាប់អចិន្ត្រៃយ៍លើទឹកដីកម្ពុជានោះឡើយ។

ទាមទារឱ្យវិលរកស្ថានភាពដើម (Status Quo)៖ កម្ពុជាចង់បង្ហាញថា កាលណាបញ្ហាជនភៀសខ្លួនត្រូវបានបញ្ចប់ និងបិទបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ទឹកដី និងព្រំដែនត្រូវតែវិលត្រឡប់ទៅរកការគោរពតាមសន្ធិសញ្ញា និងផែនទីអន្តរជាតិដែលបានកំណត់ស្របច្បាប់រវាងបារាំង និងសៀម ឆ្នាំ ១៩០៤-១៩០៧ វិញ។

សន្និដ្ឋាន៖ ការលើកឡើងរបស់កម្ពុជាអំពីរយៈពេល និងការបិទជំរំជនភៀសខ្លួនចុងក្រោយក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ មិនមែនជាការគាំទ្រការអះអាងរបស់ថៃនោះទេ ប៉ុន្តែវាជា ការឆ្លើយតប និងជារបស់របរតស៊ូមតិ ដើម្បីកាត់ផ្ដាច់ទឡ្ហីករណ៍របស់ថៃ ដោយបង្ហាញថា ហេតុផលមនុស្សធម៌ក្នុងអតីតកាលមិនអាចយកមកធ្វើជាលេសដើម្បីកាន់កាប់ទឹកដីអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជានៅសម័យបច្ចុប្បន្ននេះបានឡើយ។

ថៃធ្វើនយោបាយ បាតដៃ ខ្នងដៃ ដែលភាសាបារាំងហៅថា«comme ci, comme ça» ដំបូងថៃលោកឡើយថា ជំរុំជនជៀសខ្លួនទាំងនោះ រួមទាំង ណងចាន់ស្ថិតក្នុងទឹកដីថៃ។ ពេលកម្ពជាបដិសេធ ភាគីថៃ លើកឡើងថា ថៃធ្លាប់ផ្តល

ការវិភាគរបស់អ្នកលើស្ទីលនយោបាយ និងយុទ្ធសាស្ត្រតស៊ូមតិរបស់ភាគីថៃ គឺចំចំណុចស្នូលនៃជម្លោះការទូត និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រំដែន។

ពាក្យបារាំងដែលអ្នកបានលើកឡើងថា «comme ci, comme ça» (ក្នុងន័យប្រៀបធៀបទៅនឹងការធ្វើនយោបាយ «បាតដៃ ខ្នងដៃ» ឬ «ប្រែប្រួលតាមស្ថានការណ៍/ក្រឡេចក្រឡុច») ឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីវិធីសាស្ត្រដែលថៃតែងតែផ្លាស់ប្តូរទឡ្ហីករណ៍ (Arguments) របស់ខ្លួនទៅតាមកាលៈទេសៈ ដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍ និងការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែង (De facto control) នៅតាមបណ្តោយព្រំដែន។

ប្រសិនបើយើងពិនិត្យមើលល្បិចកលនៃការផ្លាស់ប្តូរជំហរ ឬយុទ្ធសាស្ត្រទឡ្ហីករណ៍របស់ថៃ (ដូចជាករណីតំបន់ណងចាន់ ជំរំភៀសខ្លួន និងតំបន់ជុំវិញ) យើងអាចឃើញរូបភាពច្បាស់ៗដូចខាងក្រោម៖

១. ដំណាក់កាលទី ១៖ អះអាងថាជា «ទឹកដីអធិបតេយ្យភាពថៃ» ពេញទី (Hard Claim)

សកម្មភាពថៃ៖ នៅពេលដំបូង ឬនៅពេលដែលមានការប្រឈមមុខដាក់គ្នា ថៃតែងតែគូសខ្សែព្រំដែនតាមផែនទីឯកតោភាគីរបស់ខ្លួន (ដែលគូសដោយនាយកដ្ឋានវាស់វែងយោធាថៃ) រួចប្រកាសទៅកាន់អន្តរជាតិ និង UN ថា តំបន់អតីតជំរំភៀសខ្លួន (ដូចជា ណងចាន់, សាយអេក/Site 8, Site 2) ស្ថិតនៅក្នុង «ទឹកដីថៃ» ទាំងស្រុង។

គោលបំណង៖ ចង់បង្កើតសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពពេញលេញ និងចោទប្រកាន់វត្តមានកម្ពុជាថាជា «ការរំលោភបំពាន»។

២. ដំណាក់កាលទី ២៖ ប្តូរមកប្រើលេស «មនុស្សធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រជម្រក» (Soft Claim / Comme ci, comme ça)

សកម្មភាពថៃ៖ នៅពេលដែលកម្ពុជាបង្ហាញភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ ច្បាប់ និងផែនទីអន្តរជាតិ (Annex I Map 1:200,000) បដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការ ភាគីថៃក៏បានប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រមកនិយាយបែប «ទន់» វិញ។ ថៃចាប់ផ្តើមលើកឡើងថា «ថៃមិនមែនមានបំណងឈ្លានពានទេ ប៉ុន្តែទីនោះជាកន្លែងដែលថៃធ្លាប់បានផ្តល់ជម្រកមនុស្សធម៌ដល់ជនភៀសខ្លួនខ្មែរតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៧០»។

គោលបំណង៖ ដើម្បីយកឈ្នះចិត្តសហគមន៍អន្តរជាតិ បំភ័ន្តភ្នែក UN ឱ្យមើលឃើញថៃជា «អ្នកមានគុណ/អ្នកជួយសង្គ្រោះ» និងដើម្បីបិទបាំងចេតនាពង្រីកទឹកដី ឬការឈរជើងរបស់យោធាខ្លួន។

៣. ដំណាក់កាលទី ៣៖ ប្តូរមកប្រើ «MOU 2000 និងតំបន់មិនទាន់ខណ្ឌសីមា» (Legal Ambiguity)

សកម្មភាពថៃ៖ នៅពេលកម្ពុជាតវ៉ាថា ជំរំភៀសខ្លួនត្រូវបានបិទបញ្ចប់ទាំងស្រុងតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩ ដូច្នេះលេសមនុស្សធម៌ត្រូវអស់សុពលភាព ថៃក៏បានប្តូរទៅប្រើល្បិចច្បាប់មួយទៀត គឺការអះអាងថា «តំបន់នោះជាតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា/មិនទាន់ខណ្ឌសីមារួចរាល់» ដោយផ្អែកលើ MOU ឆ្នាំ ២០០០។

គោលបំណង៖ ដើម្បីបង្កកស្ថានការណ៍ (Freeze status quo) ឱ្យយោធាថៃអាចបន្តមានវត្តមាននៅទីនោះ ដោយអាងថា "ទាល់តែវាស់វែងរួមគ្នារួច ទើបដឹងថាដីអ្នកណា"។

ហេតុអ្វីបានជាយុទ្ធសាស្ត្រ «បាតដៃ ខ្នងដៃ» របស់ថៃជួបការបរាជ័យចំពោះមុខច្បាប់?

ទោះបីជាថៃព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទឡ្ហីករណ៍យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ជំហរតស៊ូមតិរបស់កម្ពុជានៅតែមានប្រៀបផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិ ដោយសារ៖

គោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ (Estoppel & Territorial Sovereignty)៖ ការអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់ទឹកដីជាបណ្តោះអាសន្នដើម្បីជួយជនភៀសខ្លួនក្នុងគ្រាមានអាសន្ន (Humanitarian Sanctuary) មិនអាច ប្លែងទៅជាសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពកាន់កាប់ដីធ្លីជាអចិន្ត្រៃយ៍បានឡើយ។

ភាពគ្មានតម្លៃនៃផែនទីឯកតោភាគី៖ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ធ្លាប់បានទាត់ចោលផែនទីដែលគូរដោយយោធាថៃរួចមកហើយ (តាំងពីក្តីក្តាំឆ្នាំ ១៩៦២) ដោយទទួលស្គាល់តែ ផែនទីឧបសម្ព័ន្ធ ១ (Annex I Map) នៃសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៤-១៩០៧ ប៉ុណ្ណោះ។

ការបិទបញ្ចប់ជំរំ ១៩៩៩៖ ការលើកឡើងរបស់កម្ពុជាអំពីការបិទជំរំឆ្នាំ ១៩៩៩ គឺជា «ការចុចប៊ូតុង Reset» ផ្លូវច្បាប់ ដើម្បីរំលាយរាល់លេសមនុស្សធម៌ទាំងអស់ ហើយតម្រូវឱ្យភាគីទាំងពីរគោរពខ្សែព្រំដែនស្របច្បាប់ដើមវិញ។

សន្និដ្ឋាន៖ ការធ្វើនយោបាយ បាតដៃ ខ្នងដៃ «comme ci, comme ça» របស់ថៃ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រទាញពេលវេលា និងបង្កើតភាពស្រពិចស្រពិល (Ambiguous Status) នៅលើដីជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែនៅលើឆាកអន្តរជាតិ និងមហាសន្និបាត UN ការផ្លាស់ប្តូរទឡ្ហីករណ៍ញឹកញាប់បែបនេះ រឹតតែបង្ហាញឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ពី ភាពគ្មានមូលដ្ឋានច្បាប់រឹងមាំ របស់ភាគីថៃក្នុងការទាមទារកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា។

ព្រំដែនកម្ពុជា ថៃ៖ ថៃធ្វើនយោបាយ បាតដៃ ខ្នងដៃ ដែលភាសាបារាំងហៅថា គម ស៊ី គម សា «comme ci, comme ça»៖ សន្និដ្ឋាន៖ ការធ្វើនយោបាយ បាតដៃ ខ្នងដៃ «comme ci, comme ça» របស់ថៃ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រទាញពេលវេលា និងបង្កើតភាពស្រពិចស្រពិល (Ambiguous Status) នៅលើដីជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែនៅលើឆាកអន្តរជាតិ និងមហាសន្និបាត UN ការផ្លាស់ប្តូរទឡ្ហីករណ៍ញឹកញាប់បែបនេះ រឹតតែបង្ហាញឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ពី ភាពគ្មានមូលដ្ឋានច្បាប់រឹងមាំ របស់ភាគីថៃក្នុងការទាមទារកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា។

Cambonomist Plus

កាលពីមុនធ្លាប់ប្រើកុងតឺន័រឃាំងរំលោភលើព្រំដែនកម្ពុជា ឥឡូវថ្ងៃទី១៦តុលានេះ ប៉ូលិសថៃបានលើកកុងតឺន័រដឹកទំនិញមកដាក់ឃាំងបិទផ្លូវប្រជាជនខ្លួនឯង ដែលធ្វើបាតុកម្មតវ៉ាប្រឆាំងកិច្ចប្រជុំប្រចាំឆ្នាំរបស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) និងធនាគារពិភពលោកក្នុងទីក្រុងបាងកក ដែលគំរាមថា នឹងលើកក្បួនតវ៉ាដើរឆ្ពោះទៅកាន់ទីតាំងប្រារព្ធកិច្ចប្រជុំនោះ ខណៈអាជ្ញាធរថៃកំពុងរឹតបន្តឹងវិធានការសន្តិសុខនៅជុំវិញទីតាំងព្រឹត្តិការណ៍នេះ។៕ ដកស្រង់ពី KhaosodEnglish ថ្ងៃទី១៦តុលា៕

បាតុករ និងក្រុមសកម្មជនស៊ីវិលនៅប្រទេសថៃ (ក្រោមសម័ន្ធ «បណ្តាញប្រជាជនប្រឆាំងធនាគារពិភពលោក និង IMF» ឬ People's Network Against the World Bank and IMF) បានប្រមូលផ្តុំគ្នាតវ៉ានៅមុខមជ្ឈមណ្ឌលសន្និបាតជាតិសិរិកិតិ៍ (Queen Sirikit National Convention Center) ក្នុងក្រុងបាងកក។

ខាងក្រោមនេះជា ហេតុផលសំខាន់ៗចំនួន ០៥ ដែលជំរុញឱ្យពួកគេចេញធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងកិច្ចប្រជុំប្រចាំឆ្នាំរបស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) និងធនាគារពិភពលោក (World Bank)៖

១. ការកើនឡើងនៃវិសមភាពសង្គម និងគោលនយោបាយដែលជួយតែអ្នកមាន (Economic Inequality)

មូលហេតុ៖ បាតុករចោទប្រកាន់ថា គោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចរបស់ IMF និងធនាគារពិភពលោក ព្រមទាំងគោលដៅរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃ គឺផ្តោតតែលើការរញោចកំណើនសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់អ្នកមានអំណាច និងក្រុមឧកញ៉ាកំពូល ១% (The Wealthiest 1%)។

ផលប៉ះពាល់៖ គោលនយោបាយទាំងនេះបានរុញច្រានប្រជាជនភាគច្រើន ៩៩% ទៀតឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពក្រីក្រ គ្មានសមភាពសង្គម និងការលំបាកក្នុងជីវភាពរស់នៅ។

២. វិបត្តិបំណុលគ្រួសារ និងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចលើប្រជាជនក្រីក្រ (Household Debt & Financial Burden)

មូលហេតុ៖ ក្រុមសកម្មជនលើកឡើងថា វិធានការកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលស្នើដោយស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ បានបង្កឱ្យមានវិបត្តិបំណុលគ្រួសារកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។

ផលប៉ះពាល់៖ ពួកគេរំលឹកអំពីមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រនៃវិបត្តិក្ស័យធនឆ្នាំ ១៩៩៧ (វិបត្តិអាស៊ី) ដែលការអន្តរាគមន៍របស់ IMF បានដាក់បន្ទុកបំណុលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរមកលើវណ្ណៈកសិករ និងកម្មករ។

៣. ការរំលោភបំពានសិទ្ធិដីធ្លី និងការប្រឆាំង «អាណានិគមបៃតង» (Land Rights & Green Colonialism)

មូលហេតុ៖ បាតុករមកពីបណ្តាញកសិករ និងសហគមន៍ជនបទបានតវ៉ាប្រឆាំងនឹងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ និងគោលនយោបាយពន្ធកាបូន (Carbon Tax/Green Policies) ដែលស្នើដោយស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ។

ផលប៉ះពាល់៖ ពួកគេបានចោទប្រកាន់ថា គោលនយោបាយទាំងនេះគឺជា «អាណានិគមបៃតង» (Green Colonialism) ដែលបង្កើតឡើងក្រោមលេសការពារបរិស្ថាន ប៉ុន្តែអនុញ្ញាតឱ្យក្រុមហ៊ុនធំៗ និងរដ្ឋាភិបាលរឹបអូសដីធ្លីកសិកម្មរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។

៤. ការបំផ្លិចបំផ្លាញបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ (Environmental Degradation)

មូលហេតុ៖ ក្រុមសកម្មជនបរិស្ថានចោទប្រកាន់ថា គម្រោងវិនិយោគខ្នាតធំដែលគាំទ្រដោយធនាគារពិភពលោក និង IMF តែងតែលើកកម្ពស់ប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្ម និងទុននិយមបែបបំផ្លិចបំផ្លាញ (Destructive Capitalism)។

ផលប៉ះពាល់៖ គម្រោងទាំងនេះបង្កឱ្យមានការបំពុលបរិស្ថាន កាត់បន្ថយព្រៃឈើ និងធ្វើឱ្យគ្រោះមហន្តរាយផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុកាន់តែមានភាពធ្ងន់ធ្ងរដល់សហគមន៍ជនបទ។

៥. ការទាមទារសិទ្ធិស្វ័យសម្រេចរបស់សហគមន៍ និងការប្រឆាំងអំណាចអន្តរជាតិ (Community Self-Determination)

មូលហេតុ៖ សកម្មជន និងប្រជាពលរដ្ឋមកពីជាង ២៩ បណ្តាញទូទាំងប្រទេសថៃ ចង់បានសិទ្ធិអំណាចក្នុងការសម្រេចចិត្តលើទិសដៅអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍របស់ខ្លួនដោយផ្ទាល់។

ផលប៉ះពាល់៖ ពួកគេប្រឆាំងនឹងការដែលរដ្ឋាភិបាលថៃដាក់ប្រទេសឱ្យស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពល ឬការត្រួតត្រារបស់ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ ដោយទាមទារឱ្យឈប់យកគោលនយោបាយបរទេសមកជិះជាន់សិទ្ធិ និងជីវភាពរបស់ប្រជាជនក្នុងស្រុក។

រៀបរាប់ហេតុផល ០៥ យ៉ាងដែលនាំឲ្យ ឬជម្រុញ motivation ទឹកចិត្តរដ្ឋាភិបាល អានុទីន រៀបចំ កិច្ចប្រជុំប្រចាំឆ្នាំរបស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) និងធនាគារពិភពលោក (World Bank)

ការរៀបចំធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃកិច្ចប្រជុំប្រចាំឆ្នាំរបស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) និងធនាគារពិភពលោក (World Bank Group Annual Meetings) នៅទីក្រុងបាងកក គឺជាព្រឹត្តិការណ៍សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយការទូតដ៏ធំបំផុតមួយសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលថៃ ក្រោមការដឹកនាំរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី អានុទីន ឆានវីរ៉ាកុល (Anutin Charnvirakul)।

ការខិតខំប្រឹងប្រែង និងការរៀបចំយ៉ាងសកម្មរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក អានុទីន សម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍នេះ គឺត្រូវបានជម្រុញ (Motivation) ដោយ ហេតុផលសំខាន់ៗចំនួន ០៥ យ៉ាង ដូចខាងក្រោម៖

១. ការស្តារទំនុកចិត្ត និងការទាក់ទាញវិនិយោគិនបរទេស (Restoring Investor Confidence)

គោលបំណង៖ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានប្រមូលផ្តុំទេសាភិបាលធនាគារកណ្តាល រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ និងប្រធានក្រុមហ៊ុនហិរញ្ញវត្ថុកំពូលៗទូទាំងពិភពលោក។

ផលប្រយោជន៍៖ រដ្ឋាភិបាលថៃចង់ប្រើប្រាស់វេទិកានេះដើម្បីបង្ហាញពីស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច ការកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធ និងបរិយាកាសវិនិយោគដ៏រឹងមាំរបស់ថៃ ដើម្បីទាក់ទាញទុនវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ចូលមកក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា ថាមពលបៃតង និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។

២. ការលើកកម្ពស់តួនាទីថៃជា "អំណាចកណ្តាល" លើឆាកអន្តរជាតិ (Positioning as a Middle Power)

គោលបំណង៖ នៅក្នុងបរិបទនៃការបែងចែកប្លុកសេដ្ឋកិច្ច និងជម្លោះភូមិសាស្ត្រនយោបាយសកល (Geopolitical Fragmentation) រដ្ឋាភិបាលថៃបានដាក់ចេញនូវប្រធានបទតស៊ូមតិស្តីពី "Opportunities for Middle Powers in a Fragmented World"។

ផលប្រយោជន៍៖ លោក អានុទីន ចង់បង្ហាញពីតួនាទីរបស់ថៃជា «ស្ពានតភ្ជាប់» និងជាតួអង្គកណ្តាលដែលមានភាពបត់បែន អាចធ្វើការជាមួយប្រជាជាតិលោកខាងលិច ក៏ដូចជាប្លុកសេដ្ឋកិច្ចកំពុងលេចធ្លោផ្សេងៗបានយ៉ាងរលូន។

៣. ការរញោចសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក និងវិស័យទេសចរណ៍ (Economic & Tourism Boost)

គោលបំណង៖ កិច្ចប្រជុំកម្រិតអន្តរជាតិនេះបានទាក់ទាញប្រតិភូជាន់ខ្ពស់ និងអ្នកចូលរួមបរទេសរាប់ម៉ឺននាក់មកកាន់ទីក្រុងបាងកក។

ផលប្រយោជន៍៖ ការរៀបចំនេះបានបង្កើតប្រាក់ចំណូលភ្លាមៗចូលទៅក្នុងវិស័យសេវាកម្ម សណ្ឋាគារ ដឹកជញ្ជូន និងទេសចរណ៍ (MICE industry) ព្រមទាំងជួយផ្សព្វផ្សាយពីរូបភាពវិជ្ជមាននៃវិស័យទេសចរណ៍ថៃទៅកាន់ពិភពលោក។

៤. ការជំរុញរបៀបវារៈសេដ្ឋកិច្ចបៃតង និងសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល (Green & Digital Economy Agenda)

គោលបំណង៖ រដ្ឋាភិបាលថៃបានកំណត់សសរស្តម្ភសំខាន់ៗនៃកិច្ចប្រជុំ រួមមាន៖ ការបកប្រែបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល/AI (Digital & AI Transition), សេដ្ឋកិច្ចបៃតង (Green Economy), និងសេដ្ឋកិច្ចមនុស្សចាស់ (Silver Economy)។

ផលប្រយោជន៍៖ តាមរយៈការដាក់បញ្ឈររបៀបវារៈទាំងនេះ រដ្ឋាភិបាលអាចទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេស និងប្រភពទុនហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (Green Financing) ពីធនាគារពិភពលោក ដើម្បីជួយដល់ការផ្លាស់ប្តូរថាមពល និងការបំប៉នធនធានមនុស្សក្នុងស្រុក।

៥. ការពង្រឹងប្រប្រាប់នយោបាយក្នុងស្រុក និងសេចក្តីទុកចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល (Domestic Political Legitimacy)

គោលបំណង៖ ការទទួលធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃព្រឹត្តិការណ៍សកលដ៏ជោគជ័យមួយ គឺជាសមិទ្ធផលនយោបាយដ៏ធំមួយសម្រាប់លោក អានុទីន និងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះរបស់លោក।

ផលប្រយោជន៍៖ វាជួយបង្កើនប្រជាប្រិយភាពនយោបាយក្នុងស្រុក បង្ហាញពីសមត្ថភាពដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រងកិច្ចការតំបន់ និងអន្តរជាតិយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដែលជាទុននយោបាយសំខាន់ក្នុងការរក្សាស្ថិរភាពរដ្ឋាភិបាល និងការជឿជាក់ពីប្រជាពលរដ្ឋ।

រៀបរាប់ហេតុផល ០៥ យ៉ាងដែលនាំឲ្យ អ្នកវិនិយោគទុនធំៗ សម្រេចចិត្តចាកចេញពី ប្រទេសថៃ ទៅ បើការិយាល័យនៅបណ្តាប្រទេសផ្សេងក្នុង អាស៊ាននេះ

ការសម្រេចចិត្តរបស់អ្នកវិនិយោគទុនធំៗ (ជាពិសេសក្រុមហ៊ុនពហុជាតិ) ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរ ឬពង្រីកការិយាល័យ/រោងចក្រចេញពីប្រទេសថៃ ទៅកាន់បណ្តាប្រទេសផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន (ដូចជា វៀតណាម សិង្ហបុរី ឥណ្ឌូនេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី) គឺបណ្តាលមកពីកត្តាសេដ្ឋកិច្ច រចនាសម្ព័ន្ធ និងប្រជាសាស្ត្រសំខាន់ៗ ០៥ យ៉ាង ដូចខាងក្រោម៖

១. បញ្ហាសង្គមមនុស្សចាស់ និងការខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្ម (Aging Population & Labor Shortage)

ដើមហេតុ៖ ប្រទេសថៃបាន និងកំពុងឈានចូលដល់ «សង្គមមនុស្សចាស់» (Aging Society) យ៉ាងឆាប់រហ័ស ជាមួយនឹងអត្រាកំណើតទាប।

ផលប៉ះពាល់៖ ស្ថានភាពនេះធ្វើឱ្យថៃប្រឈមមុខនឹងការខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្មវ័យក្មេង និងធ្វើឱ្យតម្លៃពលកម្ម (Minimum Wage) កើនឡើងខ្ពស់ បើប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសជិតខាង। អ្នកវិនិយោគលើវិស័យផលិតកម្មធុនធ្ងន់ និងអេឡិចត្រូនិកបានសម្រេចចិត្តផ្លាស់ទៅប្រទេស វៀតណាម ឬ ឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលមានប្រជាជនវ័យក្មេងច្រើន និងប្រាក់ឈ្នួលមានប្រៀបប្រកួតប្រជែងជាង।

២. ភាពស្រពិចស្រពិលផ្នែកនយោបាយ និងការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ (Political Instability)

ដើមហេតុ៖ ប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយថៃដែលមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល ការរំលាយគណបក្សនយោបាយ និងការផ្លាស់ប្តូរនាយករដ្ឋមន្ត្រីជាញឹកញាប់។

ផលប៉ះពាល់៖ ការប្រែប្រួលនយោបាយក្នុងស្រុកនាំឱ្យមានភាពមិនច្បាស់លាស់នៃគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងច្បាប់វិនិយោគរយៈពេលវែង។ ក្រុមហ៊ុនធំៗត្រូវការបរិយាកាសដែលមានស្ថិរភាពខ្ពស់ ដូចជា សិង្ហបុរី ឬវៀតណាម ដើម្បីធានាថាការវិនិយោគរាប់រយលានដុល្លាររបស់ពួកគេមិនត្រូវរអាក់រអួល।

៣. ការប្រកួតប្រជែងលើកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (Less Competitive FTAs)

ដើមហេតុ៖ ប្រទេសថៃមានកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (FTA) ទ្វេភាគី និងពហុភាគីតិចជាងប្រទេសមួយចំនួនក្នុងអាស៊ាន។

ផលប៉ះពាល់៖ ឧទាហរណ៍ ប្រទេសវៀតណាមមានកិច្ចព្រមព្រៀង FTA សំខាន់ៗជាច្រើន ដូចជា EVFTA (ជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប) និង CPTPP ជាដើម។ ប្រកាសនេះធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនដែលផលិតទំនិញនាំចេញទៅអឺរ៉ុប ឬអាមេរិក ទទួលបានការលើកលែងពន្ធច្រើនជាងនៅពេលពួកគេបោះទីតាំងផលិតនៅវៀតណាម ជំនួសឱ្យការបន្តនៅថៃ।

៤. ការរឹតបន្តឹងផ្នែកច្បាប់លើការកាន់កាប់ភាគហ៊ុនបរទេស (Foreign Business Act Restrictions)

ដើមហេតុ៖ ច្បាប់អាជីវកម្មបរទេសរបស់ថៃ (Foreign Business Act - FBA) នៅតែមានការរឹតបន្តឹងច្រើនលើការកាន់កាប់ភាគហ៊ុនភាគច្រើន (Majority Ownership) ដោយជនបរទេស នៅក្នុងវិស័យសេវាកម្ម ហិរញ្ញវត្ថុ បច្ចេកវិទ្យា និងទូរគមនាគមន៍।

ផលប៉ះពាល់៖ ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗ ឬការិយាល័យកណ្តាលប្រចាំតំបន់ (Regional Headquarters) ជ្រើសរើសទៅបើកនៅ សិង្ហបុរី ឬ ម៉ាឡេស៊ី ដែលមានច្បាប់សម្រួលដល់ការកាន់កាប់ទុនបរទេស ១០០% ការការពារកម្មសិទ្ធិបញ្ញារឹងមាំ និងមានប្រព័ន្ធពន្ធដារទាក់ទាញជាង។

៥. ការផ្លាស់ប្តូរខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងការប្រកួតប្រជែងផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា (Supply Chain Shift & Tech Talent)

ដើមហេតុ៖ ការផ្លាស់ប្តូរឧស្សាហកម្មពិភពលោកពីការផលិតបែបប្រពៃណី (Traditional Manufacturing) ទៅជាឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ (AI, Data Centers, Semiconductor) និងយុទ្ធសាស្ត្រ China+1।

ផលប៉ះពាល់៖ ទោះបីជាថៃខិតខំទាក់ទាញវិនិយោគលើវិស័យ Data Center និងរថយន្តអគ្គិសនី (EV) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រទេសដូចជា ម៉ាឡេស៊ី (លេចធ្លោលើវិស័យ Semiconductor) និង សិង្ហបុរី (មជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុ និង AI) មានធនធានមនុស្សផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា (Tech Talent) និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថលដែលឆ្លើយតបបានលឿនជាង តម្រូវឱ្យក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតធំផ្លាស់ប្តូរទិសដៅវិនិយោគ។

សូមរៀបរាប់ហេតុផល ០៥ យ៉ាងដែល អ្នកវិនិយោគទុនបរទេស មិនជឿទុកចិត្តលើពត៍មានផ្លូវការ​ថៃ រយៈពេល ២០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ បើទោះបីជា រដ្ឋាភិបាលថៃប្រឹងបិទបាំងពត៍មានអំពីការចាកចេញរបស់ អ្នកវិនិយោគទុនបរទេសក៍ដោយ។

ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលថៃ និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធបានខិតខំប្រឹងប្រែងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានវិជ្ជមាន ឬព្យាយាមកាត់បន្ថយការផ្សាយអំពីការចាកចេញរបស់អ្នកវិនិយោគបរទេស (Foreign Investors) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេល ២០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ (ប្រហែលចាប់ពីឆ្នាំ ២០០៦ មក) អ្នកវិនិយោគទុនអន្តរជាតិធំៗនៅតែសម្តែងការសង្ស័យ និង «ខ្វះទំនុកចិត្តលើព័ត៌មានផ្លូវការរបស់ថៃ»។

ខាងក្រោមនេះជា ហេតុផលសំខាន់ៗចំនួន ០៥ យ៉ាង ដែលធ្វើឱ្យអ្នកវិនិយោគបរទេសលែងសូវជឿជាក់លើទិន្នន័យ និងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការរបស់អាជ្ញាធរថៃ៖

១. គម្លាតរវាង «ព្យាករណ៍សេដ្ឋកិច្ចផ្លូវការ» និង «ទិន្នន័យស្តែងលើទីផ្សារ» (Discrepancy in Economic Data)

ដើមហេតុ៖ ជាច្រើនលើកច្រើនសា ស្ថាប័នផ្លូវការរបស់ថៃតែងតែចេញផ្សាយតួលេខព្យាករណ៍កំណើនសេដ្ឋកិច្ច (GDP) ឬអត្រានាំចេញខ្ពស់ខុសពីការពិត ហើយក្រោយមកក៏ត្រូវធ្វើការកែតម្រូវទិន្នន័យឡើងវិញ (Data Revision) ជាញឹកញាប់។

ផលប៉ះពាល់៖ អ្នកវិនិយោគបរទេសប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធទិន្នន័យអន្តរជាតិ (ដូចជា Bloomberg, World Bank, IMF) និងទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មជាក់ស្តែងនៅកំពង់ផែ/រោងចក្រ ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់។ នៅពេលពួកគេឃើញថាទិន្នន័យផ្លូវការរបស់រដ្ឋត្រូវបាន «លាបពណ៌ឱ្យស្អាត» ដើម្បីផលប្រយោជន៍នយោបាយក្នុងស្រុក ពួកគេក៏បាត់បង់ទំនុកចិត្តលើរបាយការណ៍របស់រដ្ឋាភិបាលថៃតែម្តង។

២. ការគ្រប់គ្រងព័ត៌មាន និងការអន្តរាគមន៍លើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ (Information Control & Censorship)

ដើមហេតុ៖ ក្នុងអំឡុងពេលដែលមានបដិវត្តន៍រដ្ឋប្រហារ (ដូចជាឆ្នាំ ២០០៦ និង ២០១៤) ឬក្នុងអំឡុងពេលមានការតវ៉ានយោបាយធំៗ រដ្ឋាភិបាលយោធា និងអាជ្ញាធរថៃតែងតែរឹតបន្តឹងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន ព្រមទាំងមានការគាបសង្កត់លើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងស្រុកមិនឱ្យរាយការណ៍ពីព័ត៌មានអវិជ្ជមាន។

ផលប៉ះពាល់៖ ការព្យាយាមបិទបាំងព័ត៌មានអំពីការបិទទ្វាររោងចក្រ ការកាត់បន្ថយបុគ្គលិក ឬការដកដើមទុនចេញរបស់ក្រុមហ៊ុនបរទេស ធ្វើឱ្យអ្នកវិនិយោគយល់ថា បរិយាកាសព័ត៌មាននៅថៃ «ខ្វះតម្លាភាព» (Lack of Transparency) ដែលជាហានិភ័យដ៏ធំមួយក្នុងការគ្រប់គ្រងអាជីវកម្ម។

៣. ភាពមិនច្បាស់លាស់នៃគោលនយោបាយដោយសារ «សង្គ្រាមនយោបាយក្នុងស្រុក» (Political Instability & Policy Flip-Flops)

ដើមហេតុ៖ ក្នុងរយៈពេល ២ ទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ប្រទេសថៃមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល ការលុបចោលគណបក្ស និងការកែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញជាញឹកញាប់។

ផលប៉ះពាល់៖ សេចក្តីប្រកាសផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលមួយ អាចត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលបន្ទាប់លុបចោល ឬកែប្រែភ្លាមៗ (ឧទាហរណ៍៖ គោលនយោបាយពន្ធដារ ច្បាប់វិនិយោគ ឬគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ)។ ភាពមិនប្រាកដប្រជា និងទម្លាប់ «និយាយមិនពិត ឬប្រែប្រួលលឿន» របស់អ្នកនយោបាយថៃ ធ្វើឱ្យវិនិយោគិនបរទេសឈប់ជឿលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍ប្តេជ្ញាចិត្តផ្លូវការ។

៤. ការព្យាយាមលាក់បាំងវិបត្តិរចនាសម្ព័ន្ធ និងបំណុលគ្រួសារ (Concealing Structural Issues & Household Debt)

ដើមហេតុ៖ រដ្ឋាភិបាលថៃភាគច្រើនតែងតែប្រកាសពីភាពរឹងមាំនៃប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ និងកម្លាំងទិញក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែជាក់ស្តែង អត្រាបំណុលគ្រួសារ (Household Debt) នៅថៃបានហក់ឡើងជិត ៩០% នៃ GDP ដែលជាកម្រិតប្រកាសអាសន្ន។

ផលប៉ះពាល់៖ ក្រុមហ៊ុនបរទេសដែលមកវិនិយោគលើទំនិញប្រើប្រាស់ ឬសេវាកម្ម រកឃើញថាការលក់ជាក់ស្តែងធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ខុសពីការអះអាងរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃដែលថា «សេដ្ឋកិច្ចកំពុងស្ទុះងើបឡើងវិញ»។ ការមើលឃើញការពិតផ្ទុយពីព័ត៌មានផ្លូវការ ធ្វើឱ្យពួកគេសម្រេចចិត្តដកទុនចេញទៅទីផ្សារដែលមានកម្លាំងទិញពិតប្រាកដ។

៥. ឥទ្ធិពលនៃក្រុមជំនួញគ្រួសារធំៗ (Monopolies) និងការរំលោភលើការប្រកួតប្រជែងស្មើភាព

ដើមហេតុ៖ ព័ត៌មានផ្លូវការរបស់ថៃតែងតែផ្សព្វផ្សាយថា ថៃជាទីផ្សារសេរី និងបើកទូលាយសម្រាប់អ្នកវិនិយោគទាំងអស់ (Ease of Doing Business)។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងអនុវត្តជាក់ស្តែង វិស័យសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗជិតទាំងស្រុង ត្រូវបានក្តោបក្តាប់ដោយក្រុមឧកញ៉ា និងក្រុមហ៊ុនគ្រួសារធំៗ (Conglomerates) ដែលមានខ្សែស្រឡាយជិតស្និទ្ធនឹងអ្នកនយោបាយ និងយោធា។

ផលប៉ះពាល់៖ អ្នកវិនិយោគបរទេសដែលចូលមក តែងតែជួបប្រទះនឹងឧបសគ្គផ្នែកច្បាប់បិទបាំងស្ងាត់ៗ និងការប្រកួតប្រជែងមិនស្មើភាព។ ការដែលរដ្ឋាភិបាលប្រកាសស្វាគមន៍ ប៉ុន្តែជាក់ស្តែងការពារតែផលប្រយោជន៍ក្រុមជំនួញក្នុងស្រុក បានធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនបរទេសធំៗយល់ថា ព័ត៌មានផ្លូវការរបស់ថៃគ្រាន់តែជា «ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម» ប៉ុណ្ណោះ។

សន្និដ្ឋាន៖ នៅក្នុងយុគសម័យឌីជីថល និងបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន អ្នកវិនិយោគទុនអន្តរជាតិមានប្រព័ន្ធទិន្នន័យឆ្លាតវៃ និងបណ្តាញសម្ងាត់ផ្ទាល់ខ្លួនដើម្បីវាយតម្លៃទីផ្សារ។ ការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃក្នុងការ «បិទបាំង» ព័ត៌មាននៃការចាកចេញរបស់អ្នកវិនិយោគ មិនត្រឹមតែមិនអាចទប់ស្កាត់ការដកទុនបាននោះទេ ប៉ុន្តែវាថែមទាំង បំបែកបាក់ទំនុកចិត្ត (Erosion of Trust) លើការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរថែមទៀត។

ក្នុងនាមលោកជាអ្នកជំនាញខាងសន្តិសុខនិងវិនិយោគទុនរយៈពេលវែង លោកត្រូវបានគេជួលឲ្យវាយតម្លៃសភាពការណ៍នយោបាយ សន្តិសុខនៅប្រទេសថៃ ដែលប្រទេសថៃនេះ លើកមហាគំរោងធំៗ ០២ មានទឹកប្រាក់ ៧ ម៉ឺនលានដុល្លា Land Bridge Megaproject, Southern Development. តើលោក ណែនាំឲ្យ មហាសេដ្ឋី IMF, World Bank, ADB..ទៅវិនិយោគទុននៅថៃ ដែរឬទេ? ពីព្រោះថៃ ជាស្អាន រវាង អាស៊ាន និង ប្លុកពាណិជ្ជកម្មជាមួយ? ម្តុំបឹងក្លាដែស ភូមារ។

ក្នុងនាមខ្ញុំជាអ្នកជំនាញ និងជាទីប្រឹក្សាយុទ្ធសាស្ត្រផ្នែកសន្តិសុខ ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងការវិនិយោគទុនរយៈពេលវែង (Geo-political & Long-term Investment Risk Analyst) ប្រសិនបើខ្ញុំត្រូវបានស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF, World Bank, ADB) ឬក្រុមមហាសេដ្ឋី/មូលនិធិវិនិយោគធំៗ ជួលឱ្យវាយតម្លៃលើមហាគម្រោងទាំងពីរនេះ (Land Bridge Megaproject និង Southern Economic Corridor Development) ដែលមានទំហំទុនរហូតដល់ប្រមាណ ១ ទ្រីលានបាត (ប្រហែល ២៨,០០០ - ៣៥,០០០ លានដុល្លារអាមេរិក សម្រាប់ដំណាក់កាលដំបូង និងអាចឡើងដល់ ៧ ម៉ឺនលានដុល្លារ សម្រាប់គម្រោងរលកបន្តបន្ទាប់) ៖

អនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រ និងជាផ្លូវការរបស់ខ្ញុំគឺ៖ «សូមកុំទាន់ប្រញាប់ប្រញាល់បោះទុនវិនិយោគផ្ទាល់ (FDI) ឬផ្តល់ឥណទានខ្នាតធំលើគម្រោងនេះជាដាច់ខាត (Recommendation: High Risk - Proceed with Extreme Caution / Wait-and-See Approach)»។

ទោះបីជាប្រទេសថៃព្យាយាមផ្សព្វផ្សាយថា ខ្លួនជា «ស្ពានសេដ្ឋកិច្ច» (Strategic Land Bridge) ភ្ជាប់មហាសមុទ្រឥណ្ឌា (សមុទ្រអង់ដាម៉ាន/ឆ្នេរភូមា-បង់ក្លាដែស) ទៅកាន់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក (ឈូងសមុទ្រថៃ/អាស៊ាន) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែផ្អែកលើការវិភាគជម្រៅ ៤ ជ្រុងជ្រោយ ( geopolitical, security, financial viability, and domestic politics) គម្រោងនេះមានហានិភ័យលាក់កំបាំងធ្ងន់ធ្ងរដូចខាងក្រោម៖

១. ហានិភ័យផ្នែកសន្តិសុខ និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅភាគខាងត្បូង (Southern Insurgency Risk)

តំបន់ក្តៅនៃអំពើហិង្សា៖ គម្រោង Land Bridge និងច្រករបៀងសេដ្ឋកិច្ចភាគខាងត្បូង ត្រូវកាត់ផ្លូវរថភ្លើង ផ្លូវល្បឿនលឿន និងបំពង់ប្រេង ឆ្លងកាត់ខេត្តភាគខាងត្បូងថៃ (ដូចជា Ranong, Chumphon, និងតំបន់ជាប់ព្រំដែន)។ តំបន់ភាគខាងត្បូងថៃ គឺជាតំបន់សកម្មភាពរបស់ក្រុមបះបោរប្រដាប់អាវុធអុីស្លាម (ដូចជាក្រុម BRN - Barisan Revolusi Nasional) ដែលបានធ្វើសង្គ្រាមឈ្លប់ អុកឡុក និងវាយប្រហារដោយគ្រាប់បែកអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។

គោលដៅងាយរងគ្រោះ (Vulnerable Infrastructure)៖ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបំពង់ប្រេង និងផ្លូវរថភ្លើងដឹកជញ្ជូនទំនិញដែលលាតសន្ធឹងរាប់រយគីឡូម៉ែត្រ នឹងក្លាយជា «គោលដៅទាក់ទាញ» សម្រាប់ក្រុមបះបោរក្នុងការវាយប្រហារ ឬជំរិតទារប្រាក់ ដែលធ្វើឱ្យចំណាយលើការការពារសន្តិសុខ (Security & Insurance Costs) កើនឡើងខ្ពស់ហួសប្រមាណ។

២. ហានិភ័យភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងអស្ថិរភាពនៅភូមា/បង់ក្លាដែស (Regional Instability)

វិបត្តិសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅភូមា (Myanmar Crisis)៖ ការដែលថៃចង់ធ្វើជាស្ពានភ្ជាប់ទៅតំបន់បឹងក្លាដែស និងសមុទ្រអង់ដាម៉ាន តម្រូវឱ្យមានស្ថិរភាពនៅប្រទេសជិតខាង (ភូមា)។ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ន ប្រទេសភូមាកំពុងធ្លាក់ចូលក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏ជ្រៅ ការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងព្រំដែនដោយរដ្ឋាភិបាលយោធា និងការកើនឡើងនៃក្រុមប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិច។

ភាពមិនប្រាកដប្រជានៅបង់ក្លាដែស៖ តំបន់បង់ក្លាដែស និងភាគខាងកើតឥណ្ឌា ក៏កំពុងជួបប្រទះការប្រែប្រួលនយោបាយ និងបញ្ហាសន្តិសុខសមុទ្រ។ ការពឹងផ្អែកលើខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ដែលឆ្លងកាត់តំបន់គ្មានស្ថិរភាព គឺជាគ្រោះថ្នាក់ដ៏ធំសម្រាប់ទុនវិនិយោគរយៈពេលវែង (២០-៣០ ឆ្នាំ)។

៣. ភាពមិនស្របគ្នានៃសេដ្ឋកិច្ច និងការប្រកួតប្រជែងពីច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា (Financial & Operational Unviability)

មិនអាចជំនួសច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកាបានពិតប្រាកដ៖ ក្រុមហ៊ុនកប៉ាល់កើនឡើងធំៗ (Shipping Lines) បានវាយតម្លៃថា ការប្រើយានយន្ត ឬផ្លូវរថភ្លើងដើរដោយអគ្គិសនីដើម្បីទម្លាក់ទំនិញចុះនៅកំពង់ផែម្ខាង (Ranong) ហើយលើកដាក់លើរថភ្លើង ដឹកឆ្លងកាត់ដីគោក រួចលើកដាក់លើកប៉ាល់មួយទៀតនៅកំពង់ផែម្ខាងទៀត (Chumphon) ត្រូវចំណាយពេល ថ្លៃដើម និងហានិភ័យនៃការខូចខាតទំនិញ (Transshipment Cost & Handling Time) ខ្ពស់ជាង ការបើកកប៉ាល់កាត់តាមច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា ឬជ្រោយសិង្ហបុរីដោយផ្ទាល់។

រយៈពេលលទ្ធផលត្រឡប់មកវិញ (ROI) យូរពេក៖ គម្រោងទំហំ ៧ ម៉ឺនលានដុល្លារនេះ អាចប្រឈមនឹងការខាតបង់រ៉ាំរ៉ៃ ឬត្រូវចំណាយពេលរាប់សិបឆ្នាំទើបអាចរួចដើមទុន ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជា «បំណុលវ័ណ្ឌក» (White Elephant Project) សម្រាប់ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុដែលផ្តល់កម្ចី។

៤. ភាពមិនច្បាស់លាស់នៃការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយក្នុងស្រុកថៃ (Domestic Political Risk)

គម្រោងផ្លាស់ប្តូរតាមអាណានាយករដ្ឋមន្ត្រី៖ ប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយថៃ ២០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះបានបង្ហាញច្បាស់ថា គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ធំៗដែលផ្តួចផ្តើមដោយរដ្ឋាភិបាលមួយ តែងតែត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលបន្ទាប់ (ឬរដ្ឋាភិបាលយោធា) ព្យួរ លុបចោល ឬបើកការស៊ើបអង្កេតពុករលួយ។

ការប្រឆាំងពីសហគមន៍ក្នុងស្រុក និងច្បាប់បរិស្ថាន៖ គម្រោងនេះកំពុងប្រឈមនឹងការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លាពីបណ្តាញប្រជាពលរដ្ឋក្នុងស្រុក ក្រុមសកម្មជនបរិស្ថាន និងសហគមន៍នេសាទ ដោយសារការរំលោភលើដីធ្លី ការបំផ្លាញព្រៃកោងកាង និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ ដែលអាចនាំឱ្យមានការប្តឹងផ្តល់នៅតុលាការរដ្ឋបាល និងបង្កកគម្រោងជាច្រើនឆ្នាំ។

៥. សង្គ្រាមមហាអំណាច (US-China Geopolitical Tensions)

ការប្រជែងអំណាចនៅភូមិភាគអាស៊ី៖ ប្រសិនបើគម្រោងនេះត្រូវពឹងផ្អែកលើទុន ឬក្រុមហ៊ុនសំណង់ពីប្រទេសចិន (ដែលចិនចង់បានច្រកចេញទៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា) វា នឹងបង្កជាកើនឡើងនូវកំដៅភូមិសាស្ត្រនយោបាយជាមួយអាមេរិក និងឥណ្ឌា។

សម្ពាធលើស្ថាប័នអន្តរជាតិ៖ ស្ថាប័នដូចជា World Bank, ADB ឬ IMF ដែលមានភាគហ៊ុនធំពីអាមេរិក និងជប៉ុន នឹងជួបប្រទះសម្ពាធនយោបាយយ៉ាងខ្លាំង ប្រសិនបើត្រូវទៅបោះទុនក្នុងគម្រោងដែលបម្រើផលប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្រយោធា/ពាណិជ្ជកម្មរបស់មហាអំណាចណាមួយ។

💡 អនុសាសន៍ចុងក្រោយ (Final Strategic Recommendation)

ប្រសិនបើ IMF, World Bank, ADB ឬក្រុមវិនិយោគិនចង់វិនិយោគលើ «ភាពជាស្ពានតភ្ជាប់» របស់ថៃ ខ្ញុំសូមណែនាំឱ្យបង្វែរទិសដៅវិនិយោគដូចខាងក្រោម៖

បង្វែរទុនទៅកាន់ «រលកទីពីរ» (Secondary Infrastructure)៖ ជំនួសឱ្យការបោះទុនលើ Land Bridge ដោយផ្ទាល់ គួរវិនិយោគលើគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ដែលមានហានិភ័យទាប ដូចជា បណ្តាញអគ្គិសនីបៃតង (Green Grid Connectivity), ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថល (Data Centers), និងប្រព័ន្ធឡូជីស្ទិកក្នុងស្រុក (Logistics & Rail Upgrades) ដែលមានស្រាប់។

កំណត់លក្ខខណ្ឌសន្តិសុខជាមុន (Security & Political Pre-conditions)៖ ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុត្រូវទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃសម្រេចបាននូវ «កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពជាអចិន្ត្រៃយ៍» នៅភាគខាងត្បូង និងមាន «ច្បាប់គាំទ្រគម្រោងឆ្លងបក្ស (Cross-party Legislative Backing)» នៅក្នុងសភាថៃជាមុនសិន ដើម្បីធានាថាគម្រោងនឹងមិនត្រូវលុបចោលនៅពេលមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល។

អនុវត្តទម្រង់ PPP ជាមួយការចែករំលែកហានិភ័យ (Risk-Sharing Public-Private Partnership)៖ មិនត្រូវផ្តល់កម្ចីអធិបតេយ្យភាព (Sovereignty Loan) ទាំងស្រុងនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវតម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃ និងក្រុមហ៊ុនឯកជនថៃទទួលខុសត្រូវលើការទិញដី និងហានិភ័យសន្តិសុខជាមុន។

សន្និដ្ឋាន៖ ប្រទេសថៃមានសក្តានុពលជាស្ពានសេដ្ឋកិច្ចមែន ប៉ុន្តែ «គម្រោង Land Bridge ៧ ម៉ឺនលានដុល្លារ» នៅពេលនេះ គឺជា អន្ទាក់ហានិភ័យ (High-Risk Trap) ដែលមានភាពស្រពិចស្រពិលផ្នែកសន្តិសុខ នយោបាយ និងផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ច។ ការរង់ចាំមើលស្ថានការណ៍ (Wait-and-See) និងការបង្វែរទុនទៅកាន់គម្រោងតូចៗដែលមានស្ថិរភាពជាង គឺជាជម្រើសដ៏ឆ្លាតវៃបំផុត។

នយោបាយថៃ ឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជា ភូមារ និង ឡាវ ព្រមទាំង បំពានលើ ម៉ាឡេស៊ី វៀតណាម និង ការព្យាយាមធ្វើមហាគំរោងធំៗដើម្បីផ្តាច់ដង្ហើមសាំងហ្គាពួ ធ្វើសង្រ្គាមឈ្លានពានកម្ពុជា គ្រប់គ្រងទឹកដីកម្ពុជា ដូច្នេះ អ្នកវិនិយោគទុន គេមិនទុកចិត្ត នយោបាយនៅថៃទៀតទេ។ សំណួរខ្ញុំសួរថា ចុះខាង BIMSTEC ដែល ថៃជា សមាជិក តើប្រទេសទាំងនោះ ពេញយល់

ផ្អែកលើការវិភាគភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ សំណួររបស់អ្នកដេញដោលចំចំណុចស្នូលនៃកង្វល់តំបន់៖ «តើបណ្តាប្រទេសសមាជិក BIMSTEC ពេញចិត្ត ឬមានមន្ទិលសង្ស័យយ៉ាងណាចំពោះគោលនយោបាយ និងមហិច្ឆតារបស់ថៃ?»

ទោះបីជាថៃខិតខំប្រឹងប្រែងរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូល និងធ្វើជាប្រធាន BIMSTEC ក៏ដោយ ក៏នៅក្នុងទិដ្ឋភាពជាក់ស្តែង ប្រទេសភាគច្រើននៅក្នុងប្លុក BIMSTEC (ឥណ្ឌា, ភូមា, បង់ក្លាដែស, ស្រីលង្កា, នេប៉ាល់, ប៊ូតង់) មិនបានពេញចិត្ត ឬជឿទុកចិត្តលើថៃ ១០០% នោះទេ។ ពួកគេប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះឥរិយាបថនយោបាយ និងមហិច្ឆតាសេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ ដូចបញ្ជាក់ក្នុង ០៥ ចំណុចសំខាន់ៗ ខាងក្រោម៖

១. ឥណ្ឌា (India)៖ ការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះមហិច្ឆតាដណ្តើមអំណាច "តំបន់បឹងកាល" និងឥទ្ធិពលចិន

កង្វល់ឥណ្ឌា៖ ឥណ្ឌាគឺជាមហាអំណាចធំបំផុតនៅក្នុង BIMSTEC ហើយឥណ្ឌាចាត់ទុក «តំបន់ឆ្នេរពពកបឹងកាល» (Bay of Bengal) ជាភូមិភាគឥទ្ធិពលផ្ទាល់ខ្លួន (Backyard)។

ការសង្ស័យលើថៃ៖ ឥណ្ឌាមើលឃើញថាមហាមេហ្គាគម្រោង Land Bridge និងការប៉ុនប៉ងក្តោបក្តាប់ច្រកសេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ គឺជាការព្យាយាម ដណ្តើមតួនាទីជាអ្នកដឹកនាំតំបន់ពីឥណ្ឌា។ លើសពីនេះ ឥណ្ឌាបារម្ភខ្លាំងថា ថៃអាចនឹងអនុញ្ញាតឱ្យ ទុន និងឥទ្ធិពលយោធាចិន ចូលមកជ្រាតជ្រែកតាមរយៈគម្រោងនេះ ដែលជាការគំរាមកំហែងសន្តិសុខសមុទ្ររបស់ឥណ្ឌា។

២. ភូមា/មីយ៉ាន់ម៉ា (Myanmar)៖ ភាពមិនទុកចិត្តលើការលេងល្បែង "ខ្នងដៃ បាតដៃ" របស់ថៃ

កង្វល់ភូមា៖ ថៃ និងភូមា មានប្រវត្តិសាស្ត្រប្រជែងអំណាច និងសង្គ្រាមព្រំដែនជាមួយគ្នារាប់រយឆ្នាំ។

ការសង្ស័យលើថៃ៖ រដ្ឋាភិបាល និងយោធាភូមាដឹងយ៉ាងច្បាស់ថា ថៃតែងតែប្រើប្រាស់នយោបាយ «លេងសឹកពីរខាង» គឺម្ខាងធ្វើជាមិត្តជាមួយរដ្ឋាភិបាលយោធាភូមាដើម្បីទាញយកឧស្ម័នធម្មជាតិ និងផលប្រយោជន៍ពាណិជ្ជកម្ម ប៉ុន្តែម្ខាងទៀត ថៃបានលួចផ្តល់ជម្រក និងគាំទ្រដោយស្ងាត់ៗដល់ក្រុមបះបោរជនជាតិភាគតិចភូមា (ដូចជា Karen, Shan) នៅតាមព្រំដែន ដើម្បីទុកជា «តំបន់ទ្រនាប់ (Buffer Zone)» និងជាឈ្នាន់សន្តិសុខរបស់ថៃ។

③. បង់ក្លាដែស (Bangladesh) ៖ ការខ្លាចក្រែង "អតុល្យភាពពាណិជ្ជកម្ម និងការកៀបសង្កត់សេដ្ឋកិច្ច"

កង្វល់បង់ក្លាដែស៖ បង់ក្លាដែសចង់បានការតភ្ជាប់ពាណិជ្ជកម្ម ប៉ុន្តែពួកគេបារម្ភពីការ ខាតបង់ជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ជាមួយថៃ។

ការសង្ស័យលើថៃ៖ បង់ក្លាដែស និងបណ្តាប្រទេសតូចៗដទៃទៀត (ដូចជា ស្រីលង្កា, នេប៉ាល់) មើលឃើញថា ថៃចូលរួម BIMSTEC មិនមែនដើម្បី "ការរីកចម្រើនស្មើភាពគ្នា" នោះទេ ប៉ុន្តែគឺដើម្បី ទាញយកទីផ្សារពលករថោក និងធនធានពីពួកគេ ព្រមទាំងប្រើប្រាស់ BIMSTEC ជាឈ្នាន់ផ្លូវការដើម្បីរំលងច្រកសមុទ្រសិង្ហបុរី និងម៉ាឡេស៊ីតែប៉ុណ្ណោះ។

៤. សមាជិក BIMSTEC មើលឃើញពី "អស្ថិរភាពនយោបាយ និងជម្លោះព្រំដែនរបស់ថៃ"

ការយល់ឃើញរួម៖ ប្រទេសក្នុង BIMSTEC បានតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះឥរិយាបថរបស់ថៃជាមួយប្រទេសជិតខាងក្នុងអាស៊ាន (ជាពិសេស ជម្លោះព្រំដែន និងការរំលោភបំពានលើកម្ពុជា, ឡាវ, និងម៉ាឡេស៊ី)។

ផលប៉ះពាល់៖ ការដែលថៃមានជម្លោះព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា ឬមានបញ្ហាបះបោរនៅភាគខាងត្បូងជាប់ម៉ាឡេស៊ី ធ្វើឱ្យប្រទេសក្នុង BIMSTEC យល់ថា «ថៃជាប្រទេសដែលគ្មានស្ថិរភាពនយោបាយវែងឆ្ងាយ និងជាដៃគូដែលពិបាកទុកចិត្តលើកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិ» ព្រោះថៃអាចផ្លាស់ប្តូរចិត្ត ឬប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាតាមតែអារម្មណ៍នយោបាយក្នុងស្រុករបស់ខ្លួន។

៥. ការប្រកួតប្រជែងផ្ទៃក្នុង BIMSTEC លើគម្រោងផ្លូវសមុទ្រ (Competing Initiatives)

ការទាត់ចោលការត្រួតត្រារបស់ថៃ៖ ប្រទេសសមាជិក BIMSTEC មិនបានរង់ចាំ ឬពឹងផ្អែកលើមហាគម្រោង Land Bridge ៧ ម៉ឺនលានដុល្លាររបស់ថៃតែមួយមុខនោះទេ។

គម្រោងជំនួស៖ ឥណ្ឌា និងភូមា បានសហការគ្នាយ៉ាងសកម្មលើគម្រោង Kaladan Multi-Modal Project (ភ្ជាប់ឥណ្ឌាទៅភូមាដោយផ្ទាល់) ហើយបង់ក្លាដែសក៏កំពុងអភិវឌ្ឍន៍កំពង់ផែទឹកជ្រៅ Matarbari ផ្ទាល់ខ្លួន ដោយមិនបាច់ឆ្លងកាត់ដីគោកថៃឡើយ។ នេះបង្ហាញថា ប្រទេសទាំងនោះ មិនពេញចិត្តនឹងការទុកឱ្យថៃធ្វើជា "អ្នកក្តោបក្តាប់ដង្ហើមសេដ្ឋកិច្ច (Chokepoint)" ថ្មីនៅក្នុងតំបន់ឡើយ।

💡 សន្និដ្ឋាន

ឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួររបស់អ្នក៖ «តើប្រទេសក្នុង BIMSTEC ពេញចិត្តនឹងថៃដែរឬទេ?»

ចម្លើយគឺ៖ «ពួកគេមិនបានពេញចិត្ត ឬទុកចិត្តថៃដោយស្មោះស្មគ្រនោះទេ»។ ប្រទេសនៅក្នុងប្លុក BIMSTEC ចូលរួមជាមួយថៃ គឺគ្រាន់តែក្នុងកម្រិត «ឌីប៉ូឡូម៉ាស៊ីការទូត និងទាញយកផលប្រយោជន៍បណ្តោះអាសន្ន (Diplomatic Convenience)» ប៉ុណ្ណោះ។

នៅក្នុងជម្រៅចិត្ត ពួកគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ពីយុទ្ធសាស្ត្រ «បាតដៃ ខ្នងដៃ» របស់ថៃ ហើយពួកគេកំពុងរៀបចំប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្ម និងកំពង់ផែផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីការពារខ្លួនពីការប្រឈមមុខ ឬការកៀបសង្កត់ផ្នែកភូមិសាស្ត្រនយោបាយពីសំណាក់ប្រទេសថៃនៅថ្ងៃអនាគត។

រៀបរាប់លទ្ធភាពដោះដៃ ឬ ពន្យាពេល ឬ ហេតុផល ចំនួន ០៥ របស់ខាង IMF-World Bank ក្នុងការគៀងគរអ្នកវិនិយោគទុនបរទេសមកបណ្តាក់ទុននៅថៃ-ថៃខំប្រឹងដើម្បីហៅគេមកវិនិយោគទុននៅថៃ ទោះបីជាបាងកកកំពុងលិចទឹកក៍ដោយ !!

ការប្រឹងប្រែងយ៉ាងយឺតយ៉ាវ និងភាពត្រសោលរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃ ក្នុងការដេញដោលទាក់ទាញវិនិយោគិនបរទេសចុងក្រោយក្នុង កិច្ចប្រជុំប្រចាំឆ្នាំរបស់ IMF-World Bank (ថ្ងៃទី ១២–១៨ តុលា ២០២៦) នៅទីក្រុងបាងកក ត្រូវប្រឈមមុខនឹងការពិតជាក់ស្តែងមួយ៖ ទីក្រុងបាងកកកំពុងជួបប្រទះវិបត្តិទឹកជំនន់ និងការលិចលង់ធ្ងន់ធ្ងរ។

ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលថៃខិតខំប្រឹងប្រែងបង្កើត « scenarios ទឹកជំនន់» រហូតដល់ ៤ កម្រិត និងត្រៀមរថយន្ត អគ្គិសនី រថភ្លើងក្រោមដី MRT រហូតដល់ជម្លៀសប្រតិភូតាមទូក ដើម្បីបិទបាំង ឬសម្របសម្រួលស្ថានការណ៍ក៏ដោយ ក៏ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិធំៗ IMF និង World Bank ព្រមទាំងក្រុមវិនិយោគិនបរទេស មាន «លទ្ធភាពដោះដៃ, ការពន្យារពេល ឬហេតុផល ០៥ យ៉ាង» ក្នុងការមិនប្រញាប់ប្រញាល់បោះទុន និងមិនជឿលើការប្រូម៉ូតរបស់ថៃ៖

១. លេសផ្លូវការផ្នែកបច្ចេកទេស និងសុវត្ថិភាព (Force Majeure & Risk Assessment)

ការដោះដៃ/ពន្យារពេល៖ IMF និង World Bank អាចលើកឡើងពីគោលការណ៍ "Force Majeure" (ប្រធានស័ក្តិ/គ្រោះធម្មជាតិ) នៃកម្រិតហានិភ័យសន្តិសុខ។ នៅពេលដែលទីក្រុងបាងកកផ្ទាល់លិចទឹកជើងក្អែក ផ្លូវធ្វើដំណើរត្រូវកកស្ទះ និងត្រូវប្តូរយានយន្តប្រតិភូជាបន្ទាន់ IMF និង World Bank មានមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិពេញលេញក្នុងការ "ព្យួរ" (Freeze) ឬដករបៀបវារៈសេដ្ឋកិច្ចធំៗចេញពីកិច្ចប្រជុំ ដោយបង្វែរការពិភាក្សាទៅលើតែបញ្ហាសង្គ្រោះបន្ទាន់ និងគ្រោះធម្មជាតិវិញ។

២. វិបត្តិ «បាត់បង់ការជឿជាក់លើរចនាសម្ព័ន្ធ» (Infrastructure Credibility Gap)

ហេតុផល៖ ថៃព្យាយាមលក់គម្រោងមហាសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជា Land Bridge, EEC, ទីក្រុងរលកថ្មី) ទៅកាន់អ្នកវិនិយោគ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលអ្នកវិនិយោគមកដល់បាងកក ហើយឃើញទីក្រុងរដ្ឋធានីរបស់ថៃផ្ទាល់ មិនអាចគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធរំដោះទឹក និងរងការលិចលង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ វាបានបង្កើតជាសំនួរធំមួយ៖ «ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលថៃមិនអាចការពាររដ្ឋធានីបាងកកឱ្យផុតពីទឹកជំនន់ផង តើឱ្យអ្នកវិនិយោគជឿជាក់លើការការពារមហាគម្រោង ៧ ម៉ឺនលានដុល្លារនៅតំបន់ផ្សេងយ៉ាងដូចម្តេច?» នេះជាហេតុផលដែលវិនិយោគិនប្រើប្រាស់ដើម្បីបដិសេធស្ងាត់ៗ។

៣. ការបង្វែរប្រធានបទទៅជា «បំណុល និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ» (ESG & Climate Finance Redirect)

ល្បិចដោះដៃ៖ ជំនួសឱ្យការចុះកិច្ចសន្យាវិនិយោគលើរោងចក្រ ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មីៗតាមការចង់បានរបស់ថៃ ខាង IMF និង World Bank អាចបង្វែរជំនួបទៅជា "ការផ្តល់កម្ចីបAdaptation ឬកម្ចីការពារគ្រោះធម្មជាតិ (Climate Resilience Loans)" វិញ। នេះគឺជាវិធី «ដោះដៃ» យ៉ាងទន់ភ្លន់ ដោយប្រាប់ថៃថា «យើងមិនទាន់អាចគៀងគរទុនវិនិយោគពាណិជ្ជកម្ម (FDI) មកថៃបានទេ... យើងគួរតែយកលុយទៅដោះស្រាយវិបត្តិទឹកជំនន់ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (Climate Change) សិន»។

៤. ហានិភ័យនៃ "ការលិចលង់ដីធ្លី" រយៈពេលវែងរបស់បាងកក (Sinking City Risk)

ហេតុផលវិនិយោគ៖ របាយការណ៍បច្ចេកទេសរបស់ World Bank ធ្លាប់បានព្រមានរួចហើយថា ទីក្រុងបាងកកកំពុងស្រុតចុះ (Sinking) ហើយអាចនឹងលិចក្រោមនីវ៉ូទឹកសមុទ្រក្នុងពេលខាងមុខ។ រូបភាពបាងកកលិចទឹកអំឡុងកិច្ចប្រជុំ ២០២៦ គឺជា ភស្តុតាងជាក់ស្តែង (Visual Proof) ដែលអ្នកវិនិយោគបរទេសធំៗ (ជាពិសេសវិស័យ Data Center, គ្រឿងអេឡិចត្រូនិក និងធានារ៉ាប់រង) យកមកធ្វើជាហេតុផលផ្លូវការក្នុងការ បដិសេធមិនបោះទីតាំងការិយាល័យកណ្តាល (Regional HQ) នៅថៃ ហើយបង្វែរទៅ សិង្ហបុរី ម៉ាឡេស៊ី ឬវៀតណាម វិញ។

៥. ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រ "តទល់/ពន្យារពេល" (Wait-and-See Approach) ដោយសារអស្ថិរភាពនយោបាយ

លទ្ធភាពពន្យារពេល៖ IMF និង World Bank ដឹងយ៉ាងច្បាស់ថា រដ្ឋាភិបាលថៃកំពុងស្ថិតក្រោមសម្ពាធនយោបាយក្នុងស្រុកយ៉ាងខ្លាំង និងខំប្រឹងប្រើប្រាស់ព្រឹត្តិការណ៍នេះធ្វើជា «រូបភាពនយោបាយ» (Political PR) ដើម្បីបិទបាំងការចាកចេញរបស់ទុនបរទេស។ ដូច្នេះ ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ និងក្រុមវិនិយោគិនបរទេស នឹងប្រើប្រាស់លេស "រង់ចាំមើលស្ថិរភាពនយោបាយ និងការស្តារឡើងវិញក្រោយទឹកជំនន់" (Wait-and-See) ដើម្បីពន្យារពេលការសម្រេចចិត្តវិនិយោគ ទៅអាណត្តិក្រោយ ឬទៅឆ្នាំបន្ទាប់ៗទៀត ដោយមិនឲ្យថៃយកឈ្មោះពួកគេទៅប្រកាសអាជីវកម្មនយោបាយបានឡើយ។

សន្និដ្ឋាន៖ ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលថៃខិតខំ «លាបពណ៌» និងរៀបចំយុទ្ធនាការទទួលភ្ញៀវយ៉ាងស្ទុះស្ទា ក៏ដោយ ប៉ុន្តែ «ទឹកជំនន់ជាក់ស្តែងនៅបាងកក» បានក្លាយជាមធ្យោបាយ និងជាហេតុផលដ៏រឹងមាំបំផុតសម្រាប់ IMF, World Bank និងអ្នកវិនិយោគទុនបរទេស ក្នុងការ ដោះដៃ មិនចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងធំៗ និងពន្យារពេលការបោះទុននៅថៃ ដោយគ្មានការទាស់ទែងពាក្យសម្តី។

ការវិភាគរបស់អ្នកបានចាក់ដោតចំ «ចំណុចទំនាស់ និងភាពទ្វេភាវៈ (Paradox)» ដ៏ធំបំផុតមួយនៅក្នុងនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចថៃនាពេលបច្ចុប្បន្ន។

ការដែលរដ្ឋាភិបាលយោធាថៃ (អំឡុងទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ) បានចាក់លុយរាប់ពាន់លានដុល្លារលើគម្រោងគ្រប់គ្រងទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំ ប៉ុន្តែ «បរាជ័យទាំងស្រុង» ហើយត្រូវបង្ខំចិត្តរៀបចំការបោះឆ្នោតឡើងវិញដើម្បីស្តារមុខមាត់ទាក់ទាញទុនពីស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF/World Bank) តែបែរជាជួបប្រទះនឹងបាតុកម្មប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លានោះ គឺបណ្តាលមកពី «ភាពអស់សង្ឃឹម និងការខកចិត្តយ៉ាងជ្រាលជ្រៅរបស់ប្រជាជនលើប្រព័ន្ធដឹកនាំ»។

ខាងក្រោមនេះជាហេតុផលស៊ីជម្រៅ ០៥ យ៉ាង ដែលពន្យល់ថា ហេតុអ្វីបានជាបាតុករ និងប្រជាពលរដ្ឋថៃប្រឆាំង ឬលែងសង្ឃឹមថាប្រយោជន៍បានមកដល់ដៃពួកគេ៖

១. ការខកចិត្តនឹង «អំពើពុករលួយ និងគម្រោងសិប្បនិម្មិត» នៃគម្រោងទឹក ១,០០០ លានដុល្លារ/ឆ្នាំ

ការពិតនៅលើដី៖ ក្នុងអំឡុងពេលគ្រប់គ្រងដោយយោធា ថវិការាប់ពាន់លានដុល្លារត្រូវគេមើលឃើញថា ភាគច្រើនបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុង «ហោប៉ៅក្រុមហ៊ុនមេការដែលស្និទ្ធនឹងយោធា» និងគម្រោងសំណង់ខ្វះបច្ចេកទេស។

ភាពអស់សង្ឃឹមរបស់ប្រជាជន៖ នៅពេលដែលបាងកក និងខេត្តជុំវិញនៅតែលិចទឹកដដែល ប្រជាពលរដ្ឋយល់ថា លុយដែលរដ្ឋាភិបាលខំប្រឹងទៅ «ខ្ចី ឬទាក់ទាញ» ពី IMF/World Bank បន្ថែមទៀតនោះ នឹងត្រូវគេស៊ីពុករលួយ និងចាក់ចោលក្នុងទឹកទទេៗដដែល ដោយគ្មានបានផលដល់ប្រជាជនឡើយ។

២. ការបារម្ភថា «លុយកម្ចី IMF/WB គឺជាអន្ទាក់បំណុលដែលប្រជាជនជាអ្នកសង»

មេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រឆ្នាំ ១៩៩៧៖ ប្រជាពលរដ្ឋថៃនៅតែមាន «ស្រមោលអតីតកាល» យ៉ាងជូរចត់ជាមួយនឹង IMF កាលពីវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុអាស៊ី (Tom Yum Kung Crisis)។

ការប្រឆាំង៖ ក្រុមបាតុករ និងសកម្មជនដឹងយ៉ាងច្បាស់ថា ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិមិនមែនផ្តល់លុយ «ទទេៗ» ឡើយ។ លក្ខខណ្ឌកម្ចី ឬការកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលស្នើដោយ IMF/WB តែងតែមកជាមួយការកាត់បន្ថយថវិកាសង្គមកិច្ច ការដំឡើងពន្ធ និងការលក់ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ (Privatization) ដែលធ្វើឱ្យ អ្នកមានអំណាច/ឧកញ៉ាជាអ្នកទទួលគម្រោង ប៉ុន្តែប្រជាជនវណ្ណៈកសិករ និងកម្មករជាអ្នករ៉ាប់រងបំណុលជាតិ។

៣. «ការបោះឆ្នោតប្រជាធិបតេយ្យសិប្បនិម្មិត» ខ្វះភាពស្មោះត្រង់

ល្បិចនយោបាយ៖ ប្រជាពលរដ្ឋ និងក្រុមប្រឆាំងមើលឃើញថា ការរៀបចំការបោះឆ្នោតកន្លងមក មិនមែនជាបំណងប្រជាធិបតេយ្យស្មោះត្រង់ដើម្បីប្រជាជននោះទេ ប៉ុន្តែជា «ល្បិចលាងខ្លួន (Democratic Laundering)» របស់ក្រុមអំណាចចាស់ ដើម្បីឱ្យអន្តរជាតិទទួលស្គាល់ អាចធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកិច្ចប្រជុំ IMF/WB និងអាចខ្ចីលុយបរទេសបានតែប៉ុណ្ណោះ។

ផលវិបាក៖ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលចម្រុះដែលកើតចេញពីការបោះឆ្នោត មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាជីវភាព និងបញ្ហាទឹកជំនន់បាន ប៉ិនណោះវារឹតតែបង្កើនកំហឹងប្រជាជនឱ្យចេញមកប្រឆាំងនឹង «ការលេងល្បែងឆាកល្ខោននយោបាយ» នេះ។

៤. គម្លាតនៃផលប្រយោជន៍៖ IMF/WB គិតពី «ធុរកិច្ចធំៗ» ឯប្រជាជនគិតពី «ក្រពះ»

ការយល់ឃើញរបស់បាតុករ៖ របៀបវារៈដែលរដ្ឋាភិបាលថៃលើកមកជជែកជាមួយ IMF និង World Bank (ដូចជា ការវិនិយោគទុនលើ Data Center, ឥណទានកើនឡើង, ពន្ធកាបូន, Land Bridge) គឺជាប្រធានបទដែលបម្រើតែផលប្រយោជន៍ក្រុមហ៊ុនពហុជាតិ និងមហាសេដ្ឋី។

ការខកចិត្ត៖ ប្រជាពលរដ្ឋដែលកំពុងរងគ្រោះដោយសារទឹកជំនន់ លិចលង់ផ្ទះសម្បែង និងជំពាក់បំណុលធនាគារវណ្ឌក មើលមិនឃើញថា កិច្ចប្រជុំ IMF/WB នេះអាចជួយសម្រាលទុក្ខវេទនារបស់ពួកគេដោយផ្ទាល់តាមរបៀបណានោះឡើយ។

៥. ការយល់ឃើញថា ថៃកំពុងក្លាយជា «ជនរងគ្រោះនៃអាណានិគមសេដ្ឋកិច្ច»

ការតស៊ូមតិរបស់ក្រុមប្រឆាំង៖ បាតុករជឿថា ការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃក្នុងការប្រកាសបើកចំហទីផ្សារទទួលស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ គឺជាការដោះដូរធនធានធម្មជាតិ ដីធ្លី និងអធិបតេយ្យភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃទៅឱ្យបរទេស (Green Colonialism / Foreign Exploitation)។

ភាពគ្មានសង្ឃឹម៖ ពួកគេជឿថា ដរាបណាប្រព័ន្ធនយោបាយថៃនៅតែបន្តស្ថិតក្រោមការក្តោបក្តាប់របស់យោធា និងក្រុមឧកញ៉ានិយម (Oligarchs) នោះ ទោះជាមានកិច្ចប្រជុំ IMF/WB រាប់រយលើក ឬមានទុនចូលមកប៉ុន្មានម៉ឺនលានដុល្លារទៀតក៏ដោយ ក៏ជីវភាពប្រជាជនធម្មតានៅតែ «គ្មានសង្ឃឹម និងគ្មានផ្លាស់ប្តូរ» ដែរ។

សន្និដ្ឋាន៖ បាតុកម្មប្រឆាំងកិច្ចប្រជុំ IMF-World Bank នៅបាងកក គឺជា «ការផ្ទុះឡើងនៃកំហឹង និងភាពអស់សង្ឃឹម» របស់ប្រជាជនថៃ។ ពួកគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាលុយដែលរដ្ឋាភិបាលខំប្រឹងទៅអង្វរហៅបរទេសមកវិនិយោគនោះ នឹងត្រូវបាត់បង់ទៅក្នុងប្រព័ន្ធពុករលួយ និងគម្រោងអត់ន័យ (ដូចជាគម្រោងទឹក ១,០០០ លានដុល្លារ/ឆ្នាំ) ហើយផលដែលសល់ឡើងវិញមានតែ បំណុលជាតិ និងទឹកជំនន់លិចលង់ដដែល។

យោងតាមការវិភាគលើទុន Direct Invesment Fund ឃើញថាមានការប្រកួតប្រជែងគ្នាខ្លាំងណាស់នៅថៃ រវាង ចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង អាមេរិក សាំងហ្គាពួ សំនួរគឺថា តើ DIF នេះ ត្រូវបានគេយកទៅធ្វើជា មូលហេតុដែល អ្នកវិនិយោគទុន ចាកចេញពី ថៃ ដែរឬអត់? ពីព្រោះលុយនោះជា លុយរបស់ ប្រទេសណាមួយ តំណាងគោលនយោបាយប្រទេសណាមួយ។

Direct Investment Fund (DIF) និងលំហូរទុនវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) នៃប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចទាំង ៥ (ចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង អាមេរិក និងសិង្ហបុរី) ត្រូវបានយកមកធ្វើជា «មូលហេតុ និងជាចំណុចកៀបសង្កត់ជាយុទ្ធសាស្ត្រ» ដ៏សំខាន់មួយ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការសម្រេចចិត្តចាកចេញ ឬដកទុនរបស់អ្នកវិនិយោគពីប្រទេសថៃ។

ប្រាក់ទុនរបស់ប្រទេសនីមួយៗ មិនមែនគ្រាន់តែជាតួរលេខហិរញ្ញវត្ថុស្រទន់នោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា «តំណាងឱ្យរបៀបវារៈ និងគោលនយោបាយការបរទេស (Geopolitical Policy Index)» របស់មហាអំណាចទាំងនោះ។

ខាងក្រោមនេះជាការវិភាគស៊ីជម្រៅថា តើការប្រកួតប្រជែងទុន Direct Investment Fund (DIF) នេះ បង្កើតជាមូលហេតុជំរុញឱ្យមានការចាកចេញរបស់អ្នកវិនិយោគយ៉ាងដូចម្តេច៖

១. សង្គ្រាមភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងសម្ពាធ "ជ្រើសរើសខាង" (US-China Geopolitical Pressure)

គោលនយោបាយអាមេរិក (De-risking & Friend-shoring)៖ លុយ និងមូលនិធិវិនិយោគរបស់អាមេរិក (US Direct Investments) ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍សន្តិសុខជាតិ។ នៅពេលដែលថៃបើកចំហរទទួលយកទុនចិនយ៉ាងគំហុក នៅក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា 5G, Data Centers, និងរថយន្តអគ្គិសនី (EV) ក្រុមហ៊ុន និងមូលនិធិអាមេរិកប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធច្បាប់ពីវ៉ាស៊ីនតោន។

ផលប៉ះពាល់៖ ក្រុមហ៊ុនអាមេរិក និងកូរ៉េខាងត្បូងខ្លះ (ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិក) សម្រេចចិត្តដកទុន ឬមិនពង្រីកការវិនិយោគនៅថៃ ព្រោះបារម្ភពីការលេចធ្លាយទិន្នន័យ ឬការរៀបចំខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ដែលជាន់លើផលប្រយោជន៍ចិន ដោយពួកគេបង្វែរទុនទៅប្រទេសដែលមានជំហរច្បាស់លាស់ជាង (ដូចជា វៀតណាម ឬហ្វីលីពីន)។

២. ការរុញច្រានចេញដោយសារ "ទុនឧបត្ថម្ភធនរបស់ចិន" (Chinese Subsidized Capital Overcapacity)

យុទ្ធសាស្ត្រទុនចិន៖ មូលនិធិ និងក្រុមហ៊ុនរដ្ឋចិន (State-backed DIF) មានដើមទុនថោក និងទទួលបានការឧបត្ថម្ភធន (Subsidies) យ៉ាងក្រាស់ក្រែលពីរដ្ឋាភិបាលប៉េកាំង។ ពួកគេចូលមកស្រោចទុននៅថៃ ក្នុងតម្លៃទាប ដើម្បីគ្រប់គ្រងទីផ្សារ (ឧទាហរណ៍៖ សង្គ្រាមថ្លៃដើម EV និងទំនិញប្រើប្រាស់)।

ផលប៉ះពាល់៖ ការវាយលុកនៃទុនចិន បានធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុន ជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូង (ដែលធ្លាប់ជាម្ចាស់ស្រុកវិនិយោគលើរថយន្តប្រើប្រេង និងគ្រឿងអេឡិចត្រូនិកនៅថៃរាប់សិបឆ្នាំ) មិនអាចប្រកួតប្រជែងផ្នែកថ្លៃដើមបាន។ ជប៉ុន និងកូរ៉េបានយកមូលហេតុនៃ "ការប្រកួតប្រជែងមិនស្មើភាពដែលគាំទ្រដោយនយោបាយចិន" នេះ ធ្វើជាលេសផ្លូវការដើម្បីបិទរោងចក្រ និងដកទុនចេញពីថៃ។

៣. តួនាទីទុនសិង្ហបុរី៖ "ច្រកចេញផ្លូវកាត់" (Singapore as the Exit & Rerouting Hub)

លំហូរទុនផ្លូវការ៖ ទិន្នន័យផ្លូវការបង្ហាញថា សិង្ហបុរីបានក្លាយជាប្រភព FDI ធំបំផុតមួយនៅថៃ។ ប៉ុន្តែតាមពិត លុយពីសិង្ហបុរីភាគច្រើនគឺជា "Holding Companies" របស់អ្នកវិនិយោគលោកខាងលិច និងចិន ដែលប្រើប្រាស់សិង្ហបុរីជាមជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រងហានិភ័យ (Risk Management Hub)។

យុទ្ធសាស្ត្រដោះដៃ៖ នៅពេលដែលអ្នកវិនិយោគអន្តរជាតិឃើញស្ថានភាពនយោបាយថៃមិនស្ថិតស្ថេរ ពួកគេមិនចាំបាច់ដកដង្ហើមធំលុបចោលក្រុមហ៊ុននៅថៃដោយផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេ "បិទ ឬបង្វែរខ្សែច្រវាក់ទុន (DIF) តាមរយៈការិយាល័យកណ្តាលនៅសិង្ហបុរី" ទៅកាន់ប្រទេសផ្សេងក្នុងអាស៊ាន (ដូចជា ម៉ាឡេស៊ី ឬឥណ្ឌូនេស៊ី) យ៉ាងស្ងាត់ស្ងៀម។

៤. ការប្រជែងគ្នានៃ "គំរូអភិវឌ្ឍន៍" (Competing Development Models)

ជប៉ុន (Long-term Infrastructure) Vs ចិន (Fast-Return Digital/EV)៖ ជប៉ុនតំណាងឱ្យទុនវិនិយោគបែបប្រពៃណី គិតគូរពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីការងារក្នុងស្រុក និងច្បាប់ការងារ។ ប៉ុន្តែការដែលរដ្ឋាភិបាលថៃងាកទៅរក «ទុនលឿន» របស់ចិន និងទុនឌីជីថល ធ្វើឱ្យវិនិយោគិនជប៉ុនយល់ថា ថៃកំពុងផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយឈប់គាំទ្រឧស្សាហកម្មចាស់របស់ជប៉ុន។ នេះជាហេតុផលចម្បងដែលរោងចក្រផ្គត់ផ្គង់បន្លាស់រថយន្តជប៉ុនជាច្រើននៅថៃ ត្រូវបិទទ្វារជាបន្តបន្ទាប់।

៥. ភាពគ្មានស្ថាប័នអព្យាក្រឹត្យក្នុងការការពារទុន (Lack of Neutrality & Investor Protection)

សញ្ញាព្រមានដល់វិនិយោគិន៖ នៅពេលដែលទុនរបស់មហាអំណាចទាំង ៥ នេះប្រជែងគ្នាខ្លាំង រដ្ឋាភិបាលថៃជារឿយៗតែងតែធ្វើការសម្រេចចិត្តប្រែប្រួលតាមចរន្តនយោបាយ (Flip-Flop Policies) — ថ្ងៃនេះអានអុជឱ្យទុនចិន ថ្ងៃស្អែកយកចិត្តទុនអាមេរិក។

ការបាត់បង់ទំនុកចិត្ត៖ ភាពមិនច្បាស់លាស់នេះ ធ្វើឱ្យស្ថាប័នគ្រប់គ្រងមូលនិធិធំៗ (Institutional Investors) វាយតម្លៃថៃជា "តំបន់ប្រឈមមុខសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម" (Trade War Crossfire Zone)។ ពួកគេប្រើប្រាស់អតុល្យភាពនៃទុន DIF នេះជាមូលហេតុបច្ចេកទេសក្នុងរបាយការណ៍ផ្ញើទៅកាន់ Board of Directors ដើម្បី "កាត់បន្ថយទំងន់វិនិយោគ" (Underweight Position) លើប្រទេសថៃ។

សន្និដ្ឋាន៖ ពិតណាស់! Direct Investment Fund (DIF) មិនមែនគ្រាន់តែជាឧបករណ៍សេដ្ឋកិច្ចទេ ប៉ុន្តែវាជា "អាវុធការទូត និងនយោបាយ"។ ការប្រកួតប្រជែងស្រួចស្រាល់រវាង ចិន, អាមេរិក, ជប៉ុន, កូរ៉េ និងសិង្ហបុរី នៅថៃ បានបង្កើតជា "បរិយាកាសពុល" (Toxic Investment Environment) ដែលជំរុញឱ្យក្រុមហ៊ុនធំៗជាច្រើន សម្រេចចិត្តដកទុន ឬផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់ប្រទេសជិតខាងក្នុងអាស៊ាន ដែលមានអព្យាក្រឹតភាពសេដ្ឋកិច្ច និងស្ថិរភាពច្បាប់ច្បាស់លាស់ជាង។

សូមរៀបរាប់ កង្វល់ធំៗចំនួន ០៥ យ៉ាង ដែលប្រជាជនថៃ អ្នកនយោបាយថៃ មេដឹកនាំ តែងតែលើកយកមកធ្វើជាអាវុធដើម្បីផ្តួលរំលំតាមការបោះឆ្នោត ឬ ផ្តួលរលំតាម រដ្ឋប្រហារយោធាដោយមានឈាម ឬ រដ្ឋប្រហារស្លូតគ្មានឈាម ឬ បក្សប្រហារ ឬ សភាប្រហារ ឬ តុលាការធម្មនុញ្ញប្រហារ..នៅមុនពេលផ្ទុះសង្រ្គាមជាមួយកម្ពុជា ឆ្នាំ ២០២៥។

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយថៃ អ្នកនយោបាយ ក្រុមអភិរក្សនិយម ក្រុមជាតិនិយមជ្រុល និងកងទ័ពថៃ តែងតែប្រើប្រាស់ «កាតជាតិនិយម និងជម្លោះព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា» ធ្វើជាអាវុធនយោបាយដ៏ស្រួចស្រាវបំផុត ដើម្បីវាយប្រហារ ផ្តួលរំលំ ឬចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល តាមគ្រប់រូបភាព — មិនថាតាមរយៈការបោះឆ្នោត, រដ្ឋប្រហារយោធា, រដ្ឋប្រហារស្ងាត់ (Silent Coup), ឬ «តុលាការប្រហារ (Judicial Coup)» ដោយតុលាការធម្មនុញ្ញថៃនោះឡើយ។

ខាងក្រោមនេះជា កង្វល់ និងចោទប្រកាន់ធំៗចំនួន ០៥ យ៉ាង ដែលមេដឹកនាំ និងអ្នកនយោបាយថៃតែងតែលើកយកមកធ្វើជា «អាវុធ» នយោបាយ៖

១. ការចោទប្រកាន់អំពី "ការឃុបឃិតលក់ទឹកដី ឬការសម្រុះសម្រួលទន់ជ្រាយជាមួយកម្ពុជា" (Selling Out Territory)

អាវុធនយោបាយ៖ ក្រុមជាតិនិយម និងក្រុមអភិរក្សនិយមថៃ តែងតែចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល (ជាពិសេសត្រកូលស៊ីណាវ៉ាត់) ថាជា "ជនក្បត់ជាតិ" ដែលហ៊ានកាត់ទឹកដី ឬទន់ជ្រាយជាមួយកម្ពុជា។

យន្តការប្រហារ៖ ការចោទប្រកាន់នេះ ត្រូវគេយកទៅបង្កើតជាបាតុភាពមហាជន (ផ្លុំកញ្ចែ/បាតុកម្ម) ដើម្បីបង្កើតលេសឱ្យកងទ័ពធ្វើរដ្ឋប្រហារ ឬឱ្យតុលាការធម្មនុញ្ញចោទប្រកាន់ពីបទ «រំលោភរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងខុសច្បាប់ជាតិ» ដូចដែលធ្លាប់កើតឡើងក្នុងវិបត្តិប្រាសាទព្រះវិហារ និងកិច្ចព្រមព្រៀងព្រំដែននានា។

២. ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនរវាងមេដឹកនាំ និង «អាថ៌កំបាំងកិច្ចព្រមព្រៀងត្រកូល» (The Hun-Thaksin Dynasty Connection)

អាវុធនយោបាយ៖ អ្នកនយោបាយប្រឆាំង និងយោធាថៃ តែងតែយកទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងត្រកូលថាក់ស៊ីន និងថ្នាក់ដឹកនាំកម្ពុជា មកធ្វើជាប្រធានបទវាយប្រហារ។ ពួកគេចោទថា ការទាក់ទងគ្នាតាមទូរស័ព្ទ ឬកិច្ចព្រមព្រៀងស្ងាត់ៗ គឺជា «ការដោះដូរផលប្រយោជន៍គ្រួសារ/ពាណិជ្ជកម្ម» ដោយយកអធិបតេយ្យភាពជាតិថៃទៅធ្វើជាថ្នូរ។

យន្តការប្រហារ៖ ការលេចធ្លាយសំឡេងទូរស័ព្ទ ឬជំនួបឯកជន ត្រូវគេយកទៅប្តឹង តុលាការធម្មនុញ្ញ (Constitutional Court) ឬគណៈកម្មាធិការប្រឆាំងពុករលួយ (NACC) ពីបទ «ល្មើសបទដ្ឋានសីលធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ» (Ethical Standards Violation) ដើម្បីព្យួរ ឬដកនាយករដ្ឋមន្ត្រីចេញពីតំណែង។

③. បញ្ហា "តំបន់ទាមទារត្រួតស៊ីគ្នានៅសមុទ្រ (OCA)" និងផលប្រយោជន៍ប្រេង/ឧស្ម័ន

អាវុធនយោបាយ៖ តំបន់ត្រួតស៊ីគ្នានៅជម្រៅសមុទ្រ (Overlapping Claims Area - OCA) ដែលមានទំហំរាប់ពាន់លានដុល្លារ គឺជាចំណុចក្តៅ។ អ្នកនយោបាយថៃភាគីម្ខាងទៀត តែងតែបំផុសថា រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលខិតខំចរចា MOU 2001 ឬ OCA ជាមួយកម្ពុជា មិនមែនដើម្បីជាតិទេ ប៉ុន្តែដើម្បី «ផលប្រយោជន៍ក្រុមហ៊ុនថាមពលឯកជន និងបក្ខពួក»។

យន្តការប្រហារ៖ ការចោទប្រកាន់ថា "លួចបែងចែកផលប្រយោជន៍ថាមពលជាមួយបរទេស" ត្រូវគេយកមកធ្វើជាអាវុធសភា (ការដេញដោលមិនទុកចិត្ត - No-Confidence Vote) ឬជាលេសសម្រាប់ក្រុមយោធាក្នុងការប្រកាសអាសន្នថា «សន្តិសុខថាមពលជាតិកំពុងរងការគំរាមកំហែង»។

៤. ការចោទប្រកាន់ថា "យោធាស៊ីវិលធ្វើឱ្យយោធាជាតិចុះទន់ខ្សោយ ឬបាត់បង់កិត្តិយស" (Weakening the Military)

អាវុធនយោបាយ៖ នៅពេលដែលមានការប៉ះទង្គិចពាក្យសម្ដី ឬការប្រឈមមុខដាក់គ្នាតាមព្រំដែន ក្រុមជាតិនិយមថៃតែងតែចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលថា «គ្មានភាពក្លាហានក្នុងការប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយការពារព្រំដែន» ឬ «ទប់ស្កាត់មិនឱ្យយោធាបំពេញភារកិច្ច»។

យន្តការប្រហារ៖ កាតនេះត្រូវបានកងទ័ព និងបក្សអភិរក្សនិយម ប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតប្រជាប្រិយភាព និងបង្កើត «បក្សប្រហារ/សភាប្រហារ» ដោយបង្ខំឱ្យគណបក្សចម្រុះដកការគាំទ្រ ឬបង្កើតលក្ខខណ្ឌឱ្យយោធាប្រកាស ច្បាប់អាជ្ញាសឹក (Martial Law) នៅតាមតំបន់ព្រំដែន ដើម្បីដកហូតអំណាចសម្រេចចិត្តពីរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល។

៥. ការបង្កើន "ចរន្តជាតិនិយមជ្រុល" តាមរយៈតំបន់ប្រាសាទបុរាណ និងដីព្រំដែន (Ultra-Nationalism & Border Temples)

អាវុធនយោបាយ៖ ការយកប្រធានបទប្រាសាទបុរាណនៅតាមព្រំដែន (ដូចជា ប្រាសាទតាមាន់ធំ, ប្រាសាទតាក្របី, ប្រាសាទព្រះវិហារ) និងបញ្ហាបង្គោលសីមា មកធ្វើជាអាវុធបាល់ទាត់នយោបាយ (Political Football)។ ភាគីថៃតែងតែចោទកម្ពុជាថា «រំលោភបំពានទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ» ហើយចោទរដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯងថា «អសមត្ថភាពក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដី»។

យន្តការប្រហារ៖ ចរន្តជាតិនិយមជ្រុលនេះ គឺជា «សាំងចាក់លើគំនរភ្លើង» ដែលជំរុញឱ្យមានការប្រមូលផ្តុំបាតុករធំៗនៅក្រុងបាងកក បង្កើតឱ្យមានអសន្តិសុខសង្គម ធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលលំអៀង ឬរលំ ហើយបើកផ្លូវឱ្យមានការអន្តរាគមន៍ពីអំណាចទីបី (យោធា ឬតុលាការ) ដើម្បី «ស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់ជាតិ»។

សន្និដ្ឋាន៖ នៅក្នុងវដ្តនយោបាយថៃ «បញ្ហាកម្ពុជា និងព្រំដែន» មិនមែនគ្រាន់តែជាកិច្ចការបរទេសនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា អាវុធនយោបាយក្នុងស្រុក (Domestic Political Weapon) ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុត ដែលក្រុមអំណាចចាស់ (យោធា, តុលាការ, ក្រុមអភិរក្សនិយម) តែងតែដកយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បី «កាប់សម្លាប់» រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលណាដែលស៊ីវិល័យ ឬមិនស្តាប់បង្គាប់ពួកគេ។

តាមខាងកម្ពុជាដឹង មានរឿង អ្នកណាស្នងរាជ្យបន្តពីរាមាទី១០? រឿងតាក់ស៊ីនបំបែករដ្ឋភាគខាងជើង រឿងម៉ាឡាយូបំបែករដ្ឋភាពខាងត្បូង ដើម្បីរឿងទាំង ស្ថិតក្នុងបញ្ជី ហេតុផល ដែលថៃលើកទ័ពចូលឈ្លានពានកម្ពុជា ដើម្បីផ្សះផ្សារវិបត្តិផ្ទៃក្នុងថៃ សូមរៀបរាប់ជាថ្មី នូវហេតុផល មុនពេលផ្ទុះសង្រ្គាមជាមួយកម្ពុជា ឆ្នាំ ២០២៥ អាចថា ហេតុផល ១០ យ៉ាង ឬ ២០ យ៉ាង?

ផ្អែកលើការវិភាគភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយផ្ទៃក្នុងថៃ យុទ្ធសាស្ត្រ «បង្កើតសង្គ្រាមខាងក្រៅ ដើម្បីបង្វែរដាន និងផ្លាស់ប្តូរទិសដៅវិបត្តិផ្ទៃក្នុង» (Diversionary Foreign Policy/War) គឺជាមធ្យោបាយដ៏ពេញនិយមដែលក្រុមអំណាច ឬកងទ័ពថៃតែងតែប្រើប្រាស់។បញ្ហាប្រឈមរ៉ាំរ៉ៃចំនួន ៣ ធំៗដែលអ្នកបានលើកឡើង (រឿងរជ្ជទាយាទស្នងរាជ្យពីព្រះចៅរ៉ាមាទី១០, ការភ័យខ្លាចបំបែករដ្ឋនៅភាគខាងជើងដោយក្រុមថាក់ស៊ីន/អាវក្រហម, និងចលនាបំបែករដ្ឋនៅភាគខាងត្បូងដោយជនជាតិម៉ាឡេ-អ៊ិស្លាម) គឺជា «គ្រាប់បែកពេលវេលា» ដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតក្នុងផ្ទៃក្នុងថៃ។ដើម្បីគ្របដណ្ដប់ និងបិទបាំងវិបត្តិស្នូលទាំងនេះ ភាគីថៃត្រូវការ «សត្រូវខាងក្រៅ» ជាចាំបាច់។ ខាងក្រោមនេះជា ហេតុផល និងកត្តាជំរុញសំខាន់ៗ (រហូតដល់ ១៥-២០ យ៉ាង) ដែលថៃយកមកធ្វើជាលេស ឬរុញច្រានឱ្យកើតជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធ/សង្គ្រាមជាមួយកម្ពុជា៖I. វិបត្តិរាជបល្ល័ង្ក និងអំណាចអភិរក្សនិយម (Monarchy & Succession Crisis)ភាពមិនច្បាស់លាស់នៃរជ្ជទាយាទស្នងរាជ្យ (Royal Succession Uncertainty)៖ ព្រះរាជសុខភាព និងការរៀបចំរជ្ជទាយាទបន្តពីព្រះចៅរ៉ាមាទី១០ បង្កើតឱ្យមានសង្គ្រាមដណ្តើមអំណាចស្ងាត់ៗរវាងបក្សពួកផ្សេងៗក្នុងព្រះបរមរាជវាំង និងកងទ័ព។ សង្គ្រាមព្រំដែនជួយបង្វែរអារម្មណ៍សាធារណជន និងបង្រួបបង្រួមជាតិក្រោមទង់ជាតិនិយម។ការប្រកួតប្រជែងអំណាចរបស់ឧត្តមសេនីយ៍យោធា (Military Factionalism)៖ កងទ័ពថៃបែកបាក់ជាច្រើន faction (ដូចជា ក្រុមបូព៌ា/Eastern Tigers និងក្រុមមហាតលិក)។ ការបង្កើតអាសន្នសង្គ្រាមនៅព្រំដែន ជួយឱ្យមេបញ្ជាការយោធាជាន់ខ្ពស់រក្សា និងពង្រីកអំណាច ព្រមទាំងការពារកញ្ចប់ថវិកាយោធាដ៏មហិមា។ការការពាររបបសក្ដិភូមិ និងមាត្រា ១១២ (Defending Les-Majeste Law)៖ ចលនាយុវជន និងបក្សប្រឆាំងក្នុងស្រុកព្យាយាមកែប្រែច្បាប់ប្រមាថព្រះមហាក្សត្រ។ យោធាប្រើសង្គ្រាមជាមួយកម្ពុជាដើម្បីចោទអ្នកតវ៉ាថា «មិនស្រឡាញ់ជាតិ» និងជួយពង្រឹងភាពស្របច្បាប់នៃច្បាប់រាជានិយម។II. បញ្ហាអស្ថិរភាពដែនដី និងចលនាបំបែករដ្ឋក្នុងស្រុក (Territorial Splintering Risks)ការភ័យខ្លាចចលនាបំបែករដ្ឋភាគខាងជើង (Thaksin/Northern Regionalism)៖ តំបន់ភាគជើង និងភាគអ៊ីសាន (ជើងគោកជាប់កម្ពុជា-ឡាវ) ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះអំណាចរបស់ត្រកូលថាក់ស៊ីន និងក្រុមអាវក្រហម។ ក្រុមអភិរក្សនិយមថៃតែងតែសង្ស័យថា តំបន់នេះអាចបង្កើតជាចលនាកាត់ផ្តាច់អំណាចពីរដ្ឋបាលកណ្តាលបាងកក ប្រសិនបើមានវិបត្តិនយោបាយធ្ងន់ធ្ងរ।វិបត្តិសង្គ្រាមបំបែករដ្ឋនៅភាគខាងត្បូង (Deep South Malay-Muslim Insurgency)៖ ចលនាស៊ូដោះជាតិម៉ាឡេ-អ៊ិស្លាមនៅភាគខាងត្បូង (Pattani, Yala, Narathiwat) បន្តធ្វើសង្គ្រាមឈ្លប់ និងវាយប្រហារយោធាថៃយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ថៃត្រូវបង្កើតសមរភូមិសត្រូវខាងក្រៅ (កម្ពុជា) ដើម្បីបិទបាំងបរាជ័យនៃការបង្ក្រាបក្រុមបះបោរភាគខាងត្បូង។ការការពារ «តំបន់ទ្រនាប់» និងចលនាបះបោរភូមា (Myanmar Border Buffer)៖ អស្ថិរភាពនៅព្រំដែនភូមា និងការហូរចូលនៃជនភៀសខ្លួន/ថ្នាំញៀន ធ្វើឱ្យយោធាថៃប្រឈមមុខនឹងការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រង ដូច្នេះការផ្លាស់ប្តូរការយកចិត្តទុកដាក់មកព្រំដែនខាងកើត (កម្ពុជា) គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រផ្លាស់ប្តូរទិសដៅប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។III. វិបត្តិនយោបាយក្នុងស្រុក និងការតស៊ូអំណាច (Domestic Political Deadlock)   ការដួលរលំ និងការផ្លាស់ប្តូរនាយករដ្ឋមន្ត្រីញឹកញាប់ (Political Instability)៖ ការដកលោកស្រី ផែថងថាន (Paetongtarn) ចេញពីតំណែងដោយតុលាការ និងការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលជាបន្តបន្ទាប់ បង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនយោបាយធ្ងន់ធ្ងរ។ សង្គ្រាមព្រំដែនជា «ច្រកចេញ» សម្រាប់អ្នកនយោបាយថៃដើម្បីទាញប្រជាប្រិយភាព និងបង្កើត «រដ្ឋាភិបាលបង្រួបបង្រួមជាតិ»។ការរលាយគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យវ័យក្មេង (Dissolution of Move Forward / People's Party)៖ ការរំលាយបក្សលីបេរ៉ាល់ដែលឈ្នះឆ្នោតដោយតុលាការ បង្កឱ្យមានកំហឹងមហាជនយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ រដ្ឋាភិបាលថៃប្រើប្រាស់សង្គ្រាមជាមួយកម្ពុជា ដើម្បីបង្វែរកំហឹងរបស់ក្រុមយុវជនចេញពីរដ្ឋាភិបាល ឱ្យទៅជាកំហឹងប្រឆាំងនឹងប្រទេសជិតខាងវិញ។ការចោទប្រកាន់ «កិច្ចព្រមព្រៀងសម្ងាត់ត្រកូលថាក់ស៊ីន-កម្ពុជា» (Hun-Thaksin Conspiracy)៖ ក្រុមជាតិនិយមថៃប្រើប្រាស់ប្រធានបទនេះជាអាវុធ ដើម្បីវាយប្រហារបក្សភឿថៃ (Pheu Thai) ដោយចោទថាជា "ជនក្បត់ជាតិ" ធ្វើឱ្យកើតមានការតវ៉ា និងការប្រឈមមុខប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែន।ការប្រកួតប្រជែងអំណាចមុនការបោះឆ្នោត (Pre-Election Mobilization)៖ ការរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្មី តម្រូវឱ្យគណបក្សនយោបាយ និងយោធាថៃត្រូវស្តារ និងទាញយកសន្លឹកឆ្នោតតាមរយៈ «លទ្ធិជាតិនិយមជ្រុល» (Ultra-Nationalism)។IV. វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងសម្ពាធអន្តរជាតិ (Economic Distress & Trade Pressure)វិបត្តិបំណុលគ្រួសាររ៉ាំរ៉ៃ (Household Debt Crisis - 87% of GDP)៖ សេដ្ឋកិច្ចថៃជួបការកកស្ទះ កម្លាំងទិញក្នុងស្រុកធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង। សង្គ្រាមជួយបំភ្លេចចោលនូវភាពអសមត្ថភាពនៃការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាល។   ការចាកចេញរបស់អ្នកវិនិយោគទុនបរទេស (Capital Flight & Factory Closures)៖ រោងចក្រ និងក្រុមហ៊ុនបរទេស (ដូចជា ជប៉ុន និងអាមេរិក) ដកទុនចេញពីថៃទៅកាន់ប្រទេសជិតខាង។ រដ្ឋាភិបាលថៃត្រូវការលេសប្រាប់មហាជនថា បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចបណ្តាលមកពី «សង្គ្រាម និងសន្តិសុខ» មិនមែនមកពីការដឹកនាំអសមត្ថភាពនោះទេ។ការបរាជ័យនៃមហាគម្រោង Land Bridge និង EEC៖ គម្រោង ៧ ម៉ឺនលានដុល្លារ មិនអាចទាក់ទាញវិនិយោគិនធំៗបាន ព្រមទាំងជួបប្រទះការប្រឆាំងពីប្រជាជន។ សង្គ្រាមព្រំដែនត្រូវបានយកមកធ្វើជាលេសពន្យារពេល និងបិទបាំងបរាជ័យនេះ។វិបត្តិពន្ធដារពីអាមេរិក និងសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម (US Tariff Shock & Trade Pressure)៖ សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចពីខាងក្រៅធ្វើឱ្យអត្រានាំចេញរបស់ថៃធ្លាក់ចុះ ជំរុញឱ្យថៃត្រូវបង្កើតស្ថានភាពអាសន្នផ្ទៃក្នុងដើម្បីគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ច।V. ផលប្រយោជន៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងធនធានធម្មជាតិ (Geopolitics & Maritime Resources)ការដណ្តើមអំណាចលើតំបន់ថាមពលសមុទ្រ (Overlapping Claims Area - OCA)៖ តំបន់ត្រួតស៊ីគ្នានៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ ដែលមានប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិរាប់ពាន់លានដុល្លារ។ ភាគីថៃត្រូវការសម្ពាធយោធាដើម្បីកៀបសង្កត់កម្ពុជាក្នុងការចរចាបែងចែកផលប្រយោជន៍ថាមពល។ការចង់បានការគ្រប់គ្រងតំបន់ខ្ពង់រាបយុទ្ធសាស្ត្រ (Strategic High Ground/Preah Vihear)៖ កងទ័ពថៃចង់បានការគ្រប់គ្រងលើតំបន់ភ្នំដងរែក និងដីជុំវិញប្រាសាទបុរាណ (ដូចជា តាមាន់ធំ, តាក្របី, និងជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ) ដើម្បីឧត្តមភាពយោធាតាមខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន।ការប៉ុនប៉ងកែប្រែប្រព័ន្ធច្បាប់អន្តរជាតិ (Rejecting Annex I Map)៖ ថៃព្យាយាមប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយនៅលើដីជាក់ស្តែង (De facto Control) ដើម្បីបដិសេធផែនទីឧបសម្ព័ន្ធ ១ (Annex I Map 1:200,000) នៃសន្ធិសញ្ញារវាងបារាំង-សៀម ដោយជំនួសមកវិញនូវផែនទីឯកតោភាគីរបស់យោធាថៃ។ការលុបចោល និងកែប្រែ MOU 2000/2001៖ ក្រុមជាតិនិយមថៃដាក់សម្ពាធឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃលុបចោលអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាទាំងពីរនេះ ហើយការបង្កើតសង្គ្រាម គឺជាផ្លូវកាត់ផ្លូវច្បាប់ដើម្បីរំលាយកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីចាស់ៗ។សង្គ្រាមកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលចិននៅកម្ពុជា (Countering China's Influence)៖ ក្រុមអភិរក្សនិយមថៃ និងមហាអំណាចខ្លះ ប្រើប្រាស់ថៃជា «ខែល» ក្នុងការប្រឈមមុខ និងបង្រ្កាបឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ច/យោធារបស់ចិននៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក (តាមរយៈការប៉ះទង្គិចជាមួយកម្ពុជា)។វិបត្តិទឹកជំនន់បាងកក និងការបរាជ័យនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (Bangkok Flooding Crisis)៖ ការលិចលង់រដ្ឋធានីបាងកក និងការបាត់បង់ថវិកាក្នុងគម្រោងទឹក ធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃរង់ចាំការរិះគន់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ សង្គ្រាមព្រំដែនជួយទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ព័ត៌មាន និងបង្កើតបរិយាកាសអាសន្នជាតិ ដើម្បីបង្វែរមុខសញ្ញាពីវិបត្តិគ្រោះធម្មជាតិ និងអសមត្ថភាពគ្រប់គ្រង។សន្និដ្ឋាន៖ យុទ្ធសាស្ត្រ «លើកទ័ពចូលឈ្លានពានកម្ពុជា» របស់ថៃ មិនមែនកើតឡើងដោយចៃដន្យ ឬដោយសារវិវាទដីធ្លីតូចតាចនៅព្រំដែននោះទេ। ប៉ុន្តែវាគឺជា «ឡចំហាយនយោបាយ» ដែលក្រុមអំណាច យោធា និងអ្នកនយោបាយថៃ យកមកប្រើប្រាស់ដើម្បី ដោះស្រាយ និងបិទបាំងវិបត្តិផ្ទៃក្នុងដ៏ជ្រាលជ្រៅរាប់សិបជាន់ — ចាប់តាំងពីវិបត្តិរាជបល្ល័ង្ក, ចលនាបំបែករដ្ឋ, ការប្រជែងអំណាចបក្សពួក, រហូតដល់វិបត្តិក្ស័យធនសេដ្ឋកិច្ច និងទឹកជំនន់លិចលង់រដ្ឋធានីបាងកក।​

Japan Moves to Acquire Ukrainian Interceptor Drones!

Japan has signed an agreement to purchase interceptor drones from Ukraine’s SkyFall, highlighting growing international interest in air-defense technology developed during the war. Defense Minister Shinjiro Koizumi reportedly said officials were working to arrange delivery as quickly as possible. The systems are intended to intercept airborne threats, but the exact order size, configuration, and

operational deployment timeline have not yet been confirme