សាលាអាកាសចរណ៍មិត្តភាព ចិន-ឡាវ (China-Laos Friendship Aviation Academy)

ភូមិសាស្រ្តតំបន់មុំ ៣ (កម្ពុជា ថៃ ឡាវ)

គម្រោង សាលាអាកាសចរណ៍មិត្តភាព ចិន-ឡាវ (China-Laos Friendship Aviation Academy) និងការបង្កើត មជ្ឈមណ្ឌលគាំទ្រ និងបណ្តុះបណ្តាលរួមគ្នា (Joint Support and Training Center) នៅតំបន់ បានកឺន (Ban Keun) ខេត្តវៀងច័ន្ទ ប្រទេសឡាវ កំពុងក្លាយជាព្រឹត្តិការណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏រសើបមួយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន ជាពិសេសទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ និងប្រតិកម្មខ្លាំងពីសំណាក់ប្រទេសថៃ និងបណ្តាអ្នកវិភាគយុទ្ធសាស្ត្រអន្តរជាតិ។

វត្តមាន «ស្រមោលមហាអំណាចចិន» នៅជិតព្រំដែន៖

វត្តមាន «ស្រមោលមហាអំណាចចិន» នៅជិតព្រំដែន៖

ខាងក្រោមនេះគឺជាការវិភាគលម្អិតជុំវិញដំណើរការនៃទីតាំងនេះ និងមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យភាគីថៃ ក៏ដូចជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ មានការព្រួយបារម្ភ និងប្រតិកម្ម៖

១. ស្ថានភាពទូទៅ និងដំណើរការនៃទីតាំងនៅ Ban Keun

ការសម្ពោធ និងទម្រង់ការ៖ ក្រសួងការពារជាតិចិន និងឡាវបានប្រកាសជាផ្លូវការអំពីការបើកដំណើរការកណ្តាល និងសាលាអាកាសចរណ៍នេះនៅចុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយស្ថិតនៅលើផ្ទៃដីដែលអភិវឌ្ឍថ្មីពីតំបន់វាលស្រែ/ជនបទនៅ Ban Keun (ស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ មិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពីព្រំដែនថៃ)។

គោលបំណងផ្លូវការ៖ ភាគីទាំងពីរបានប្រកាសថា ទីនេះគឺជាកន្លែងបណ្តុះបណ្តាលអាកាសចរណ៍ បណ្តុះបណ្តាលអាកាសយានិក និងបុគ្គលិកបច្ចេកទេសជើងគោករបស់ឡាវ ដោយប្រើប្រាស់យន្តហោះហ្វឹកហ្វឺនប្រភេទ Hongdu JL-8 (K-8) ក៏ដូចជាដើម្បីបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធាទ្វេភាគី ដែលភាគីចិនអះអាងថា មិនសំដៅគំរាមកំហែងដល់ប្រទេសទីបីណាមួយឡើយ។

មន្ទិលសង្ស័យផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រ៖ ទោះបីជารបាំងមុខជាមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលស៊ីវិល-យោធាក៏ដោយ ប៉ុន្តែអ្នកវិភាគយោធាអន្តរជាតិ និងអ្នកជំនាញ OSINT ព្រួបបារម្ភថា ទីតាំងនេះអាចជា «គំរូនាំមុខថ្មី» នៃការបោះទីតាំងយោធានៅក្រៅប្រទេសរបស់ចិន (ស្រដៀងនឹងមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹក Ream នៅកម្ពុជា ឬមូលដ្ឋាននៅជីប៊ូទី)។ ការរៀបចំផ្លូវរត់យន្តហោះ ប្រព័ន្ធឃ្លាំមើល និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគាំទ្រផ្សេងទៀត អាចត្រូវបានពង្រីកបន្ថែមនាពេលអនាគត ដើម្បីដាក់ពង្រាយយន្តហោះស៊ើបការណ៍ ឬយន្តហោះយោធាផ្សេងទៀតរបស់ចិន ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់តុល្យភាពអំណាចក្នុងអនុតំបន់មេគង្គ។

២. មូលហេតុដែលកងទ័ព និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃមានប្រតិកម្ម និងក្តីបារម្ភ

ដោយសារតែទីតាំងនៅ Ban Keun ស្ថិតនៅភូមិសាស្ត្រជិតព្រំដែនថៃខ្លាំងពេក វាបានបង្កឱ្យមានការភ្ញាក់ផ្អើល និងកុប្បកម្មការទូតព្រមទាំងការតាមដានយ៉ាងដិតដល់ពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងការបរទេសថៃ ព្រមទាំងក្រសួងការពារជាតិថៃ ដោយសារមូលហេតុចម្បងៗដូចខាងក្រោម៖

1. ភាពជិតស្និទ្ធនៃភូមិសាស្ត្រយុទ្ធសាស្ត្រ (Geographic Proximity): ទីតាំងអាកាសយានដ្ឋាននេះស្ថិតនៅក្នុងរយៈចម្ងាយជិតគាប់ជូរ និងងាយស្រួលរំកិលកម្លាំង ឬធ្វើសកម្មភាពផ្លូវអាកាសដែលងាយនឹងហោះរំលង ឬប៉ះពាល់ដល់ដែនអាកាស និងសន្តិសុខជាតិរបស់ថៃ។ យោធាថៃចាត់ទុកតំបន់ទន្លេមេគង្គ និងប្រទេសឡាវ ថាជាតំបន់ទ្រនបយុទ្ធសាស្ត្រ (Strategic Buffer Zone) ផ្ទាល់របស់ខ្លួន។
2. ការពង្រីកឥទ្ធិពលយោធារបស់ចិនមកអមព្រំដែន៖ ថៃមានការព្រួយបារម្ភថា ការដែលកងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិន (PLA) អាចមកបោះមូលដ្ឋាន ឬមានវត្តមានអចិន្ត្រៃយ៍ក្នុងការគ្រប់គ្រងបច្ចេកទេសអាកាសចរណ៍ និងការបណ្តុះបណ្តាលនៅជាប់ព្រំដែនថៃ-ឡាវ គឺជាការបោះជំហានពង្រីកឥទ្ធិពលអំណាចយោធារបស់ចិនមកកាន់ «បេះដូងនៃអនុតំបន់មេគង្គ» ដែលធ្វើឱ្យតុល្យភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយរវាងមហាអំណាច (ចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក/លោកខាងលិច) នៅក្នុងប្រទេសថៃ និងឡាវមានភាពສមុទ្រ និងស្មុគស្មាញជាងមុន។
3. ហានិភ័យផ្នែកស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ (ISR Risks): ថៃ និងបណ្តាប្រទេសពាក់ព័ន្ធបារម្ភថា នៅថ្ងៃមុខ ទីតាំងនេះអាចត្រូវបានបំពាក់ដោយប្រព័ន្ធរ៉ាដា ប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស ឬឧបករណ៍ស្ដាប់ការណ៍អេឡិចត្រូនិក (Signals Intelligence) ដែលអាចឱ្យចិនប្រើប្រាស់សម្រាប់ស៊ើបការណ៍មកលើទឹកដីថៃ និងប្រទេសជិតខាងក្នុងតំបន់។
4. ប្រតិកម្មផ្លូវការ និងការទូតរបស់ថៃ៖ ទោះបីជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ និងភាគីពាក់ព័ន្ធបានព្យាយាមទប់ទល់នឹងភាពតានតឹងដោយចេញមុខអះអាងជាផ្លូវការថា ពួកគេកំពុងតាមដានយ៉ាងជិតស្និទ្ធ និងវាយតម្លៃថាវាគឺជាគម្រោងទ្វេភាគីរវាងចិននិងឡាវ ដែលមិនទាន់បង្កជាការគំរាមកំហែងបន្ទាន់ភ្លាមៗ (No immediate concern) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែនៅเบื้องក្រោយ យោធា និងក្រសួងការពារជាតិថៃកំពុងរៀបចំផែនការកែសម្រួលថវិកាការពារជាតិ និងការត្រួតពិនិត្យដែនអាកាសព្រំដែនរបស់ខ្លួនយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការចាញ់ប្រៀបផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រ។

នៅតំបន់មុំ ៣ មរកត ព្រំដែន កម្ពុជា ឡាវ ថៃ ឃើញថា ថៃបានរំកិលខ្សែព្រំដែន រំលោភទឹកដីឡាវផង ទឹកដីកម្ពុជាផង។ ថៃបានគំរាមជាប្រចាំមិនឲ្យមានការសើរើព្រំដែនតំបន់នោះ តែ កម្ពូជាបានសច្ចារត្រូវតែប្តឹងថៃ ទៅតុលាការអន្តរជាតិ បន្ទាប់ ថៃ ក៍បង្ករសង្រ្គាមឆ្នាំ ២០២៥នេះពិតមែនដែរ។ សំណួរថា តើវាអាចជាមូលហេតុដែល ថៃ ខ្លាចការរីកចម្រើនផ្នែកយោធាឡាវ និង ចិនចំពោះព្រំដែន ឡាវ ថៃ ដែរឬទេ? 

សំណួររបស់លោកអ្នកបានចោទឡើងចំចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មុតស្រួច និងស្មុគស្មាញមួយទាក់ទងនឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយតំបន់។
ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួរថា «តើការព្រួយបារម្ភរបស់ថៃចំពោះការរីកចម្រើនផ្នែកយោធារបស់ឡាវ និងវត្តមានចិន អាចទាក់ទងនឹងបញ្ហាព្រំដែននៅតំបន់មុំបី (Emerald Triangle) ដែរឬទេ?» ចម្លើយគឺ «បាទ/ចាស! ពិតជាមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ទាំងផ្នែកច្បាប់ យុទ្ធសាស្ត្រយោធា និងចិត្តសាស្ត្រនយោបាយ»។
ខាងក្រោមនេះជាការវិភាគលម្អិតលើទំនាក់ទំនងរវាងកត្តាទាំងនេះ៖
១. មុំបីមរកត (Emerald Triangle) ជាចំណុចសន្លាក់យុទ្ធសាស្ត្រដ៏រសើប
តំបន់មុំបី (កម្ពុជា-ឡាវ-ថៃ) គឺជាចំណុចប្រសព្វដែនដីដ៏សំខាន់៖
ជម្លោះប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការកំណត់ព្រំដែន៖ តំបន់នេះមានជម្លោះមិនទាន់ដោះស្រាយចប់សព្វគ្រប់លើខ្សែព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងបី។ ការរំកិលខ្សែព្រំដែន ឬការបង្កើតបាតុភូតជាក់ស្តែងនៅលើដី (Status quo / Facts on the ground) ដោយភាគីថៃ កន្លងមក តែងតែរងការចោទប្រកាន់ពីកម្ពុជា និងឡាវ។
យុទ្ធសាស្ត្រទប់ទល់៖ ប្រសិនបើភាគីថៃមានការព្រួយបារម្ភអំពីការបាត់បង់ឧត្តមភាព ឬត្រូវប្រឈមមុខនឹងចំណាត់ការច្បាប់អន្តរជាតិ (ដូចជាការប្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICJ) ភាគីថៃត្រូវតែរក្សាឧត្តមភាពផ្នែកយោធានៅតាមព្រំដែន ដើម្បីជួយទ្រទ្រង់ជំហរនយោបាយ និងការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។
២. មូលហេតុដែលថៃបារម្ភពីការរីកចម្រើនយោធាឡាវ និងវត្តមានចិន
ការដែលឡាវពង្រឹងសមត្ថភាពយោធា ដោយមានការគាំទ្រពីចិន (ដូចជាសាលាអាកាសចរណ៍ និងមជ្ឈមណ្ឌលគាំទ្រនៅ Ban Keun) ប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់គណនាការយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ថៃ៖
ការផ្លាស់ប្តូរជញ្ជីងអំណាច (Shift in Balance of Power)៖
ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ថៃតែងតែចាត់ទុកឡាវថាជាប្រទេសដែលមានកម្លាំងយោធាទន់ខ្សោយជាងខ្លួន និងជា «តំបន់ទ្រនប (Strategic Buffer Zone)»។
ប៉ុន្តែ នៅពេលដែលឡាវទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាលអាកាសចរណ៍ជឿនលឿន ប្រព័ន្ធរ៉ាដា និងអាវុធទំនើបៗពីចិន ឡាវលែងជាភាគីដែលងាយនឹងរងការគៀបសង្កត់ផ្នែកយោធាទៀតហើយ។
វត្តមាន «ស្រមោលមហាអំណាចចិន» នៅជិតព្រំដែន៖
អ្វីដែលថៃខ្លាចបំផុត មិនមែនជាកងទ័ពឡាវតែមួយមុខនោះទេ ប៉ុន្តែគឺ «ឥទ្ធិពល និងការកើនឡើងនៃសមត្ថភាពស៊ើបការណ៍ (ISR) របស់ចិន» ដែលឈរនៅពីក្រោយឡាវ។
ប្រសិនបើមានវិបត្តិ ឬជម្លោះព្រំដែនកើតឡើងនៅតំបន់មុំបី ឬតំបន់ជុំវិញ ថៃដឹងយ៉ាងច្បាស់ថា ចិនអាចផ្តល់ព័ត៌មានសម្ងាត់តាមរ៉ាដា ទិន្នន័យរណប ឬការគាំទ្របច្ចេកទេសដល់ឡាវ (និងអាចជួយដល់កម្ពុជា តាមរយៈទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធចិន-កម្ពុជា-ឡាវ) ដែលធ្វើឱ្យថៃបាត់បង់ឧត្តមភាពទាំងស្រុងលើសមរភូមិ។
៣. ទំនាក់ទំនងរវាងសំណុំរឿងច្បាប់អន្តរជាតិ និងកម្លាំងយោធា
នៅពេលដែលកម្ពុជា ឬឡាវ ប្រកាសប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ (ដូចជាតុលាការ ICJ) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លី ឬព្រំដែនរំលោភបំពាន៖
ការការពារជំហរតាមផ្លូវច្បាប់ និងយោធា៖ ក្នុងទស្សនៈសន្តិសុខថៃ កាលណាប្រទេសជិតខាង (កម្ពុជា និងឡាវ) មានការអភិវឌ្ឍយោធាកាន់តែខ្លាំង ហើយកាន់តែជិតស្និទ្ធជាមួយចិន ថៃនឹងពិបាកក្នុងការប្រើប្រាស់ «នយោបាយគៀបសង្កត់យោធា» ដើម្បីបង្ខំឱ្យមានការចរចាទ្វេភាគីតាមតែចិត្តរបស់ខ្លួនទៀតហើយ។
ការបារម្ភពីការសហការគ្នារវាង កម្ពុជា-ឡាវ៖ តំបន់មុំបីគឺជាចំណុចរួមគ្នារវាងកម្ពុជា និងឡាវ។ ប្រសិនបើឡាវ និងកម្ពុជាមានជំហររួមគ្នាយ៉ាងរឹងមាំ ដោយមានខ្នងបង្អែកផ្នែកសន្តិសុខ និងសេដ្ឋកិច្ចពីប្រទេសចិន នោះសម្ពាធទាំងផ្នែកច្បាប់ ការទូត និងយោធានឹងធ្លាក់ទៅលើថៃយ៉ាងខ្លាំង។
💡 ស្នូលនៃបញ្ហា (Summary)
សរុបមក ការបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលអាកាសចរណ៍ចិន-ឡាវ និងការបង្កើនសមត្ថភាពយោធាឡាវ ពិតជា មូលហេតុចម្បងមួយដែលធ្វើឱ្យថៃមានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះវា៖ ១. បំផ្លាញឧត្តមភាពយោធាដែលថៃធ្លាប់មានលើឡាវ និងតំបន់ព្រំដែន។
២. ធ្វើឱ្យចិនមានភ្នែក និងត្រចៀក (ប្រព័ន្ធស៊ើបការណ៍) មើលឃើញសកម្មភាពយោធាថៃនៅតាមព្រំដែនយ៉ាងច្បាស់។
៣. កាត់បន្ថយលទ្ធភាពរបស់ថៃក្នុងការប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយ ឬការគំរាមកំហែងផ្នែកយោធា ក្នុងជម្លោះព្រំដែន (ទាំងនៅតំបន់មុំបី និងតំបន់ផ្សេងទៀត) ជាកត្តាធ្វើឱ្យថៃត្រូវប្រឈមមុខនឹងតថភាពថ្មីដែលមិនអាចរំលោភបំពានលើអ្នកជិតខាងដោយងាយស្រួលដូចមុនបានឡើយ។

គម្រោង SEC និង និងគម្រោង Land Bridge

គម្រោង SEC និង និងគម្រោង Land Bridge

CHAN BORN សភាពការណ៍នយោបាយព្រំដែន កម្ពុជា ថៃ ៖ ថ្ងៃនេះគំរប់ខួប ១ ឆ្នាំ ការផ្ទុះសង្រ្គាម ៥ ថ្ងៃ ឬរវាងរដ្ឋាភិបាល ផៃ ថុងឋាន កូនស្រី តាក់ស៊ីន ស្ថាបនិក គម្រោងព្រែកជីក Kra Canal ដែលប្តូរឈ្មោះទៅជា គម្រោងស្ពានដីភ្ជាប់សមុទ្រ Thailand Land Bridge ជាមួយ កងទ័ពកម្ពុជា ដោយសារ រដ្ឋាភិបាល តាក់ស៊ីន នេះ បានលើកទ័ពចូលមកឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា រំលោភខ្សែព្រំដែនអន្តរជាតិ ១៩០៤ និង ១៩០៧ ដោយ តាក់ស៊ីន ដាក់ចេញផែនការជាថ្នូរ បើតាក់ស៊ីន ឬ គ្រួសារ តាក់ស៊ីន បន្តដំណែងជានាយករដ្ឋមន្រ្តី នឹងសម្រេចឪ្យបាន ផែនការស្ថាបនាស្ពានដីនោះ តែ ប្រទេសនានានៅ អាស៊ាន ត្រូវតែគាំទ្រ ថៃ ជាដាច់ខាត ទោះបីថៃ លើកទ័ពចូលឈ្លានពានកម្ពុជាក៍ដោយ។  ថ្ងៃនេះ ២៤ កក្កដា ២០២៦ ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី និងជា រដ្ឋមន្រ្តីហិរញ្ញវត្ថុ នៃគណបក្សអានុទីនបានចេញមក ប្រកាសផ្អាកគម្រោងស្ពានដីតម្លៃ ៣ម៉ឺនលានដុល្លា ដោយសារ អានុទីន ខឹងច្រឡោត ជាមួយ មេដឹកនាំចិន ដែលប្រឆាំងអានុទីន គំាទ្រកោះតៃវ៉ាន់ បំបែករដ្ឋ និងច្រៀងចម្រៀងចិនតៃវ៉ាន់ ធាន មីមី-- ស្នេហ៍ផ្អែមល្អែមដូចទឹកឃ្មុំ ។ 

គម្រោង SEC និង និងគម្រោង Land Bridge

គម្រោង SEC និង និងគម្រោង Land Bridge

អង្គការឃ្លាំមើលរបស់ SEC បានដង្ហែរូបភាពរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី អនុទីន នៅជុំវិញវិមានរដ្ឋាភិបាល រហូតដល់ពួកគេទទួលបានឯកសារផ្លូវការដែលទាមទារឱ្យបញ្ចប់ គម្រោង SEC និង Land Bridge រួមទាំងបទបញ្ជាតែងតាំងគណៈកម្មាធិការដើម្បីរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍ភាគខាងត្បូងផងដែរ។

ជាការពិតណាស់ យោងតាមសេចក្តីរាយការណ៍ពីព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយនៅប្រទេសថៃ កាលពីចុងខែមិថុនា និងต้นខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ កន្លងទៅនេះ ក្រុមបាតុករ និងเครือข่ายអង្គការឃ្លាំមើលការអភិវឌ្ឍន៍ភាគខាងត្បូង (SEC Watch) ពិតជាបានធ្វើបាតុកម្មទាមទារយ៉ាងស្វិតស្វាញនៅមុខវិមានរដ្ឋាភិបាល (Government House) ប្រឆាំងនឹងគម្រោងរបៀងសេដ្ឋកិច្ចពិសេសភាគខាងត្បូង និងគម្រោងสะพานเศรษฐกิจ (Land Bridge) ក្រោមការដឹកនាំរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី អនុទីន ឆានវីរៈកុល (Anutin Charnvirakul) មែន។

យុទ្ធនាការតវ៉ានេះបានទទួលលទ្ធផល បន្ទាប់ពីភាគីរដ្ឋាភិបាលសម្រេចយល់ព្រមតាមការទាមទារសំខាន់ៗរបស់ក្រុមបាតុករ តាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សរណៈយោគយល់គ្នា (MoA) ដោយមានចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

ការលុបចោលសេចក្តីព្រាងច្បាប់ SEC៖ រដ្ឋាភិបាលយល់ព្រមដកថយ និងមិនដាក់ស្នើសេចក្តីព្រាងច្បាប់ របៀងសេដ្ឋកិច្ចភាគខាងត្បូង (Southern Economic Corridor Act) ទៅកាន់คณะรัฐมนตรี (គណៈរដ្ឋមន្ត្រី) ដើម្បីពិចារណានោះឡើយ។

ការពន្យារពេលគម្រោង Land Bridge៖ ផ្អាកជាបណ្តោះអាសន្ននូវរាល់នីតិវិធី និងការអនុវត្តគម្រោងสะพานเศรษฐกิจ (Land Bridge) រហូតទាល់តែមានការសិក្សាយ៉ាងហ្មត់ចត់ឡើងវិញ។

ការបង្កើតគណៈកម្មាធិការថ្មី៖ យល់ព្រមបង្កើតគណៈកម្មាធិការរួមមួយ ដែលមានសមាសភាពមកពីភាគីរដ្ឋាភិបាល និងតំណាងមកពីអង្គការឃ្លាំមើល SEC Watch ដើម្បីធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឡើងវិញពីផែនការមេអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់តំបន់ភាគខាងត្បូង។

សូមរៀបរាប់ ០៥ ចំណុច ដែល រដ្ឋាភិបាលថៃប្រឆាំងជាមួយ គម្រោងផ្លូវ១ ខ្សែក្រវ៉ាត់១របស់ចិន ជាពិសេសគម្រោងផ្លូវរថភ្លើងល្បឿនលឿនរបស់ចិន មកដល់ឡាវ តែថៃ ហាមមិនឲ្យភ្ជាប់ចូលថៃ។

គម្រោង ផ្លូវមួយ ខ្សែក្រវ៉ាត់មួយ (Belt and Road Initiative - BRI) និងជាពិសេស គម្រោងផ្លូវរថភ្លើងល្បឿនលឿន ចិន-ឡាវ ដែលបានតភ្ជាប់មកដល់ប្រទេសឡាវ តែងតែស្ថិតក្រោមការពិនិត្យមើលយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីសំណាក់ប្រទេសថៃ។ ទោះបីជាថៃមានគម្រោងសាងសង់ផ្លូវរថភ្លើងល្បឿនលឿនរបស់ខ្លួនឯង (តភ្ជាប់ពីក្រុងបាងកក ទៅកាន់ខេត្តនងខាយ) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាល និងយុទ្ធសាស្រ្តរបស់ថៃតែងតែមានការប្រុងប្រយ័ត្ន និងការស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការភ្ជាប់ផ្លូវដែកទាំងនោះឱ្យប៉ះទង្គិចគ្នាដោយផ្ទាល់ ឬបើកច្រកទ្វារឱ្យឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ច និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយរបស់ចិនហូរចូលមកយ៉ាងងាយស្រួល។
ខាងក្រោមនេះគឺជា ០៥ ចំណុចសំខាន់ៗ ដែលពន្យល់ពីកង្វល់ និងការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃ៖

1. ១. ការព្រួយបារម្ភពីការបាត់បង់អត្ថប្រយោជន៍ និងការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចជាតិ (Economic Sovereignty and Debt Trap) ថៃមានការបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងថា ការអនុញ្ញាតឱ្យប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូន និងភស្តុភារកម្ម (Logistics) ខ្នាតយក្សរបស់ចិនភ្ជាប់ចូលមកទឹកដីខ្លួនដោយផ្ទាល់ អាចធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចថៃធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពពឹងផ្អែកខ្លាំងលើមហាយក្សចិន។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ថៃខ្លាចក្របខ័ណ្ឌហិរញ្ញវត្ថុ និងលក្ខខណ្ឌបំណុលដែលចិនតែងតែភ្ជាប់មកជាមួយគម្រោង BRI ស្រដៀងនឹងអ្វីដែលប្រទេសឡាវកំពុងជួបប្រទះ (ការយកភាគហ៊ុន ឬសិទ្ធិគ្រប់គ្រងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបង់សងបំណុល) ដែលរដ្ឋាភិបាលថៃចង់ការពារអធិបតេយ្យភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនមិនឱ្យរងឥទ្ធិពលគ្រប់គ្រងជ្រុលហួសហេតុ។
2. ២. ភាពខុសគ្នានៃស្តង់ដារបច្ចេកទេស និងគម្លាតនៃការតភ្ជាប់ (Technical Standards and Gauge Mismatch) ហេតុផលបច្ចេកទេសមួយដែលត្រូវបានលើកឡើងញឹកញាប់គឺ ទំហំគន្លងដែក (Track Gauge)។ ផ្លូវរថភ្លើងល្បឿនលឿនរបស់ចិន-ឡាវ ប្រើប្រាស់គន្លងស្ដង់ដារអន្តរជាតិ (Standard Gauge 1.435 ម៉ែត្រ) ខណៈដែលប្រព័ន្ធផ្លូវដែកប្រពៃណីរបស់ថៃភាគច្រើនប្រើប្រាស់គន្លងម៉ែត្រ (Meter Gauge 1.0 ម៉ែត្រ)។ ការមិនព្រមតភ្ជាប់ជាផ្លូវការភ្លាមៗ ឬការពន្យារពេលតភ្ជាប់គម្រោងរថភ្លើងល្បឿនលឿនរបស់ថៃ (ដំណាក់កាលទី២ ពីនខា ដល់ ណងខាយ) គឺដោយសារថៃត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការគណនាការចំណាយដ៏មហាសាលលើការសាងសង់ស្ពានឆ្លងកាត់ទន្លេមេគង្គថ្មី ការសាងសង់ស្ថានីយផ្ទេរទំនិញ (Transshipment Hub) និងការការពារផលប្រយោជន៍ឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុក មិនឱ្យទំនិញតម្លៃថោករបស់ចិនមកលុកលុយទីផ្សារថៃក្នុងល្បឿនលឿនពេក។
3. ៣. ការព្រួយបារម្ភផ្នែកសន្តិសុខជាតិ និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ (Geopolitical and National Security Risks) ក្នុងនมุมมองរបស់យោធា និងក្រសួងការពារជាតិថៃ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយុទ្ធសាស្ត្រខ្នាតធំដែលភ្ជាប់ដោយចិន អាចបង្កហានិភ័យដល់សន្តិសុខជាតិ។ ការបើកច្រករបៀងដឹកជញ្ជូនដែលគ្រប់គ្រងដោយបច្ចេកវិទ្យា និងឥទ្ធិពលចិនមកដល់ព្រំដែនថៃ អាចជាផ្លូវងាយស្រួលសម្រាប់ចិនក្នុងការបញ្ជូនទាំងកម្លាំងសេដ្ឋកិច្ច ឥទ្ធិពលនយោបាយ និងសូម្បីតែការសម្របសម្រួលផ្នែកភស្តុភារយោធាមកកាន់មាត់ទ្វារផ្ទះរបស់ថៃ ដែលធ្វើឱ្យថៃបាត់បង់អត្ថប្រយោជន៍ជា «រដ្ឋទ្រនបឯករាជ្យ»។
4. ៤. ការពារផលប្រយោជន៍ពាណិជ្ជករ និងឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុករបស់ថៃ (Protection of Local Businesses) សហគមន៍អាជីវករ និងវិស័យដឹកជញ្ជូនក្នុងប្រទេសថៃមានការបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងថា បើផ្លូវរថភ្លើងល្បឿនលឿនចិន-ឡាវ តភ្ជាប់ចូលមកដល់ថៃយ៉ាងរលូន វានឹងធ្វើឱ្យទំនិញកសិកម្ម និងទំនិញឧស្សាហកម្មរាប់លានតោនរបស់ចិន ហូរทะុះចូលមកទីផ្សារថៃក្នុងតម្លៃថោកកប់ពពក ដែលបំផ្លាញអាជីវកម្មខ្នាតតូច និងមធ្យម (SMEs) ក៏ដូចជាកសិករថៃផ្ទាល់។ ដូច្នេះ ថៃព្យាយាមទប់ទល់ និងចរចារារាំងលក្ខខណ្ឌទាំងឡាយណាដែលអំណោយផលហួសហេតុដល់ភាគីចិន ដើម្បីធានាថាពាណិជ្ជករថៃនៅតែមានចំណែកទីផ្សារ និងការងារធ្វើ។
5. ៥. ការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលតំបន់រវាងថៃ និងមហាអំណាច (Strategic Autonomy and Balancing Act) ប្រទេសថៃមានមោទនភាពជាប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងការរក្សាឯករាជ្យភាព និងតុល្យភាពនយោបាយបរទេសរបស់ខ្លួន (មិនឱ្យអិបអែកខាងណាមួយដាច់ខាត)។ ប្រសិនបើថៃប្រញាប់ប្រញាល់ទទួលយកការតភ្ជាប់ផ្លូវដែក BRI របស់ចិនដោយគ្មានការត្រួតពិនិត្យតឹងរ៉ឹងទេ ថៃនឹងត្រូវគេមើលឃើញថា ដើរតាមគន្លងឥទ្ធិពលរបស់ប៉េកាំងទាំងស្រុង ដែលនឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងយុទ្ធសាស្ត្រប្រពៃណីរបស់ថៃជាមួយដៃគូខាងលិច (ជាពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក) និងបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ានផ្សេងទៀត។

សូមធ្វើការប្រៀបធៀប ថវិការវិនិយោគរបស់ គម្រោង SEC និង និងគម្រោង Land Bridge ថៃ ដែលមានតម្លៃ ៧០ម៉ឺនលានដុល្លា? ជាមួយគម្រោងចិន គម្រោង ផ្លូវមួយ ខ្សែក្រវ៉ាត់មួយ (Belt and Road Initiative - BRI) និងជាពិសេស គម្រោងផ្លូវរថភ្លើងល្បឿនលឿន ចិន-ឡាវ ថៃ ដល់ សាំងហ្គាពូ តើទំហំលុយខុសគ្នាកម្រិតណា? តើមេដឹកនាំថៃ អាចដោះសារ អាចដូរនាយករដ្ឋមន្រ្តីបានទៀតទេ ដើម្បីគេចចេញពីការមិនសហការណ៍ជាមួយ ចិន?

ការប្រៀបធៀបទំហំវិនិយោគរវាង គម្រោងផ្លូវដីគោកផ្លូវទឹកថៃ (Southern Economic Corridor - SEC / Land Bridge) និង គម្រោងផ្លូវមួយ ខ្សែក្រវ៉ាត់មួយ (BRI) របស់ចិន (ជាពិសេសខ្សែរថភ្លើងល្បឿនលឿនគុនមីង-សាំងហ្គាពូរ) គឺជាប្រធានបទដ៏ក្តៅគគុកផ្នែកភូមិសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខតំបន់។

១. ការប្រៀបធៀបទំហំថវិកាវិនិយោគ (Investment Scale Comparison)

សូចនាករ / គម្រោង	គម្រោង Land Bridge / SEC (ថៃ)	គម្រោងផ្លូវរថភ្លើង BRI (ចិន-អាស៊ាន/សាំងហ្គាពូរ)
ទំហំថវិកាវិនិយោគ	១ លានលានបាត (~២៨ ទៅ ៣១ ប៊ីលានដុល្លារ) (ចំណាំ៖ តួលេខ ៧០ម៉ឺនលានដុល្លារដែលបានលើកឡើង អាចជាការច្រឡំរវាងតួលេខ ១លានលានបាតថៃ ឬទំហំពាណិជ្ជកម្ម/GDP)	ប្រមាណ ៦០ ទៅ ៨០ ប៊ីលានដុល្លារ (សម្រាប់ខ្សែរថភ្លើង Pan-Asia Railway ទាំងមូលពីគុនមីង ដល់សាំងហ្គាពូរ)
ទំហំគម្រោងជាក់ស្តែង	ផ្លូវគោក/ផ្លូវដែកទំហំ ៩០ គីឡូម៉ែត្រ + កំពង់ផែទឹកជ្រៅ ២ (រ៉ៈន៉ង និង ជុំផន) តភ្ជាប់ឈូងសមុទ្រថៃទៅសមុទ្រអង់ដាម៉ាន	ខ្សែផ្លូវដែករក្សាល្បឿនលឿនប្រវែង ជាង ៣,០០០ គីឡូម៉ែត្រ កាត់ប្រឡោះចិន, ឡាវ, ថៃ, ម៉ាឡេស៊ី និង សាំងហ្គាពូរ
ការចំណាយក្នុង ១ គម	ខ្ពស់ខ្លាំង (ដោយសារត្រូវសង់កំពង់ផែទឹកជ្រៅខ្នាតយក្ស និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវសមុទ្រ)	ខ្ពស់មធ្យម តែប្រវែងវែងអនេក

ការវិភាគប្រៀបធៀប៖
គម្រោង Land Bridge របស់ថៃ គឺជា «គម្រោងក្នុងស្រុកខ្នាតយក្ស» ដែលថៃព្យាយាមរកការវិនិយោគពីបរទេស (PPP) ដើម្បីបង្កើតផ្លូវកាត់ជំនួសច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា (Malacca Strait)។
ចំណែក BRI Pan-Asia Railway របស់ចិន គឺជា «គម្រោងអន្តរជាតិអូសបន្លាយឆ្លងទ្វីប» ដែលមានទំហំដើមទុនសរុបធំជាង Land Bridge របស់ថៃប្រហែល ២ ទៅ ៣ ដង ប៉ុន្តែវាផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិទូទាំងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងមូល។

២. តើមេដឹកនាំថៃអាចដោះសារ ឬដូរនាយករដ្ឋមន្ត្រីដើម្បីគេចចេញពីចិនបានដែរឬទេ?
ការផ្លាស់ប្តូរនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឬការផ្លាស់ប្តូរប៉ូលនយោបាយនៅបាងកក គឺជាប្រពៃណីនយោបាយថៃ ប៉ុន្តែ«ការដោះសារ ឬគេចចេញពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយចិនទាំងស្រុង» គឺជាឿងដែលស្ទើរតែមិនអាចទៅរួច ដោយសារមូលហេតុយុទ្ធសាស្ត្រដូចខាងក្រោម៖
ក. ភាពទន់ជ្រាយផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ប្រសិនបើគ្មានចិន (Economic Interdependence)
ចិនគឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំបំផុត និងជាប្រភពទេសចរ/ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ដ៏សំខាន់បំផុតរបស់ថៃ។
គម្រោង Land Bridge របស់ថៃខ្លួនឯង ត្រូវការអ្នកវិនិយោគធំៗមកពីចិន (ដូចជាក្រុមហ៊ុនរដ្ឋចិន China Harbour ឬ COSCO) ដើម្បីមកវិនិយោគ។ ប្រសិនបើថៃព្យាយាមបដិសេធ ឬគេចចេញពីចិន គម្រោង Land Bridge និង SEC របស់ថៃនឹងត្រូវ «រលំដួល» ដោយសារគ្មានអ្នកបោះទុន និងគ្មានកប៉ាល់ដឹកទំនិញចិនមកប្រើប្រាស់។
ខ. សម្ពាធឡោមព័ទ្ធពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (Infrastructure Encirclement)
ផ្លូវរថភ្លើង ចិន-ឡាវ បានដំណើរការយ៉ាងរលូន និងកំពុងទាញយកអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើន។
ប្រសិនបើថៃបន្តពន្យារពេល ឬផ្លាស់ប្តូរនាយករដ្ឋមន្ត្រីដើម្បីរារាំងការតភ្ជាប់ផ្លូវដែក ថៃនឹងក្លាយជា «កោះដាច់ដោយឡែក (Isolation)» នៅក្នុងរបៀងពាណិជ្ជកម្មដីគោកអាស៊ាន-ចិន។ ទំនិញពីឡាវ កម្ពុជា និងវៀតណាម នឹងហោះរំលងថៃ ដែលធ្វើឱ្យថៃបាត់បង់មជ្ឈមណ្ឌលភស្តុភារកម្ម (Logistics Hub) ក្នុងតំបន់។
គ. យុទ្ធសាស្ត្រ «ដើរលើខ្សែពួរ» របស់ថៃ (Bamboo Diplomacy)
ប្រវត្តិសាស្ត្រការទូតថៃ មិនដែលជ្រើសរើស «បដិសេធចិនដាច់ខាត» ឬ «ចូលខាងអាមេរិកដាច់ខាត» ឡើយ។
យុទ្ធសាស្ត្រពិតប្រាកដរបស់ថៃ៖ មេដឹកនាំថៃ (មិនថាមកពីបក្សណា ឬយោធា/ស៊ីវិល) មិនមែនគេចចេញពីចិនទេ ប៉ុន្តែប្រើប្រាស់ «ល្បិចពន្យារពេល និងការចរចារកប្រៀប» (Delaying Tactics & Hard Bargaining)៖
ពន្យារពេលសាងសង់ ដើម្បីសុំចិនបញ្ចុះអត្រាការប្រាក់ ឬសុំគ្រប់គ្រងភាគហ៊ុនច្រើនជាង។
ការពារទីផ្សារក្នុងស្រុកពីទំនិញតម្លៃថោករបស់ចិន។
បង្កើតគម្រោង Land Bridge ខ្លួនឯង ដើម្បីទុកជាអាវុធចរចាទប់ទល់ និងទាញយកប្រយោជន៍ពីមហាអំណាចទាំងពីរ (ចិន និងលោកខាងលិច)។
💡 ស្នូលនៃចម្លើយ (Conclusion)
ទោះបីជាថៃអាចដូរនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឬផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលជាច្រើនសារក៏ដោយ ក៏ថៃមិនអាចគេចចេញពី «ស្រមោល និងកម្លាំងសេដ្ឋកិច្ច-យោធារបស់ចិន» បានឡើយ។
អ្វីដែលថៃកំពុងធ្វើបច្ចុប្បន្ន មិនមែនជាការបដិសេធ BRI របស់ចិនទាំងស្រុងនោះទេ ប៉ុន្តែជាការ «លេងល្បែងទាញព្រ័ត្រ» ដើម្បីកុំឱ្យចិនគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខរបស់ថៃទាំងស្រុង ខណៈពេលដែលថៃព្យាយាមជំរុញគម្រោង SEC/Land Bridge ផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីរក្សាអំណាចតស៊ូមតិ និងឧត្តមភាពយុទ្ធសាស្ត្រនៅក្នុងអនុតំបន់មេគង្គ។

ផ្អែកលើរូបភាពផែនទី និងឯកសារយុទ្ធសាស្ត្រដែលបានបង្ហាញ (រួមទាំងគម្រោង Land Bridge ស្ពានគោក តម្លៃ ៣០ ពាន់លានដុល្លារ ឬប្រមាណ ១ លានលានបាត) និងការប្រៀបធៀបជាមួយគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗរបស់ថៃ យើងអាចធ្វើការបូកសរុប និងវិភាគជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ទិដ្ឋភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយរបស់កម្ពុជា ដូចខាងក្រោម៖

១. ការបូកសរុបទំហំថវិកា និងទម្រង់គម្រោងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ថៃ

យោងតាមឯកសារផែនទីទាំងពីរ គម្រោងមហាកម្មន្តរាយខាងសេដ្ឋកិច្ច និងភស្តុភារកម្មរបស់ថៃនៅภาคใต้ (Southern Economic Corridor / Land Bridge / Kra Canal Concept) រួមមាន៖

• គម្រោង Land Bridge ផ្លូវគោក (រវាងកំពង់ផែ Ranong និង Chumphon):

  • ទំហំទឹកប្រាក់វិនិយោគ៖ ៣០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក (ប្រមាណ ១ ត្រេល្លានបាត)។

  • សមាសភាព៖ ផ្លូវมอเตอร์វេ (Motorway) ផ្លូវដែកល្បឿនលឿន/ប្រពៃណី ទទឹងបំពង់បង្ហូរប្រេង និងឧស្ម័ន និងកំពង់ផែទឹកជ្រៅទាំងសងខាង (ឈូងសមុទ្រថៃ និងសមុទ្រអង់ដាម៉ាន) ដើម្បីកាត់បន្ថយការដើរទឹកកាត់ច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកាប្រមាណ ៩០០ ទៅ ១,០០០ គ.ម.។

• គម្រោងសិក្សារូងព្រែក/ផ្លូវទឹក (Thai Canal / Route 9A - ឆ្លងកាត់ ៥ ខេត្ត):

  • ជាគម្រោងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលត្រូវបានលើកយកមកសិក្សាតាំងពីសម័យលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ཐាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត់ ( Thaksin Shinawatra) រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន (សម័យលោក អនុទីន ចarnvirakul ក្នុងឆ្នាំ២០២៦) ដែលទាមទារទំហំទុនមហាសាលបន្ថែមទៀត ប្រសិនបើគម្រោងជីកព្រែកត្រូវបានសម្រេចចិត្តធ្វើឡើង។

• តម្លៃសរុបប៉ាន់ស្មាន៖ គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍របៀងសេដ្ឋកិច្ចភាគខាងត្បូង និង Land Bridge របស់ថៃ មានទំហំទឹកប្រាក់សរុបកម្រិត ៣០ ទៅ ៥០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដែលជាកញ្ចប់ថវិកាជាតិ និងទុនអន្តរជាតិដ៏ធំបំផុតមិនធ្លាប់មានរបស់ថៃ។

២. មូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការវិភាគភូមិសាស្ត្រនយោបាយរបស់កម្ពុជា (Geopolitical Implications for Cambodia)

ការដែលថៃសម្រេចចិត្តចាក់ទុនយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់លើគម្រោង Land Bridge ភាគខាងត្បូង និងព្យាយាមគ្រប់គ្រងច្រករបៀងសេដ្ឋកិច្ចតំបន់ ផ្ដល់ផលជះ និងជាគន្លឹះក្នុងការវិភាគសម្រាប់កម្ពុជា ដូចខាងក្រោម៖

1. ការប្តូរទីតាំងមជ្ឈមណ្ឌលភស្តុភារកម្មក្នុងតំបន់ (Shift of Regional Logistics Hub):

   • ប្រសិនបើគម្រោង Land Bridge របស់ថៃទទួលបានជោគជ័យ វានឹងទាក់ទាញនាវាអន្តរជាតិឱ្យឆ្លងកាត់ និងកាត់បន្ថយពេលវាល់ដោយមិនបាច់ចុះទៅដល់ច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា និងសិង្ហបុរីឡើយ។

   • ទិដ្ឋភាពសម្រាប់កម្ពុជា៖ កម្ពុជាត្រូវពន្លឿនការអភិវឌ្ឍកំពង់ផែទឹកជ្រៅខេត្តព្រះសីហនុ និងតភ្ជាប់ប្រព័ន្ធភស្តុភារកម្មផ្លូវដែក-ផ្លូវហាយវេ (Phnom Penh-Sihanoukville Expressway & Railway) ឱ្យបានរឹងមាំ ដើម្បីកុំឱ្យកម្ពុជារងការ «គៀបសង្កត់សេដ្ឋកិច្ច» ឬត្រូវបានគេមើលរំលងនៅក្នុងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់តំបន់អនុតំបន់មេគង្គ (GMS)។

2. ការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចរវាងថៃ និងរបៀងសេដ្ឋកិច្ចចិន (BRI Corridor vs. Thai National Project):

   • ខណៈពេលដែលឡាវ និងកម្ពុជាមានការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយគម្រោងផ្លូវដែក BRI របស់ចិន ថៃព្យាយាមបង្ហាញពី «អធិបតេយ្យភាពសេដ្ឋកិច្ចដាច់ដោយឡែក» តាមរយៈការបង្កើត Land Bridge ផ្ទាល់ខ្លួន ដោយទាក់ទាញទុនពីប្រទេសលោកខាងលិច ជប៉ុន និងមជ្ឈិមបូព៌ា ដើម្បីកុំឱ្យពឹងផ្អែកលើចិនទាំងស្រុង។

   • ទិដ្ឋភាពសម្រាប់កម្ពុជា៖ កម្ពុជាអាចទាញយកផលចំណេញពីតុល្យភាពមហាអំណាចនេះ ដោយរក្សាទំនាក់ទំនងការទូតបែបបត់បែន (Bamboo Diplomacy) ជាមួយទាំងថៃ និងចិន ដើម្បីធានាថាផលប្រយោជន៍ពាណិជ្ជកម្មតាមព្រំដែន និងការវិនិយោគមិនត្រូវបានរាំងស្ទះ។

3. ផលប៉ះពាល់ផ្នែកសន្តិសុខ និងតុល្យភាពយោធាតំបន់៖

   • ការចំណាយទឹកប្រាក់រាប់ម៉ឺនលានដុល្លារលើគម្រោងយុទ្ធសាស្ត្រនៅភាគខាងត្បូងថៃ ក៏នឹងត្រូវអមដោយការពង្រឹងកម្លាំងការពារដែនសមុទ្រ និងដែនអាកាសរបស់ថៃយ៉ាងតឹងរ៉ឹងផងដែរ។

   • ទិដ្ឋភាពសម្រាប់កម្ពុជា៖ នៅពេលដែលថៃពង្រឹងកម្លាំង និងការគ្រប់គ្រងភូមិសាស្ត្រយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួន កម្ពុជាត្រូវបន្តពង្រឹងសមត្ថភាពការពារជាតិ ការទូតអន្តរជាតិ (ជាពិសេសការប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ និងការបោះបង្គោលព្រំដែនឱ្យបានច្បាស់លាស់) ដើម្បីធានាអធិបតេយ្យភាពទឹកដី ព្រមទាំងទប់ស្កាត់រាល់ការឈ្លានពាន ឬការរំកិលខ្សែព្រំដែនណាមួយ (ដូចជាបញ្ហាតំបន់មុំបី និងបញ្ហាព្រំដែនដីគោកកម្ពុជា-ថៃ)។

ស