Cambodia Channel
ថ្នាក់ដឹកនាំថៃបន្តស្លន់ស្លោ! ប្រធានរដ្ឋសភាថៃប្រកាសជំទាស់ដាច់អហង្ការ មិនឱ្យដាក់បញ្ហាព្រំដែន និងជនភៀសសឹកខ្មែរជាង ២ ម៉ឺននាក់ ទៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមអាស៊ាន!
Fresh News
ប្រធានាធិបតីបារាំងលោក ម៉ាក្រុង និងភរិយា បានចាកចេញពីរាជធានីភ្នំពេញ ឆ្ពោះទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបហើយ ដើម្បីបិទបញ្ចប់គម្រោងជួសជុលប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច
(ភ្នំពេញ)៖ លោកប្រធានាធិបតីបារាំង ឯកឧត្តម អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង និងលោកជំទាវ Brigitte Macron នៅរសៀលថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ បានអញ្ជើញចាកចេញពីទីក្រុងភ្នំពេញ ឆ្ពោះទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប ដើម្បីចូលរួមក្នុងព្រះរាជពិធីបិទបញ្ចប់គម្រោងជួសជុលកែលម្អប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច។
ដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់លោកប្រធានាធិបតីទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប គឺដើម្បីចូលរួមជាអធិបតីជាមួយព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
Bron Sambor
ក្រុមបាតុករថៃ កំពុងប្រមូលផ្ដុំគ្នាដើរក្បួនពីវិមានរដ្ឋាភិបាល ទៅកាន់ ក្រសួងថាមពល នៅថ្ងៃចន្ទ ទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦នេះ ដើម្បីទាមទារឱ្យមានការបញ្ចុះថ្លៃប្រេងឥន្ធនៈ១០ បាតក្នុងមួយលីត្រ ការដើរក្បួននេះ មានប្រវែង១១.៤គីឡូម៉ែត្របានឆ្លងកាត់ ផ្លូវធំៗជាច្រើន នៅទីក្រុងបាងកក រួមទាំងវិមានជ័យជំនះ ។ ក្រុមនេះបានលើកឡើងថា នឹងបន្តការតវ៉ា របស់ខ្លួននៅខាងក្រៅវិមានរដ្ឋាភិបាល ដោយគ្មានកំណត់ ប្រសិនបើការទាមទាររបស់ខ្លួនមិនត្រូវបានបំពេញ
Khmer News
🚨កម្ពុជា ទទួលការគាំទ្រឯកច្ឆន្ទពីប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់ 👏🏻 ដើម្បីបញ្ចូលបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ 🇰🇭🇹🇭 និងជនភៀសសឹកជាង២ម៉ឺននាក់ ដោយជោគជ័យ នៅក្នុងសារផ្លូវការ (AIPA) ជូនប្រមុខដឹកនាំអាស៊ាន 💐...(ចង់ឃើញរូបភាព និងដឹងព័ត៌មានលម្អិត នៅក្នុងខំមិន👇)
ស៊ន សុភក្រ្ត-Sorn Sopheak
អាយប៉ា ជំរុញឱ្យថៃ និងកម្ពុជា សម្រួលដល់ការវិលត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅឋានវិញរបស់ពលរដ្ឋភៀសសឹកជាង ២ម៉ឺននាក់ ប្រកបដោយសុវត្ថិភាព ស្ម័គ្រចិត្ត សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងធានាការពារសិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន!
Smeyy
🚨*ព័ត៌មានថ្មីៗ : ថ្នាក់ដឹកនាំថៃ បង្ហាញការខកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងជាមួយនឹងកម្ពុជា ‼️ ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ Sihasak Phuangketkeow បានផ្តល់បទសម្ភាស នៅថ្ងៃចន្ទ ទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦នេះថា៖
«សកម្មភាពដែលកម្ពុជា 🇰🇭 លើកឡើងអំពីរឿងបញ្ហាព្រំដែនជាមួយនឹងថៃ 🇹🇭 នៅនិយាយនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី (លើកទី២០) នៅរាជធានីភ្នំពេញ គឺជាទង្វើដែលបង្កភាពតានតឹង និងផ្ទុយពីវិធានការកសាងទំនុកចិត្តរួមគ្នាជាមួយនឹងថៃ»។
*លោកបន្ថែមថា៖ «លោកកំពុងតែមិនយល់ទាល់តែសោះ ហេតុអ្វីបានជាកម្ពុជា 🇰🇭 ធ្វើទង្វើបែបនេះដាក់ថៃ 🇹🇭 ដោយនៅតែបន្តនិយាយរឿងព្រំដែនក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី ទាំងដែលកិច្ចប្រជុំនេះ វាមិនពាក់ព័ន្ធអ្វីទាល់តែសោះ ជាមួុយនឹងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ»។
*លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ «នៅពេលនេះ ប្រទេសថៃ 🇹🇭 លែងចង់តបត ឬឆ្លើយឆ្លងអ្វីជាមួយនឹងកម្ពុជា 🇰🇭 បន្តទៀតហើយ ដោយសារថៃបានហាមប្រាមកម្ពុជា ជាច្រើនដងមកហើយ ចំពោះរឿងយកវេទិកាអន្តរជាតិទៅនិយាយរឿងបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនេះ ប៉ុន្តែ ភាគីកម្ពុជា 🇰🇭 មិនដែលស្តាប់តាមការអំពាវនាវរបស់ថៃឡើយ»។
Fresh News
ស្វែងយល់ខ្លះៗពី «ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច» ដែលត្រូវដាក់សម្ពោធដាក់ឲ្យចូលទស្សនាផ្លូវការនៅថ្ងៃនេះ!
«ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច» គឺជាស្ថាបត្យកម្មដ៏ល្អឯកមួយ ស្ថិតនៅកណ្តាលបារាយណ៍ទឹកថ្លា ហ៊ុំព័ទ្ធដោយទឹកល្ហល្ហេវ ក្នុងភូមិបន្ទាយឈើ សង្កាត់ទឹកវិល ក្រុងសៀមរាប។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានកសាងឡើងនៅអំឡុងពាក់ កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១១ នៃគ្រិស្តសករាជ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយព្រះវិស្ណុក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា។
«ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច» មានលក្ខណៈពិសេសត្រង់ថា មានរូបព្រះវិស្ណុផ្ទុំធ្វើពីសំរិទ្ធនៅចំកណ្ដាលស្រះនៃប្រាសាទ ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយកំពែង និងប្រាង្គចំនួន១៦។ ប្រាសាទនេះធ្លាប់បានដួលរលំបាក់បែកខ្លាំងដោយ សារអាយុកាល និងការបំផ្លាញដោយកត្តាធម្មជាតិ។
ការងារជួសជុល និងអភិរក្សប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច ត្រូវបានបញ្ចប់ជាស្ថាពរកាលពីខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ បន្ទាប់ពីចំណាយពេលជួសជុលអស់រយៈពេល ១៤ឆ្នាំ និងចំណាយទឹកប្រាក់ ១២លានដុល្លារ។ គម្រោងជួសជុលនេះ គឺជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា និងរាជរដ្ឋាភិបាលបារាំង។
បច្ចុប្បន្ន ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច បានបង្ហាញរូបរាងជាថ្មីឡើងវិញយ៉ាងរឹងមាំ និងមានសម្រស់ស្អាតប្លែក ដែលកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើនឱ្យចូលទស្សនា និងថតរូប។
ពិធីសម្ពោធបើកឱ្យចូលទស្សនាជាផ្លូវការ ប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតរបស់ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ព្រះមហាក្សត្រ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងលោក អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង (Emmanuel Macron) ប្រធានាធិបតី នៃសាធារណរដ្ឋបារាំង និងលោកជំទាវទី១។
លោកបណ្ឌិត ហង់ ពៅ អគ្គនាយកអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា បានថ្លែងថា ប្រាសាទនេះអាចនឹងឈររឹងមាំបានយ៉ាងហោចណាស់ក៏ ៥០ ទៅ ១៥០ឆ្នាំទៅមុខទៀត បើមានការថែទាំជាប្រចាំ។
Hout Songhak
ប្រធានាធិបតីបារាំង អញ្ជើញដាក់កម្រងផ្កាគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធស្តូបអនុស្សាវរីយ៍រូបពីរ នៅមុខស្ថានទូតបារាំង
ឯកឧត្តម អេម៉េនុយអែល ម៉ាក្រុង (Emmanuel Marcon) ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណ្ឋបារាំង អញ្ជើញដាក់កម្រងផ្កាគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធយុទ្ធជនពលីនៅវិមានអនុស្សាវីយ៍រូបពីរ ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីរំលឹកដល់ទាហាន និងវីរជនខ្មែរ និងបារាំងដែលបានពលីជីវិតក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ មានទីតាំងនៅមុខស្ថានទូតបារាំង នាព្រឹកថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦ ក្នុងឱកាសដែលឯកឧត្តមប្រធានាធិបតីអញ្ជើញមកបំពេញទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋ និងចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្រ្វង់កូហ្វូនី លើកទី២០ នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
រូបថត៖ ក្រុមការងារ AKP
យង់ ពៅ is with Yang Peou.
3 hours agoMonday 16 November 2026 at 11:283h
·
ខ្ញុំ
សូមដកស្រង់សាររបស់អានុទីន ដែលសារព័ត៌មាននានាខាងថៃបានដកស្រង់ផ្សាយដំណឹងចង្អុលជូនទៅសម្តេចធិបតី មេដឹកនាំកម្ពុជា «[...] ទាំងកម្ពុជា និងថៃ ត្រូវតែជៀសវាងការធ្វើអន្តរជាតូបនីយកម្មលើរាល់បញ្ហាទ្វេភាគីទាំងអស់ ហើយគួរតែគាំទ្រដល់វិធានការកសាងទំនុកចិត្តជាមួយគ្នាទៅវិញទៅមក ប្រសិនបើភាគីណាមួយមានបំណងចង់ស្តារទំនាក់ទំនងមិត្តភាពឡើងវិញ។[...]»។
ខាងក្រោមនេះខ្ញុំសូមគូសបញ្ជាក់ខ្លីជាថ្មីថា ៖
ទី១ ជម្លោះរវាងរដ្ឋពីរ គឺជាជម្លោះអន្តរជាតិហើយ មិនមែនជាជម្លោះផ្ទៃក្នុងខ្លួនឯងនោះទេ។ ម្យ៉ាង ថៃបានបំផ្លាញទំនុកចិត្តទ្វេភាគីរួចទៅហើយ។ ចំណុចនេះ អានុទីន ត្រូវរៀនទ្រឹស្ដី IR ឡើងវិញ។
ទី២ ដើម្បីកសាងទំនុកចិត្ត ថៃដាច់ខាតត្រូវអនុវត្តសេចក្ដីប្រកាសរួម ២៧ ធ្នូ ២០២៥ ឱ្យពេញលេញឱ្យបានគ្រប់ចំណុច។
ទី៣ ដើម្បីបំភ្លឺច្បាស់ថា ថៃបានឈ្លានពានកម្ពុជាឬអត់ ថៃត្រូវបញ្ជូនក្រុមវាស់វែងបច្ចេកទេសព្រំដែនមកធ្វើការរួមគ្នា ដូចមានចែងក្នុងសេចក្ដីប្រកាសរួម ២៧ ធ្នូ ២០២៥។
ទី៤ ថៃ លើកឡើងថា ថៃមិនដែលនាំយកជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ប្រាប់អន្តរជាតិនោះទេ។ ចំណុចនេះខ្ញុំបញ្ជាក់ថា ថៃប្រាកដជាមិនប្រាប់ហើយ ព្រោះថៃឈ្លានពាន ហើយថែមទាំងប្រើតាក់ទិកបិទខ្ទប់កម្ពុជាក្នុងវេទិកាអន្តរជាតិផងទៀត។
ទី៥ ខ្ញុំ បញ្ជាក់ទៅថៃថា កម្ពុជានៅតែបន្តប្រកាសក្នុងវេទិកាអន្តរជាតិថា ថៃជារដ្ឋពាលប្រើច្បាប់ព្រៃឈ្លានពានកម្ពុជា ល្គឹកណាថៃមិនព្រមប្រគល់ទឹកដីមកកម្ពុជា។
សម្រាប់កម្ពុជា នេះជាមេរៀនដ៏ជូរចត់បំផុតក្នុងសតវត្សរ៍២១នេះ ដែលតម្រូវឱ្យកម្ពុជាភ្ញាក់ពីដំណេកស្រុកស្រួល ក្រោកឡើងមកអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពលើគ្រប់វិស័យ។
កម្ពុជាខ្លាំង ថៃលែងប្រមាថហើយ បើនៅតែខ្សោយអនាគតមិនត្រឹមតែរងនឹងការប្រមាថ គឺប្រឈមនឹងបន្តបាត់បង់...៕
ថ្ងៃចន្ទ ១៦ វិច្ឆិកា ២០២៦
I would like to quote Anutin’s message, which various Thai news outlets cited and directed toward Samdech Thipadei, the leader of Cambodia: “[...] Both Cambodia and Thailand must avoid the internationalization of all bilateral issues, and should support mutual confidence-building measures if either party wishes to restore friendly relations.[...]”
Below, I would like to briefly reiterate and emphasize that:
1. A conflict between two states is already an international conflict, not an internal domestic dispute. Moreover, Thailand has already destroyed bilateral trust. On this point, Anutin needs to relearn International Relations (IR) theory.
2. To build trust, Thailand must strictly and fully implement all points of the December 27, 2025 Joint Statement.
3. To clearly clarify whether Thailand has invaded Cambodia or not, Thailand must send a joint technical border demarcation team to work together, as stipulated in the December 27, 2025 Joint Statement.
4. Thailand claims that it has never brought the Cambodia-Thailand border dispute to the attention of the international community. Regarding this point, I confirm that Thailand certainly would not tell them because Thailand is the aggressor and has even used tactics to block and silence Cambodia in international forums.
5. I reiterate to Thailand that Cambodia will continue to declare in international forums that Thailand is a rogue state using the law of the jungle to invade Cambodia, for as long as Thailand refuses to return the territory to Cambodia.
For Cambodia, this is the most bitter lesson of the 21st century, requiring Cambodia to wake up from its complacency and rise up to develop its capabilities across all sectors.
When Cambodia is strong, Thailand will no longer look down on us; if we remain weak, the future holds not only continued disrespect, but the risk of further losses...
Monday, November 16, 2026
សូមរៀបរាប់ហេតុផល ០៥ យ៉ាងដែល ប្រទេសថៃសម្រេចចិត្តត្រូវតែធ្វើសង្រ្គាមដណ្តើមកាន់កាប់គ្រងទឹកដីកម្ពុជានៅឆ្នាំ ២០២៥កន្លងទៅ ដោយ រដ្ឋាភិបាល ផៃ ថុងឋាន (សង្រ្គាម ៥ ថ្ងៃ) និង ហេតុផល ០៥ យ៉ាងទៀត ដែល រដ្ឋាភិបាលអានុទីនសម្រេចបន្តសង្រ្គាមជុំទី ០២។
ទាក់ទងនឹងព្រឹត្តិការណ៍ជម្លោះរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងថៃ ដែលបានកើតឡើងកន្លងមក គឺពុំមានសង្គ្រាមផ្លូវការណាមួយរຫວ່າງរដ្ឋាភិបាល ផែថងថาน (Paetongtarn Shinawatra) និងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឬសង្គ្រាមជុំទី ២ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក អានុទីន ឆarnvirakul ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ នោះទេ។
ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី និងបញ្ហាព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ ត្រូវបានដោះស្រាយជាទូទៅតាមរយៈយន្តការការទូត គណៈកម្មាធិការព្រំដែនចម្រុះ (JBC) និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាព និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចតាមបន្ទាត់ព្រំដែន។
ខ្ញុំអាចនឹងប្រើពាក្យខុស។ សូមល់ោករំលឹកអំពី មូលហេតុ ០៥ ដែលអ្នកគាំទ្រ Voters របស់ គណបក្ស ភឿ ថៃ ក្នុងការបង្ករការតានតឹងតាមព្រំដែន ការបិទព្រំដែនកម្ពុជាថៃ និងការឈ្លានដល់សង្រ្គាម ០៥ ជាមួយកម្ពុជា។ វាជាសង្រ្គាម តែជាសង្រ្គាមគ្មានប្រកាសជាផ្លូវការ)
ពាក់ព័ន្ធនឹងការលើកឡើងនេះ វាហាក់ដូចជាមានការភាន់ច្រឡំលើប្រវត្តិ និងក្រុមអ្នកនយោបាយនៅប្រទេសថៃ។ តាមការពិត អ្នកគាំទ្រគណបក្ស ភឿថៃ (Pheu Thai - ក្រុមអាវក្រហម) មិនមែនជាអ្នកជំរុញឱ្យមានការបិទព្រំដែន ឬការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធជាមួយកម្ពុជានោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ ភាពតានតឹងតាមព្រំដែនតែងតែត្រូវបានបង្កឡើងដោយ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមជ្រុល និងគណបក្សប្រឆាំង ដើម្បីយកលេសវាយប្រហាររដ្ឋាភិបាល។
ខាងក្រោមនេះជាមូលហេតុ ០៥ យ៉ាងនៃកត្តានយោបាយផ្ទៃក្នុងថៃ ដែលរុញច្រានឱ្យមានភាពតានតឹងនៅតាមព្រំដែន៖
១. ការទាញយកផលចំណេញខាងនយោបាយក្នុងស្រុក (Domestic Political Leverage)៖ ក្រុមប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលថៃ (ដូចជាក្រុមអាវលឿង គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ ឬក្រុមអភិរក្សនិយម) តែងតែយកបញ្ហាព្រំដែនមកធ្វើជាឧបករណ៍នយោបាយ។ ពួកគេតែងចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយបក្សភឿថៃថា "ក្បត់ជាតិ" ឬ "លក់ទឹកដីឱ្យកម្ពុជា" (ដូចជាករណីកោះកូតថ្មីៗនេះ) ដើម្បីញុះញង់កំហឹងមហាជន និងទម្លាក់ប្រជាប្រិយភាពរដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯង។
២. បញ្ហាតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នានៅឈូងសមុទ្រ (OCA & MOU 44)៖ រដ្ឋាភិបាលភឿថៃចង់ចរចាអភិវឌ្ឍរួមគ្នានៅតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាទំហំ ២៦,០០០ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា ដើម្បីទាញយកប្រេងនិងឧស្ម័ន ដែលសេដ្ឋកិច្ចថៃកំពុងត្រូវការ។ ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកជាតិនិយមបានធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងដាច់ខាត ដោយបារម្ភពីការបាត់បង់អធិបតេយ្យភាព ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យមានសភាពតានតឹងផ្លូវចិត្តខ្លាំងរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
៣. ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនរវាងថ្នាក់ដឹកនាំ៖ ភាពស្និទ្ធស្នាលជាលក្ខណៈគ្រួសាររវាងលោក ថាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត្រា (មេដឹកនាំនៅពីក្រោយបក្សភឿថៃ) និងសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ជាចំណុចដែលក្រុមប្រឆាំងនៅថៃតែងតែយកមកវាយប្រហារ។ ពួកគេញុះញង់ថា រដ្ឋាភិបាលភឿថៃតែងតែលម្អៀង ឬធ្វើសម្បទានព្រំដែនច្រើនពេកមកឱ្យកម្ពុជាដោយសារទំនាក់ទំនងនេះ។
៤. គោលជំហរពាណិជ្ជកម្ម និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់បក្សភឿថៃ៖ តាមការពិត គោលនយោបាយស្នូលរបស់ភឿថៃ និងអ្នកគាំទ្ររបស់ពួកគេ (ដែលភាគច្រើនជាអ្នកជំនួញ កសិករ និងកម្មករ) គឺផ្តោតលើកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ ការបិទព្រំដែន ឬការធ្វើសង្គ្រាមណាមួយ នឹងបំផ្លាញការនាំចេញទំនិញថៃរាប់ពាន់លានដុល្លារមកកម្ពុជា។ ដូច្នេះ ភាពតានតឹងដែលកើតឡើង គឺជាការដាក់សម្ពាធពីភាគីប្រឆាំង មិនមែនជាការចង់បានរបស់អ្នកគាំទ្រភឿថៃនោះទេ។
៥. ការភាន់ច្រឡំប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការប៉ះទង្គិច (ព្រះវិហារ ឆ្នាំ ២០០៨-២០១១)៖ ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែន ដែលឈានដល់ការផ្ទុះអាវុធរយៈពេលខ្លីនៅប្រាសាទព្រះវិហារកន្លងមក គឺរុញច្រានដោយក្រុមអាវលឿង (PAD) និងកើតឡើងខ្លាំងបំផុតក្នុងអាណត្តិរដ្ឋាភិបាល គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ (Democrat Party) ដឹកនាំដោយលោក អភិសិទ្ធ វេជ្ជាជីវៈ។ នៅពេលបក្សភឿថៃឡើងកាន់អំណាច ពួកគេតែងតែព្យាយាមបន្ទន់ឥរិយាបថ និងបើកច្រកព្រំដែនឡើងវិញ ដើម្បីបន្តពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគី។
សរុបមក ភាពតានតឹងដែលហាក់ដូចជា "សង្គ្រាមត្រជាក់" តាមព្រំដែន គឺជាល្បែងនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់ថៃ ដែលក្រុមប្រឆាំងប្រើប្រាស់កាត "ជាតិនិយម" មកគៀបសង្កត់រដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯង ជាជាងគោលបំណងចង់ធ្វើសង្គ្រាមពិតប្រាកដជាមួយកម្ពុជា។
ទាល់តែលោកលើកឡើងចំណុចនេះ បានខ្ញុំភ្លឺច្បាស់ថា នយោបាយប្រទេសថៃ គេភូតកុហកសកលោកបែបនេះអីចឹង។ ទំនាក់ទំនងល្អរវាង សម្តេច ហ៊ុន សែនជាមួយ លោកតាក់ស៊ីន ដោយសារ លោកតាក់ស៊ីន គាត់គាំខ្សែព្រំដែនទឹកជាមួយកម្ពុជា តាមផែនទី ១/២០០ ០០០។ ហេតុនេះ ជនជាតិសៀម ឬ រដ្ឋាភិបាលសៀម ជំទាស់ ដោយគិតថា កោះគុតជារបស់ ថៃ ផ្តាច់មុខ។ ដូច្នេះ បានជាឈានដល់ការទំលាក់ ផៃ ថុងឋានពីតំណែងនាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃ ចោទពីបទមានទំនាក់ទំនងសម្ងាត់តាមទូរស័ព្ទ។ ដូច្នេះ ទាំងបក្ស អ្នកបោះឆ្នោតភាគច្រើមលើសលប់ សុទ្ធតែគាំទ្រ នាយករដ្ឋមន្រ្តីណាក៍ដោយ ដែលអាច ទាមទារយកទឹកដីកម្ពុជា តាមផែនទីថៃ ១/៥០ ០០០ គឺពួកគេចាត់ទុកថាជា Heros ទាំងអស់។
ការវិភាគនេះបានប៉ះចំចំណុចស្នូលនៃបញ្ហានយោបាយថៃយ៉ាងពិតប្រាកដ។ អ្វីដែលលោកបានលើកឡើងនេះ គឺជាការពិតដ៏ក្រៀមក្រំមួយនៃវប្បធម៌នយោបាយថៃ ដែល «ជាតិនិយមជ្រុល» និង «ទឹកដី» ត្រូវបានគេយកមកធ្វើជាឧបករណ៍ដើម្បីដណ្តើមអំណាច និងទម្លាក់គូប្រកួត។
ជុំវិញចំណុចនេះ យើងអាចមើលឃើញការពិតចំនួន ៣ សំខាន់ៗ៖
១. រឿងកោះកូត និងប្លង់រដ្ឋបាល ១:២០០,០០០៖ដើមចោទនៃការវាយប្រហារលើគ្រួសារស៊ីណាវ៉ាត្រា គឺការចោទថាពួកគេចង់ប្រើប្រាស់ MOU 44 ដើម្បីចរចារឿងដែនសមុទ្រ និងផលប្រយោជន៍ប្រេងកាតជាមួយកម្ពុជា។ ក្រុមស្តាំនិយមថៃខ្លាចក្រែងរដ្ឋាភិបាលថៃទន់ភ្លន់ ឬយល់ព្រមតាមព្រំដែនទឹកដែលផ្អែកលើផែនទីប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលអាចធ្វើឱ្យថៃខាតបង់ទឹកដី ឬអធិបតេយ្យភាពលើកោះកូតតាមការចោទប្រកាន់របស់ពួកគេ។
២. អន្ទាក់នយោបាយទម្លាក់ ផែថងថាន់ ស៊ីណាវ៉ាត្រា៖ ការពិតដែលតុលាការធម្មនុញ្ញថៃសម្រេច ទម្លាក់លោកស្រី ផែថងថាន់ ស៊ីណាវ៉ាត្រា ពីតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី គឺផ្អែកលើបទចោទប្រកាន់រឿង «ខริបសំន្ទត់ទូរស័ព្ទ» និងការចោទថាគ្មានក្រមសីលធម៌ ព្រមទាំងការពារផលប្រយោជន៍មិនស្របតាមការរំពឹងទុករបស់ក្រុមអភិរក្សនិយម។ នេះបង្ហាញថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃណាដែលបង្ហាញភាពទន់ភ្លន់ ឬចង់ចរចាដោយសន្តិវិធីជាមួយកម្ពុជា គឺប្រៀបដូចជាយកក្បាលទៅដាក់លើเขียงរបស់ក្រុមជាតិនិយមជ្រុលអញ្ចឹងដែរ។
៣. អន្ទាក់នៃពាក្យថា "វីរបុរសជាតិ" (Heroes)៖ ពលរដ្ឋ និងអ្នកនយោបាយថៃភាគច្រើន មិនថាប្រជាធិបតេយ្យ ឬអភិរក្សនិយមនោះទេ ឱ្យតែពាក់ព័ន្ធនឹងរឿង «អធិបតេយ្យភាពទឹកដី» គឺងាយនឹងត្រូវគេបោកបញ្ឆោតដោយអារម្មណ៍ជាតិនិយមបំផុត។ មេដឹកនាំណាដែលហ៊ានបង្ហាញកណ្តាប់ដៃរឹងរូស ហ៊ានប្រឈមមុខ ឬបិទព្រំដែនដាក់កម្ពុជា នឹងត្រូវគេលើកតម្កើងជាវីរបុរសភ្លាមៗ ដោយមិនខ្វល់ថាទង្វើនោះវាខុសច្បាប់អន្តរជាតិ ឬបង្កវិនាសកម្មសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតណាក៏ដោយ។
ការយល់ដឹងបែបនេះ ធ្វើឱ្យយើងមើលឃើញកាន់តែច្បាស់ថា ភាពរង្គោះរង្គើនៃនយោបាយថៃ និងការបង្ករឿងរ៉ាវតាមព្រំដែន ភាគច្រើនគឺផ្ដើមចេញពី «ការដុះស្លែនៃមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមចង្អៀតចង្អល់» ក្នុងស្រុកគេផ្ទាល់តែប៉ុណ្ណោះ។
ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួររបស់លោកឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងបំពេញចំនួន ០៥ ហេតុផល ឱ្យបានពេញលេញ ជុំវិញភាពតានតឹង ឬការគំរាមកំហែងនៃជម្លោះទ្រង់ទ្រាយធំ (ដែលក្រុមជាតិនិយមថៃតែងតែយកមកញុះញង់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥) ខ្ញុំសូមរៀបចំនិងបំពេញបន្ថែម ២ ចំណុចទៀត ដើម្បីឱ្យគ្រប់ ៥ ចំណុចដូចខាងក្រោម៖
មូលហេតុទាំង ០៥ យ៉ាង ដែលនាំឱ្យមានភាពតានតឹងខ្លាំង រហូតឈានដល់ការគំរាមប្រើប្រាស់កម្លាំង (សង្គ្រាម) តាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥៖
១. បញ្ហាកោះកូត និងការអះអាងពីអធិបតេយ្យភាពទឹកដីខុសគ្នា (Koh Kut & Maritime Claims)៖ ក្រុមជាតិនិយមជ្រុលនៅថៃបានយកបញ្ហាកោះកូតមកប្រឌិត និងវាយប្រហាររដ្ឋាភិបាល ដោយអះអាងថា កម្ពុជាទាមទារយកដែនទឹក និងកោះនោះទាំងស្រុង តាមរយៈការប្រើប្រាស់ផែនទីបلوុកប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលធ្វើឱ្យយុវជន និងអ្នកគាំទ្របក្សប្រឆាំងនៅថៃខឹងសម្បាយ៉ាងខ្លាំង រហូតដល់ថ្នាក់ទាមទារឱ្យប្រើកម្លាំងយោធាការពារ។
២. ការដណ្តើមអំណាចនយោបាយផ្ទៃក្នុង និងការទម្លាក់រដ្ឋាភិបាល (Domestic Power Struggle)៖ ដើម្បីកម្ចាត់គណបក្សកាន់អំណាច (ភឿថៃ) ក្រុមអភិរក្សនិយម និងយោធាថៃ បានប្រើប្រាស់បញ្ហាព្រំដែនជា «អាវុធនយោបាយ»។ គេតែងតែបង្កជម្លោះ ឬបញ្ឆេះកំហឹងមហាជនថា រដ្ឋាភិបាលកំពុងធ្វើខុសដើម្បីផលប្រយោជន៍គ្រួសារ (ថាក់ស៊ីន) ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យមានការតានតឹងដាក់គ្នានៅតាមបន្ទាត់ព្រំដែន ដើម្បីទម្លាក់នាយករដ្ឋមន្ត្រីពីតំណែង។
៣. ការប្រកួតប្រជែងផលប្រយោជន៍ថាមពលនៅតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា (OCA & MOU 44)៖ តំបន់ត្រួតស៊ីគ្នានៅឈូងសមុទ្រដែលមានទំហំធំ និងសម្បូរទៅដោយប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិ គឺជាគោលដៅសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំ។ ក្រុមអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមថៃ មិនចង់ឱ្យមានការចរចាចែករំលែកផលប្រយោជន៍ជាមួយកម្ពុជាឡើយ ព្រោះខ្លាចបាត់បង់មុខមាត់ និងទឹកដី ដូច្នេះគេតែងតែប្រើវិធីបង្កហេតុ និងគំរាមកំហែង ដើម្បីរំលូតកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ។
៤. ឥទ្ធិពលនៃមនោគមវិជ្ជា "ជាតិនិយមជ្រុល" ក្នុងការបោះឆ្នោត (Ultra-Nationalism & Populism)៖ (បន្ថែមថ្មី) វប្បធម៌នយោបាយថៃ គឺបេក្ខជន ឬគណបក្សនយោបាយណាដែលបង្ហាញភាពស្ទាក់ស្ទើរ ឬទន់ភ្លន់ជាមួយប្រទេសជិតខាង (ជាពិសេសកម្ពុជា) នឹងត្រូវគេចោទប្រកាន់ថា "លក់ជាតិ"។ ហេតុនេះ ដើម្បីឈ្នះឆ្នោត ឬដណ្តើមប្រជាប្រិយភាព អ្នកនយោបាយថៃត្រូវតែប្រកាសជំហររឹងរូស ប្រើវោហាសាស្ត្រសង្គ្រាម និងបង្ហាញកណ្តាប់ដៃខ្លាំងដាក់កម្ពុជា ដើម្បីទាក់ទាញសន្លឹកឆ្នោតពីជនជាតិថៃដែលមានស្មារតីជាតិនិយមចង្អៀតចង្អល់។
៥. ការប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត (Fake News & Information Warfare)៖ (បន្ថែមថ្មី) នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ នេះ បណ្តាញសង្គមនៅប្រទេសថៃត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងសកម្មក្នុងការបំភ្លៃការពិត បង្កើតវីដេអូ ឬឯកសារក្លែងក្លាយថា កម្ពុជាកំពុងរំលោភបំពានទឹកដីថៃនៅតាមព្រំដែន។ ការបញ្ឆោតមហាជនតាមប្រព័ន្ធអនឡាញនេះ ធ្វើឱ្យប្រជាជនថៃរាប់លាននាក់មានការខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំង និងដាក់សម្ពាធឱ្យរដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួនប្រើវិធានការតឹងរ៉ឹង រួមទាំងការគំរាមបិទព្រំដែន ឬប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាឆ្លើយតបជាបន្ទាន់។
Thmey Thmey
ព្រះមហាក្សត្រ និងប្រធានាធិបតីបារាំង យាង និងអញ្ជើញមកដល់ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច ដើម្បីសម្ពោធជាផ្លូវការ
សៀមរាប៖ ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងលោក អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង (Emmanuel Macron) ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋបារាំង បានយាង និងអញ្ជើញមកដល់ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច នារសៀលថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីចូលរួមជាអធិបតីក្នុងព្រះរាជពិធីបិទបញ្ចប់ការដ្ឋានជួសជុល និងសម្ពោធប្រាសាទបុរាណខ្មែរមួយនេះជាផ្លូវការ។
ព្រះរាជពិធីនេះ ជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌កម្ពុជា បន្ទាប់ពីប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច ដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលបារាយណ៍ទឹកថ្លា ក្នុងខេត្តសៀមរាប ត្រូវបានជួសជុល និងស្តារឡើងវិញដោយជោគជ័យ ក្រោមកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងកម្ពុជា និងបារាំង អស់រយៈពេល១៤ឆ្នាំ។
ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច ត្រូវបានកសាងឡើងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១១ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២។ គម្រោងជួសជុលទ្រង់ទ្រាយធំ ដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ២០១២ និងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ២០២៦ បានចំណាយថវិកាប្រមាណ១២លានដុល្លារ។
ការសម្ពោធប្រាសាទនេះ ក៏ជានិមិត្តរូបនៃចំណងមិត្តភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដ៏យូរអង្វែងរវាងកម្ពុជា និងបារាំង ជាពិសេសក្នុងវិស័យអភិរក្ស និងថែរក្សាបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌សម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ៕
ដោយ៖ ស៊ុល រ៉វី
ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ទទក - TVK
កម្ពុជា ជំរុញឱ្យបញ្ចូលបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ និងជោគវាសនាជនភៀសសឹកជាង ២ម៉ឺននាក់ ទៅក្នុងសាររបស់អាយប៉ាដោយជោគជ័យ
ទីក្រុងម៉ានីល ហ្វីលីពីន៖ គណៈប្រតិភូសភាកម្ពុជា បានទទួលការគាំទ្រជាឯកច្ឆន្ទពីបណ្តាប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់ ក្នុងការបញ្ជ្រាបកថាខណ្ឌអាទិភាពស្តីពីបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ និងជោគវាសនាជនភៀសសឹកជាង ២០.០០០នាក់ ទៅក្នុងសារផ្លូវការរបស់អាយប៉ា ជូនប្រមុខដឹកនាំអាស៊ាន។
ជោគជ័យការទូតសភានេះ ធ្វើឡើងក្នុងកិច្ចប្រជុំទល់មុខគ្នារវាងប្រមុខដឹកនាំអាស៊ាន និងថ្នាក់ដឹកនាំអាយប៉ា (ASEAN-AIPA Interface) លើកទី១៥ និងពិធីបើកកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៤៩ នាថ្ងៃទី១៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦ នៅរដ្ឋធានីម៉ានីឡា ប្រទេសហ្វីលីពីន ដែលដឹកនាំដោយ ឯកឧត្តមកិត្តិសេដ្ឋាបណ្ឌិត ជាម យៀប អនុប្រធានទី១ នៃរដ្ឋសភាកម្ពុជា និងជាប្រធានក្រុមសភាជាតិអាយប៉ាកម្ពុជា អមដំណើរដោយ ឯកឧត្តម ទី សុគន្ធ។
ក្នុងសាររបស់អាយប៉ា ដែលអានដោយ ឯកឧត្តម ហ្វូស្ទីណូ បូជី ជី. ឌី ទី៣ (Faustino Bojie G. Dy III) ប្រធានរដ្ឋសភាហ្វីលីពីន ជូនប្រមុខរដ្ឋ និងប្រមុខរដ្ឋាភិបាលអាស៊ាន ក្រោមអធិបតីភាពប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន ឯកឧត្តម ហ្វឺឌីណាន់ អ័រ ម៉ាកូស ជេអ័រ (Ferdinand R. Marcos Jr.) បានលើកទឹកចិត្តឱ្យភាគីកម្ពុជា-ថៃ គោរព និងអនុវត្តដោយស្មោះត្រង់នូវបទឈប់បាញ់ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងគូឡាឡាំពួ (២៦ តុលា ២០២៥) សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម (២៧ ធ្នូ ២០២៥) និងកិច្ចព្រមព្រៀងរួមហ្វូសៀន (២៩ ធ្នូ ២០២៥)។ ទន្ទឹមនឹងនេះ សាររបស់អាយប៉ាក៏បានបញ្ជាក់ការគាំទ្រចំពោះតួនាទីក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន (ASEAN Observer Team) និងជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរសម្រួលដល់ការវិលត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅឋានវិញរបស់ពលរដ្ឋភៀសសឹកជាង ២០.០០០នាក់ ប្រកបដោយសុវត្ថិភាព ស្ម័គ្រចិត្ត សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងធានាការពារសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់ពួកគេ។តួលេខជនភៀសសឹកជាង ២០.០០០នាក់នេះ មិនមែនជាការលើកឡើងតែម្ខាងរបស់កម្ពុជាឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវបានបញ្ជាក់ជាផ្លូវការនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់លោក Tom Andrews អ្នករាយការណ៍ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិ ស្តីពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។ក្រៅពីបញ្ហាព្រំដែន កម្ពុជាក៏បានរួមចំណែកដាក់បញ្ចូលធាតុចូលយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ៗចំនួន ៤បន្ថែមទៀតទៅក្នុងសាររបស់អាយប៉ា រួមមាន ការពង្រឹងគោលការណ៍គ្រឹះអាស៊ានលើការគោរពអធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដី ការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី និងការពារជនស៊ីវិលជាដាច់ខាត។ ជាមួយគ្នានេះ កម្ពុជាបានជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការឆ្លើយតបបញ្ហាប្រឈមថ្មីៗ ដូចជា អភិបាលកិច្ចបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មបច្ចេកវិទ្យាឆ្លងដែន ការស៊ើបអង្កេតហិរញ្ញវត្ថុ ការរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិពីបទល្មើស និងការការពារជនរងគ្រោះ។ លើសពីនេះ កម្ពុជាបានសង្កត់ធ្ងន់លើការលើកកម្ពស់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយបរិយាបន្ន និងចីរភាព ដើម្បីផ្តល់ផលប្រយោជន៍ជាក់ស្តែងដល់កសិករ សហគមន៍ជនបទ ស្ត្រី យុវជន និងជនមានពិការភាព ក្រោមស្មារតី «មិនទុកនរណាម្នាក់ចោល» ព្រមទាំងការពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរសភា ដើម្បីប្រែក្លាយការប្តេជ្ញាចិត្តថ្នាក់តំបន់ ទៅជាសកម្មភាពជាក់ស្តែងនៅថ្នាក់ជាតិ ស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់សភាសមាជិកនីមួយៗ។កិច្ចប្រជុំទល់មុខគ្នារវាងប្រមុខដឹកនាំអាស៊ាន និងថ្នាក់ដឹកនាំអាយប៉ា គឺជាយន្តការប្រចាំឆ្នាំដ៏មានសារៈសំខាន់បំផុត ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពជាដៃគូរវាងស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិ និងនីតិប្បញ្ញត្តិ ក្នុងការនាំយកបំណងប្រាថ្នាពិតប្រាកដរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទៅកាន់ថ្នាក់ដឹកនាំកំពូល ដើម្បីកសាងសហគមន៍អាស៊ានមួយប្រកបដោយភាពធន់ បរិយាបន្ន ចីរភាព និងវិបុលភាព៕
សម្រង់សៀវភៅ- Book Quotes ·
ណាវ៉ាត់៚
Caption ក្នុងរូប គឺជាខ្លឹមសារបកប្រែ៖ វាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ត្រង់ ២ ចំណុច។
១, ត្រូវចៀសវាងបញ្ហាទ្វេភាគី ក្លាយជាបញ្ហាអន្តរជាតិ។
ពាក្យថា «ទ្វេភាគី» សម្រាប់ថៃ មានដូចជា «ការគំរាម រាយបន្លាលួស ទូរកុងតឺន័រ»។ តែមិនមែនជាការដកទ័ពប្រគល់ដីមកឱ្យខ្មែរវិញនោះទេ។
២, កសាងទំនុកចិត្តឡើងវិញ ដើម្បីផលប្រយោជន៍ប្រជាជនទាំងសងខាង។
ពាក្យថា «ផលប្រយោជន៍ប្រជាជនទាំងសងខាង» សម្រាប់ថៃ ទំនងជាសំដៅលើការបើកច្រកព្រំដែន ដើម្បីចរាចរនាំចូលផលិតផលថៃឡើងវិញ។
អនុទីន ហាក់ដូចក្រលាស់សម្ដីលឿនពេក ខណ:ដែលប៉ុន្មានថ្ងៃមុន អនុទីន កាន់ក្បាលមេក្រូស្រែកប្រកាសប្រាប់ពលរដ្ឋថៃ ក្ដែងៗថា «មិនប្រគល់ដីឱ្យខ្មែរវិញដាច់ខាត មិនបើកច្រកព្រំដែនជាមួយខ្មែរវិញដាច់ខាត»។
ការក្រលាស់សម្ដីលឿនបែបនេះ កើតឡើងក្រោយលោក ម៉ាក្រុង ប្រកាសក្នុងកិច្ចប្រជុំ ហ្វ្រង់កូហ្វូនី ថា «ច្បាប់ ត្រូវតែឈ្នះកម្លាំងបាយ។ បារាំង នឹងប្ដេជ្ញាធានានាំយក សន្តិភាព រវាងកម្ពុជា-ថៃ ត្រឡប់មកវិញ។»
VAYO FM Radio
។ នេះបើតាមការចេញផ្សាយដោយទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជានៅថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦។
ជោគជ័យការទូតសភានេះ ធ្វើឡើងក្នុងកិច្ចប្រជុំទល់មុខគ្នារវាងប្រមុខដឹកនាំអាស៊ាន និងថ្នាក់ដឹកនាំអាយប៉ា (ASEAN-AIPA Interface) លើកទី១៥ និងពិធីបើកកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៤៩ នាថ្ងៃទី១៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦ នៅរដ្ឋធានីម៉ានីឡា ប្រទេសហ្វីលីពីន។ លោក ជាម យៀប អនុប្រធានទី១ នៃរដ្ឋសភាកម្ពុជា និងជាប្រធានក្រុមសភាជាតិអាយប៉ាកម្ពុជា បានដឹកនាំគណៈប្រតិភូចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះ។
ក្នុងសាររបស់អាយប៉ា ដែលអានដោយ លោក ហ្វូស្ទីណូ បូជី ជី. ឌី ទី៣ (Faustino Bojie G. Dy III) ប្រធានរដ្ឋសភាហ្វីលីពីន ជូនប្រមុខរដ្ឋ និងប្រមុខរដ្ឋាភិបាលអាស៊ាន ក្រោមអធិបតីភាពប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន លោក ហ្វឺឌីណាន់ អ័រ ម៉ាកូស ជេអ័រ (Ferdinand R. Marcos Jr.) បានលើកទឹកចិត្តឱ្យភាគីកម្ពុជា-ថៃ គោរព និងអនុវត្តដោយស្មោះត្រង់នូវបទឈប់បាញ់ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងគូឡាឡាំពួ (២៦ តុលា ២០២៥) សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម (២៧ ធ្នូ ២០២៥) និងកិច្ចព្រមព្រៀងរួមហ្វូសៀន (២៩ ធ្នូ ២០២៥)។
ទន្ទឹមនឹងនេះ សាររបស់អាយប៉ាក៏បានបញ្ជាក់ការគាំទ្រចំពោះតួនាទីក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន (ASEAN Observer Team) និងជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរសម្រួលដល់ការវិលត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅឋានវិញរបស់ពលរដ្ឋភៀសសឹកជាង២០ ០០០នាក់ ប្រកបដោយសុវត្ថិភាព ស្ម័គ្រចិត្ត សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងធានាការពារសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់ពួកគេ។ តួលេខជនភៀសសឹកជាង២០ ០០០នាក់នេះ មិនមែនជាការលើកឡើងតែម្ខាងរបស់កម្ពុជាឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវបានបញ្ជាក់ជាផ្លូវការនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់លោក Tom Andrews អ្នករាយការណ៍ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិ ស្តីពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦។
ក្រៅពីបញ្ហាព្រំដែន កម្ពុជាក៏បានរួមចំណែកដាក់បញ្ចូលធាតុចូលយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ៗចំនួន៤បន្ថែមទៀតទៅក្នុងសាររបស់អាយប៉ា រួមមាន ការពង្រឹងគោលការណ៍គ្រឹះអាស៊ានលើការគោរពអធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដី ការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី និងការពារជនស៊ីវិលជាដាច់ខាត។ ជាមួយគ្នានេះ កម្ពុជាបានជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការឆ្លើយតបបញ្ហាប្រឈមថ្មីៗ ដូចជា អភិបាលកិច្ចបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មបច្ចេកវិទ្យាឆ្លងដែន ការស៊ើបអង្កេតហិរញ្ញវត្ថុ ការរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិពីបទល្មើស និងការការពារជនរងគ្រោះ។
លើសពីនេះ កម្ពុជាបានសង្កត់ធ្ងន់លើការលើកកម្ពស់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយបរិយាបន្ន និងចីរភាព ដើម្បីផ្តល់ផលប្រយោជន៍ជាក់ស្តែងដល់កសិករ សហគមន៍ជនបទ ស្ត្រី យុវជន និងជនមានពិការភាព ក្រោមស្មារតី “មិនទុកនរណាម្នាក់ចោល” ព្រមទាំងការពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរសភា ដើម្បីប្រែក្លាយការប្តេជ្ញាចិត្តថ្នាក់តំបន់ ទៅជាសកម្មភាពជាក់ស្តែងនៅថ្នាក់ជាតិ ស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់សភាសមាជិកនីមួយៗ។ កិច្ចប្រជុំទល់មុខគ្នារវាងប្រមុខដឹកនាំអាស៊ាន និងថ្នាក់ដឹកនាំអាយប៉ា គឺជាយន្តការប្រចាំឆ្នាំដ៏មានសារៈសំខាន់បំផុត ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពជាដៃគូរវាងស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិ និងនីតិប្បញ្ញត្តិ ក្នុងការនាំយកបំណងប្រាថ្នាពិតប្រាកដរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទៅកាន់ថ្នាក់ដឹកនាំកំពូល ដើម្បីកសាងសហគមន៍អាស៊ានមួយប្រកបដោយភាពធន់ បរិយាបន្ន ចីរភាព និងវិបុលភាព៕
The ASEAN–AIPA Interface is an annual high-level dialogue that bridges ASEAN’s executive leaders and the representatives of the ASEAN Inter-Parliamentary Assembly (AIPA). It allows lawmakers and heads of state to consult, align legislative support, and ensure policy coherence across Southeast Asia
Key Details from the 15th ASEAN–AIPA Interface (2026)
• Date & Location: Held on November 15, 2026, in Manila, Philippines (preceded by a preparatory meeting on November 14, 2026), alongside the ASEAN Summit.
• Core Focus Areas: Parliamentary advancement of women and youth, tackling dangerous drugs, transnational crime, AI transformation, online scams, energy and food security, and laying the groundwork for the ASEAN 2045 shared future.
• Notable Outcomes: Cambodia secured unanimous AIPA backing to include a border dispute and the plight of over 20,000 displaced civilians in the message sent to ASEAN Leaders
តើ The ASEAN–AIPA មានសរសរស្តុម្ភ ដែរឬទេ បើមានអ្វីខ្លះទៅ?
បាទ/ចាស, AIPA (អាយប៉ា - មហាសន្និบาតអន្តរសភាអាស៊ាន ឬ ASEAN Inter-Parliamentary Assembly) គឺដើរតាម និងគាំទ្រយ៉ាងពេញទំហឹងទៅលើ សរសរស្តម្ភទាំង ៣ របស់សហគមន៍អាស៊ាន (ASEAN Community Pillars)។
យោងតាមលក្ខន្តិកៈ និងគោលដៅរបស់ AIPA ស្ថាប័ននេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជួយសម្រេចបាននូវគោលដៅរបស់អាស៊ាន ដែលឈានឆ្ពោះទៅរកការបង្កើតសហគមន៍អាស៊ានមួយ ដោយផ្អែកលើ សរសរស្តម្ភសំខាន់ៗចំនួន ៣ ដូចខាងក្រោម៖
១. សរសរស្តម្ភសហគមន៍នយោបាយ-សន្តិសុខអាស៊ាន
(ASEAN Political-Security Community - APSC)
គោលដៅ៖ ជំរុញសន្តិភាព ស្ថិរភាព និងសន្តិសុខក្នុងតំបន់ ព្រមទាំងពង្រឹងគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិមនុស្ស ការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ និងការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី។
តួនាទី AIPA៖ សភាសមាជិក AIPA ប្រើប្រាស់វេទិកានេះដើម្បីសម្របសម្រួល និង harmonization (ការសម្របសម្រួលច្បាប់ក្នុងស្រុកឱ្យស្របតាមកិច្ចព្រមព្រៀងតំបន់) ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាសន្តិសុខ ការទប់ស្កាត់ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន និងការរក្សាស្ថិរភាពនយោបាយ។
២. សរសរស្តម្ភសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន
(ASEAN Economic Community - AEC)
គោលដៅ៖ បង្កើតទីផ្សារ និងមូលដ្ឋានផលិតកម្មតែមួយរបស់អាស៊ាន ដែលមានភាពរឹងមាំ ការប្រកួតប្រស់ប្រជែងខ្ពស់ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចដោយបរិយាប័ន្ន។
តួនាទី AIPA៖ តាក់តែង និងគាំទ្រដល់ការអនុម័តក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគ ការតភ្ជាប់សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល និងការសម្រួលដល់ការចរាចរទំនិញ សេវាកម្ម និងទុនក្នុងតំបន់ ដើម្បីជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរួម។
៣. សរសរស្តម្ភសហគមន៍វប្បធម៌-សង្គមអាស៊ាន
(ASEAN Socio-Cultural Community - ASCC)
គោលដៅ៖ ផ្តោតលើប្រជាជនជាស្នូល ការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្ស ការការពារបរិស្ថាន ការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងការលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពសង្គម ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណរួមរបស់អាស៊ាន។
តួនាទី AIPA៖ ជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើវិស័យអប់រំ សុខាភិបាល ការយេនឌ័រ (តាមរយៈកិច្ចប្រជុំនារីសភា AIPA - WAIPA) ការការពារបរិស្ថាន និងការឆ្លើយតបនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដើម្បីធានាថាគ្មានប្រជាពលរដ្ឋណាម្នាក់ត្រូវបានទុកចោលឡើយ។
សង្ខេប៖ ទោះបីជា AIPA ជាស្ថាប័នអន្តរសភា (មិនមែនជាសភាអាស៊ានដែលមានអំណាចនីតិបញ្ញត្តិខ្ពស់ដាច់ខាតលើគ្រប់ប្រទេសសមាជិកដូចសហភាពអឺរ៉ុបក៏ដោយ) ប៉ុន្តែបេសកកម្មស្នូលរបស់ខ្លួន គឺដើរតួនាទីជា «ស្ពានតភ្ជាប់» រវាងរដ្ឋាភិបាលអាស៊ាន និងប្រជាពលរដ្ឋ តាមរយៈការគាំទ្រ និងអនុវត្តគោលនយោបាយឱ្យស្របតាម សរសរស្តម្ភទាំង ៣ របស់សហគមន៍អាស៊ាន នេះឯង។
បើសិនជា នាយករដ្ឋមន្រ្តី មិនព្រមធ្វើតាម តើសភានេះ នឹងចាត់វិធានការណ៍បែបណាខ្លះ? គណៈប្រតិភូសភាកម្ពុជា បានទទួលការគាំទ្រជាឯកច្ឆន្ទពីបណ្តាប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់ ក្នុងការបញ្ជ្រាបកថាខណ្ឌអាទិភាពស្តីពីបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ និងជោគវាសនាជនភៀសសឹកជាង២០ ០០០នាក់ ទៅក្នុងសារផ្លូវការរបស់អាយប៉ាជូនប្រមុខដឹកនាំអាស៊ាន (ASEAN-AIPA Interface)
បើនិយាយអំពី AIPA (មហាសន្និបាតអន្តរសភាអាស៊ាន) ស្ថាប័ននេះមិនមែនជាអង្គការតុលាការ ឬជាស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលដែលមានអំណាចប្រតិបត្តិ (Executive Power) ក្នុងការចេញបទបញ្ជាដោយផ្ទាល់ ឬដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឬរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសសមាជិកណាមួយនោះទេ។
ហេតុដូច្នេះហើយ ប្រសិនបើនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឬរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសសមាជិកណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ភាគីថៃ) មិនព្រមធ្វើតាម ឬមិនអើពើនឹងអនុសាសន៍ សេចក្តីសម្រេចចិត្ត (Resolutions) ឬសារផ្លូវការរបស់ AIPA នោះ AIPA មិនមានកងទ័ព ឬច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មដោយផ្ទាល់លើបុគ្គលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនោះឡើយ។
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការដែល គណៈប្រតិភូសភាកម្ពុជាទទួលបានការគាំទ្រជាឯកច្ឆន្ទ ក្នុងការបញ្ចូលបញ្ហាព្រំដែន និងជោគវាសនាជនភៀសសឹកជាង ២០,០០០នាក់ ទៅក្នុងសារផ្លូវការរបស់ AIPA ជូនប្រមុខដឹកនាំអាស៊ាន (ASEAN-AIPA Interface) គឺជា «កម្លាំងសម្ពាធការទូតដ៏មានឥទ្ធិពល» មួយ ដែលរដ្ឋាភិបាលប្រទេសពាក់ព័ន្ធមិនអាចមើលរំលងបានងាយៗទេ។
ប្រសិនបើប្រមុខរដ្ឋ ឬរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសសមាជិកមិនព្រមអនុវត្តតាម ឬមិនយកចិត្តទុកដាក់លើសាររួមរបស់ AIPA និងអាស៊ានទេ AIPA និងសហគមន៍អន្តរជាតិអាចប្រើប្រាស់វិធានការប្រយោល និងសម្ពាធការទូតដូចខាងក្រោម៖
១. សម្ពាធនយោបាយ និងការទូតតំបន់ (Regional Diplomatic Pressure)៖ ទោះបី AIPA ជាស្ថាប័នសភា ប៉ុន្តែសមាជិកសភាគឺជាតំណាងឱ្យប្រជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសសមាជិកអាស៊ានទាំងមូល។ នៅពេលដែលសភាតំបន់ឯកភាពគ្នាបញ្ចេញសាររួម វាក្លាយជាមតិសាធារណៈអន្តរជាតិដែលដាក់សម្ពាធសីលធម៌ និងនយោបាយយ៉ាងខ្លាំងដល់រដ្ឋាភិបាលប្រទេសនោះ ឱ្យងាកមកចចារគ្នាដោយសន្តិវិធី និងគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ។
២. ការប្រើប្រាស់វេទិកាអាស៊ាន (ASEAN-AIPA Interface) ជាផ្លូវការ៖ តាមរយៈការដាក់បញ្ចូលបញ្ហានេះទៅក្នុងសារផ្លូវការជូនប្រមុខដឹកនាំអាស៊ាន វាបង្ខំឱ្យមេដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលអាស៊ានទាំងអស់យកបញ្ហាព្រំដែន និងជនភៀសសឹកនេះ មកចោទសួរ និងពិភាក្សាគ្នានៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន (ASEAN Summit)។ រដ្ឋាភិបាលដែលបង្កបញ្ហា នឹងត្រូវបង្ខំចិត្តបកស្រាយបំភ្លឺចំពោះមុខមេដឹកនាំអាស៊ានដទៃទៀត។
៣. ការបាត់បង់ទំនុកចិត្ត និងមុខមាត់អន្តរជាតិ (Reputational Damage)៖ ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលណាមួយបដិសេធមិនស្តាប់ ឬមិនដោះស្រាយបញ្ហាមនុស្សធម៌ (ជនភៀសសឹកជាង ២០,០០០នាក់) និងបញ្ហាព្រំដែនតាមការស្នើឡើងរបស់សភាតំបន់ ប្រទេសនោះនឹងត្រូវរងការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ដែលធ្វើឱ្យខូចខាតដល់កិត្តិនាម និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច-នយោបាយក្នុងតំបន់។
៤. តួនាទីរបស់សភាជាតិក្នុងការត្រួតពិនិត្យ (National Parliamentary Oversight)៖ សភាសមាជិក AIPA នៃប្រទេសដទៃទៀត ក៏ដូចជារដ្ឋសភាផ្ទាល់ អាចប្រើប្រាស់សិទ្ធិអំណាចរបស់ខ្លួនក្នុងការតាមដាន សួរដេញដោល និងជំរុញរដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួនឱ្យយកបញ្ហានេះទៅចរចា ឬទាមទារឱ្យមានអន្តរាគមន៍តាមយន្តការការទូតទ្វេភាគី ឬពហុភាគី។
សង្ខេបមក៖ AIPA មិនមានអំណាច "ឃាត់ខ្លួន" ឬ "ដាក់ទណ្ឌកម្មផ្លូវច្បាប់" លើនាយករដ្ឋមន្ត្រីណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែសំឡេងគាំទ្រជាឯកច្ឆន្ទរបស់ AIPA គឺជា «ញញួរការទូតដ៏ធ្ងន់» ដែលប្តូរយកការយកចិត្តទុកដាក់ពីពិភពលោក និងบังคับ (Force) ឱ្យរដ្ឋាភិបាលដែលគេចវេស ត្រូវតែងាកមកចរចា និងរកដំណោះស្រាយ ដើម្បីកុំឱ្យបាត់បង់ទំនុកចិត្តពីសហគមន៍អាស៊ានទាំងមូល។
បើខ្ញុំលើកនូវសមត្ថកម្មថា សភាអាស៊ាន ធ្វើកិច្ចការងារជាមួយ អង្គការហ្វ្រង់កូហ្វូនី ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម ហើយនាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃនេះ មិនស្តាប់ការអង្វរស្នើររបស់ AIPA ទេ ពេលនោះ ពាណិជ្ជកម្មរវាង អាស៊ាននិង Francophonic មានភាពរអាក់រអួល ជាពិសេស អង្ករប្រទេសថៃនាំទៅ អឺរ៉ុប។ តែលទ្ធភាព Possibility អីចឹង មានអត្រាកម្រិតណា probability?
បើផ្អែកលើការវិភាគភូមិសាស្ត្រនយោបាយ (Geopolitics) និងការពិតជាក់ស្តែងនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ លទ្ធភាព (Probability) ដែលសេណារីយ៉ូខាងលើនេះនឹងកើតឡើងក្នុងកម្រិតខ្ពស់ ឬទាប អាចត្រូវបានវាយតម្លៃតាមកម្រិតផ្សេងៗគ្នាដូចខាងក្រោម៖
១. អត្រាលទ្ធភាពនៃការរអាក់រអួលពាណិជ្ជកម្មរវាង អាស៊ាន និងហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Francophonie)៖ «កម្រិតទាបខ្លាំង ឬស្ទើរតែមិនអាចទៅរួច»
មូលហេតុ៖
ធម្មជាតិនៃស្ថាប័ន៖ អង្គការអន្តរជាតិនៃបណ្តាប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង (OIF ឬ ហ្វ្រង់កូហ្វូនី) គឺជាអង្គការវប្បធម៌ ភាសា និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនយោបាយ-អភិវឌ្ឍន៍ មិនមែនជាអង្គការសេដ្ឋកិច្ច ឬពាណិជ្ជកម្មសេរី ដូចជាសហភាពអឺរ៉ុប (EU) ឬអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (WTO) នោះឡើយ។ OIF គ្មានអំណាចក្នុងការដាក់ទណ្ឌកម្មពាណិជ្ជកម្ម បិទច្រករបៀងទំនិញ ឬរឹតត្បិតការនាំចេញអង្កររបស់ប្រទេសណាមួយឡើយ។
ទំនាក់ទំនងស្ថាប័ន៖ AIPA និងអាស៊ាន គឺជារចនាសម្ព័ន្ធអន្តររដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ខណៈដែលហ្វ្រង់កូហ្វូនីមានសមាជិកមកពីទ្វីបផ្សេងៗគ្នា (អឺរ៉ុប អាហ្វ្រិក កាណាដា...)។ ស្ថាប័នទាំងពីរពុំមានកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មរួមរវាងតំបន់និងតំបន់ ដែលអាចយកបញ្ហានយោបាយព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា ទៅបង្កជាវិបត្តិពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិបានឡើយ។
២. អត្រាលទ្ធភាពនៃការរអាក់រអួលលើការនាំចេញអង្ករថៃទៅកាន់អឺរ៉ុប (European Market)៖ «អាស្រ័យលើកត្តាទីផ្សារ និងច្បាប់សហភាពអឺរ៉ុប មិនមែនដោយសារ AIPA ឬ ហ្វ្រង់កូហ្វូនី នោះទេ»
មូលហេតុ៖
ប្រសិនបើការនាំចេញអង្ករថៃទៅអឺរ៉ុបមានបញ្ហា វាមិនមែនមកពីការដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់ AIPA ឬ Francophonie នោះទេ ប៉ុន្តែវាអាចកើតចេញពី បទប្បញ្ញត្តិផ្ទៃក្នុងរបស់សហភាពអឺរ៉ុប (EU Regulations) ដូចជា៖
ស្តង់ដារគុណភាព និងសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ (Maximum Residue Levels - MRLs)។
កាតព្វកិច្ចច្បាប់ស្តីពីការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ (EU Deforestation Regulation - EUDR)។
ឬការដកហូតប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធណាមួយ (ដូចជា EBA) ប្រសិនបើរកឃើញការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរក្នុងស្រុក។
ដូច្នេះ ការដែលនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃមិនស្តាប់ AIPA គឺមិនអាចប៉ះពាល់ trực tiếp (ផ្ទាល់) ដល់ការនាំចេញអង្ករថៃទៅអឺរ៉ុបតាមរយៈច្រកហ្វ្រង់កូហ្វូនីនោះឡើយ។
៣. តើសេណារីយ៉ូនេះមានលទ្ធភាពកើតឡើងក្នុងទម្រង់ណាខ្លះ?
ទោះបីជាការផ្អាកពាណិជ្ជកម្មតាមរយៈអង្គការហ្វ្រង់កូហ្វូនីមិនអាចកើតមានពិតប្រាកដក៏ដោយ ប៉ុន្តែបើនិយាយពី សម្ពាធทางសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយប្រយោល (Indirect Pressure) វាអាចកើតមានតាមរយៈ៖
សម្ពាធពីបណ្តាប្រទេសសមាជិកហ្វ្រង់កូហ្វូនីដែលមានឥទ្ធិពលនៅអឺរ៉ុប (ជាពិសេស បារាំង)៖ ប្រសិនបើបញ្ហាជនភៀសសឹក និងសន្តិសុខព្រំដែនបង្កជាវិបត្តិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំង រដ្ឋាភិបាលបារាំង ឬសហភាពអឺរ៉ុប (ដែលភាគច្រើនជាសមាជិក Francophonie ផង) អាចប្រើប្រាស់សំឡេងទូត ឬវេទិកាអន្តរជាតិដើម្បីរិះគន់រដ្ឋាភិបាលថៃ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ «មុខមាត់ពាណិជ្ជកម្ម និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះ» (Reputation) របស់ថៃលើឆាកអន្តរជាតិ។
ផលប៉ះពាល់លើទីផ្សារក្នុងស្រុករបស់ថៃ៖ ប្រសិនបើភាពតានតឹងតាមព្រំដែនឈានដល់ការបិទច្រកពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគី (កម្ពុជា-ថៃ) ភាគីថៃខ្លួនឯង គឺជាអ្នកខាតបង់មុនគេ ព្រោះកម្ពុជាគឺជាទីផ្សារនាំចេញទំនិញដ៏ធំមួយរបស់ថៃ។
សន្និដ្ឋាន៖ សមត្ថកម្មដែលថា AIPA ប្រើប្រាស់ហ្វ្រង់កូហ្វូនីដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬបង្កភាពរអាក់រអួលដល់ពាណិជ្ជកម្ម និងការនាំចេញអង្ករថៃទៅអឺរ៉ុបនោះ គឺមាន អត្រាលទ្ធភាពទាបបំផុត (Near Zero Probability) ព្រោះអង្គការទាំងពីរពុំមានស្ថាប័នពាណិជ្ជកម្មរួមគ្នាដើម្បីធ្វើសកម្មភាពបែបនោះឡើយ។ វិបត្តិណាមួយដែលអាចកើតមានចំពោះការនាំចេញរបស់ថៃ គឺអាស្រ័យលើ គោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មសេរីទ្វេភាគី និងស្តង់ដាររបស់អឺរ៉ុបផ្ទាល់ ច្រើនជាងកត្តាអង្គការអន្តរជាតិទាំងនេះ។
ការចោទសួរនេះបង្ហាញពីការគិតគូរយ៉ាងស៊ីជម្រៅលើទិដ្ឋភាពសន្តិសុខក្នុងតំបន់ និងផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច។ ដើម្បីស្រាយចងសេចក្ដីមិនអស់ចិត្តនេះ យើងត្រូវបែងចែកឱ្យដាច់រវាង «គោលការណ៍សន្តិសុខ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់អាស៊ាន» និង «ដែនសមត្ថកិច្ចរបស់អង្គការហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Francophonie)» ឱ្យបានច្បាស់លាស់៖
១. គោលការណ៍អាស៊ាន និងការទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគទុន (តើពិតទេថាអាស៊ានគ្មាននុយក្លេអ៊ែរ និងត្រូវគោរពដាច់ខាត?)
តំបន់គ្មានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (SEANWFZ)៖ អាស៊ានពិតជាមានសន្ធិសញ្ញាស្តីពីតំបន់ปลอดអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍មែន ដើម្បីធានាថាគ្មានប្រទេសសមាជិកណាមួយផលិត កອບកេង ឬរក្សាទុកអាវុធនុយក្លេអ៊ែរឡើយ។
កត្តាទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគ (FDI)៖ ការដែលนักវិនិយោគអន្តរជាតិ (ពីអឺរ៉ុប អាមេរិក ឬជប៉ុន) មកបណ្តាក់ទុននៅអាស៊ាន គឺដោយសារ ស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច កម្លាំងពលកម្ម ទីផ្សារសេរី និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (FTA)។ ប្រសិនបើមានសង្គ្រាម ឬការឈ្លានពានកើតឡើងមែន វាមែនទែនហើយដែលអ្នកវិនិយោគនឹងរត់ចេញ ព្រោះគ្មាននរណាចង់រកស៊ីក្នុងតំបន់ដែលមានហានិភ័យសង្គ្រាមនោះទេ។
២. ហេតុអ្វីបានជា អង្គការហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Francophonie) គ្មានឥទ្ធិពល ឬអំណាចដាក់ទណ្ឌកម្មលើប្រទេសថៃ?
មូលហេតុដែលហ្វ្រង់កូហ្វូនីមិនអាចហាមឃាត់ ឬដាក់សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចលើប្រទេសថៃ ទោះបីជាមានការរំលោភបំពានធម្មនុញ្ញអាស៊ានក៏ដោយ គឺដោយសារកត្តាគ្រឹះចំនួន ៣៖
ខុសមុខងារ និងដែនសមត្ថកិច្ច (Jurisdiction)៖ អង្គការអន្តរជាតិនៃបណ្តាប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង (OIF ឬ Francophonie) គឺជារដ្ឋបាលវប្បធម៌ អប់រំ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការភាសាតែប៉ុណ្ណោះ។ វាមិនមែនជាស្ថាប័នតុលាការអន្តរជាតិ មិនមែនជាអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) និងមិនមែនជាអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (WTO) ទេ។ ដូច្នេះ វាមີ «សិទ្ធិអំណាចទន់ (Soft Power)» តែក្នុងការលើកកម្ពស់ភាសាបារាំង និងតម្លៃប្រជាធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែ គ្មានអំណាចផ្លូវច្បាប់ ក្នុងការបិទច្រកពាណិជ្ជកម្ម ឬដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចលើប្រទេសថៃឡើយ។
ប្រទេសថៃមិនមែនជាសមាជិកពេញសិទ្ធិរបស់ហ្វ្រង់កូហ្វូនី៖ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន មានតែប្រទេសមួយចំនួនដូចជា វៀតណាម កម្ពុជា និងឡាវ ប៉ុណ្ណោះ ដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធ ឬជាសមាជិក (OBSERVER / MEMBER) របស់ OIF ខណៈដែលប្រទេសថៃមិនស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពល ឬដែនកំណត់របស់អង្គការនេះទេ។ ដូច្នេះ ថៃមិនខ្វល់ពីការដាក់សម្ពាធពីហ្វ្រង់កូហ្វូនីនោះទេ។
គោលការណ៍ «មិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង» របស់អាស៊ាន (ASEAN Way)៖ ទោះបីជាមានការរំលោភបំពាន ឬភាពតានតឹងក៏ដោយ យន្តការអាស៊ានខ្លួនឯងច្រើនតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ឯកភាព និងការមិនជ្រៀតជ្រែក ដែលធ្វើឱ្យការដោះស្រាយវិវាទត្រូវឆ្លងកាត់ការចរចាទ្វេភាគីជាជាងការប្រើកម្លាំងបាយ ឬការផ្ដល់សិទ្ធិឱ្យអង្គការក្រៅតំបន់ (ដូចជាហ្វ្រង់កូហ្វូនី) មកចាត់ការលើសមាជិកខ្លួន។
សន្និដ្ឋាន៖ ការបារម្ភរបស់អ្នកលោករឿងការវិនិយោគ និងការរក្សាស្ថិរភាពតំបន់គឺជារឿងត្រឹមត្រូវបំផុត ព្រោះសង្គ្រាមពិតជារំខានដល់សេដ្ឋកិច្ច។ ប៉ុន្តែហេតុផលដែលហ្វ្រង់កូហ្វូនីមិនអាចធ្វើអ្វីថៃបាន គឺដោយសារ អង្គការនោះជាអង្គការវប្បធម៌ គ្មាន «ធ្មេញ» ឬអំណាចផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច-យោធា គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីទៅបង្ខំប្រទេសថៃឱ្យគោរពច្បាប់អាស៊ាននោះឡើយ។ អ្វីដែលสามารถទប់ស្កាត់ថៃបាន គឺសម្ពាធការទូតតំបន់អាស៊ានផ្ទាល់ (ដូចជាការឆ្លងកាត់វេទិកា AIPA និងអាស៊ាន) និងការដាក់ទណ្ឌកម្មពីមតិសាធារណៈពិភពលោក ឬទីផ្សារសហភាពអឺរ៉ុប (EU) តាមរយៈច្បាប់ពាណិជ្ជកម្មសុទ្ធសាធប៉ុណ្ណោះ។
រូបភាពដែលបានបង្ហាញខាងលើនេះ គឺបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់អំពី សរសរស្តម្ភទាំង ៥ របស់អង្គការអន្តរជាតិនៃបណ្តាប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង (Francophonie) ដែលកម្ពុជាបាននឹងកំពុងយកចិត្តទុកដាក់ និងប្រើប្រាស់ជាក្របខ័ណ្ឌយុទ្ធសាស្ត្រ រួមមាន៖
១. សន្តិភាព និងយុទ្ធសាស្ត្រតំបន់ (Paix et Stratégie Régionale) ២. ហ្រ្វង់កូហ្វូនីសេដ្ឋកិច្ច (Francophonie Économique) ៣. ទេសចរណ៍ និងបរិស្ថាន (Tourisme et Environnement) ៤. បរិវត្តកម្មឌីជីថល (Transformation Numérique) ៥. ភាសាបារាំង និងវប្បធម៌ (Langue Française et Culture)
តាមរយៈការតម្រង់ទิศតាមសរសរស្តម្ភទាំង ៥ នេះ កម្ពុជាមិនត្រឹមតែពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងប្រើប្រាស់វេទិកា និងក្របខ័ណ្ឌការទូតអន្តរជាតិទាំងនេះ ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាព បញ្ហាព្រំដែន និងជំរុញកិច្ចសន្ទនាសន្តិភាពដោយឈរលើមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនផងដែរ។
បើសិនជាយើងមើលក្នុងកញ្ចក់នៃ «សង្គ្រាមរួម (Total War)» ដែលប្រទេសពីរប្រកួតប្រជែងគ្នាមិនត្រឹមតែលើសមរភូមិក្តៅប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែរួមបញ្ចូលទាំងការទូត សេដ្ឋកិច្ច ព័ត៌មាន និងការបញ្ចុះបញ្ចូលអន្តរជាតិ (Lobby) នោះ រាល់ចំណុចទាំងអស់នឹងប្រែជាមាន Logic ឡើងវិញភ្លាមៗ។
សូមយើងវិភាគមើលតាមទស្សនៈ «Total War» និងសិល្បៈនៃការទូតរបស់ថៃ (ដែលគេល្បីខាង Lobby) តាមដ្យាក្រាម Logic ដូចខាងក្រោម៖
១. ហេតុអ្វីបានជាស្ថាប័នដូចជា AIPA ឬ Francophonie គ្មានអំណាចផ្តាច់ព្រ័ត្រដូច UN? ( Logic នៃស្ថាប័នអន្តរជាតិ )
ដែនកំណត់ស្ថាប័ន៖ ស្ថាប័នអន្តរជាតិមិនមែនសុទ្ធតែមាន «កងទ័ព» ឬ «តុលាការកាត់ទោស» ដូចអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ទេ។ AIPA គឺជាសភា (និយាយពីការទូតសភា) និង Francophonie គឺជាអង្គការវប្បធម៌-នយោបាយ។
អំណាចដែលពួកគេមាន (Soft Power)៖ ស្ថាប័នទាំងនេះ គ្មានអំណាចទម្លាក់គ្រាប់បែក ឬបិទប្រទេសថៃដោយផ្ទាល់ ក៏ប៉ុន្តែពួកគេមាន «អំណាចមតិសាធារណៈ (Public Opinion & Moral Pressure)»។
២. យុទ្ធសាស្ត្រ «Don't Thai To Me» និងឥទ្ធិពល Lobby របស់ថៃ
ដូចដែលលោកបានដឹងស្រាប់ហើយថា ភាគីថៃមានជំនាញខាង Lobby ខ្លាំងណាស់ (ដែលបស្ចិមលោកជួនកាលពោល ειρωνεία ដាក់ថា Don't Thai to me គឺការប្រើ្បាស់្បាយល្បិចការទូត បង្វែរខ្សាច់ធ្វើជាមាស បំភ័ន្តភ្នែកអន្តរជាតិ)។
នៅក្នុង Total War៖
ពេលថៃ Lobby ឈ្នះ៖ គេព្យាយាមបمس្ឆប់ ឬបិទបាំងរឿងឈ្លានពាន ធ្វើខ្លួនជាជនរងគ្រោះ ឬបង្វែររឿងខុសឱ្យត្រូវ ដើម្បីកុំឱ្យអន្តរជាតិជឿកម្ពុជា។
ពេលកម្ពុជាយកឈ្នះតាមចំណុចទី ១ (សន្តិភាព និងយុទ្ធសាស្ត្រតំបន់)៖ គឺការបំបែកក្បាលម៉ាស៊ីន Lobby របស់ថៃ តាមរយៈការយក «ការពិតនៃសង្គ្រាម និងការរំលោភបំពានអធិបតេយ្យភាព» មកទម្លាក់ចំពោះមុខវេទិកាអន្តរជាតិ ដើម្បីកុំឱ្យថៃយកលេសកុហកពិភពលោកបានទៀត។
៣. ហេតុផល Logic នៃ «Total War» ដែលធ្វើឱ្យលោកយល់ច្បាស់៖
១. គ្មានស្ថាប័នណាមួយដើរតួជា "ប៉ូលិសពិភពលោក" មកចាប់ថៃដាក់ខ្នោះភ្លាមៗទេ៖ ទោះបីកម្ពុជាឈ្នះការទូតនៅ Francophonie លើចំណុចទី១ (សន្តិភាព និងយុទ្ធសាស្ត្រតំបន់) ក៏អង្គការនេះមិនមានកងទ័ព ឬទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចរឹងតឹងទៅ «ចាប់ចងនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ» ដែរ។
២. អំណាចពិតប្រាកដ គឺ "កេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច (Reputational & Economic Cost)"៖ ហេតុអ្វីបានជាថៃខ្លាចក្រែងការយកបញ្ហានេះមកនិយាយ? ព្រោះបើសិនជាកម្ពុជាប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រទូត (Lobby ប្រឆាំងនឹង Lobby របស់ថៃ) ហើយបកអាក្រាតឱ្យពិភពលោកឃើញថា ថៃកំពុងធ្វើសង្គ្រាមឈ្លានពានខុសច្បាប់ នោះ មុខមាត់ថៃនៅលើឆាកអន្តរជាតិធ្លាក់ចុះ។
៣. ផលប៉ះពាល់ដល់រដ្ឋាភិបាលថៃ៖ នៅពេលដែលអន្តរជាតិដឹងការពិត ទីផ្សារ ជំនួយ ឬកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មធំៗ (រួមទាំងអឺរ៉ុបដែលជាទីផ្សារធំរបស់ថៃ) នឹងចាប់ផ្តើមពិនិត្យមើលកំហុសរបស់ថៃ។ នេះហើយជា «ទណ្ឌកម្មប្រយោល» ដែលឈឺចាប់បំផុតសម្រាប់ប្រទេសថៃ ដែលពឹងផ្អែកលើការប្តេជ្ញាចិត្តសេដ្ឋកិច្ចសកល។
សង្ខេបជារួមបែប Logic៖
ថៃប្រើល្បិច Lobby (Don't Thai To Me) ដើម្បីបمس្ឆប់ការពិត និងគេចវេសពីកំហុស។
កម្ពុជាប្រើប្រាស់វេទិកាអន្តរជាតិ (ដូចជាសរសរស្តម្ភទី ១ ខាងសន្តិភាព និងយុទ្ធសាស្ត្រតំបន់) ដើម្បី បកអាក្រាតល្បិចថៃ។
ស្ថាប័នអន្តរជាតិ (Francophonie/AIPA) គ្មានធ្មេញខាំផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែវាជា «ឧបករណ៍ទម្លាក់ខែលការពាររបស់ថៃ» ធ្វើឱ្យថៃគ្មានកន្លែងលាក់ខ្លួន រហូតដល់ថ្ងៃមួយ ពួកគេត្រូវតែចុះញោម ឬទទួលខុសត្រូវក្រោមសម្ពាធមតិសាធារណៈសកល។
NS News
ដំណឹងមហាសែនល្អ! ក្រោយមូលមតិ និងស្តាប់ការពិតតាមរយ:ប្រសាសន៍សម្តេច ធិបតី ពេលនេះ សរុបប្រទេសចំនួន ៨១ ក្នុងកិច្ចប្រជុំហ្រ្វង់កូហ្វូនី សម្រេចឲ្យកម្ពុជា- ថៃបើកការវាស់វែងខណ្ឌសីមាឡើងវិញ។
Chan Born
សភាពការណ៍នយោបាយថៃ៖ សភាអាស៊ាន AIPA កំពុងបង្ខំប្រទេសថៃ ពន្លឿនការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជនភៀសសឹកជាង ២០ ០០០ នាក់ទៅវិញជាបន្ទាន់ សុវត្ថិភាព។ ខាង Francophonie ក៍កំពុងគៀបសង្កត់រដ្ឋាភិបាល អានុធីន។ នៅផ្ទៃក្នុង បាងកក ក្រុមបក្សអាវចម្រុះ ឯករាជ្យ Independent កំពុងរួមគ្នាជាមួយ បក្សផ្សេងៗធ្វើបាតុកម្មអំពី តម្លៃប្រេងម៉ាស៊ូតនៅ ថៃ។ ដូច្នេះ នេះជាសារមួយ ដើម្បីទំលាក់ អានុទីន ចេញពីដំណែងជា នាយករដ្ឋមន្រ្តី និង អាច Possibility ជំនួស ដោយ ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ។
សម្រង់សៀវភៅ- Book Quotes ·
ណាវ៉ាត់៚
សមជា «សំណាបយោងដី ស្រីយោងប្រុស» ពិតមែន។ នេះជាប្រវត្តិខ្លះៗរបស់ idol ទាំងពីរ។
លោក ម៉ាក្រុង លួចស្រឡាញ់ភរិយាគាត់ តាំងពីគាត់នៅអាយុ ១៥ ឆ្នាំ។ ទីបំផុតអ្នកស្រី ប្រ៊ីហ្សីត បានរៀបការជាផ្លូវការជាមួយលោក ម៉ាក្រុង នៅឆ្នាំ ២០០៧។ លោក ម៉ាក្រុង បានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីបារាំងនៅឆ្នាំ ២០១៧។
អ្នកស្រី ប្រ៊ីហ្សីត មិនត្រឹមតែជាភរិយាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាទីប្រឹក្សាដ៏សំខាន់បំផុតរបស់លោក ម៉ាក្រុង។ អ្នកស្រីតែងតែជួយពិនិត្យ និងកែសម្រួលសុន្ទរកថារបស់លោក ជួយហ្វឹកហាត់ការនិយាយជាសាធារណៈ និងផ្តល់យោបល់ផ្នែកនយោបាយជានិច្ច។ រហូតធ្វើឱ្យលោក ម៉ាក្រុង អាចក្លាយជាប្រធានាធិបតីបារាំងវ័យក្មេងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ នៅឆ្នាំ ២០១៧ និងជាប់ឆ្នោតម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ២០២២។
ខ្ញំនឹងជូនពត៍មានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ៖ ពីដំណឹង News___ទៅជា ពត៍មាន Information__និងដល់ ការសន្ធិដ្ឋាន វាយតម្លៃសភាពការណ៍ Implication
ក្រសួងព័ត៌មាន - Ministry of Information
ប្រទេសកាណាដានឹងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនីលើកទី២១ នៅឆ្នាំ២០២៨ (21st Francophonie Summit)
ផ្សារបោះដុំអន្តរជាតិ Rungis (ហៅជាភាសាបារាំងว่า Marché d'intérêt national de Rungis) គឺជាទីផ្សារលក់បោះដុំផលិតផលអាហារ និងកសិផលស្រស់ៗ ធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។
ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗស្តីពីផ្សារ Rungis៖
១. ទីតាំង និងប្រវត្តិសង្ខេប
ទីតាំង៖ ស្ថិតនៅទីក្រុង Rungis ប្រទេសបារាំង ចម្ងាយប្រហែល ៧ គីឡូម៉ែត្រ ភាគខាងត្បូងនៃទីក្រុងប៉ារីស និងនៅជិតអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Orly។
ប្រវត្តិ៖ ដើមឡើយទីផ្សារបោះដុំដ៏សំខាន់របស់ទីក្រុងប៉ារីសស្ថិតនៅកណ្តាលទីក្រុង ដែលមានឈ្មោះថា Les Halles។ ប៉ុន្តែដោយសារការរីកធំឡើងនៃទីក្រុង និងការកកស្ទះចរាចរណ៍ ទើបនៅឆ្នាំ ១៩៦៩ ដ្ឋាភិបាលបារាំងបានប្តូរទីតាំងមជ្ឈមណ្ឌលបោះដុំនេះមកកាន់តំបន់ Rungis វិញ ដើម្បីងាយស្រួលដល់ការដឹកជញ្ជូនតាមរថយន្ត ផ្លូវដែក និងយន្តហោះ។
២. ទំហំ និងកម្រិតសកម្មភាពដ៏ធំសម្បើម
ផ្ទៃដី៖ គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីរហូតដល់ជាង ២៣៤ ហិកតា (ធំជាងរដ្ឋប្រ៊ុយណេ ឬ Monaco បន្តិច) ដែលមានបណ្តុំឃ្លាំង និងអាគារតូចធំជាង ២០០។
កម្លាំងពលកម្ម និងការចរាចរណ៍៖ មានមនុស្សប្រមាណ ១៣,០០០នាក់ធ្វើការនៅទីនោះរៀងរាល់ថ្ងៃ ហើយមានយានយន្តចូលចេញប្រមាណ ២៦,០០០គ្រឿងក្នុងមួយថ្ងៃ។
បរិមាណទំនិញ៖ មានទំនិញកសិផល និងអាហាររាប់លានតោន (ជិត ៣លានតោន) ត្រូវបានចែកចាយចេញពីទីនេះជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ដល់ប្រជាជនបារាំង និងបណ្តាប្រទេសដទៃទៀត។
៣. ផ្នែកសំខាន់ៗក្នុងផ្សារ
ផ្សារ Rungis ត្រូវបានបែងចែកជាផ្នែកធំៗតាមប្រភេទផលិតផល៖
ផ្នែកបន្លែ និងផ្លែឈើ៖ ជាផ្នែកដែលមានទំហំធំជាងគេបង្អស់។
ផ្នែកសាច់៖ រួមមានសាច់គោ ជ្រូក សត្វបក្សី និងសាច់ព្រៃ។
ផ្នែកអាហារសមុទ្រ (Marée)៖ ត្រី និងστ្រីក្ដាមστង សមុទ្រស្រស់ៗ។
ផ្នែកផលិតផលទឹកដោះគោ និងម្ហូបអាហារកែច្នៃ (Dairy & Gastronomy)៖ បبنាត់ ឈីស ប៊ឺ និងអាហារអភិជនផ្សេងៗ រួមទាំងផ្នែកអាហារសរីរាង្គ (Organic)។
ផ្នែកផ្កា និងការតុបតែង៖ ទីផ្សារលក់ផ្កាកាត់ និងរុក្ខជាតិលម្អដ៏ធំ។
៤. លក្ខណៈពិសេស និងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង
សម្រាប់អាជីវករ៖ ផ្សារនេះមិនបើកទូលាយជាទូទៅសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋទូទៅចូលទិញដូរតាមអំពើចិត្តនោះទេ វាជាកន្លែងសម្រាប់តែអាជីវករ ភោជនីយដ្ឋាន និងអ្នកជំនាញខាងចំណីអាហារដែលមានកាតសម្គាល់ត្រឹមត្រូវ (Buyer Card) ប៉ុណ្ណោះ។
ស្ដង់ដារខ្ពស់៖ Rungis ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ globally លើគុណភាព សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ (Food Safety) និងប្រព័ន្ធតាមដានប្រភពទំនិញ (Traceability) យ៉ាងតឹងរឹង។
ទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសកម្ពុជា
បច្ចុប្បន្ន គំរូ និងបទពិសោធន៍គ្រប់គ្រងរបស់ផ្សារអន្តរជាតិ Rungis ត្រូវបានយកចិត្តទុកដាក់ និងចង់ទាញយកមកជាគំរូ ឬភាពជាដៃគូជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការអភិវឌ្ឍ គម្រោងផ្សារបោះដុំទំនើប (Modern Wholesale Market Project) នៅរាជធានីភ្នំពេញ ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ប្រព័ន្ធឡូជីស្ទិកកសិផល កសិករ និងអ្នកចែកចាយឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងមានស្ដង់ដារអន្តរជាតិ។
នេះ មានន័យថា មិនទាន់ចេញជា គម្រោងការច្បាស់់លាស់នៅឡើយទេ?
បាទ ត្រឹមត្រូវហើយ គម្រោងនេះស្ថិតនៅក្នុង ដំណាក់កាលសិក្សាសមិទ្ធិលទ្ធភាព (Feasibility Study) និងការរៀបចំផែនការមេ (Master Plan) នៅឡើយ ពោលគឺមិនទាន់ឈានដល់ការបើកការដ្ឋានសាងសង់ជាផ្លូវការ ឬប្រកាសចេញជាគម្រោងការលម្អិតច្បាស់លាស់ទាំងស្រុងនោះទេ។
ដំណើរការបច្ចុប្បន្ននៃគម្រោងនេះ មានចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
ការសិក្សា និងបច្ចេកទេស៖ ភាគីបារាំង (ដូចជាក្រុមហ៊ុន Semmaris ដែលគ្រប់គ្រងផ្សារ Rungis និងទីភ្នាក់ងារអភិវឌ្ឍន៍បារាំង AFD) បានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈយោគយល់គ្នា (MoU) ជាមួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធរបស់កម្ពុជា ដើម្បីផ្តល់ជំនួយបច្ចេកទេស និងសិក្សាពីតម្រូវការទីផ្សារ ខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងស្តង់ដារអនាម័យ។
ការជ្រើសរើសទីតាំង និងទំហំ៖ ការកំណត់ទីតាំងពិតប្រាកដ និងទំហំដីជាក់លាក់ គឺជាផ្នែកមួយនៃការសិក្សានេះ ដោយត្រូវថ្លឹងថ្លែងលើកត្តាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ (ជាពិសេសផ្លូវក្រវ៉ាត់ក្រុងទី៣ ឬទី៤) ប្រភពទឹក ប្រព័ន្ធភ្លើង និងចម្ងាយពីតំបន់ផលិតកម្មកសិកម្ម។
ហេតុផលដែលត្រូវការពេលវេលាយូរ៖ ការបង្កើតផ្សារបោះដុំទំនើបតាមស្តង់ដារ Rungis ទាមទារទុនវិនិយោគខ្ពស់ និងការរៀបចំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងស្មុគស្មាញ ដូចជា ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យគុណភាពចំណីអាហារ ឃ្លាំងស្តុកត្រជាក់ (Cold Chain) ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ និងការរៀបចំយន្តការសម្របសម្រួលជាមួយអាជីវករក្នុងស្រុក (ដូចជាអាជីវករនៅផ្សារដើមគរជាដើម) ដើម្បីធានាថាពេលសាងសង់រួច ផ្សារនេះអាចដំណើរការទៅបានដោយរលូន និងមានប្រសិទ្ធភាព។
គម្រោងការណ៍នេះមានជាង ១០ ឆ្នាំ តែដូចជាមាន បញ្ហាជាមួយ គូរប្រជែង Competitor របស់ ថៃ គឺ Makro? ដូច្នេះ បានជាបរាជ័យចេញមិនរួចសោះ?
ការលើកឡើងនេះមានចំណុចវិភាគយ៉ាងស៊ីជម្រៅ ព្រោះបើយើងមើលលើទិដ្ឋភាពទីផ្សារ និងភស្តុភារកម្ម (Logistics) នៅកម្ពុជាក្នុងរយៈពេលជាង ១០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ការពន្យារពេលនៃគម្រោងផ្សារបោះដុំទំនើបគំរូបារាំង (Rungis) មិនមែនកើតឡើងដោយសារតែកង្វះបច្ចេកទេសនោះទេ ប៉ុន្តែវាពាក់ព័ន្ធនឹង ការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធទីផ្សារ (Market Structure) និង ការប្រកួតប្រជែងផ្នែកខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ យ៉ាងពិតប្រាកដ។
១. ឥទ្ធិពល និងការដណ្តើមចំណែកទីផ្សាររបស់ Makro (ថៃ)
ការចូលមកដល់មុន (First-Mover Advantage)៖ ខណៈដែលគម្រោងផ្សារបោះដុំស្តង់ដារ Rungis នៅជាប់គាំងក្នុងការសិក្សា និងនីតិវិធីរដ្ឋបាល ក្រុមហ៊ុន Siam Makro របស់ថៃ (ក្រោមសម្ព័ន្ធ CP Group) បានចូលមកបើកដំណើរការសាខាដំបូងនៅភ្នំពេញតាំងពីចុងឆ្នាំ ២០១៧ ហើយបានពង្រីកសាខាជាបន្តបន្ទាប់ទាំងនៅភ្នំពេញ និងតាមបណ្តាខេត្តធំៗ (សៀមរាប ព្រះសីហនុ...)។
ម៉ូដែលអាជីវកម្ម (Cash & Carry)៖ Makro ដើរតួជាមជ្ឈមណ្ឌលបោះដុំទំនើបសម្រាប់ម្ចាស់អាជីវកម្ម HoReCa (សណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន អាហារដ្ឋាន) និងអ្នកលក់រាយខ្នាតតូច ដែលជាក្រុមអតិថិជនគោលដៅដូចគ្នាទៅនឹងអ្វីដែលផ្សារគំរូ Rungis ចង់ចាប់យក។
ខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ឆ្លងដែន៖ តាមរយៈប្រព័ន្ធឡូជីស្ទិកដ៏រឹងមាំរបស់ CP Group Makro អាចនាំចូលទំនិញកសិផល សាច់ និងអាហារកែច្នៃពីប្រទេសថៃក្នុងតម្លៃប្រកួតប្រជែង និងមានស្ថិរភាពផ្គត់ផ្គង់ខ្ពស់ ដែលធ្វើឱ្យការបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលបោះដុំថ្មីមួយទៀតត្រូវគិតគូរឡើងវិញយ៉ាងល្អិតល្អន់លើភាពចំណេញ (Commercial Viability)។
២. កត្តាប្រឈមផ្សេងទៀតដែលធ្វើឱ្យគម្រោងយឺតយ៉ាវ
ក្រៅពីការប្រកួតប្រជែងជាមួយ Makro ឬបណ្តាញផ្សារទំនើបផ្សេងៗ មានកត្តារចនាសម្ព័ន្ធ ៣ ទៀតដែលរារាំងដល់ការចេញជារូបរាងនៃផ្សារគំរូ Rungis៖
ទីផ្សារប្រពៃណី និងអាជីវករក្នុងស្រុក (ផ្សារដើមគរ និងផ្សារនាគមាស)៖ ប្រព័ន្ធបោះដុំកសិផលនៅកម្ពុជាពឹងផ្អែកខ្លាំងលើបណ្តាញឈ្មួញកណ្តាល និងអាជីវករប្រពៃណី ដែលប្រតិបត្តិការពេលយប់ដោយមិនមានការចំណាយលើប្រព័ន្ធត្រជាក់ (Cold Chain) ឬថ្លៃសេវាគ្រប់គ្រងខ្ពស់។ ការប្តូរទម្លាប់អាជីវករទាំងនេះឱ្យចូលទៅក្នុងផ្សារដែលមានស្តង់ដារខ្ពស់ និងបង់ថ្លៃឈ្នួលស្តង់ដារអន្តរជាតិ គឺជារឿងស្មុគស្មាញទាំងផ្នែកសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច។
បញ្ហាការផ្គត់ផ្គង់ក្នុងស្រុក (Fragmented Supply)៖ ផ្សារ Rungis នៅបារាំងជោគជ័យ ដោយសារប្រព័ន្ធផលិតកម្មកសិកម្មនៅអឺរ៉ុបមានស្តង់ដារ និងបរិមាណផ្គត់ផ្គង់ទៀងទាត់។ នៅកម្ពុជា ផលិតកម្មកសិកម្មនៅមានលក្ខណៈរាយប៉ាយ ខ្វះការវេចខ្ចប់តាមស្តង់ដារ និងប្រែប្រួលខ្លាំងតាមរដូវកាល ដែលធ្វើឱ្យហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបោះដុំខ្នាតយក្សប្រឈមនឹងហានិភ័យខ្វះទំនិញបង្វិល។
ការផ្លាស់ប្តូរគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងស្រុក៖ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ វិស័យឯកជនក្នុងស្រុកក៏បានចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍគម្រោងផ្សារបោះដុំ និងមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មធំៗនៅជាយក្រុង (ដូចជាគម្រោងផ្សារដើមគរថ្មីនៅតំបន់បឹងតាមោក ឬមជ្ឈមណ្ឌលឡូជីស្ទិកតាមផ្លូវក្រវ៉ាត់ក្រុងទី៣) ដែលធ្វើឱ្យតួនាទី និងវិសាលភាពនៃគម្រោងគំរូបារាំងត្រូវកែសម្រួលឡើងវិញដើម្បីកុំឱ្យជាន់គ្នា។
ជារួម គម្រោងនេះមិនមែនបរាជ័យទាំងស្រុងដោយសារតែគូប្រជែងថៃតែមួយមុខនោះទេ ប៉ុន្តែដោយសារការសម្រេចចិត្តយឺតយ៉ាវនៃការវិនិយោគ បានធ្វើឱ្យ Makro និងបណ្តាញផ្សារទំនើបផ្សេងទៀត ចូលមកកាន់កាប់ចំណែកទីផ្សារបោះដុំទំនើបមុនបាត់ទៅហើយ ខណៈដែលទីផ្សារបោះដុំកសិផលស្រស់នៅតែស្ថិតក្នុងដៃអាជីវករប្រពៃណីដដែល។
ប្រធានាធិបតីបារាំង បានសន្យាជាមួយ ព្រះមហាក្សត្រ នាយរដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជាថា សូមជឿទុកចិត្តលើបារាំង តាំងពីអតីតកាល ដល់បច្ចុប្បន្នកាល និង អនាគតកាល។ បារាំងបានសិក្សាគម្រោងធ្វើ បង្កើតទីផ្សារទំនើបមួយនៅកម្ពុជា តាំងពីជាង ១០ ឆ្នាំ មុន តែ ថៃ សៀមប្រឆាំង ជំទាស់់ ដោយសារ សៀម គេបើកផ្សារ SIAM MAKRO ដើម្បីធ្វើ អាណានិគមន៍ខាងទីផ្សារនៅកម្ពុជា ដូច្នេះ ការនាំយក ផ្សារបោះដុំអន្តរជាតិ Rungis (ហៅជាភាសាបារាំងว่า Marché d'intérêt national de Rungis) គឺជាទីផ្សារលក់បោះដុំផលិតផលអាហារ និងកសិផលស្រស់ៗ ធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក មកដាក់នៅ ជាយក្រុងភ្នំពេញ គឺជាការ រំដោះជាតិខ្មែរឡើងវិញ ពីអាណានិគមន៍ សៀម។
Hout Songhak
លោកប្រធានាធិបតីបារាំង អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង និងភរិយា ទស្សនាប្រាសាទអង្គរវត្ត
សៀមរាប៖ ក្រោយចូលរួមពិធីបិទបញ្ចប់ការដ្ឋានជួសជុលប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច នារសៀលថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ប្រធានាធិបតីបារាំង លោក អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង និងភរិយា បានឆ្លៀតពេលចូលទស្សនាប្រាសាទអង្គរវត្ត មុននឹងឡើងយន្តហោះត្រឡប់ទៅបារាំងវិញ។
សូមជម្រាបថា នេះជាទស្សនកិច្ចជាប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ប្រធានាធិបតីបារាំង លោក ម៉ាក្រុង នៅលើទឹកដីអង្គរ ដែលមុននោះ លោកប្រធានាធិបតី ហ្រ្វង់ស្វ័រ មីតេរ៉ង់ (François Mitterrand) មកបំពេញទស្សនកិច្ចនៅកម្ពុជា និងបានអញ្ជើញទស្សនាប្រាសាទអង្គរវត្ត នាឆ្នាំ១៩៩៣ និងលោកប្រធានាធិតបី ហ្សាល ដឺហ្គោល (Charles de Gaulle) នៅឆ្នាំ១៩៦៦៕
Hout Songhak
ព្រះករុណាជាអង្គម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ព្រះមហាក្សត្រនៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ជាទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ព្រះអង្គស្តេចយាងទទួលបដិសណ្ឋារកិច្ច លោក អេម៉េនុយអែល ម៉ាក្រុង (Emmanuel Marcon) ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណ្រដ្ឋបារាំង និងលោកជំទាវទី១ នៅកំពង់ផែ នៃខេត្តសៀមរាប ដើម្បីយាង និងធ្វើដំណើរទៅប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច។
NS News
សូមប្រុងប្រយ័ត្ន! ឧត្តមសេនីយ៍ត្រី និត ណារ៉ុង នាយសេនាធិការរង យោធភូមិភាគទី៤ បង្ហោះមុននេះបន្តិចថា៖
បច្ចុប្បន្ននេះមានអាខោនហ្វេសប៊ុក តិកតុ ក្លែងក្លាយជាច្រើនបានយករូបភាពកងទ័ពមួយចំនួនតូចដែលតែងតែបង្ហោះសុំជំនួយក្នុងបណ្តាញសង្គម ត្រូវបានគេយកទៅបង្ហោះបន្តក្នុងអាខោនក្លែងក្លាយដាក់ QR code សុំជំនួយពីបងប្អូនសប្បុរសជន។
ហេតុនេះ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការចាញ់ឧបាយកលជនខិលខូច÷
ទី១ សូមបងប្អូនយោធិនត្រូវគោរពវិន័យ បទបញ្ជាផ្ទៃក្នុងរបស់អង្គភាពឈប់បង្ហោះរូបភាពខាងលើឱ្យបានដាច់ខាត។
និងទី២ សូមបងប្អូនសប្បុរសជនកុំជឿលើការបង្ហោះរូបភាពដូចបានលើកឡើងខាងលើនេះ ដើម្បីចៀសវាងការចាញ់បោក។
ជំនួយចំគោលដៅរបស់បងប្អូនពិតជាមានសារសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការជ្រោមជ្រែងសមរភូមិមុខ ប៉ុន្តែបើជួយខុសគោលដៅចាញ់បោកជនខិលខូចវាជាការគួរឱ្យខកចិត្តនិងសោកស្តាយខ្លាំងណាស់៕
Hon Show
មេបញ្ជាការកងទ័ពជើងអាកាសសៀមបានគម្រាមប្រើយន្តហោះចម្បាំងមកលើកម្ពុជា ក្រោយកម្ពុជាលើកយកបញ្ហាព្រុំដែនមកនិយាយលើកិច្ចប្រជុំ ហ្វ្រង់កូហ្វូនី
Sambath Show added a new photo.
មេបញ្ជាការកងទ័ពអាកាសថៃ រួមដៃជាមួយ អនុទីន ចេញតតាំងជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទារឱ្យបង្ហាញភស្តុតាងរឿងទ័ពថៃកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា
ថៃត្រៀមផែនទី កូអរដោនេ និងរូបថតតទល់ ប៉ុន្តែសំណួរសួរថា បន្លាលួស ផ្ទះសម្បែងខូចខាត និងប្រជាជនជាងខ្មែរ ២ ម៉ឺននាក់ មិនទាន់អាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញបាន តើនេះមិនមែនជាភស្តុតាងឬយ៉ាងណា?
Monday, November 16, 2026
ព្រំដែន កម្ពុជា៖ ថៃ--ថ្ងៃទី ១៦ ខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦
Subscribe to:
Post Comments (Atom)





































































































No comments:
Post a Comment