សេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជ អ៊ុយក្រែន

Generate photorealistic at scale of 900px X 1100px of ចំណូល តុល្យភាព និងការគាំទ្រពីខាងក្រៅ (Revenue & Financing) and adding Ukraine War map.

នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលមេដឹកនាំសហភាពអឺរ៉ុប (EU Summit) នៅក្រុងប្រ៊ុចសែល ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន លោក វូឡូឌីមៀ ហ្សេឡិនស្គី (Volodymyr Zelenskyy) បានស្នើសុំជំនួយបន្ថែមយ៉ាងហោចណាស់ ៧០ ពាន់លានអឺរ៉ូ ពីសហភាពអឺរ៉ុប។

ព័ត៌មានលម្អិត និងបំណងនៃការស្នើសុំ៖

ការប៉ាន់ប្រមាណថវិកាសង្គ្រាម៖ លោក ហ្សេឡិនស្គី បានបញ្ជាក់ថា ចំណាយលើសង្គ្រាមសម្រាប់ឆ្នាំបន្ទាប់ត្រូវប៉ាន់ស្មានថាមានរហូតដល់ប្រមាណ ១៥៥ ពាន់លានអឺរ៉ូ។ ដូច្នេះ អ៊ុយក្រែនត្រូវការថវិកាយ៉ាងហោចណាស់ ៧០ ពាន់លានអឺរ៉ូបន្ថែមទៀតពីអឺរ៉ុប ដើម្បីទ្រទ្រង់វិស័យការពារជាតិ អាវុធ និងភាពធន់នៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។

ការពង្រីកការផលិតដ្រូន (Drones): លោកបានលើកឡើងថា អ៊ុយក្រែនមានសមត្ថភាពអាចផលិតដ្រូនបន្ថែមពី ២ ទៅ ៣ ដង ដើម្បីទប់ទល់នឹងការវាយប្រហាររបស់រុស្ស៊ី ប៉ុន្តែខ្វះខាតថវិកាក្នុងការជួយគាំទ្រខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មទាំងនោះ។

បរិបទ និងសម្ពាធនយោបាយ៖ ការស្នើសុំជំនួយកើនឡើងនេះ ធ្វើឡើងចំពេលដែលទំនាក់ទំនង និងជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិកមានភាពមិនច្បាស់លាស់ និងមានភាពតានតឹង ធ្វើឱ្យអ៊ុយក្រែនត្រូវងាកមកពឹងផ្អែកកាន់តែខ្លាំងលើសហភាពអឺរ៉ុប។

ប្រតិកម្ម និងជំហររបស់បណ្តាប្រទេសក្នុង EU៖

គាំទ្របន្ថែម៖ ប្រទេសមួយចំនួនដូចជា អាល្លឺម៉ង់ បានទទួលស្គាល់ថា សហភាពអឺរ៉ុបប្រហែលជាត្រូវស្វែងរកប្រភពថវិកាបន្ថែមទៀត ដើម្បីធានាការទ្រទ្រង់អ៊ុយក្រែន។

ការប្រឆាំង៖ ប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ស្លូវ៉ាគី និងហុងគ្រី បានសម្តែងជំហរមិនចូលរួមក្នុងកញ្ចប់ជំនួយ ៧០ ពាន់លានអឺរ៉ូថ្មីនេះឡើយ។

សង្ខេបតុល្យភាពថវិកាជាតិ (Summary Table)

ផ្នែក	ទំហំថវិកាស្មាន (ដុល្លារអាមេរិក)	ចំណាត់ថ្នាក់ / ប្រភព
ចំណូលក្នុងស្រុក (Domestic Revenue)	~$៥៥ - $៦៥ ពាន់លាន	ពន្ធដារ និងពន្ធគយក្នុងស្រុក (១០០% ចូលយោធា)
ជំនួយ/កម្ចីបរទេស (External Aid)	~$៤០ - $៤៥ ពាន់លាន	EU, IMF, G7, ធនាគារពិភពលោក (សម្រាប់ស៊ីវិល)
ចំណាយយោធា (Defense & Security)	~$៩៨ - $១០០ ពាន់លាន	ចំណាយលើអាវុធ ប្រាក់ខែទាហាន និងគ្រឿងបំពាក់
ចំណាយស៊ីវិល (Civil Expenditures)	~$៤០ - $៤៥ ពាន់លាន	សុខាភិបាល, អប់រំ, សង្គមកិច្ច, ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ
តុល្យភាព/ឱនភាព (Deficit)	ឱនភាពធំធេង	ត្រូវបំពេញបន្ថែមដោយហិរញ្ញទានអន្តរជាតិរៀងរាល់ខែ

សំណើរបស់ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន លោក វូឡូឌីមៀ ហ្សេឡិនស្គី ស្នើសុំជំនួយបន្ថែមប្រមាណ ៧០ ពាន់លានអឺរ៉ូ ពីសហភាពអឺរ៉ុប (EU) គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រចំបាច់ និងមានហេតុផលសំខាន់ៗជាច្រើននៅពីក្រោយការកើនឡើងនៃលេខកញ្ចប់ថវិកានេះ៖

១. ការប៉ះប៉ូវកង្វះខាតពីជំនួយអាមេរិក (Filling the U.S. Funding Void)
ជំនួយអាមេរិកធ្លាក់ចុះ ឬគាំង៖ ដោយសារភាពមិនច្បាស់លាស់ផ្នែកនយោបាយ និងការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ធ្វើឱ្យលំហូរជំនួយយោធា និងហិរញ្ញវត្ថុពីវ៉ាស៊ីនតោនមកកាន់អ៊ុយក្រែនត្រូវថយចុះយ៉ាងខ្លាំង។
អឺរ៉ុបត្រូវទទួលបន្ទុកជំនួស៖ កាលពីមុន អាមេរិកគឺជាអ្នកទ្រទ្រង់កញ្ចប់ថវិកាយោធាធំបំផុត។ នៅពេលអាមេរិកកាត់បន្ថយ ឬឈប់ផ្តល់ជំនួយ អ៊ុយក្រែនគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីស្នើសុំឱ្យសហភាពអឺរ៉ុបរ៉ាប់រងកញ្ចប់ថវិកាដែលបាត់បង់នោះឡើយ។

២. ចំណាយទិញ/ផលិតអាវុធដោយខ្លួនឯង (Self-Production & Procurement)
ដ្រូន និងបច្ចេកវិទ្យាការពារអាកាស៖ អ៊ុយក្រែនបាននិងកំពុងពង្រីកសង្វាក់ផលិតកម្មអាវុធ ពិសេសគឺដ្រូនស្ទាក់ចាប់ ដ្រូនអត្តឃាត និងគ្រឿងផ្ទុះក្នុងស្រុក។
ខ្វះថវិកាទិញគ្រឿងបន្លាស់៖ លោក ហ្សេឡិនស្គី បានបញ្ជាក់ថា អ៊ុយក្រែនមានសមត្ថភាពរោងចក្រក្នុងការផលិតអាវុធ និងដ្រូនកើនឡើង ២ ទៅ ៣ ដង ប៉ុន្តែខ្វះខាតសាច់ប្រាក់សុទ្ធ (Cash Funding) ដើម្បីទិញធាតុផ្សំ/គ្រឿងបន្លាស់ពីបរទេស។ កញ្ចប់ថវិកា ៧០ ពាន់លាននេះនឹងយកទៅចាក់បញ្ចូលក្នុងឧស្សាហកម្មយោធាក្នុងស្រុកផ្ទាល់។

៣. ការកើនឡើងនៃទំហំសង្គ្រាម និងចំណាយប្រតិបត្តិការ (Escalating War Costs)
កញ្ចប់ថវិកាសង្គ្រាមសរុបកើនឡើង៖ ការប៉ាន់ប្រមាណចំណាយសង្គ្រាមសរុបសម្រាប់ឆ្នាំបន្ទាប់ បាន កើនឡើងរហូតដល់ជាង ១៥៥ ពាន់លានអឺរ៉ុប។
ការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ៖ រុស្ស៊ីបានបង្កើនការវាយប្រហារលើបណ្តាញអគ្គិសនី ថាមពល និងទីក្រុងរបស់អ៊ុយក្រែន ធ្វើឱ្យចំណាយលើការជួសជុល ការពារអាកាស និងកិច្ចការសង្គម/ស៊ីវិល កើនឡើងទ្វេដង បើធៀបនឹងឆ្នាំមុនៗ។

៤. ការបញ្ចូលកញ្ចប់ការពារជាតិអ៊ុយក្រែនទៅក្នុងថវិការយៈពេលវែងរបស់ EU (EU Multiannual Budget)
លោក ហ្សេឡិនស្គី ចង់ឱ្យសហភាពអឺរ៉ុបបញ្ចូលកញ្ចប់ថវិកា ៧០ ពាន់លានអឺរ៉ូ និង កិច្ចការពារជាតិអ៊ុយក្រែន ទៅក្នុង ផែនការថវិកាច្រើនឆ្នាំផ្លូវការរបស់ EU (Multiannual Financial Framework - MFF)។
គោលបំណង៖ ដើម្បីធានាថា អ៊ុយក្រែនមានប្រភពថវិកាទៀងទាត់ និងស្ថិតស្ថេរ មិនបាច់ដើរស្នើសុំជំនួយរៀបចំកញ្ចប់ថ្មីជារៀងរាល់ខែ ឬរៀងរាល់ឆ្នាំដែលនាំឱ្យមានភាពរដិបរដុបនោះឡើយ។

💡 សង្ខេប៖ តួលេខ ៧០ ពាន់លានអឺរ៉ូ មើលទៅច្រើនជាងរាល់ឆ្នាំ ដោយសារវាជា "តួលេខបូកបញ្ចូល" នៃ៖
ភាគរយថវិកាដែលធ្លាប់ទទួលបានពីអាមេរិក (ស្នើសុំឱ្យអឺរ៉ុបបូកបន្ថែម)។
ចំណាយទិញ/ផលិតដ្រូន និងប្រព័ន្ធការពារអាកាសកម្រិតធំ។
ការត្រៀមលក្ខណៈសម្រាប់សង្គ្រាមអូសបន្លាយក្នុងបរិបទដែលអ៊ុយក្រែនត្រូវស្វ័យពឹងពាក់ខ្លួនឯងកាន់តែខ្លាំង។

ធ្វើបញ្ជីចំនូលសរុប ចំណាយសរុប របស់ប្រទេស អ៊ុយក្រែន ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៩ ដល់់់ ២០២៦ នេះ

ខាងក្រោមនេះជាបញ្ជីបង្ហាញអំពី ចំណូលសរុប (Total Revenue) និង ចំណាយសរុប (Total Expenditure) នៃថវិកាជាតិរបស់ប្រទេសអ៊ុយក្រែន គិតជា ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក (USD) ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៩ ដល់ឆ្នាំ ២០២៦៖

📊 បញ្ជីចំណូល និងចំណាយថវិកាជាតិអ៊ុយក្រែន (២០១៩–២០២៦)

ឆ្នាំ	ចំណូលសរុប (USD)	ចំណាយសរុប (USD)	តុល្យភាព (Deficit/Gap)	កត់សម្គាល់
២០១៩	~$៣៩.៨ ពាន់លាន	~$៤២.៥ ពាន់លាន	- $២.៧ ពាន់លាន	ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចធម្មតារបស់អ៊ុយក្រែន قبلវិបត្តិ COVID-19
២០២០	~$៣៧.៥ ពាន់លាន	~$៤៤.០ ពាន់លាន	- $៦.៥ ពាន់លាន	រំខានដោយសារវិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩
២០២១	~$៤៦.៧ ពាន់លាន	~$៥៣.៥ ពាន់លាន	- $៦.៨ ពាន់លាន	ឆ្នាំស្តារសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញ (មុនពេលរុស្ស៊ីចូលលុកលុយ)
២០២២	~$៤៤.៦ ពាន់លាន (+ ជំនួយ $៣១B)	~$៨៧.៣ ពាន់លាន	- $៤២.៧ ពាន់លាន	សង្គ្រាមផ្ទុះឡើង៖ ចំណាយយោធាហក់ឡើងខ្ពស់
២០២៣	~$៥០.២ ពាន់លាន (+ ជំនួយ $៤២.៥B)	~$១០៧.៨ ពាន់លាន	- $៥៧.៦ ពាន់លាន	ចំណាយការពារជាតិស្ទុះឡើងខ្លាំង
២០២៤	~$៥៦.៥ ពាន់លាន (+ ជំនួយ $៣៨.០B)	~$១១៦.៤ ពាន់លាន	- $៥៩.៩ ពាន់លាន	អាមេរិក និង EU ផ្តល់កញ្ចប់ជំនួយយោធា/ហិរញ្ញវត្ថុធំៗ
២០២៥	~$៦០.០ ពាន់លាន (+ ជំនួយ $៤០.០B)	~$១៣១.៤ ពាន់លាន	- $៧១.៤ ពាន់លាន	ចំណាយប្រវត្តិសាស្ត្រ៖ កញ្ចប់ថវិការសង្គ្រាមឈានដល់កំពូល
២០២៦	~$៦២.០ ពាន់លាន (+ ជំនួយ $៣៨.០B)	~$១២៥.០ ពាន់លាន	- $៦៣.០ ពាន់លាន	(ផែនការប៉ាន់ប្រមាណ) ចំណាយភាគច្រើនចាក់ចូលយោធា

ចំណុចសំខាន់ៗដែលគួរកត់សម្គាល់៖
ប្រភពចំណូលក្នុងស្រុក (Domestic Revenue)៖
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២២ មក ចំណូលប្រមូលក្នុងស្រុករបស់អ៊ុយក្រែន (ចន្លោះពី $៤៤B ដល់ $៦២B) គឺត្រូវយកទៅប្រើប្រាស់ ១០០% សម្រាប់តែចំណាយផ្នែកយោធា និងការពារជាតិ ប៉ុណ្ណោះ។
ការប៉ះប៉ូវឱនភាពថវិកា (Financing the Gap)៖
គម្លាតខ្វះខាតថវិកាយ៉ាងធំធេង (Deficit) ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ មកដល់ឆ្នាំ ២០២៦ នេះ ត្រូវ បានបំពេញបន្ថែមដោយ "ជំនួយឥតសំណង និងកម្ចីសម្បទាន" ពីសហរដ្ឋអាមេរិក, សហភាពអឺរ៉ុប (EU), មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) និងធនាគារពិភពលោក (World Bank)។
ចំណាយផ្នែកស៊ីវិល និងសង្គមកិច្ច៖
ប្រាក់ខែគ្រូបង្រៀន, គ្រូពេទ្យ, ប្រាក់សោធននិវត្តន៍, និងការស្តារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ គឺទ្រទ្រង់ដោយសារតែជំនួយផ្ទាល់ពីដៃគូអន្តរជាតិទាំងស្រុង។

ធ្វើបញ្ជី បំណុល សម្រាប់ប្រជាជនម្នាក់ៗ របស់ប្រទេស អ៊ុយក្រែន ជា ប្រាក់ដុល្លា អាមេរិក ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៩ ដល់់់ ២០២៦ នេះ
ខាងក្រោមនេះជាតារាង និងការវិភាគ បំណុលសាធារណៈសរុបគិតជាមធ្យមសម្រាប់ប្រជាជនម្នាក់ៗ (National Public Debt Per Capita) របស់ប្រទេសអ៊ុយក្រែន គិតជាប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក (USD) ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៩ ដល់ឆ្នាំ ២០២៦៖

 បញ្ជីបំណុលសាធារណៈសម្រាប់ប្រជាជនម្នាក់ៗ (២០១៩ - ២០២៦)

ឆ្នាំ	បំណុលសាធារណៈសរុប (USD)	ចំនួនប្រជាជនប៉ាន់ស្មាន	បំណុលមធ្យម/ម្នាក់ (Per Capita)	អនុបាតបំណុល/GDP
២០១៩	~$៨៤.៤ ពាន់លាន	~៤១.៩ លាននាក់	~$២,០១៥ / នាក់	~៥០.៤%
២០២០	~$៩០.៣ ពាន់លាន	~៤១.៦ លាននាក់	~$២,១៧០ / នាក់	~៦០.៥%
២០២១	~$៩៧.៩ ពាន់លាន	~៤១.១ លាននាក់	~$២,៣៨០ / នាក់	~៤៨.៩%
២០២២	~$១១១.៤ ពាន់លាន	~៣៨.០ លាននាក់	~$២,៩៣០ / នាក់	~៧៧.៧%
២០២៣	~$១៤៥.៣ ពាន់លាន	~៣៤.៥ លាននាក់	~$៤,២១០ / នាក់	~៨១.២%
២០២៤	~$១៦៦.៥ ពាន់លាន	~៣៣.៥ លាននាក់	~$៤,៩៧០ / នាក់	~៨៩.៧%
២០២៥	~$១៩០.០ ពាន់លាន	~៣៣.០ លាននាក់	~$៥,៧៥០ / នាក់	~១០១.២%
២០២៦ (ស្មាន)	~$២១៥.៥ ពាន់លាន	~៣២.៤ លាននាក់	~$៦,៦៥០ / នាក់	~១១០%–១១១%

(ចំណាំ៖ ទិន្នន័យឆ្នាំ ២០២៥-២០២៦ ជាការប៉ាន់ប្រមាណ និងព្យាករណ៍ផ្អែកលើរបាយការណ៍របស់ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុអ៊ុយក្រែន និងមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF))
💡 កត្តាសំខាន់ៗដែលធ្វើឱ្យបំណុលម្នាក់ៗកើនឡើងយ៉ាងកំហុក៖
ការកើនឡើងនៃបំណុលសរុប (High Debt Inflow):
ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមផ្ទុះឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០២២ អ៊ុយក្រែនបានទទួលកម្ចី និងជំនួយហិរញ្ញវត្ថុសន្ធឹកសន្ធាប់ពីសហភាពអឺរ៉ុប IMF និងប្រទេស G7 ដើម្បីទប់ទល់នឹងសង្គ្រាម។
ការធ្លាក់ចុះនៃចំនួនប្រជាជន (Population Reduction):
ចំនួនប្រជាជនអ៊ុយក្រែនបានធ្លាក់ចុះពី ~៤២ លាននាក់ (ឆ្នាំ ២០១៩) មកត្រឹម ~៣២ លាននាក់ ដោយសារការភៀសខ្លួនទៅបរទេស សង្គ្រាម និងការបាត់បង់ដែនដី។ នៅពេលភាគបែង (ចំនួនប្រជាជន) ថយចុះ ធ្វើឱ្យកម្រិតបំណុលជាមធ្យមចែកលើក្បាលមនុស្សម្នាក់ៗកើនឡើងលឿន។
អនុបាតបំណុលធៀបនឹង GDP:
បំណុលសាធារណៈរបស់អ៊ុយក្រែនបានកើនឡើងពី ៤៨.៩% នៃ GDP ក្នុងឆ្នាំ ២០២១ រហូតដល់លើស ១១០% នៃ GDP ត្រឹមឆ្នាំ ២០២៦ នេះ។

ធ្វើបញ្ជីប្រាក់បំណុលសម្រាប់ប្រជាជនម្នាក់ៗ ឆ្នាំ ២០២៦ នៃបណ្តាប្រទេសសមាជិកអាស៊ានទាំង ១១ ប្រទេស ដោយរៀប បំណុលច្រើនជាងគេ នៅលេខរៀងទី ១

 បញ្ជីរៀបលំដាប់បំណុលសាធារណៈសម្រាប់ប្រជាជនម្នាក់ៗ (២០២៦)

លេខរៀង	ប្រទេស	បំណុលសាធារណៈ/ម្នាក់ (Per Capita)	អនុបាតបំណុល/GDP (Debt-to-GDP)	កត់សម្គាល់
១	សិង្ហបុរី (Singapore)	~$១៤០,០០០ – $១៨០,០០០	~១៦៥% – ១៧៥%	មានទ្រព្យសកម្ម និងមូលនិធិបម្រុងរដ្ឋ (Sovereign Wealth Fund) ខ្ពស់ជាងបំណុល
២	ម៉ាឡេស៊ី (Malaysia)	~$១០,៥០ ០ – $១១,៨០០	~៦៤% – ៦៦%	បំណុលភាគច្រើនជាកម្ចីក្នុងស្រុក (Ringgit)
៣	ថៃ (Thailand)	~$៥,៤០ ០ – $៦,០០០	~៦៥% – ៦៧%	កើនឡើងដោយសារកញ្ចប់ភ្ញោចសេដ្ឋកិច្ចក្រោយវិបត្តិ
៤	ប្រ៊ុយណេ (Brunei)	~$៣,២០ ០ – $៣,៨០០	~២% – ៣%	អនុបាតបំណុលធៀប GDP ទាបបំផុត តែប្រជាជនតិច
៥	ភីលីពីន (Philippines)	~$២,៧០ ០ – $៣,១០០	~៦០% – ៦៣%	កើនឡើងលើការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ
៦	ឥណ្ឌូណេស៊ី (Indonesia)	~$២,១០ ០ – $២,៤០០	~៣៩% – ៤១%	គ្រប់គ្រងបំណុលបានល្អធៀបនឹងទំហំសេដ្ឋកិច្ច
៧	វៀតណាម (Vietnam)	~$១,៧០ ០ – $២,០០០	~៣៣% – ៣៥%	កម្រិតបំណុលមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់
៨	ឡាវ (Laos)	~$១,២០ ០ – $១,៤០០	~៧០% – ៨៥%	មានសម្ពាធបំណុលបរទេសខ្ពស់ធៀបនឹង GDP
៩	កម្ពុជា (Cambodia)	~$៧៥០ – $៨៥០	~២៦% – ២៩%	បំណុលភាគច្រើនជាកម្ចីសម្បទានចម្ងាយឆ្ងាយ (Concessional Debt)
១០	មីយ៉ាន់ម៉ា (Myanmar)	~$៣៥០ – $៤៥០	~៦០% – ៦៥%	កម្រិតកម្ចីបរទេសថ្មីៗមានការកម្រិត
១១	ទីម័រឡេស្តេ (Timor-Leste)	~$២៥០ – $៣៥០	~១៥% – ២០%	ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើមូលនិធិប្រេងកាត (Petroleum Fund)

ចំណុចសម្គាល់សំខាន់ៗ៖
សិង្ហបុរីឈរនៅកំពូលតារាង៖ ថ្វីបើប្រជាជនសិង្ហបុរីម្នាក់ៗមានបំណុលរដ្ឋខ្ពស់ជាងគេបំផុតលើពិភព លោកក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រទេសនេះ មិនមែនជាប្រទេសដែលមានវិបត្តិបំណុល (Net Debtor) នោះទេ។ តាមច្បាប់ សិង្ហបុរីខ្ចីប្រាក់សម្រាប់តែការវិនិយោគរយៈពេលវែង និងអភិវឌ្ឍន៍ទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ ហើយទ្រព្យសកម្មរដ្ឋ (Net Assets) របស់ស្ថាប័ន GIC និង Temasek មានទំហំច្រើនជាងបំណុលសរុបទៅទៀត។

កម្ពុជាស្ថិតក្នុងកម្រិតមានសុវត្ថិភាព៖ កម្ពុជាមានអនុបាតបំណុលធៀបនឹង GDP ត្រឹមប្រហែល ២៧% ប៉ុណ្ណោះ ដែលជាកម្រិតទាប និងមានចីរភាពខ្ពស់ បើធៀបនឹងពិដានសុវត្ថិភាព ៤០% នៃអនុបាតអន្តរជាតិ។
ភាពខុសគ្នារវាងកម្ចីក្នុងស្រុក និងបរទេស៖ ប្រទេសដូចជា ថៃ និង ម៉ាឡេស៊ី មានបំណុលភាគច្រើនជាកម្ចីរូបិយប័ណ្ណក្នុងស្រុក ខណៈដែល ឡាវ ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើកម្ចីរូបិយប័ណ្ណបរទេស (USD/CNY) ដែលធ្វើឱ្យងាយរងហានិភ័យនៃអត្រាប្តូរប្រាក់។

នៅអ៊ុយក្រែនបំណុលឡើង ដោយសាររដ្ឋខ្ចីលុយធ្វើសង្រ្គាម ចុះ នៅថៃ ម៉េចបំណុលកើន? ចុះនៅកម្ពុជា ម៉េចបំណុលកើនដែរ។ ឆ្លើយតប ឬ ប្រតិកម្មបែបណា នៅពេល ភាគីម្ខាងថា បំណុល ដោយសារ សេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះ រកស៊ីខាត មេដឹកនាំមិនឆ្លាត.

មូលហេតុនៃការកើនឡើងបំណុលសាធារណៈរបស់ប្រទេសនីមួយៗ (អ៊ុយក្រែន ថៃ និងកម្ពុជា) មានបរិបទ និងកត្តាជំរុញខុសគ្នាស្រឡះ។ ខាងក្រោមនេះជាការពន្យល់លម្អិត និងទស្សនៈឆ្លើយតបចំពោះការចោទប្រកាន់ថា បំណុលកើនឡើងព្រោះតែ "សេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះ រកស៊ីខាត និងមេដឹកនាំមិនឆ្លាត"៖

១. មូលហេតុនៃការកើនឡើងបំណុលនៅតាមប្រទេសនីមួយៗ
ប្រទេសអ៊ុយក្រែន (បំណុលកើនព្រោះសង្គ្រាម)៖
បំណុលអ៊ុយក្រែនកើនឡើងយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់គឺដោយសារ "សង្គ្រាមរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន"។ រដ្ឋាភិបាលគ្មានជម្រើសក្រៅពីត្រូវខ្ចីប្រាក់ និងពឹងផ្អែកលើជំនួយបរទេស ដើម្បីយកមកទិញអាវុធ ការពារបូរណភាពទឹកដី និងទូទាត់ប្រាក់ខែទាហាន ខណៈដែលសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបំផ្លិចបំផ្លាញ។
ប្រទេសថៃ (បំណុលកើនព្រោះវិបត្តិកូវីដ និងការភ្ញោចសេដ្ឋកិច្ច)៖
បំណុលសាធារណៈរបស់ថៃបានកើនឡើង (ឈានដល់ជាង ៦៥-៦៧% នៃ GDP) ជាចម្បងដោយសារ កញ្ចប់ថវិកាសង្គ្រោះបន្ទាន់ក្នុងអំឡុងពេលជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ (ការខ្ចីលុយមកជួយឧបត្ថម្ភប្រជាជន និងអាជីវកម្មដែលបិទខ្ទប់) ក៏ដូចជាការវិនិយោគលើគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ (ផ្លូវដែកល្បឿនលឿន និងការអភិវឌ្ឍតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស EEC) ដើម្បីរក្សាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចចំពេលដែលវិស័យទេសចរណ៍ធ្លាក់ចុះ។
ប្រទេសកម្ពុជា (បំណុលកើនព្រោះកម្ពុជាសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ)៖
កម្ពុជាមានបំណុលកើនឡើង (ប៉ុន្តែស្ថិតក្នុងកម្រិតមានសុវត្ថិភាពប្រហែល ២៧-២៩% នៃ GDP) គឺដើម្បីយកមក សាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្តសាធារណៈ ដូចជា ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន ផ្លូវល្បឿនលឿន កំពង់ផែ និងប្រព័ន្ធទឹកស្អាត/អគ្គិសនី ដែលជា "ទុនវិនិយោគរយៈពេលវែង" ដើម្បីទាក់ទាញវិនិយោគិន និងជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិ មិនមែនយកទៅចាយវាយលើការបង់ប្រាក់ខែរដ្ឋប្រចាំថ្ងៃ ឬធ្វើសង្គ្រាមនោះឡើយ។

២. ការឆ្លើយតប ឬប្រតិកម្ម នៅពេលមានការចោទប្រកាន់ថា "បំណុលកើនព្រោះសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះ រកស៊ីខាត និងមេដឹកនាំមិនឆ្លាត"
ការយល់ឃើញថា បំណុលសាធារណៈកើតឡើងគ្រាន់តែព្រោះតែរដ្ឋរកស៊ីខាត ឬមេដឹកនាំល្ងង់ខ្លៅ គឺជា ទស្សនៈសាមញ្ញពេក ដែលមិនបានមើលលើទិដ្ឋភាពសេដ្ឋកិច្ចម៉ាក្រូ (Macroeconomics)។ ប្រសិនបើយើងចង់ឆ្លើយតបប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈ និងហេតុផល យើងត្រូវបែងចែកចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

ក. ការបែងចែករវាង "បំណុលល្អ (Productive Debt)" និង "បំណុលអាក្រក់ (Unproductive Debt)"
បំណុលអាក្រក់៖ គឺការខ្ចីប្រាក់មកចាយវាយលើការនាំចូលទំនិញហกហើន ប្រាក់បំណាច់រដ្ឋបាលហួសហេតុ ឬបង់សងបំណុលចាស់ (Ponzi style) ដោយគ្មានផលិតភាពត្រឡប់មកវិញ។
បំណុលល្អ៖ រដ្ឋភាគច្រើនលើពិភពលោក (សូម្បីតែប្រទេសមានដូចជា អាមេរិក ជប៉ុន និងសិង្ហបុរី ក៏មានបំណុលរដ្ឋខ្ពស់ដែរ) តែងតែមាន "បំណុល" ព្រោះការខ្ចីប្រាក់មកវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ គឺវាជួយ បង្កើតទ្រព្យសកម្មជាតិ (National Assets) និងជួយឱ្យសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនលឿនជាងការមិនខ្ចីសោះ។ ប្រសិនបើកម្ចីនោះមានអត្រាការប្រាក់ទាប (Concessional Loans) និងយកចំគោលដៅ វាជាយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច មិនមែនជាការខាតបង់ទេ។
ខ. បរិបទវិបត្តិសកល (Global Shocks)
គ្មានមេដឹកនាំរូបណាអាចទប់ស្កាត់វិបត្តិសកលបាន ១០០% នោះឡើយ ដូចជាវិបត្តិជំងឺរាតត្បាត​កូវីដ-១៩ សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មសកល និងអតិផរណាអន្តរជាតិ។ ប្រសិទ្ធភាពនៃរដ្ឋាភិបាលមិនមែនវាស់ត្រឹម "មានបំណុលឬអត់" នោះទេ ប៉ុន្តែវាស់លើ "តើរដ្ឋយកលុយខ្ចីនោះទៅធ្វើអ្វី? តើមានតម្លាភាពក្នុងការចំណាយដែរឬទេ? និងតើមានសមត្ថភាពសងសងវិញកម្រិតណា?"។

គ. ការវាយតម្លៃតាមកម្រិតអនុបាត (Debt-to-GDP Ratio)
ការប្រាប់ថាប្រទេសមួយក្រ ឬមេដឹកនាំមិនឆ្លាត គ្រាន់តែឃើញតួលេខបំណុលសរុបឡើងច្រើន គឺជារឿងខុសឆ្គង។ អ្នកសេដ្ឋកិច្ចវាយតម្លៃសុខភាពសេដ្ឋកិច្ចតាម អនុបាតបំណុលធៀបនឹងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (Debt-to-GDP Ratio) ៖
ប្រសិនបើ Debt-to-GDP នៅក្រោមពិដានសុវត្ថិភាពអន្តរជាតិ (ឧទាហរណ៍ ក្រោម ៤០% សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ឬក្រោម ៦០% សម្រាប់ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍) មានន័យថារដ្ឋនោះនៅមានសាច់ប្រាក់ និងសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងបំណុល ទោះបីជាមានទំហំបំណុលជាតិតួលេខដាច់ខាតធើ្វឱ្យមើលទៅច្រើនក៏ដោយ។

សូមពន្យល់ ចំណូលថវិការជាតិឆ្នាំ ២០១៩ នៅអ៊ុយក្រែន មាន ៤០​ ពាន់លានដុល្លា ដល់ឆ្នាំ ២០២៦ នេះអាចដល់ ៥០ ពាន់លានដុល្លា តើចំណូលតាមណាខណៈកំពង់ផែធំដូចជា សមុទ្រ Azove សមុទ្រខ្មៅ ត្រូវបានរំខាន ឬ ការនាំចូលប្រេងពីរុស្សី ត្រូវបានរំខាន កាត់ផ្តាច់?

វាជាសំណួរល្អ និងស៊ីជម្រៅមែនទែន! ថ្វីបើអ៊ុយក្រែនត្រូវបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើកំពង់ផែសំខាន់ៗនៅសមុទ្រអាហ្សូវ (Azov Sea) ដូចជា Mariupol, Berdyansk, ការបិទខ្ទប់សមុទ្រខ្មៅ និងការកាត់ផ្តាច់ពាណិជ្ជកម្មប្រេង/ឧស្ម័នពីរុស្ស៊ីយ៉ាងណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែ ចំណូលថវិកាជាតិប្រមូលក្នុងស្រុករបស់អ៊ុយក្រែននៅតែអាចរក្សាកម្រិត និងកើនឡើងពីប្រមាណ ៤០ ពាន់លានដុល្លារ (ឆ្នាំ ២០១៩) រហូតដល់ចន្លោះ ៥៥-៦៥ ពាន់លានដុល្លារ (ឆ្នាំ ២០២៦ នេះ)។
កត្តាសំខាន់ៗ និងប្រភពប្រាក់ចំណូលដែលជួយទ្រទ្រង់ និងជំរុញថវិកាជាតិអ៊ុយក្រែនចំពេលមានសង្គ្រាម រួមមាន៖

១. ការកែប្រែទម្រង់ពន្ធ និងការប្រមូលពន្ធលើសង្គ្រាម (War Taxes & Fiscal Reforms)

• ពន្ធលើការការពារជាតិ (Military Tax/Surcharge)៖ រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបានដំឡើងអត្រា "ពន្ធយោធា" លើប្រាក់ចំណូលបុគ្គល (Personal Income Tax) និងអាជីវកម្ម ដើម្បីកើនទុនចូលថវិកាជាតិដោយផ្ទាល់។
• ពន្ធលើប្រាក់ចំណេញធនាគារ (Extraordinary Bank Profit Tax)៖ រដ្ឋាភិបាលបានដាក់ពន្ធពិសេសបន្ថែម (រហូតដល់ ៥០%) លើប្រាក់ចំណេញរបស់ធនាគារពាណិជ្ជក្នុងស្រុក ដែលទទួលបានចំណេញខ្ពស់ពីការទិញប័ណ្ណបំណុលរដ្ឋ (Treasury Bonds) និងអត្រាការប្រាក់។
• ការលុបបំបាត់ការលើកលែងពន្ធ និងការប្រមូលពន្ធគយ (Customs & VAT)៖ អ៊ុយក្រែនបានលុបចោលការលើកលែងពន្ធសម័យដើមសង្គ្រាម និងពង្រឹងការប្រមូលពន្ធលើតម្លៃបន្ថែម (VAT) លើទំនិញប្រើប្រាស់ក្នុងស្រុក និងទំនិញនាំចូលតាមច្រកព្រំដែនដីគោក។

២. ការបង្វែរទិសដៅពាណិជ្ជកម្មទៅកាន់ដីគោក និងទន្លេដានុប (Land & Danube Routes)
ច្រករបៀងសមុទ្រខ្មៅផ្ទាល់ខ្លួន (Black Sea Humanitarian Corridor)៖ ទោះបីជារុស្ស៊ីដកខ្លួនចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ (Grain Initiative) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែកងទ័ពអាកាស/ជើងទឹកអ៊ុយក្រែនបានប្រើប្រាស់ដ្រូន និងមីស៊ីលរុញច្រានកងនាវាចររុស្ស៊ីឱ្យថយឆ្ងាយ។ ធ្វើឱ្យអ៊ុយក្រែនអាចបើក ច្រករបៀងដឹកជញ្ជូនផ្ទាល់ខ្លួន ចេញពីកំពង់ផែ Odesa, Chornomorsk, និង Pivdennyi ឡើងវិញ ដោយអាចនាំចេញកសិផល (ស្រូវសាលី ពោត ប្រេងផ្កាឈូករ័ត្ន) និងដែកថែបបានរាប់លានតោន។
ច្រកទន្លេដានុប និងផ្លូវដែកអឺរ៉ុប (Danube Ports & EU Rail)៖ អ៊ុយក្រែនបានពង្រីកសមត្ថភាពកំពង់ផែតាមទន្លេដានុប (Izmail និង Reni) និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវដែក/ផ្លូវថ្នល់ភ្ជាប់ទៅកាន់ប្រទេសប៉ូឡូញ រូម៉ានី និងស្លូវ៉ាគី ដើម្បីនាំចេញទំនិញជំនួសច្រកសមុទ្រអាហ្សូវ។

៣. ការកើនឡើងនៃឧស្សាហកម្មយោធាក្នុងស្រុក (Domestic Defense Industry)
កាលពីមុនឆ្នាំ ២០២២ អ៊ុយក្រែននាំចូលអាវុធ និងគ្រឿងបំពាក់ភាគច្រើន។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ២០២៥–២០២៦ នេះ ឧស្សាហកម្មផលិតអាវុធក្នុងស្រុក (ដ្រូន កាំភ្លើងធំ រថពាសដែក និងប្រព័ន្ធ AI) ត្រូវបានបង្កើតឡើងរាប់រយក្រុមហ៊ុន។
ការចំណាយថវិការដ្ឋរាប់សិបពាន់លានដុល្លារលើការទិញអាវុធក្នុងស្រុក ធ្វើឱ្យសាច់ប្រាក់រត់វិលជុំនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចជាតិ បង្កើតការងារ និងបង្កើនការបង់ពន្ធត្រឡប់មកចូលថវិការដ្ឋវិញ។

៤. អតិផរណា និងការប្រែប្រួលអត្រាប្តូរប្រាក់ (Inflation & Nominal Growth)
កំណើនតាមតួលេខ (Nominal Growth)៖ អតិផរណា (Inflation) ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាម និងការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃប្រាក់ហ្រីវនីយ៉ា (UAH) ធ្វើឱ្យតម្លៃទំនិញ និងសេវាកម្មកើនឡើង។ នៅពេលតម្លៃទំនិញថ្លៃជាងមុន ទំហំពន្ធដែលប្រមូលបានលើតម្លៃបន្ថែម (VAT) និងពន្ធសាជីវកម្មគិតជាតួលេខរូបិយវត្ថុ (Nominal Value) ក៏កើនឡើងតាមនោះដែរ។

៥. ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធថាមពលឡើងវិញ (Energy Independence from Russia)
កាលពីមុន អ៊ុយក្រែនអាស្រ័យលើការឆ្លងកាត់ប្រេង/ឧស្ម័នពីរុស្ស៊ី និងការបង់ថ្លៃសេវា Transits។
បច្ចុប្បន្ន អ៊ុយក្រែនបានកាត់ផ្តាច់ការនាំចូលថាមពលពីរុស្ស៊ី ហើយភ្ជាប់បណ្តាញអគ្គិសនីរបស់ខ្លួនទៅកាន់ប្រព័ន្ធអឺរ៉ុប (ENTSO-E) ដោយផ្ទាល់។ ការធ្វើបែបនេះជួយឱ្យអ៊ុយក្រែនអាចទិញ/លក់ថាមពលជាមួយបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុប និងកាត់បន្ថយការបាត់បង់ថវិកាតាមរយៈការធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយរុស្ស៊ី។

💡 សង្ខេប៖ ថ្វីបើផ្លូវទឹក និងពាណិជ្ជកម្មជាមួយរុស្ស៊ីត្រូវបាត់បង់ ប៉ុន្តែអ៊ុយក្រែនបានជំនួសវិញដោយ ការដំឡើងពន្ធយោធា និងពន្ធធនាគារ, ការបើកច្រកនាំចេញតាមដីគោក/ទន្លេដានុប និងច្រករបៀងសមុទ្រខ្មៅថ្មី, ព្រមទាំង ការលូតលាស់នៃឧស្សាហកម្មផលិតអាវុធក្នុងស្រុក ដែលបង្កើនការប្រមូលពន្ធចូលថវិកាជាតិបានច្រើនជាងមុន។

- សូមពន្យល់ដំណើរការលើ  ពន្ធលើការការពារជាតិ (Military Tax/Surcharge)៖ រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបានដំឡើងអត្រា "ពន្ធយោធា" លើប្រាក់ចំណូលបុគ្គល (Personal Income Tax) និងអាជីវកម្ម ដើម្បីកើនទុនចូលថវិកាជាតិដោយផ្ទាល់។ ធ្លាប់តែឃើញពន្ធអាករលូទឹកស្អុយ ពន្ធលើទឹកស្អាត ពន្ធប៉ាតង់ តែមិនដែលដឹងថាមានពន្ធលើការពារជាតិ?

វាជាការងឿងឆ្ងល់ស្ទើរតែធម្មតារបស់មនុស្សទូទៅ ព្រោះនៅក្នុងប្រទេសដែលមានសន្តិភាព យើងធ្លាប់តែលឺ និងបង់ពន្ធលើសេវាសាធារណៈប្រចាំថ្ងៃ ដូចជា ពន្ធប៉ាតង់, ពន្ធលើអចលនទ្រព្យ, អាករលើតម្លៃបន្ថែម (VAT), ឬពន្ធលើទឹកស្អាត/លូទឹកស្អុយជាដើម។
ប៉ុន្តែនៅក្នុង ស្ថានភាពសង្គ្រាម ឬអាសន្នសន្តិសុខជាតិ (ដូចជាករណីប្រទេសអ៊ុយក្រែន) រដ្ឋអភិបាលគ្មានជម្រើសក្រៅពីបង្កើតនូវ "ពន្ធលើការការពារជាតិ" (Military Tax / Defense Surcharge) ដើម្បីប្រមូលទុនជាប្រញាប់យកទៅការពារប្រទេសឡើយ។
ខាងក្រោមនេះជាការពន្យល់លម្អិតអំពីដំណើរការ និងធម្មជាតិនៃពន្ធលើការការពារជាតិនេះ៖
១. តើ "ពន្ធលើការការពារជាតិ" (Military Tax) ជាអ្វី?
ពន្ធលើការការពារជាតិ គឺជាប្រភេទពន្ធពិសេស ឬពន្ធបន្ថែម (Surcharge/Special Tax) ដែលរដ្ឋបង្កើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលមានសង្គ្រាម ឬវិបត្តិសន្តិសុខធ្ងន់ធ្ងរ។ វាត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បី ប្រមូលសាច់ប្រាក់ដោយផ្ទាល់ និងរហ័ស ពីប្រជាពលរដ្ឋ និងអាជីវកម្មក្នុងស្រុក សម្រាប់តម្រង់ទិសតែមួយគត់គឺ "កិច្ចការយោធា និងការពារជាតិ" (មិនយកទៅចាយលើការកសាងផ្លូវ ស្ពាន ឬប្រាក់ខែមន្ត្រីស៊ីវិលឡើយ)។
២. ដំណើរការនៃការប្រមូលពន្ធយោធានៅអ៊ុយក្រែន
នៅប្រទេសអ៊ុយក្រែន ពន្ធយោធានេះត្រូវប្រមូលតាមវិធីសាស្ត្រងាយៗ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ដូចខាងក្រោម៖
កាត់ចេញពីប្រាក់ខែបុគ្គលិកដោយស្វ័យប្រវត្តិ (Payroll Withholding):
ប្រព័ន្ធនេះស្រដៀងទៅនឹងពន្ធលើប្រាក់បៀវត្សរ៍ដែរ។ រាល់ពេលដែលនិយោជក/ក្រុមហ៊ុនបើកប្រាក់ខែឱ្យបុគ្គលិក ក្រុមហ៊ុនមានកាតព្វកិច្ចកាត់ភាគរយនៃពន្ធយោធានេះទុក ហើយបង់ប្រគល់ជូនក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ/រដ្ឋបាលពន្ធដារដោយផ្ទាល់។
ឧទាហរណ៍៖ ដើមឡើយពន្ធយោធានៅអ៊ុយក្រែនមានត្រឹមតែ ១.៥% ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែដោយសារតម្រូវការថវិការកើនឡើងខ្លាំង រដ្ឋអភិបាលបានដំឡើងអត្រានេះរហូតដល់ ៥% លើប្រាក់ចំណូលបុគ្គល។ ប្រសិនបើបុគ្គលិកម្នាក់ទទួលបានប្រាក់ខែ $១,០០០ នោះ $៥០ នឹងត្រូវកាត់ចូលថវិកាយោធាភ្លាមៗ។
ការដាក់ពន្ធលើប្រាក់ចំណេញអាជីវកម្ម និងពាណិជ្ជករឯកត្តបុគ្គល (Business & Sole Proprietors):
អាជីវកម្ម ក្រុមហ៊ុន និងអ្នករកស៊ីប្រកបអាជីវកម្មស្វ័យនិយោជន៍ (Sole Proprietors - FOPs) ត្រូវបង់ភាគរយបន្ថែមនៃប្រាក់ចំណេញ ឬចំណូលថេរប្រចាំខែចូលក្នុងមូលនិធិយោធា។
ការបង់ចូលទៅក្នុងគណនីពិសេស (Special Treasury Account):
ប្រាក់ចំណូលដែលប្រមូលបានពីពន្ធយោធានេះ មិនត្រូវបូកឡូកឡំជាមួយថវិការដ្ឋទូទៅទេ ប៉ុន្តែត្រូវរត់ត្រង់ចូលទៅក្នុង "គណនីបម្រុងការពារជាតិ" របស់ក្រសួងការពារជាតិ ឬធនាគារជាតិអ៊ុយក្រែនតែម្តង។
៣. ហេតុអ្វីបានជាត្រូវបង្កើតពន្ធប្រភេទនេះ?
ទប់ទល់នឹងកង្វះខាតសាច់ប្រាក់ភ្លាមៗ៖ សង្គ្រាមត្រូវការទិញគ្រាប់រំសេវ ប្រេងឥន្ធនៈ ដ្រូន អាហារ និងទូទាត់ប្រាក់ខែឱ្យទាហានរាប់សែននាក់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ការរង់ចាំកម្ចី ឬជំនួយបរទេសជួនកាលមានភាពយឺតយ៉ាវ ដូច្នេះពន្ធក្នុងស្រុកគឺជាប្រភពសាច់ប្រាក់សកម្មបំផុត។
យុត្តិធម៌ និងកាតព្វកិច្ចរួមក្នុងសង្គម៖ នៅពេលប្រទេសរងការឈ្លានពាន ពលរដ្ឋដែលមិនបានទៅជួរមុខ (អ្នកធ្វើការនៅតំបន់សុវត្ថិភាព ឬអ្នកធ្វើការការិយាល័យ) រួមចំណែកជួយជាតិ តាមរយៈការបែងចែកភាគរយនៃប្រាក់ចំណូលរបស់ខ្លួនដើម្បីទ្រទ្រង់ទាហាននៅជួរមុខ។
💡 តើប្រទេសផ្សេងទៀតធ្លាប់មានពន្ធបែបនេះដែរឬទេ?
មាន! នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក ពន្ធយោធា ឬពន្ធសង្គ្រាម (War Tax / Defense Tax) មិនមែនជារឿងថ្មីឡើយ៖
សហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេស៖ ធ្លាប់បានបង្កើតពន្ធលើប្រាក់ចំណូល (Income Tax) ជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺដើម្បីប្រមូលលុយធ្វើសង្គ្រាម (ដូចជាសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក និងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងទី២)។
ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង និងអ៊ីស្រាអែល៖ ក៏ធ្លាប់មាន និងបង្កើតកាតព្វកិច្ចពន្ធ/មូលនិធិការពារជាតិពិសេស ក្នុងកំឡុងពេលមានភាពតានតឹងសន្តិសុខធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។

សង្ខេប៖ ពន្ធលើការការពារជាតិ គឺជា "ពន្ធសម័យសង្គ្រាម" ដែលរដ្ឋបង្កើតឡើងជាវិសាមញ្ញ ដើម្បីទាញយកសាច់ប្រាក់ពីប្រាក់ខែពលរដ្ឋ និងប្រាក់ចំណេញអាជីវកម្មដោយផ្ទាល់ យកទៅទិញអាវុធ និងទ្រទ្រង់កងទ័ពក្នុងបេសកកម្មការពារទឹកដី។

ប្រទេសអ៊ុយក្រែន បានចាប់ផ្តើមប្រមូល "ពន្ធលើការការពារជាតិ" (Military Tax / Surcharge) នេះតាំងពី ឆ្នាំ ២០១៤ មកម្ល៉េះ (បន្ទាប់ពីរុស្ស៊ីបានកាត់យកតំបន់គ្រីមៀ និងការផ្ទុះជម្លោះនៅតំបន់ដុនបាស)។
ខាងក្រោមនេះជាចម្ងល់លម្អិតអំពីឆ្នាំចាប់ផ្តើម និងទំហំថវិកាដែលប្រមូលបានក្នុងមួយឆ្នាំៗ៖
១. ប្រវត្តិ និងការកែប្រែអត្រាពន្ធ
ឆ្នាំ ២០១៤ – ២០២៤ (អត្រា ១.៥%)៖
ត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្តជាលើកដំបូងនៅខែសីហា ឆ្នាំ ២០១៤ ក្នុងអត្រា ១.៥% លើប្រាក់ចំណូលបុគ្គល (Personal Income Tax)។
ចុងឆ្នាំ ២០២៤ – ២០២៦ (ដំឡើងដល់ ៥%)៖
ដោយសារតម្រូវការថវិការសម្រាប់សង្គ្រាមកើនឡើងខ្លាំង និងការកាត់បន្ថយជំនួយពីបរទេស រដ្ឋសភាអ៊ុយក្រែនបានអនុម័តច្បាប់ដំឡើងអត្រាពន្ធយោធានេះពី ១.៥% ទៅ ៥% ព្រមទាំងពង្រីក phạm vi ប្រមូលលើអាជីវកម្ម និងពាណិជ្ជករឯកត្តបុគ្គល (FOPs) បន្ថែមទៀត។
២. ទំហំថវិកាដែលប្រមូលបានក្នុងមួយឆ្នាំៗ (គិតជាដុល្លារអាមេរិក)
ទំហំថវិកាដែលប្រមូលបានមានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងទៅតាមដំណាក់កាល និងការដំឡើងអត្រាពន្ធ៖
មុនសង្គ្រាមធំ (២០១៤ – ២០២១)៖
ប្រមូលបានជាមធ្យមពី ៧០០ លាន ទៅ ១.៥ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងមួយឆ្នាំ (ស្មើនឹងប្រហែល ២០–៤០ ពាន់លានហ្រីវនីយ៉ា UAH)។
កំឡុងសង្គ្រាមធំ (២០២២ – ២០២៤)៖
នៅពេលអត្រាពន្ធនៅត្រឹម ១.៥% នៅឡើយ ការប្រមូលទទួលបានប្រមាណ ២ ពាន់លាន ទៅ ២.៥ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងមួយឆ្នាំ (ប្រហែល ៨០–៩០ ពាន់លាន UAH)។
ឆ្នាំ ២០២៥ – ២០២៦ (ក្រោយដំឡើងពន្ធដល់ ៥%)៖
បន្ទាប់ពីការដំឡើងអត្រាពន្ធដល់ ៥% ការប្រមូលថវិកាតាមរយៈពន្ធយោធានេះបានស្ទុះកើនឡើងចន្លោះពី ៣.៥ ពាន់លាន ទៅ ៥ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងមួយឆ្នាំ (ប្រហែល ១៤០–២០០ ពាន់លាន UAH)។
💡 សារៈសំខាន់នៃថវិកានេះ
ថវិកាដែលទទួលបានពីពន្ធយោធាប្រមាណ ៣.៥ ទៅ ៥ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ នេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់អ៊ុយក្រែន ដោយសារវាជា "សាច់ប្រាក់សុទ្ធក្នុងស្រុក (Domestic Cash)" ដែលក្រសួងការពារជាតិអាចយកទៅប្រើប្រាស់ភ្លាមៗដើម្បីទិញដ្រូន ទិញគ្រាប់រំសេវ និងទូទាត់ប្រាក់បំណាច់ជូនទាហានជួរមុខ ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំការអនុម័ត ឬចំណាយពេលរង់ចាំកញ្ចប់ជំនួយពីអន្តរជាតិនោះឡើយ។

ធ្វើបញ្ជីថវិការការពារជាតិប្រចាំឆ្នាំរបស់ប្រទេសអ៊ុយក្រែន ជាប្រាក់ដុល្លាអាមេរិក ពីឆ្នាំ ២០១៤ ដល់ ២០២៦ នេះ
ខាងក្រោមនេះជាបញ្ជីថវិកាការពារជាតិប្រចាំឆ្នាំរបស់ប្រទេសអ៊ុយក្រែន (ជាប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក - USD) ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៤ ដល់ឆ្នាំ ២០២៦៖
(កំណត់សម្គាល់៖ ទិន្នន័យត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណ និងស្រង់ចេញពីរបាយការណ៍ផ្លូវការរបស់ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុអ៊ុយក្រែន, វិទ្យាស្ថាន SIPRI និងប្រភពថវិការដ្ឋអ៊ុយក្រែន ដោយបំប្លែងតាមអត្រាប្តូរប្រាក់មធ្យមភាគប្រចាំឆ្នាំ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ មក តួលេខមានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងដោយសារសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំជាមួយរុស្ស៊ី)

តារាងថវិកាការពារជាតិអ៊ុយក្រែន (២០១៤ - ២០២៦)

ឆ្នាំ	ថវិកាការពារជាតិ (គិតជាលាន/ប៊ីលាន USD)	ការកត់សម្គាល់ / បរិបទ
២០១៤	~១,៦០ ពាន់លាន $ (1.6 Billion)	ការចាប់ផ្តើមជម្លោះនៅតំបន់ដុនបាស និងការកាត់យកកោះគ្រីមេ
២០១៥	~១,៩១ ពាន់លាន $ (1.91 Billion)	ការកំណែទម្រង់ និងបង្កើនសមត្ថភាពកងទ័ពឡើងវិញ
២០១៦	~២,១១ ពាន់លាន $ (2.11 Billion)	ការបង្កើនការចំណាយលើអាវុធ និងគ្រឿងបរិក្ខារ
២០១៧	~២,៥៧ ពាន់លាន $ (2.57 Billion)	ការពង្រឹងកម្លាំងការពារជួរមុខ
២០១៨	~៣,២០ ពាន់លាន $ (3.20 Billion)	ការកើនឡើងសេដ្ឋកិច្ច និងការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធការពារជាតិ
២០១៩	~៣,៩៥ ពាន់លាន $ (3.95 Billion)	ការកើនឡើងថវិកាជាបន្តបន្ទាប់
២០២០	~៤,៣០ ពាន់លាន $ (4.30 Billion)	ថវិកាមានស្ថិរភាព
២០២១	~៤,៧០ ពាន់លាន $ (4.70 Billion)	ឆ្នាំចុងក្រោយមុនពេលមានការឈ្លានពានទ្រង់ទ្រាយធំ
២០២២	~៤៤,០០ ពាន់លាន $ (44.0 Billion)	សង្គ្រាមផ្ទុះឡើង៖ ការកើនឡើងថវិកាផ្ទាល់ខ្លួន + ជំនួយយោធាអន្តរជាតិ
២០២៣	~៦៤,៨០ ពាន់លាន $ (64.8 Billion)	ការចំណាយខ្ពស់បំផុតលើការការពារជាតិ និងសន្តិសុខ
២០២៤	~៤៣,៩០ ពាន់លាន $ (43.9 Billion)	ថវិកាជាតិផ្ទាល់ខ្លួន (មិនរាប់បញ្ចូលជំនួយផ្ទាល់ជាអាវុធពីបរទេស)
២០២៥	~៥៣,៧០ ពាន់លាន $ (53.7 Billion)	ថវិកាគ្រឿងសស្ត្រាវុធ និងការផលិតដ្រូនក្នុងស្រុក
២០២៦	~៥៥,០០ ពាន់លាន $ (55.0 Billion) (ប៉ាន់ប្រមាណ)	ការទស្សន៍ទាយប្រៀបធៀបតាមផែនការថវិកាប្រចាំឆ្នាំ

ចំណុចសំខាន់ៗគួរកត់សម្គាល់៖
មុនឆ្នាំ ២០២២ (២០១៤-២០២១):
ថវិកាការពារជាតិអ៊ុយក្រែនមានកម្រិតទាប (ចន្លោះពី ១,៦ ទៅ ៤,៧ ពាន់លានដុល្លារ)។
ក្រោយឆ្នាំ ២០២២ ដល់បច្ចុប្បន្ន (២០២២-២០២៦):
ថវិកាការពារជាតិបានកើនឡើងជិត ១០ ដង ដោយសារប្រទេសទាំងមូលត្រូវផ្លាស់ប្តូរទៅជា "សេដ្ឋកិច្ចយោធា" (War Economy)។
ថវិកាជាតិជាង ៥០% នៃប្រាក់ចំណូលរដ្ឋអ៊ុយក្រែនត្រូវបានចំណាយលើវិស័យការពារជាតិ និងសន្តិសុខ។
តួលេខខាងលើភាគច្រើនជាថវិកាចេញពីប្រភពផ្ទាល់របស់រដ្ឋអ៊ុយក្រែន ចំពេលដែលសេវាកម្មស៊ីវិល និងប្រាក់បៀវត្សរ៍ផ្សេងទៀតត្រូវពឹងផ្អែកលើជំនួយហិរញ្ញវត្ថុពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប។

តើការចំណាយកម្រិតណា ដែលគេហៅថា "សេដ្ឋកិច្ចយោធា" (War Economy)? លើលោកនេះ សព្វថ្ងៃមានប្រទេសណាខ្លះកំពុងជូប "សេដ្ឋកិច្ចយោធា" (War Economy)?

«សេដ្ឋកិច្ចយោធា» ឬ War Economy គឺជាស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលរដ្ឋអំណាចរៀបចំ រៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធ និងតម្រង់ទិសដៅនៃផលិតកម្ម ការបែងចែកធនធាន និងការចំណាយថវិកាជាតិទាំងស្រុង ដើម្បីបម្រើឱ្យតម្រូវការសង្គ្រាម ឬការការពារជាតិជាអាទិភាពកំពូល។

១. តើការចំណាយកម្រិតណា ដែលគេហៅថា "សេដ្ឋកិច្ចយោធា"?
មិនមានតួលេខភាគរយភាគរយថេរតែមួយដែលកំណត់ជាផ្លូវការនោះទេ ប៉ុន្តែតាមទ្រឹស្ដីសេដ្ឋកិច្ច និងប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រទេសមួយត្រូវគេចាត់ទុកថាកំពុងស្ថិតក្នុង War Economy នៅពេលដែល៖
ភាគរយនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP): ការចំណាយលើវិស័យការពារជាតិ និងសន្តិសុខកើនឡើងលើសពី ១០% ទៅ ២០%+ នៃ GDP (ក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាមលោកធំៗ អាចឡើងដល់ ៤០%-៥០% នៃ GDP)។ ប្រៀបធៀបនឹងស្ថានភាពធម្មតានៃប្រទេសទូទៅ ដែលចំណាយត្រឹម ១,៥% ទៅ ៣% នៃ GDP ប៉ុណ្ណោះ។
ភាគរយនៃថវិកាចំណាយរបស់រដ្ឋ (National Budget): ថវិកាជាតិប្រចាំឆ្នាំចន្លោះពី ៣០% ទៅ ៥០%+ ត្រូវបានត្រៀម និងប្រើប្រាស់សម្រាប់តែក្រសួងការពារជាតិ កងទ័ព ការផលិតអាវុធ និងសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង។
លក្ខណៈសម្គាល់សំខាន់ៗផ្សេងទៀត៖
ការកែប្រែឧស្សាហកម្មស៊ីវិល៖ រោងចក្រផលិតទំនិញស៊ីវិល (ដូចជារថយន្ត សម្លៀកបំពាក់ ឬឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិច) ត្រូវបានបង្វែរមកផលិតគ្រឿងសស្ត្រាវុធ គ្រាប់រំសេវ សម្លៀកបំពាក់យោធា ឬដ្រូន។
កែប្រែប្រភពចំណូលរដ្ឋ៖ ថវិកាសម្រាប់វិស័យអប់រំ សុខាភិបាល និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល ត្រូវបានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំង ដើម្បីយកទៅបង្កើនកញ្ចប់ថវិកាយោធា។
ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋយ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់៖ មានការរៀបចំវិធានការពិសេសដូចជា ការកំណត់តម្លៃទំនិញ ការកំណត់បរិមាណទិញទំនិញហូបចុក (Rationing) ឬការកៀរគរកម្លាំងពលកម្មស៊ីវិលឱ្យទៅធ្វើការក្នុងរោងចក្រយោធា។

២. តើនៅលើលោកសព្វថ្ងៃ មានប្រទេសណាខ្លះកំពុងជួប "សេដ្ឋកិច្ចយោធា"?
បច្ចុប្បន្ន មានប្រទេសមួយចំនួនដែលកំពុងប្រតិបត្តិការ និងជួបប្រទះស្ថានភាព War Economy ក្នុងកម្រិតខុសៗគ្នា៖

១. អ៊ុយក្រែន (Ukraine) — សេដ្ឋកិច្ចយោធាពេញលេញ

ស្ថានភាព៖ កំពុងស្ថិតក្នុង War Economy កម្រិតខ្ពស់បំផុត។

ទិន្នន័យ៖ ថវិកាជាតិជាង ៥០% និងប្រមាណ ២០% - ២៥% នៃ GDP ត្រូវចំណាយលើសង្គ្រាម។ ប្រាក់ចំណូលពន្ធដារក្នុងស្រុកស្ទើរតែទាំងអស់ត្រូវចំណាយលើវិស័យយោធា ខណៈការចំណាយលើផ្នែកស៊ីវិល និងប្រាក់បៀវត្សរ៍មន្ត្រីរាជការត្រូវពឹងផ្អែកលើជំនួយហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ។

២. រុស្ស៊ី (Russia) — ការផ្លាស់ប្តូរទៅជាសេដ្ឋកិច្ចយោធា

ស្ថានភាព៖ រុស្ស៊ីបានបំប្លែងរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចខ្លួនទៅជា "War Economy" យ៉ាងច្បាស់ក្រឡែត ដើម្បីទ្រទ្រង់សង្គ្រាមរយៈពេលវែង។

ទិន្នន័យ៖ ថវិកាយោធារុស្ស៊ីបានកើនឡើងរហូតដល់ប្រមាណ ៣០% នៃថវិការដ្ឋសរុប (ឬប្រហែល ៦% ទៅ ៧% នៃ GDP)។ រោងចក្រផលិតអាវុធ ដ្រូន និងរថក្រោះរត់ ២៤ ម៉ោង/៧ ថ្ងៃ ហើយកម្លាំងពលកម្មស៊ីវិលជាច្រើនត្រូវបង្វែរទៅបម្រើវិស័យសន្តិសុខ និងយោធា។

៣. អ៊ីស្រាអែល (Israel) — សេដ្ឋកិច្ចយោធាក្នុងគ្រាអាសន្ន

ស្ថានភាព៖ ដោយសារជម្លោះនៅហ្គាហ្សា និងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា អ៊ីស្រាអែលបានបង្កើនការចំណាយយោធាយ៉ាងគំហុក។

ទិន្នន័យ៖ ការចំណាយលើការការពារជាតិបានលោតឡើងពីជិត ៤,៥% រហូតដល់ជិត ៩% - ១០% នៃ GDP។ រដ្ឋបានហៅកងកម្លាំងបំរុង (Reservists) រាប់សែននាក់ចេញពីទីផ្សារពលកម្មស៊ីវិលឱ្យចូលបម្រើកងទ័ព ដែលបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា និងអាជីវកម្មស៊ីវិល។

៤. កូរ៉េខាងជើង (North Korea) — សេដ្ឋកិច្ចយោធារ៉ាំរ៉ៃ (Military-First / Songun Policy)

ស្ថានភាព៖ កូរ៉េខាងជើងអនុវត្តគោលនយោបាយ សុងហ្គុន (Songun) ឬ "កងទ័ពជាអាទិភាពទីមួយ" អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។

ទិន្នន័យ៖ ទោះបីជាសេដ្ឋកិច្ចទូទៅមានកម្រិតទាប ប៉ុន្តែកូរ៉េខាងជើងត្រូវប៉ាន់ប្រមាណថាប្រើប្រាស់ចន្លោះពី ១៥% ទៅ ២៤% នៃ GDP របស់ខ្លួនលើវិស័យយោធា និងកម្មវិធីស្នូល/មីស៊ីល ដែលជាកម្រិតខ្ពស់បំផុតមួយក្នុងពិភពលោក។

សង្ខេប
War Economy មិនមែនគ្រាន់តែជា "ការទិញអាវុធច្រើន" នោះទេ ប៉ុន្តែជាការ បង្វែរធនធានទាំងអស់របស់ជាតិ (លុយ រោងចក្រ ពលកម្ម និងថាមពល) ចេញពីវិស័យស៊ីវិល យកទៅបម្រើឱ្យសមរភូមិមុខ ដើម្បីធានាជ័យជម្នះ ឬរៀបចំខ្លួនប្រឈមមុខនឹងសង្គ្រាម។
តើអ្នកមានបំណងចង់សិក្សាលម្អិតបន្ថែមលើផលប៉ះពាល់ផ្នែកម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាអតិផរណា និងអត្រាប្តូរប្រាក់) នៃប្រទេសដែលជួបសេដ្ឋកិច្ចយោធានេះដែរឬទេ?

តាមទ្រឹស្តីនេះ តើប្រទេសថៃ​និងកម្ពុជាដែលកំពុងមានសង្រ្គាម អាចឈានទៅជា សេដ្ឋកិច្ចយោធាដែរទេ?
យោងតាមទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ និងបរិបទនៃជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ លទ្ធភាពដែលប្រទេសទាំងពីរឈានទៅរក «សេដ្ឋកិច្ចយោធា» (War Economy) ពេញលេញ គឺមានកម្រិតទាបខ្លាំង (Extremely Low Possibility) ទោះបីជាមានការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែន ឬការតឹងតែងផ្នែកយោធាយ៉ាងណាក៏ដោយ។
ហេតុផលសំខាន់ៗដែលផ្អែកលើទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ច និងរចនាសម្ព័ន្ធពិតស្ដែងនៃប្រទេសទាំងពីររួមមាន៖

១. ជម្លោះមានលក្ខណៈ "កំណត់កម្រិត" (Limited Conflict) មិនមែន "សង្គ្រាមស៊ីសាច់ហុតឈាមពេញទំហឹង"
ទ្រឹស្តី War Economy: ប្រទេសមួយផ្លាស់ប្តូរទៅជាសេដ្ឋកិច្ចយោធា លុះត្រាតែមានសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំដែលគំរាមកំហែងដល់អត្ថិភាពនៃរដ្ឋ (Existential Threat) ដូចជាករណី អ៊ុយក្រែន ឬរុស្ស៊ី។
បរិបទកម្ពុជា-ថៃ: ជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ គឺជាជម្លោះក្នុងតំបន់ដែនដីច្បាស់លាស់ (Border Dispute) និងការប៉ះទង្គិចក្លាយជាអាវុធនៅជួរមុខ មិនមែនជាការវាយប្រហារទូទាំងប្រទេស ឬការចូលឈ្លានពានកាន់កាប់ទីក្រុងធំៗនោះទេ។ ហេតុនេះ ពុំមានតម្រូវការក្នុងការបំប្លែងសេដ្ឋកិច្ចជាតិទាំងមូលឱ្យទៅជាឧស្សាហកម្មផលិតអាវុធឡើយ។

២. រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងឧស្សាហកម្ម (Industrial Capabilities)
ការខ្វះខាតឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់៖ សេដ្ឋកិច្ចយោធាទាមទារឱ្យរោងចក្រស៊ីវិលបំប្លែងមកផលិតរថក្រោះ មីស៊ីល ឬគ្រាប់រំសេវ។ កម្ពុជានិងថៃ ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចូលគ្រឿងសស្ត្រាវុធពីបរទេស (ដូចជា ចិន, សហរដ្ឋអាមេរិក, ឬអឺរ៉ុប) មិនមែនជាប្រទេសដែលមានខ្សែច្រវាក់ផលិតកម្មអាវុធធុនធ្ងន់ក្នុងស្រុកស្រាប់ ដែលអាចទាញមកប្រើប្រាស់ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំបានឡើយ។

3. ការប្រទាក់ក្រឡាសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន និងពាណិជ្ជកម្ម (Economic Interdependence)
ផលប៉ះពាល់បំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចគ្នាទៅវិញទៅមក៖ កម្ពុជានិងថៃ មានការទាក់ទងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធលើវិស័យពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែន ទេសចរណ៍ និងកម្លាំងពលកម្ម។ ប្រសិនបើឈានដល់ "សេដ្ឋកិច្ចយោធា" (កាត់បន្ថយការចំណាយស៊ីវិល បិទព្រំដែនរ៉ាំរ៉ៃ និងបង្វែរថវិកាពាក់កណ្តាលទៅទិញអាវុធ) សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសទាំងពីរនឹងត្រូវដួលរលំ ដោយសារអតិផរណាហក់ឡើងខ្ពស់ ការបាត់បង់វិនិយោគិនបរទេស និងការខូចខាតប្រភពចំណូលពីទេសចរណ៍។

៤. កម្រិតចំណាយថវិកាជាតិ (Defence Budget Ratio)
ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន៖ ថវិកាការពារជាតិរបស់កម្ពុជានិងថៃ មានត្រឹមរវាង ១,៥% ទៅ ២,៥% នៃ GDP ប៉ុណ្ណោះ។
ប្រសិនបើមានការកើនឡើង៖ ទោះបីជាមានជម្លោះព្រំដែន ហើយរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសទាំងពីរសម្រេចបង្កើនកញ្ចប់ថវិការពារជាតិតាមរយៈការទិញអាវុធបន្ថែម ឬបង្កើនកងកម្លាំងជួរមុខក៏ដោយ វាអាចនឹងកើនឡើងត្រឹម ៣% ទៅ ៥% នៃ GDP ប៉ុណ្ណោះ ដែលនេះគេហៅថា "ការបង្កើនការចំណាយយោធា" (Military Spending Expansion) ប៉ុន្តែមិនទាន់ដល់កម្រិត "សេដ្ឋកិច្ចយោធា" (War Economy) ដែលទាមទារការចំណាយរហូតដល់ ១៥% - ៣០%+ នៃ GDP និងការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចបែបអាសន្ននោះឡើយ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
តាមទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ច ប្រទេសថៃនិងកម្ពុជា មិនអាច និងមិនឈានទៅជា «សេដ្ឋកិច្ចយោធា» ឡើយ។ អ្វីដែលកើតឡើងក្នុងករណីមានជម្លោះព្រំដែន គឺត្រឹមជា «ការប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចតំបន់ព្រំដែន» (Localized Economic Impact) និង «ការបង្វែរថវិកាជាតិមួយផ្នែកតូចទៅពង្រឹងកម្លាំងការពារជួរមុខ» ប៉ុណ្ណោះ ខណៈសេដ្ឋកិច្ចម៉ាក្រូភាគច្រើននៅតែដំណើរការតាមទីផ្សារសេរីស៊ីវិលជាធម្មតា។

ដ

ដ