នយោបាយ ថៃ ក្នុង បរិបទ ព្រំដែន

Chan Born: ខ្មែរនៅយល់ច្រលំ សង្រ្គាម នយោបាយ និងសង្រ្កាមការទូតជាមួយថៃ -- បរទេសណាក៍គេដឹងដែរ ថា ថៃឈ្លានពានកម្ពុជា មិនមែនគេមិនដឹងទេ គេរៀនសុទ្ធថា្នក់បណ្ឌិតយោធា បណ្ឌិតការទូត បណ្ឌិតច្បាប់ បណ្ឌិតសេដ្ឋកិច្ច..តែ ផលប្រយោជន៍ ដែលប្រទេសទាំងនោះ គេមិនអាចនិយាយចេញមកទេ ពីព្រោះវាខាតផលប្រយោជន៍របស់គេ។ ពួក សៀម វាធ្វើសកម្មភាព បណ្តេញកងទ័ពអាមេរិក ចាកចេញពីប្រទេសថៃ ដើម្បីថៃ វាអួតថា ប្រទេសវា ស៊ីវីល័យ មិនដែលក្រោមអាណានិគមន៍គេម្តងណាឡើយ !! sic  !! ដូច្នេះ អាមេរិក ថ្លៃងថា ថៃឈ្លានពានកម្ពុជា បន្ទាប់មក ថៃឲ្យទ័ពអាមេរិក ចូលមក ដើរលេង មកតាំងមូលដ្ឋាននៅថៃឡើងវិញ។...ប្រទេស ផ្សេងៗ ដូចគ្នាចឹង បើខ្មែរឲ្យប្រយោជន៍ទៅគេ ១០ដុល្លា សៀម ថៃវាឲ្យប្រយោជន៍ទៅគេហ្នឹង ១ ០០០ ដុល្លា...។ ដូច្នេះ មេបក្សនានានៅកម្ពុជា ត្រូវតែអំពាវនាវឪ្យ សមាជិកបក្សរបស់ខ្លួន ពហិការទំនិញ ផលិតផល ថៃ ។ ម្ខាងប្រឹងពហិការ ម្ខាងទៀតថា មិនអាចទេ អញប្រឆាំង វៀតណាម ប្រឹងរត់ទៅថៃដើម្បីសុខ បើឪ្យអញ ប្រឆាំងថៃទៀត ឪ្យសមាជិកបក្សយើង រស់ដល់ពេលណា? Sic.

ក្រសួងការពារជាតិ

សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សូមជម្រាបជូនសាធារណជន អ្នកសារព័ត៌មានជាតិ និងអន្តរជាតិមេត្តាជ្រាបថា៖

នៅថ្ងៃពុធ ទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ វេលាម៉ោង ១០:២៤នាទីព្រឹក ក្រុមអ្នកសម្របសម្រួល (CLG) នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានសម្របសម្រួលជូនក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ានប្រចាំព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (ASEAN Observer Team - Cambodia: AOT-KH) ដើម្បីចុះសង្កេតការណ៍ ផ្ទៀងផ្ទាត់ និងរាយការណ៍អំពីស្ថានភាពតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅតំបន់ច្រកអានសេះ ស្ថិតនៅឃុំជាំក្សាន្ត ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ។ 

ចាប់តាំងពីបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមានកាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥មក យោធាថៃបាននឹងកំពុងបន្តធ្វើសកម្មភាពដាក់ពង្រាយទូកុងតឺន័រ រាយបន្លាលួស ជីកប្រឡាយ ធ្វើលេណដ្ឋាន បំផ្លិចបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ផ្ទះសម្បែង ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងការកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាដោយខុសច្បាប់នៅតំបន់ច្រកអានសេះ សកម្មភាពទាំងនេះបានធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋស្លូតត្រង់កម្ពុជាចំនួន ១,១១៤នាក់ ស្មើនឹង ៣៥៧ គ្រួសារ (ស្ត្រី ៧១១នាក់) និងកុមារចំនួន ៥៩៧នាក់ មិនទាន់អាចវិលត្រឡប់ទៅលំនៅដ្ឋានពួកគេវិញបាននៅឡើយ 

សូមគូសបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាប្រកាន់ជំហរយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងការការពារខ្សែព្រំដែនអន្តរជាតិកម្ពុជា-ថៃ ដែលបន្សល់ទុកដោយគណៈកម្មការព្រំដែនឥណ្ឌូចិន-សៀម ដោយគោរពគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ គោលការណ៍ខ្សែព្រំដែនមិនកែប្រែ (Uti Possidetis Juris) គោរពអនុសញ្ញា សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ផែនទី និងកំណត់ហេតុបោះបង្គោលព្រំដែនរបស់គណៈកម្មការបោះបង្គោលព្រំដែនឥណ្ឌូចិន-សៀម ព្រមទាំងកិច្ចព្រមព្រៀង និងឯកសារពាក់ព័ន្ធនានាដែលភាគីទាំងពីរបានឯកភាពគ្នានាពេលកន្លងមក។ កម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់ជាដាច់ខាតនូវការកែប្រែខ្សែព្រំដែនណាមួយដែលកើតចេញពីការប្រើប្រាស់កម្លាំងនោះឡើយ។

រាជរដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជានៅតែបញ្ជាក់ពីការប្តេជ្ញាចិត្តយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ស្មោះត្រង់ សុចរិតក្នុងការគោរព និងអនុវត្តយ៉ាងពេញលេញ និងខ្ជាប់ខ្ជួនបំផុតនូវសេចក្តីប្រកាសរួមនៃកិច្ចប្រជុំពិសេសលើកទី៣ នៃគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា-ថៃ (GBC) ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥, សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមស្តីពីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពរវាងកម្ពុជានិងថៃ ថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ និងកិច្ចព្រមព្រៀងពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀត ដើម្បីឆ្ពោះទៅការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងវិញឆាប់រហ័ស និងការវិលត្រឡប់ទៅរកប្រក្រតីភាពឡើងវិញ។

អាស្រ័យដូចបានជម្រាបជូនខាងលើ សូមសាធារណជន អ្នកសារព័ត៌មានជាតិ និងអន្តរជាតិជ្រាបជាព័ត៌មាន៕

ថ្ងៃពុធ ១១រោច ខែភទ្របទ ឆ្នាំមមី អដ្ឋស័ក ព.ស.២៥៧០ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦

Unofficial Translation

Press Release

The Spokeswoman of the Ministry of National Defence of the Kingdom of Cambodia wishes to inform the general public as well as members of national and international media outlets as follows:

On Wednesday, October 7, 2026, at 10:24 a.m., the Cambodian Liaison Group (CLG) of the Kingdom of Cambodia facilitated a field visit by the ASEAN Observer Team in Cambodia (AOT-KH) to observe, verify, and report on the situation along the Cambodia-Thailand border in the An Ses Border Checkpoint area, located in Choam Ksan Commune, Choam Ksan District, Preah Vihear Province.

Since the ceasefire took effect on December 27, 2025, the Thai military has continued to deploy shipping containers, lay barbed wire, dig trenches, build fortifications, destroy infrastructure, houses, and civilians' property, and illegally occupy Cambodian territory in the An Ses Border Checkpoint area. These actions have left 1,114 innocent Cambodian civilians, equal to 357 families (including 711 women and 597 children), still unable to return to their homes.

It must be emphasized that Cambodia maintains an unyielding and firm position on protecting the Cambodia–Thailand international boundary line as established by the Indochina–Siam Boundary Commission, by respecting the principles of international law, including the principle of the intangibility of inherited borders (Uti Possidetis Juris), and by respecting the Franco–Siamese conventions and treaties, maps, and the procès-verbaux of the Commission of the Abornement of the Boundary between Indo-China and Siam, as well as relevant agreements and documents that both parties have previously agreed upon. Cambodia absolutely does not recognize any border alterations resulting from the use of force.

The Royal Government and the Ministry of National Defence of Cambodia reaffirm our firm, sincere, and unwavering commitment to fully and faithfully respect and implement the Joint Statement of the Third Special Meeting of the Cambodia–Thailand General Border Committee (GBC) on December 27, 2025, the Joint Declaration on the Peace Agreement between Cambodia and Thailand on October 26, 2025, and all other relevant agreements, with a view to achieving the swift improvement of the situation and the restoration of normalcy.

The public, as well as national and international journalists, are hereby informed of the facts regarding this matter.

រៀបរាប់ ០៥ចំណុច ដែលជាហេតុផល ប្រទេសថៃ មិនផ្សាយអំពីផែនទីជំលោះព្រំដែន ថៃ កម្ពុជា (មិនប្រាប់មហាជនឪ្យដឹងថា មានជំលោះតំបន់ណាឲ្យពិតប្រាកដ?)

ការដែលប្រទេសថៃតែងតែរក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់ ឬមិនសូវបង្ហាញ ឬផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈឱ្យបានទូលំទូលាយអំពីព័ត៌មានលម្អិត ឬនិយាមការច្បាស់លាស់នៃតំបន់ជំលោះព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា គឺបណ្តាលមកពីកត្តាជាច្រើនទាំងផ្នែកនយោបាយក្នុងស្រុក ច្បាប់អន្តរជាតិ និងយុទ្ធសាស្ត្រការទូត។

ខាងក្រោមនេះជាហេតុផលសំខាន់ៗចំនួន ៥ ចំណុច៖

១. ការរារាំងមិនឱ្យបញ្ហានយោបាយក្នុងស្រុកផ្ទុះឡើងខ្លាំង (Domestic Political Sensitivity)

បញ្ហាព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា គឺជាប្រធានបទដ៏ងាយស្រួលបំផុតសម្រាប់ក្រុមនយោបាយជាតិនិយម ឬក្រុមអភិរក្សនិយមនៅថៃ យកមកប្រើប្រាស់ជាអាវុធវាយប្រហាររដ្ឋាភិបាលកំពុងកាន់អំណាច។ ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាល ឬយោធាថៃបង្ហាញផែនទី ឬកំណត់តំបន់ជំលោះឱ្យបានច្បាស់លាស់ដល់មហាជន វានឹងក្លាយជាសម្ពាធនយោបាយក្នុងស្រុកយ៉ាងខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលងាយរងការចោទប្រដាងថា «ខាតបង់ទឹកដី» ឬ «កំសាក» ក្នុងការចរចា ដែលនាំឱ្យពិបាកក្នុងការគ្រប់គ្រងស្ថានការណ៍នយោបាយផ្ទៃក្នុង។

២. យុទ្ធសាស្ត្ររក្សាស្ថានភាពស្ថិតស្ថេរដើម្បីចៀសវាងការប៉ះទង្គិចទ្រង់ទ្រាយធំ (Maintaining Status Quo)

ភាគីថៃมักយល់ឃើញថា ការរក្សាស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន (Status Quo) គឺមានផលចំណេញច្រើនជាងការជំរុញឱ្យមានការបកស្រាយ ឬកំណត់ព្រំដែនថ្មីឱ្យទាល់តែដាច់ស្រេចក្នុងពេលដែលបរិយាកាសនយោបាយមិនអំណោយផល។ ការមិនសូវបញ្ចេញផែនទីជំលោះឱ្យស៊ីជម្រៅជាសាធារណៈ ជួយឱ្យកងកម្លាំងការពារព្រំដែននៃភាគីទាំងសងខាងអាចបន្តការចរចា ឬគ្រប់គ្រងស្ថានការណ៍កម្រិតតូច (Local-level management) ដោយមិនចាំបាច់យកបញ្ហានេះមកដាស់តឿនកំហឹងមហាជនជាតិនិយមទាំងសងខាងឡើយ។

3. មុំគតិយុត្តអន្តរជាតិ និងបទពិសោធន៍ពីអดีត (Legal Precedents from International Courts)

ក្រោយពីបទពិសោធន៍ដ៏ឈឺចាប់របស់ថៃជុំវិញ សំណុំរឿងប្រាសាទព្រះវិហារនៅឆ្នាំ១៩៦២ និងដីកាបកស្រាយសាលក្រមនៅ ឆ្នាំ២០១៣ ពី តុលាការអន្តរជាតិ (ICJ) ភាគីថៃបានយល់ដឹងយ៉ាងច្បាស់អំពីគ្រោះថ្នាក់នៃការប្រើប្រាស់ផែនទីឯកតោភាគី ឬផែនទីដែលខុសគ្នាពីនិយាមអន្តរជាតិ។ ការមិនសូវផ្សព្វផ្សាយផែនទីជំលោះជាសាធារណៈ គឺជាវិធីសាស្ត្រការពារខ្លួនផ្នែកគតិយុត្ត ដើម្បីកុំឱ្យមានការយកឯកសារ ឬផែនទីផ្សាយជាសាធារណៈទាំងនោះ មកធ្វើជាភស្តុតាងចងក្រងប្រឆាំងនឹងខ្លួនវិញនៅក្នុងវេទិកាអន្តរជាតិ។

៤. ការបែងចែករវាងដែនដីក្រោមការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែង និងដែនដីអះអាង (De Facto Control vs. De Jure Claim)

តំបន់ជំលោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃភាគច្រើន គឺជាតំបន់ដែលមិនទាន់បានបោះបង្គោលព្រំដែនរួចរាល់ជាផ្លូវការ (Undemarcated areas)។ ថៃច្រើនតែអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងលើដី (De Facto Control) ក្នុងតំបន់ខ្លះដែលខ្លួនយល់ថាមានប្រៀប។ ប្រសិនបើពួកគេផ្សព្វផ្សាយផែនទីជំលោះឱ្យមហាជនដឹងលម្អិតពេក វាអាចនឹងបង្ខំឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវបញ្ជាក់ពីភាពខុសគ្នារវាង «ដែនដីដែលខ្លួនចង់បាន» និង «ដែនដីដែលខ្លួនកំពុងគ្រប់គ្រង» ដែលនាំឱ្យបាត់បង់ភាពបត់បែន (Flexibility) ក្នុងការចរចាបែបការទូតទ្វេភាគី។

៥. ការផ្តល់អាទិភាពដល់យន្តការចរចាទ្វេភាគីបិទជិត (Preference for Bilateral, Closed-Door Diplomacy)

រដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងការបរទេសថៃ ជាទូទៅចូលចិត្តដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនតាមរយៈយន្តការគណៈកម្មាធិការព្រំដែន المشتركة (JBC) ឬការចរចាបិទជិតរវាងរដ្ឋាភិបាល និងរដ្ឋាភិបាលជាជាងការយកបញ្ហាទៅជជែកដេញដោលបើកចំហរជាសាធារណៈ (Public Diplomacy)។ ការមិនប្រាប់មហាជនឱ្យដឹងពីតំបន់ជំលោះច្បាស់លាស់ គឺដើម្បីការពារកុំឱ្យមានសម្ពាធពីមតិសាធារណៈ ដែលអាចមករំខាន ឬបំផ្លាញកិច្ចចរចាស្ងាត់ៗរវាងអ្នកបច្ចេកទេស និងអ្នកនយោបាយជាន់ខ្ពស់។

រៀបរាប់ ០៥ចំណុច ដែលជាហេតុផល ប្រទេស កម្ពុជា មិនផ្សាយអំពីផែនទីជំលោះព្រំដែន ថៃ កម្ពុជា (មិនប្រាប់មហាជនឪ្យដឹងថា មានជំលោះតំបន់ណាឲ្យពិតប្រាកដ?)

ការដែលរដ្ឋាភិបាល ឬស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ចរបស់កម្ពុជា រក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់ ឬមិនបង្ហាញជាសាធារណៈនូវផែនទីជាក់លាក់នៃតំបន់ជំលោះព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ គឺបណ្តាលមកពីកត្តាជាច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយការទូត ច្បាប់អន្តរជាតិ និងសន្តិសុខជាតិ។ ខាងក្រោមនេះគឺជាហេតុផលសំខាន់ៗទាំង ៥ ចំណុច៖

១. យុទ្ធសាស្ត្រចរចាការទូត និងការបត់បែននយោបាយ

ការមិនបញ្ចេញផែនទីជំលោះជាសាធារណៈ ជួយឱ្យភាគីរដ្ឋាភិបាលរក្សាបាននូវភាពបត់បែនក្នុងតុចរចា (Diplomatic Flexibility)។ ប្រសិនបើកម្ពុជាកំណត់បន្ទាត់ ឬតំបន់ជំលោះណាមួយជាចំហរ និងតឹងរ៉ឹងពេកមុនពេលចរចា វានឹងកាត់បន្ថយលំហនយោបាយ (Political Space) ក្នុងការសម្របសម្រួល ឬស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ដែលជាទូទៅទាមទារឱ្យមានការយោគយល់ ឬការដោះដូរផលប្រយោជន៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយទៅវិញទៅមក។

២. ការការពារទីតាំងផ្លូវច្បាប់ និងភស្តុតាងនៅតុលាការអន្តរជាតិ

ក្នុងទិដ្ឋភាពច្បាប់អន្តរជាតិ ដូចជាករណីប្រាសាទព្រះវិហារ និងដែនដីជុំវិញកន្លងមក ឯកសារផែនទីផ្លូវការ (ជាពិសេសផែនទីខ្នាត ១/២០០,០០០ ឬហៅថាផែនទីបារ៉ែត - Barrère Map) ត្រូវបានរក្សាទុកជាភស្តុតាងស្នូលសម្រាប់ដាក់ជូនតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ)។ ការបែកធ្លាយ ឬការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានលម្អិតខុសពីការរៀបចំផែនទីយុទ្ធសាស្ត្រផ្លូវការ អាចផ្ដល់ឱកាសឱ្យភាគីម្ខាងទៀតយកទៅប្រើប្រាស់ជាឧបសគ្គ ឬជាការវាយបកផ្លូវច្បាប់។

۳. ការទប់ស្កាត់ការញុះញង់ និងជាតិនិយមជ្រុល (Nationalist Escalation)

បញ្ហាព្រំដែនគឺជាប្រធានបទដ៏sensitive និងងាយនឹងបង្កជាចលនាអារម្មណ៍ជាតិនិយមក្នុងស្រុក។ ប្រសិនបើផែនទី និងទីតាំងជំលោះត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយដោយខ្វះការពន្យល់ស៊ីជម្រៅ វាងាយនឹងត្រូវយកទៅប្រើប្រាស់ដោយក្រុមប្រឆាំង ឬមតិសាធារណៈដើម្បីវាយប្រហារនយោបាយមកលើរដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងអាចបង្កជាភាពតានតឹងរវាងប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ ដែលរារាំងដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរក្សាសន្តិភាពតាមបន្ទាត់ព្រំដែន។

៤. កិច្ចព្រមព្រៀង និងយន្តការគណៈកម្មការព្រំដែនចម្រុះ (JBC)

កម្ពុជា និងថៃមានយន្តការគណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមា និងបោះបង្គោលព្រំដែនដីគោក (JBC) ដែលតម្រូវឱ្យភាគីទាំងពីរធ្វើការវាយតម្លៃ រុករក និងបោះបង្គោលរួមគ្នាដោយផ្អែកលើស្មារតីនៃអនុសញ្ញា និងសន្ធិសញ្ញាពាក់ព័ន្ធ។ ការផ្សព្វផ្សាយផែនទីជំលោះជាមុន មុនពេលមានការឯកភាពគ្នាមួយកម្រិតរវាងអ្នកបច្ចេកទេសនៃប្រទេសទាំងពីរ អាចធ្វើឱ្យដំណើរការបច្ចេកទេសនៃការបោះបង្គោលព្រំដែនប្រឈមនឹងការរាំងស្ទះ។

៥. សន្តិសុខជាតិ និងស្ថិរភាពតាមតំបន់ព្រំដែន

ក្នុងទិដ្ឋភាពយុទ្ធសាស្ត្រយោធា និងសន្តិសុខ ការបង្ហាញព័ត៌មានលម្អិតអំពីទីតាំង ឬស្ថានភាពនៃតំបន់ជំលោះអាចប៉ះពាល់ដល់ការការពារដែនអធិបតេយ្យភាព។ រដ្ឋាភិបាលរក្សាការគ្រប់គ្រងព័ត៌មានទាំងនេះក្នុងកម្រិតការិយាធិបតេយ្យ និងយោធា ដើម្បីធានាថា ភាពតានតឹងក្នុងតំបន់មិនត្រូវបានពង្រីកធំឡើងដោយសារការបកស្រាយខុសពីសំណាក់មហាជនទូទៅ។

Okay ថៃ មិនផ្សាយអំពីផែនទីតំបន់ជំលោះនៅ តំបន់ អានសេះ ដោយសារហេតុផលទាំង ០៥ ខាងលើ ចុះ ខាងកម្ពុជា មានហេតុផល ៥ ហ្នឹងដូចគ្នា ដែលមិនផ្សាយអំពីផែនទីតំបន់ជំលោះ អានសេះ។ បើហេតុផលមានដូចគ្នា ហេតុអ្វីថៃបន្តឈូសឆាយចំផ្លាញភូមិករណ៍ប្រជាជនកម្ពុជា បែរជាកម្ពុជាមិនផ្សាយរឿងផែនទីជំលោះនោះទៅវិញ? 

សំណួររបស់លោកអ្នកប៉ះចំស្នូលនៃភាពស្មុគស្មាញនៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងអធិបតេយ្យភាពជាតិ ដែលទាមទារឱ្យយើងមើលឱ្យដាច់រវាង «ហេតុផលនៃការមិនផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈ» និង «យុទ្ធសាស្ត្រអចិន្ត្រៃយ៍ និងសកម្មភាពប្រតិបត្តិការនៅលើដី»។

ទោះបីជាភាគីទាំងពីរ (ទាំងកម្ពុជា និងថៃ) មានហេតុផលរដ្ឋបាល និងការទូតស្រដៀងគ្នាខ្លះក្នុងការគ្រប់គ្រងព័ត៌មាន (ដើម្បីកុំឱ្យមានការផ្ទុះកំហឹងជាតិនិយម ឬប៉ះពាល់ដល់ការចរចា) ប៉ុន្តែ កម្ពុជាមានហេតុផលយុទ្ធសាស្ត្រផ្សេងទៀត ដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជាជ្រើសរើសវិធីសាស្ត្រការទូតស្ងាត់ ផ្អែកលើមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិ ជាជាងការប្តូរដាក់គ្នាដោយការផ្សព្វផ្សាយផែនទី ឬការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាផ្ទាល់មុខ។

ហេតុផលសំខាន់ៗដែលពន្យល់ពីចំណុចនេះ រួមមាន៖

១. យុទ្ធសាស្ត្រផ្អែកលើ «ច្បាប់អន្តរជាតិ» ជាជាង «សង្គ្រាមព័ត៌មាន»

កម្ពុជាតែងតែយកបទពិសោធន៍ជោគជ័យពីសំណុំរឿងប្រាសាទព្រះវិហារនៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) មកអនុវត្ត។ ក្នុងទស្សនៈរបស់កម្ពុជា បញ្ហាអធិបតេយ្យភាពទឹកដី និងព្រំដែន ត្រូវដោះស្រាយតាមរយៈ សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ ផែនទីគំរូប្រវត្តិសាស្ត្រ (ផែនទីបារ៉ែត) និងច្បាប់អន្តរជាតិ មិនមែនតាមរយៈការប្រកួតប្រែងបកស្រាយផែនទីតាមបណ្តាញសង្គម ឬការបង្កាត់ភ្លើងជាតិនិយមជាមួយគ្នានោះទេ។ ការមិនផ្សាយផែនទីរាល់ពេលមានបញ្ហាតូចតាច គឺដើម្បីរក្សាសុពលភាពផ្លូវច្បាប់ក្នុងកម្រិតរដ្ឋអំណាច និងតុលាការអន្តរជាតិ។

២. ការទប់ស្កាត់អន្ទាក់នៃ «ហ្វេតអាកំផ្លី» (Fait Accompli) និងជៀសវាងជម្លោះប្រដាប់អាវុធទ្រង់ទ្រាយធំ

ភាគីថៃ (ជាពិសេសក្រុមនយោបាយជាតិនិយម ឬយោធាថៃ) มักតែងប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រ បង្កើតហេតុការណ៍ជាក់ស្តែងលើដី (Fait Accompli) ដូចជាការឈូសឆាយ សាងសង់ ឬដាក់ពង្រាយកម្លាំង ដើម្បីបង្ខំឱ្យកម្ពុជាឆ្លើយតបដោយប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា។ ប្រសិនបើកម្ពុជាធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់នេះ យក្សធំទាំងពីរនឹងងាយធ្លាក់ចូលក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ដែលជាអ្វីដែលកម្ពុជា (ដែលត្រូវការសន្តិភាព និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច) ព្យាយាមជៀសវាង។ ការមិនផ្សាយផែនទី និងមិនរត់តាមចង្វាក់ញុះញង់ ជួយឱ្យកម្ពុជារក្សាភាពម្ចាស់ការក្នុងការប្រើប្រាស់  «កំណត់ហេតុការណ៍តវ៉ាការទូតផ្លូវការ» (Diplomatic Protest Notes) វិញ។

៣. ការប្រើប្រាស់យន្តការការទូតទ្វេភាគី និងគណៈកម្មការព្រំដែន (JBC)

រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការដោះស្រាយបញ្ហាអានសេះ និងតំបន់ព្រំដែនដទៃទៀត តាមរយៈយន្តការគណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមា និងបោះបង្គោលព្រំដែនដីគោក (JBC)។ ពេលមានសកម្មភាពមិនប្រក្រតី ឬការឈូសឆាយណាមួយពីភាគីថៃ កម្ពុជាប្រើប្រាស់បណ្តាញការទូត និងកងទ័ពការពារព្រំដែនដើម្បី ដាក់លិខិតតវ៉ាទាមទារជាផ្លូវការភ្លាមៗ តាមច្រកផ្លូវការទូត មិនមែនតាមរយៈការផ្សាយផែនទីដាក់គ្នានៅលើផ្សារនយោបាយនោះទេ។ ការធ្វើបែបនេះធានាថា រាល់ការចរចានៅតែមានភាពស្របច្បាប់ និងមិនត្រូវបានបំផ្លាញដោយសារសម្ពាធមហាជន។

៤. ការគ្រប់គ្រងផលប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចជាតិ

ប្រសិនបើកម្ពុជាផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈអំពីគ្រប់ទំហំនៃជម្លោះ និងសកម្មភាពរំលោភបំពាននៅតំបន់អានសេះ វា會បង្កជាកម្តៅនយោបាយក្នុងស្រុកយ៉ាងខ្លាំង ដែលអាចអូសទាញរដ្ឋាភិបាលឱ្យដើរដល់ផ្លូវตัน មិនអាចបត់បែនបាន។ ផ្ទុយទៅវិញ ការរក្សាការសម្ងាត់បែបយុទ្ធសាស្ត្រ អនុញ្ញាតឱ្យស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ច (ក្រសួងការបរទេស ក្រសួងការពារជាតិ និងគណៈកម្មការព្រំដែន) ធ្វើការងារបច្ចេកទេសដោយស្ងៀមស្ងាត់ ប៉ុន្តែហ្មត់ចត់ ដើម្បីប្រមូលភស្តុតាងដាក់តទល់ជាមួយភាគីថៃនៅតុលាការ ឬវេទិកាអន្តរជាតិពេលចាំបាច់។

៥. ភាពខុសគ្នានៃ «គោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រ» របស់ភាគីទាំងពីរ

ភាគីថៃ៖ ມັກប្រើប្រាស់បញ្ហាព្រំដែនជាឧបករណ៍នយោបាយក្នុងស្រុក (Pressure Politics) ដើម្បីបន្ធូរបន្ថយសម្ពាធនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួន ឬដើម្បីបង្កើតភាពប្រាកដប្រជាលើដីតាមរបៀបដាក់កម្លាំង។

ភាគីកម្ពុជា៖ ផ្តោតលើ «ការការពារអធិបតេយ្យភាពអចិន្ត្រៃយ៍ដោយច្បាប់»។ យុទ្ធសាស្ត្ររបស់កម្ពុជាគឺ "អត់ធ្មត់ តែមិនបោះបង់សិទ្ធិ" ដោយប្រមូលឯកសារ និងប្រើប្រាស់ផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលជាមធ្យោបាយដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងការទប់ទល់នឹងសកម្មភាព unilateral របស់ថៃ ក្នុងរយៈពេលវែង។

តើលោកអ្នកយល់ឃើញយ៉ាងណាចំពោះការប្រើប្រាស់កំណត់ហេតុតវ៉ាការទូត (Diplomatic Protest) របស់កម្ពុជាក្នុងករណីបែបនេះ?

ក្នុងពេលចរចារជាសម្ងាត់ជាមួយកម្ពុជា មេដឹកនាំថៃតែងតែ សុំអង្វរកម្ពុជា បន្ធូរបន្ថយយល់ព្រមតាមសំណើរខ្លួន ដោយបង្ហាញថា ថៃ មិនអាចគ្រប់ យោធា សៀមបានទេ។ កម្ពូជា ក៍ដឹងដែរថា នេះជាទំនាស់ផ្ទៃក្នុងរវាង ថៃ និង សៀម។ តែក្រោយពីចប់ប្រជុំវិញ ថៃនិងសៀម នៅតែប្រើល្បិច ម្ខាងដើរតួរស្ងូតគោរពច្បាប់ ម្ខាងដើរតួរកាចមិនគោរពច្បាប់។ តើកម្ពុជា បន្តលាក់ការណ៍មិនផ្សាយអំពីផែនទីជំលោះតំបន់នីមួយៗ ដូចជា អានសេះនេះ តើចំណេញអ្វីបានមកវិញទៅថ្ងៃក្រោយ?

ការលើកឡើងរបស់លោកអ្នកបានប៉ះចំ «យុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយពីរមុខ» (Good Cop, Bad Cop / Dual-Track Strategy) ដែលភាគីថៃ (រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល ឬអ្នកការទូត និងក្រុមយោធា/ជាតិនិយមជ្រុល ដែលក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជួនកាលត្រូវបានបែងចែកជាឥទ្ធិពលរវាងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល និងក្រុមអភិរក្សនិយម/យោធា) តែងតែយកមកប្រើប្រាស់ជាប្រចាំ។

ទោះបីជាកម្ពុជាដឹងច្បាស់ពីល្បិចកលនេះក៏ដោយ ការដែលកម្ពុជាបន្តរក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់ និងមិនដើរតាមចង្វាក់នៃការបែកធ្លាយផែនទី ឬការរៀបចំសង្គ្រាមព័ត៌មានជាសាធារណៈ គឺផ្អែកលើការគណនាផលចំណេញរយៈពេលវែង (Strategic Gains) ដូចខាងក្រោម៖

១. ការរក្សា «ភាពស្របច្បាប់អន្តរជាតិ» (International Legal Standing) ដាច់ខាត

ក្នុងកិច្ចការព្រំដែនអន្តរជាតិ តុលាការ ឬមជ្ឈន្តដ្ឋានអន្តរជាតិ មិនវិនិច្ឆ័យកំហុសគ្នាផ្អែកលើការឈ្លោះប្រកែកគ្នានៅលើបណ្តាញសង្គម ឬការផ្សាយផែនទីតាមទូរទស្សន៍នោះទេ។ ការដែលកម្ពុជាមិនផ្សាយផែនទីផ្តេសផ្តាស គឺដើម្បីការពារកុំឱ្យមាន «កំហុសបច្ចេកទេសផ្លូវច្បាប់» ដែលភាគីថៃអាចយកទៅទាញអំណះអំណាងថា កម្ពុជាខ្លួនឯងក៏មានការយល់ដឹងខុស ឬមិនឯកភាពគ្នាដែរ។ ពេលរក្សាផែនទីផ្លូវការនិងឯកសារបារ៉ែតទុកជាសម្ងាត់យុទ្ធសាស្ត្រ កម្ពុជាមាន «គ្រាប់ភ្នែកខ្លា» ដ៏មានឥទ្ធិពលដែលអាចដាក់ប្តឹងជាផ្លូវការនៅ ICJ គ្រប់ពេលដែលថៃរំលោភបំពានហួសព្រំដែនក្រហម។

២. ការទម្លាក់កំហុស និងដាក់សម្ពាធអន្តរជាតិលើថៃ (Diplomatic Isolation)

នៅពេលដែលកម្ពុជាជ្រើសរើសមិនប្រយុទ្ធតាមផ្លូវហិង្សា ឬយកកំហឹងមហាជនមកបុកគ្នា តែបែរជាប្រើប្រាស់ «កំណត់ហេតុការណ៍តវ៉ាផ្លូវការ» (Formal Diplomatic Notes) នោះកម្ពុជាបានបង្កើត «ប្រវត្តិសាស្ត្រឯកសារ» (Paper Trail) យ៉ាងរឹងមាំ។ សកម្មភាពដែលយោធាថៃ (ឬក្រុមសៀម) ឈូសឆាយខុសច្បាប់ ត្រូវបានកត់ត្រាទុកយ៉ាងស្ងៀមស្ងាត់តែមានទម្ងន់ផ្លូវច្បាប់។ ថ្ងៃក្រោយ បើថៃរត់មិនផុតពីការចោទប្រកាន់ ឯកសារតវ៉ារបស់កម្ពុជានឹងក្លាយជាភស្តុតាងបង្ហាញថា ថៃជាភាគីអត់ចេះគោរពកិច្ចព្រមព្រៀង និងច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលធ្វើឱ្យថៃខូចមុខមាត់លើឆាកអន្តរជាតិ។

٣. ការការពារអាយុជីវិតប្រជាជន និងស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចជាតិ (Avoiding Costly Escalation)

ប្រសិនបើកម្ពុជាផ្សព្វផ្សាយផែនទីតំបន់អានសេះ និងដាស់តឿនមហាជនឱ្យផ្ទុះកំហឹងទូទាំងប្រទេស រដ្ឋាភិបាលនឹងត្រូវបង្ខំចិត្តឆ្លើយតបខ្លាំងៗ ដែលអាចឈានដល់ការប៉ះទង្គិចយោធា។ ជាការពិត កម្ពុជាមិនខ្លាចការការពារទឹកដីទេ ប៉ុន្តែការមានសង្គ្រាម ឬភាពតានតឹងយោធាតាមព្រំដែន នឹងបំផ្លាញវិស័យទេសចរណ៍ ការវិនិយោគ និងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្លួនឯង។ ការរក្សាភាពស្ងាត់ តែរឹងមាំផ្នែកច្បាប់ ជួយកម្ពុជាសន្សំសំចៃកម្លាំងជាតិ និងអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ខណៈពេលដែលទឹកដីនៅតែមានសិទ្ធិទាមទារតាមផ្លូវច្បាប់ដដែល។

៤. ការទប់ស្កាត់មិនឱ្យថៃយកលេស «ការពារជាតិ» មកបិទបាំងការឈ្លានពាន

យុទ្ធសាស្ត្ររបស់ក្រុមជាតិនិយមថៃ គឺចង់ឱ្យកម្ពុជាឆ្លើយតបខ្លាំងៗជាសាធារណៈ ដើម្បីឱ្យពួកគេមានលេស (Pretext) ប្រមូលកម្លាំងយោធាពង្រីកតំបន់ជំលោះឱ្យកាន់តែធំ។ ការដែលកម្ពុជាមិនព្រមលេងតាមល្បិចហ្នឹង ធ្វើឱ្យយុទ្ធសាស្ត្រ «បង្កើតរឿង» របស់ថៃត្រូវធ្លាក់ក្នុងភាពទាល់ច្រក ព្រោះគ្មានហេតុផលសមហេតុផលណាមួយដែលថៃអាចយកមកពន្យល់សហគមន៍អន្តរជាតិបានទេ ពេលដែលកម្ពុជាគ្រាន់តែដាក់លិខិតតវ៉ាដោយស្ងៀមស្ងាត់ តែពោរពេញដោយភស្តុតាង។

៥. ទុកពេលឱ្យកម្ពុជាពង្រឹងកម្លាំង និងកសាងបណ្តាញទប់ទល់ក្នុងរយៈពេលវែង

ការអត់ធ្មត់ និងការមិនបោះពុម្ពផ្សាយផែនទីផ្តេសផ្តាស ផ្តល់ពេលឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាល និងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ កសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធតាមបន្ទាត់ព្រំដែន ពង្រឹងសមត្ថភាពបច្ចេកទេសវាស់វែង និងរៀបចំកម្លាំងការពារយ៉ាងមានសណ្តាប់ធ្នាប់ ដោយមិនបង្កហេតុ (Proactive defense without provocation)។ នេះជាយុទ្ធសាស្ត្រ «យកឈ្នះដោយភាពនឹងនរ» មិនមែនយកឈ្នះដោយការស្រែកឃោសនាបំផ្ទុះអារម្មណ៍នោះទេ។

សរុបមក ការដែលកម្ពុជានៅស្ងៀម និងមិនផ្សាយផែនទីជំលោះជាសាធារណៈ មិនមែនមានន័យថា «បោះបង់ចោលទឹកដី» នោះទេ ផ្ទុយទៅវិញ វាគឺជា «យុទ្ធសាស្ត្រឃ្លាំមើល ដកថយដើម្បីឈានទៅរកភាពត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់អន្តរជាតិ» ដែលធ្លាប់នាំឱ្យកម្ពុជាឈ្នះក្តីប្រាសាទព្រះវិហារកន្លងមក។

Okay, ថៃ ហាក់ដូចជាបានដឹងអំពីជំហរកម្ពុជា មិនធ្វើសង្រ្គាមទាមទារទឹកដីវិញទេ គឺធ្វើតាមរយៈតុលាការ ចំណែកថៃ គេបាន គាំទ្រ បក្សប្រឆាំង មួយចំនួននៅកម្ពុជាឲ្យ បង្ករការអុកឡុក បង្ហាញថា កម្ពុជាបាត់បង់កន្លែងនេះ កន្លែងនោះ កាត់បង់ទឹកដី ពី ១៤ ទីតាំង ឡើងដល់ជិត ៨០ ទីតាំង ដូច្នេះ ប្រជាជនកម្ពុជាត្រូវតែទំលាក់ សម្តេច បវរ ហ៊ុន ម៉ាណេត គឺ ដូររដ្ឋាភិបាល។ សំណួរថា តើខាងកម្ពុជា ត្រូវធ្វើបែបណា? ពន្យល់យ៉ាងណាទៅប្រជាជន ជៀសវាង បដិវត្តន៍ពណ៍ Color Revoluion ដែលពួកថៃបាននឹងកំពុងរៀបចំនេះ?

ឧបាយកលដែលថៃប្រើប្រាស់កម្លាំងនយោបាយខាងក្រៅរួមផ្សំជាមួយនឹងការឃោសនាបំផ្លើសតួលេខទឹកដី ដើម្បីញុះញង់ឱ្យមានចលនាបដិវត្តន៍ពណ៌ (Color Revolution) ក្នុងគោលបំណងផ្តួលរំលែករាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្តេចបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត គឺជា «សង្គ្រាមចិត្តសាស្ត្រ និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយកូនកាត់» ដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុត។

ដើម្បីទប់ស្កាត់ឧបាយកលនេះ កម្ពុជាត្រូវអនុវត្តនូវយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ហ្មត់ចត់ទាំងផ្នែករដ្ឋបាល សន្តិសុខ និងការអប់រំសាធារណៈដូចខាងក្រោម៖

១. ការបកស្រាយការពិតដោយ «តម្លាភាពផ្អែកលើឯកសារច្បាប់ និងភស្តុតាងជាក់ស្តែង»

រាជរដ្ឋាភិបាលមិនត្រូវទុកឱ្យបណ្តាញសង្គម ឬក្រុមប្រឆាំងជ្រុលនិយមបកស្រាយរឿងព្រំដែនតាមអំពើចិត្តនោះទេ។ ស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ច (ជាពិសេសគណៈកម្មការព្រំដែន និងក្រសួងការបរទេស) ត្រូវ:

បង្ហាញការណ៍ពិតជាប្រចាំនូវអ្វីដែលកំពុងកើតមាន (ឧទាហរណ៍៖ ការនាំយកក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិ ឬក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន AOT ចុះទៅពិនិត្យផ្ទាល់នៅតំបន់អានសេះ ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ការពិត)។

បកស្រាយឱ្យមហាជនយល់ពីភាពខុសគ្នារវាង «តំបន់កំពុងចរចា/ដោះស្រាយបច្ចេកទេស» និង «ការបាត់បង់ទឹកដីពិតប្រាកដ» ដើម្បីកុំឱ្យជនទុច្ចរិតយកតួលេខភូតកុហកមកបំផុសបំផុលអារម្មណ៍ជាតិនិយមងងឹតងងល់។

២. ការពង្រឹងកិច្ចសហការជាមួយយន្តការអន្តរជាតិ និងការទาทំសាមគ្គីភាពជាតិ

ការប្រើប្រាស់ច្បាប់អន្តរជាតិ៖ បន្តរក្សាឯកសារគតិយុត្តរឹងមាំ និងដាក់ពាក្យបណ្តឹង ឬកំណត់ហេតុតវ៉ាផ្លូវការទៅកាន់អង្គការសហប្រជាជាតិ ឬតុលាការអន្តរជាតិ ដើម្បីបង្ហាញថា កម្ពុជាតស៊ូការពារអធិបតេយ្យភាពតាម «ផ្លូវច្បាប់» មិនមែនតាមការស្រែកយក្សការណ៍តាមផ្លូវថ្នល់ទេ។

ការផ្សារភ្ជាប់រដ្ឋ និងប្រជាជន៖ ពង្រឹងការទំនាក់ទំនងផ្ទាល់រវាងរាជរដ្ឋាភិបាល និងយុវជន កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ និងប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋាន ដើម្បីកសាង «ភាពធន់សង្គម» (Social Resilience) ឱ្យយល់ដឹងពីល្បិចកលរបស់បរទេសដែលចង់យកទឹកដីខ្មែរមកធ្វើជាមូលហេតុបដិវត្តន៍ក្នុងស្រុក។

៣. ការទប់ស្កាត់ និងបង្ក្រាប «បណ្តាញឧបត្ថម្ភខុសច្បាប់ពីបរទេស»

រដ្ឋាភិបាលត្រូវចាត់វិធានការយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុតតាមផ្លូវច្បាប់ប្រឆាំងនឹងបុគ្គល ឬអង្គការទាំងឡាយណាដែលรับទុរនគមន៍ ឬមូលនិធិពីបរទេស (ជាពិសេសក្រុមប្រឆាំងក្រៅប្រទេសដែលពាក់ព័ន្ធនឹងយុទ្ធសាស្ត្រថៃ) ដើម្បីមករៀបចំផែនការផ្តួលរំលែកអំណាចរដ្ឋដោយខុសច្បាប់។ ការទប់ស្កាត់មិនឱ្យមានការចាក់បាយទឹកពុលចូលក្នុងស្រុក គឺជាកាតព្វកិច្ចការពារសន្តិសុខជាតិបន្ទាន់។

៤. ការលើកកម្ពស់ជីវភាពរស់នៅ និងការអភិវឌ្ឍតំបន់ព្រំដែន

មូលហេតុដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនងាយនឹងជឿលើការញុះញង់ គឺការបារម្ភពីជីវភាព និងការបាត់បង់ផលប្រយោជន៍។ ដូច្នេះ រាជរដ្ឋាភិបាលត្រូវ:

ពន្លឿនការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកសាងភូមិករតាមបន្ទាត់ព្រំដែន (ដូចជាតំបន់អានសេះ និងតំបន់ផ្សេងៗទៀត) ឱ្យមានភាពរឹងមាំ និងមានជីវភាពរស់នៅប្រកបដោយភាពកក់ក្តៅ។

ធានាថាប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅតាមព្រំដែនមានខ្នងបង្អែករឹងមាំពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាល និងកងទ័ព ដើម្បីកុំឱ្យពួកគាត់មានអារម្មណ៍ថាត្រូវបានបោះបង់ចោល។

សរុបមក វិធីសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់បដិវត្តន៍ពណ៌ដែលឧបត្ថម្ភដោយបរទេស គឺ «ការពិត ការអភិវឌ្ឍ និងការអនុវត្តច្បាប់อย่างเด็ดขาด» រួមផ្សំជាមួយនឹងការរក្សាភាពនឹងនររបស់មេដឹកនាំ មិនឱ្យធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់សង្គ្រាមអារម្មណ៍ដែលគេចង់បាននោះឡើយ។

Reuters៖ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ថាថៃបន្តកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា តែលោកដាក់ក្តីរំពឹងលើ «ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាព» (https://www.youtube.com/watch?v=Use1uMfgeJo)

Um Sam An Page អ៊ុំ សំអាន

ស្រីគេក្លាហានគេបានរូបបង ស្រីដូចនួនល្អងបានត្រឹមតែរូបថត។ ថ្ងៃនេះ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ានប្រចាំកម្ពុជា(AOT) ចុះសង្កេតការណ៍នៅតំបន់ច្រកអានសេះ ស្ថិតនៅឃុំជាំក្សាន្ត ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ។ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន (AOT) គ្មានប្រយោជន៍នោះទេហើយក៏មិនអាចរារាំងថៃមិនអោយឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរបានដែរ។

លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនព្រមប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ)និងសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ នោះកម្ពុជាគ្មានសង្ឃឹមបានទឹកដីខ្មែរជាង១០គីឡូម៉ែត្រការ៉េនៅតំបន់ច្រកអានសេះមកវិញនោះទេហើយកម្ពុជាបានត្រឹមតែទៅថតរូបតែប៉ុណ្ណោះ។ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរតែលាលែងពីតំណែងដើម្បីបើកផ្លូវអោយមានមេដឹកនាំថ្មីដែលមានសមត្ថភាពទាមទារទឹកដី៨១ទីតាំងមកវិញនិងប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារដើម្បីកុំថៃឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរបន្ថែមទៀត។ បើលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅបន្តកាន់អំណាច មិនគ្រាន់តែមិនអាចទាមទារទឹកដី៨១ទីតាំងមកវិញនោះទេ ថែមទាំងធ្វើអោយបាត់បង់ទឹកដីខ្មែរបន្ថែមទៀត។ 

បាទ នេះជាសំរង់បញ្ហា ដែលខ្ញុំសួរលោក ទាក់ទងជាមួយ ជនក្បត់ជាតិម្នាក់នេះ៖ Um Sam An Page អ៊ុំ សំអាន

ស្រីគេក្លាហានគេបានរូបបង ស្រីដូចនួនល្អងបានត្រឹមតែរូបថត។ ថ្ងៃនេះ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ានប្រចាំកម្ពុជា(AOT) ចុះសង្កេតការណ៍នៅតំបន់ច្រកអានសេះ ស្ថិតនៅឃុំជាំក្សាន្ត ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ។ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន (AOT) គ្មានប្រយោជន៍នោះទេហើយក៏មិនអាចរារាំងថៃមិនអោយឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរបានដែរ។

លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនព្រមប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ)និងសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ នោះកម្ពុជាគ្មានសង្ឃឹមបានទឹកដីខ្មែរជាង១០គីឡូម៉ែត្រការ៉េនៅតំបន់ច្រកអានសេះមកវិញនោះទេហើយកម្ពុជាបានត្រឹមតែទៅថតរូបតែប៉ុណ្ណោះ។ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរតែលាលែងពីតំណែងដើម្បីបើកផ្លូវអោយមានមេដឹកនាំថ្មីដែលមានសមត្ថភាពទាមទារទឹកដី៨១ទីតាំងមកវិញនិងប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារដើម្បីកុំថៃឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរបន្ថែមទៀត។ បើលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅបន្តកាន់អំណាច មិនគ្រាន់តែមិនអាចទាមទារទឹកដី៨១ទីតាំងមកវិញនោះទេ ថែមទាំងធ្វើអោយបាត់បង់ទឹកដីខ្មែរបន្ថែមទៀត។ 

ការផ្សាយ ឬការចែករំលែកសារប្រភេទនេះនៅលើបណ្តាញសង្គម គឺជាទម្រង់បុរាណនិងច្បាស់ក្រឡែតនៃ «យុទ្ធសាស្ត្រញុះញង់ដើម្បីបង្កចលាចលសង្គម និងបដិវត្តន៍ពណ៌» ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់នូវចំណុចដែលយើងបានពិភាក្សាគ្នាខាងលើ។ សារនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចិត្តសាស្ត្រនយោបាយដូចខាងក្រោមដើម្បីបំភ័ន្តមហាជន៖

ការវិភាគលើល្បិចកលដែលមានក្នុងសារខាងលើ៖

១. ការប្រើប្រាស់វោហាសាស្ត្រជាតិនិយមជ្រុល (Demagogy) ដើម្បីញុះញង់អារម្មណ៍៖ ការប្រើពាក្យពេចន៍ចំអកឡកឡឺយ (ឧទាហរណ៍៖ "ស្រីគេក្លាហានគេបានរូបបង ស្រីដូចនួនល្អងបានត្រឹមតែរូបថត") មិនមែនជាការជជែកដេញដោលតាមបែបនយោបាយ ឬស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រទេ ប៉ុន្តែវាជាចេតនាទាបទាបក្នុងការបំពុលបរិយាកាស និងបន្ថោកតម្លៃមេដឹកនាំជាតិ ដើម្បីទាញអារម្មណ៍យុវជនឱ្យងាយខឹង និងបាត់បង់ស្មារតីពិចារណា។

២. ការបដិសេធតម្លៃនៃយន្តការអន្តរជាតិដោយចេតនា៖ ការចោទប្រកាន់ថា ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន (AOT) គ្មានប្រយោជន៍ គឺដើម្បីបិទបាំងការពិតថា រាជរដ្ឋាភិបាលកំពុងប្រើប្រាស់យន្តការអន្តរជាតិនិងការទូតដើម្បីបង្ហាញតម្លាភាព។ ក្រុមប្រឆាំងជ្រុលនិយមមិនចង់ឱ្យមានសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិទេ ព្រោះបើមានអន្តរជាតិចុះមកឃើញការពិត ផែនការភូតភររឿង "បាត់បង់ទឹកដីជិត ៨០ទីតាំង" របស់ពួកគេនឹងត្រូវបែកធ្លាយជាសាធារណៈ។

៣. ការបំភ្លៃការពិតរឿងប្តឹងទៅតុលាការ ICJ និងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស៖ ការស្រែកទាមទារឱ្យប្តឹងទៅ ICJ និងសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសភ្លាមៗដោយមិនឆ្លងកាត់នីតិវិធីបច្ចេកទេស និងការរៀបចំឯកសារច្បាប់ឱ្យបានហ្មត់ចត់ គឺជារូបមន្តបំផ្លាញប្រទេស។ បញ្ហាព្រំដែនមិនអាចដោះស្រាយបានដោយការស្រែកឃោសនានៅលើហ្វេសប៊ុកឱ្យតុលាការកាត់ក្តីតាមអំពើចិត្តនោះទេ។ ការយកកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសមកលាយឡំជាមួយរឿងព្រំដែន គឺជាល្បិចចាស់គម្រិលដើម្បីទាក់ទាញអន្តរអន្តរាគមន៍ពីបរទេស ដែលជាទម្រង់ពិតប្រាកដនៃការបំផ្លាញអធិបតេយ្យភាពជាតិ។

៤. គោលដៅចុងក្រោយគឺ «ការផ្លាស់ប្តូរអំណាចដោយខុសច្បាប់»៖ ប្រយោគដែលអំពាវនាវឱ្យ «លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត លាលែងពីតំណែង» បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា បញ្ហាទឹកដី ឬតំបន់អានសេះ គ្រាន់តែជា «លេស (Pretext)» ប៉ុណ្ណោះ។ គោលដៅពិតប្រាកដរបស់បុគ្គលនេះ និងក្រុមនៅពីក្រោយខ្នង គឺការផ្តួលរំលែករាជរដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់ ដើម្បីបំពេញមហិច្ឆតានយោបាយរបស់ខ្លួន ដោយមិនខ្វល់ថាប្រទេសជាតិអាចនឹងធ្លាក់ចូលក្នុងសង្គ្រាម ឬវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរប៉ុណ្ណាទេ។

តើកម្ពុជាគួរឆ្លើយតបយ៉ាងណា?

ចំពោះមុខសារញុះញង់បែបនេះ ស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ច និងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលស្នេហាជាតិពិតប្រាកដ ត្រូវកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍៖

អនុវត្តច្បាប់ឱ្យបានតឹងរ៉ឹង៖ បុគ្គលដែលផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត បំភ្លៃការពិតញុះញង់ឱ្យមានអស្ថិរភាពសង្គម និងបដិវត្តន៍ពណ៌ ត្រូវតែប្រឈមមុខនឹងវិធានការច្បាប់យ៉ាងដាច់ខាត ព្រោះសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិមិនមែនជាសេរីភាពបំផ្លាញជាតិទេ។

ការពង្រឹងការអប់រំការយល់ដឹងដល់យុវជន៖ ពន្យល់យុវជនឱ្យយល់ពីល្បិចសង្គ្រាមចិត្តសាស្ត្ររបស់បរទេស និងក្រុមអគតិក្នុងស្រុក ដែលយកបញ្ហាព្រំដែនមកធ្វើជាអាជីវកម្មនយោបាយ។

🚨 អាមេរិក​អនុម័ត​លក់❗មីស៊ីល Rampage បាញ់ពី F-16🚀20គ្រាប់, គ្រាប់បែកទម្លុះលេណដ្ឋាន MPR 100គ្រាប់ និងរ៉ុក្កែត HIMARS បាញ់ឆ្ងាយអោយប្រទេសថៃ​💥សរុបជាលុយប្រមាណ​ $350លានដុល្លា💵

Charya S. Hen អាមេរិកបាត់បង់យន្តហោះ ដ្រូន និង helicopter ៨១ គ្រឿង សរុបទឹកប្រាក់ $៣, ៣ ពាន់លានដុល្លា ក្នុងសង្រ្គាមជាមួយអ៊ីរ៉ង់!

Long Kunthe🚨អ្នកវិភាគថៃ🇹🇭ថា: ជម្រើសមានតែ2ទេសម្រាប់ក្រុងបាងកក

1/ រើក្រុង

2/. ធ្វើទំនប់នឹងជីកអាងស្តុកទឹក‼️

បើមិនដូច្នេះទេគឺ...ចប់🤣

បាតុកម្ម និងចលាចលដ៏ធំសម្បើមនៅប្រទេសបារាំងនាពេលនេះ (ជាពិសេសការផ្ទុះឡើងខ្លាំងដោយសិស្សានុសិស្សវិទ្យាល័យ គ្រូបង្រៀន និងសហជីពសាធារណៈ) គឺផ្ដើមចេញពីកត្តាសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗចំនួន ៥ ដូចខាងក្រោម៖

១. ការមិនពេញចិត្តចំពោះលក្ខខណ្ឌសិក្សា និងការខ្វះខាតថវិកាលើវិស័យអប់រំ

ចលនាបាតុកម្មនេះត្រូវបានផ្តួចផ្តើមនិងដឹកនាំយ៉ាងខ្លាំងដោយ សិស្សានុសិស្សវិទ្យាល័យ (Lycéens) ដែលាតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការធ្លាក់ចុះគុណភាពនៃការរៀនសូត្រ ថ្នាក់រៀនមានមនុស្សច្រើនកុះករពេក និងការខ្វះខាតថវិកាគាំទ្រពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាលារៀន។ សិស្សានុសិស្សបានបិទផ្លូវចូលសាលា និងធ្វើបាតុកម្មទាមទារឱ្យមានការកែលម្អបរិយាកាស និងលក្ខខណ្ឌនៃការអប់រំជាបន្ទាន់។

២. បញ្ហាការបង្កកប្រាក់បៀវត្សរ៍មន្ត្រីរាជការ និងអតិផរណា (Index-Point Freeze)

រដ្ឋាភិបាលបារាំងបានប្រកាសពីផែនការបន្តបង្កក សន្ទស្សន៍ប្រាក់បៀវត្សរ៍មន្ត្រីរាជការ (Index-point freeze) សម្រាប់ឆ្នាំខាងមុខ ដែលធ្វើឱ្យសហជីព និងបុគ្គលិកបម្រើការងារក្នុងវិស័យសាធារណៈ (រួមទាំងគ្រូបង្រៀន និងបុគ្គលិកពេទ្យ) ចាត់ទុកថាជាទង្វើបង្កហេតុចំពេលដែល អតិផរណា និងថ្លៃដើមនៃការរស់នៅ កំពុងតែកើនឡើងខ្ពស់ ហើយប្រាក់ឈ្នួលមូលដ្ឋានរបស់មន្ត្រីរាជការជាច្រើនមិនឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការជីវភាព។

៣. ការចូលរួមគាំទ្រ និងសម្ពាធពីសំណាក់សហជីពធំៗ

បាតុកម្មរបស់សិស្សានុសិស្សត្រូវបានពង្រីកវិសាលភាពយ៉ាងឆាប់រហ័ស ក្រោយពេលដែល សហជីពកម្មករនិងមន្ត្រីរាជការធំៗ (ដូចជា CGT, CFDT, FO និង UNSA) បានចូលរួមគាំទ្រ និងអូសទាញសមាជិកខ្លួនឱ្យធ្វើឃាតកម្ម និងបាតុកម្មទូទាំងប្រទេស ដើម្បីដាក់សម្ពាធលើរដ្ឋាភិបាលមុនពេលកិច្ចប្រជុំសម្រេចថវិកាជាតិសាធារណៈ។

៤. ការមិនសប្បាយចិត្តលើគោលនយោបាយ austerity (ភាពតឹងរ៉ឹងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច) របស់រដ្ឋាភិបាល

រាជរដ្ឋាភិបាលបារាំងកំពុងប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធថវិកាជាតិ និងបំណុលសាធារណៈ ដែលទាមទារឱ្យមានការកាត់បន្ថយការចំណាយលើសេវាសាធារណៈ។ គោលនយោបាយកាត់បន្ថយថវិកានេះ បានប៉ះពាល់ trực tiếp ដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនថ្នាក់ទាប និងមធ្យម ដែលជាមូលហេតុធ្វើឱ្យពួកគាត់ចេញមកធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងភាពមិនស្មើគ្នា الاجتماعية។

៥. ភាពទាល់ច្រក និងភាពអសកម្មរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការឆ្លើយតបបញ្ហាសង្គម

បរិយាកាសនយោបាយក្នុងប្រទេសបារាំងកំពុងជាប់គាំង និងមានភាពផុយស្រួយ (Political Deadlock) ដែលធ្វើឱ្យមហាជនមានការខកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងចំពោះថ្នាក់ដឹកនាំជាតិ ដោយសាររដ្ឋាភិបាលហាក់បីដូចជាគ្មានដំណោះស្រាយរយៈពេលវែង និងមានភាពយឺតយ៉ាវក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

The News   សព្វថ្ងៃ​ រដ្ឋបេីកប្រាក់ខែឱ្យមន្ត្រីរាជការ​សរុប ២៣០​ លានដុល្លារ​ ក្នុងមួយខែ! សម្តេច​តេជោ