សង្គ្រាមអវកាស និង សង្គ្រាមអេឡិចត្រូនិក

ប្រព័ន្ធខែលការពារកាំជ្រួច អវកាស Golden Dome សហរដ្ឋអាមេរិក

 បញ្ជាការដ្ឋាន សង្រ្គាមសាយប៊ើ Cyber Wafare 

អាមេរិកព្រមានអំពីសង្រ្គាមធំនៅតំបន់ មជ្ឃឹមបូព៍ា ក្រោយពីការវាយប្រហារ ៣ ប្រទេស គឺ​ ស៊ីរី លីបង់ បេរូដ ដោយសារការ បង្វែរ អាយកូម និង Pagers ទៅជា គ្រាប់បែក។ នេះជា សង្រ្គាម សាយប៊ើ Cyber Warfare ដោយប្រើ រលកវិទ្យុ Radio frequency ចូលទៅក្នុង ឈីប Chip ដែលគេលួចបំពាក់ជាមួយ អាយកូម និង Pagers ទាំងនោះ ពេលដែលគេ បញ្ជាទៅ វានឹងផ្ទុះ សម្លាប់មនុស្សភ្លាមៗ ដែលការស្លាប់កើនដល់ ៣២ នាក់ របួសជាង ៣០០០ នាក់។ ឈីប Chip គឺជា ឧបករណ៍ម្យ៉ាង ដែលគេភ្ជាប់ជាមួយ ផ្កាយរណប ប្រៀបដូច SIMCARD របស់ទូរស័ព្ទ ពេលណា ដោតស៊ីបកាតចូល វាភ្ជាប់ប្រព័ន្ធភ្លាម ! ដូច្នេះ ប្រជាជន មូស្លីម នាំគ្នាស្លន់ស្លោរ ដក ថ្ម ចេញពី Pagers ទាំងនោះ​កុំឲ្យ អ៊ីស្រាអែល បញ្ជាឲ្យផ្ទុះថែមទៀត។ តាមហាងលក់ Pagers និង អាយកូម សុទ្ធតែ ដោះថ្មចេញ អស់។ ថ្ម អាយកូម ថ្មពិល ថ្មកំព្យុ៍រ សុទ្ធតែអាចផ្ទុះបាន ពេលណាឆ្លងកំដៅ តែគេមិនអាចបញ្ជាផ្ទុះទេ ព្រោះគ្មាន Chip.. អំពូលភ្លើងពីដើម គេប្រើកូនជ្រូក សព្វថ្ងៃ គេប្រើ Chip ដែលកំណត់ម៉ោងប្រើប្រាស់់ ឬ ម៉ោងរលត់ ឬ រោរិសំលេង បានសព្វយ៉ាង ដោយការប្រើ Ai ឬ Chip.

នៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ នេះ មេបញ្ជាការកងទ័ពអាកាសថៃ បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍បង្កប់ចរិតគំរាមកំហែង និងក្អេងកអាងផ្នែកយោធា ដោយព្រមានជាសាធារណៈថា ប្រសិនបើមានជម្លោះ ឬសង្គ្រាមជាមួយកម្ពុជាកើតឡើងនៅពេលក្រោយ ក្រៅពីការប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង និងគ្រាប់បែកដូចមុន ភាគីថៃនឹងដាក់ពង្រាយបន្ថែមនូវ «Cyber ដ្រូន (Cyber Drones)» រួមជាមួយបច្ចេកវិទ្យាអវកាសទំនើបៗ។

ការប្រឈម និងតម្រូវការ បញ្ជាការដ្ឋានសង្រ្គាមសាយប៊ើ Cyber Wafare

បញ្ជាការដ្ឋាន សង្រ្គាមសាយប៊ើ Cyber Wafre

បញ្ជាការដ្ឋាន សង្រ្គាមសាយប៊ើ Cyber Wafre

សង្រ្គាមពត៍មាន/សង្រ្គាមសាយប៊ើនៅកម្ពុជា Cambodia cyberware/information war: បាញ់គ្នាម៉ាប្រាវ ក្រុមប្រឆាំងជាង ៤០នាក់ជាប់គុក និង មេបក្សធំ ត្រូវរបួសធ្ងន់ ឈ ឡើង ញ័រជើង ដោយសារ សភា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ទទួលពត៍មានថា មេឧទ្ទាម ត្រូវបានគេលុបឈ្មោះចេញពីបញ្ជីត្រូវថ្លែងសន្ទរកថា ស្រាប់ពេលទៅដល់ ឃើញ ឈ្មោះ SR ហ្នឹងដដែល មកពី អង្គការប្រឆាំងក្រៅ សភា Liberal International ទៅវិញ ដូច្នេះ សភា កម្ពុជា ក៍ទៅ តវ៉ា ហើយ គេសម្រេច ដេញ មេឧទ្ទាមនេះចេញវិញ។ ក្រោយគេដេញចេញ អង្គការ នោះកោះប្រជុំ មានសមាជិក ១២ នាក់ សុទ្ធតែតំណាង អ្នកប្រឆាំងក្រៅសភា ! ចេញមកគាំទ្រ ហើយគេ ផ្សាយពត៍មានថា មាន ១៧៣ ប្រទេស តំណាងប្រទេស !! តាមពិតតែ ១២នាក់ទេ ហើយមិនតំណាងប្រទេសទេ !!! ចំណែក រូបភាព មេបក្សឈ ញ័រជើង ដែលផ្សាយតាម ហ្វេសប៊ុក ត្រូវគេដកចេញជាបន្តបន្ទាប់ ប្រហែលមានអ្នក តវ៉ា ទៅក្រុមហ៊ុន !!!

Cyber ដ្រូន (Cyber Drone) គឺជាពាក្យបច្ចេកទេសដែលគេប្រើដើម្បីសំដៅលើ ដ្រូន (UAV) ដែលបំពាក់បច្ចេកវិទ្យាទំនើប ឬប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យសន្តិសុខសាយប័រ (Cybersecurity) និងកិច្ចការចារកម្ម។
ជាទូទៅ វាត្រូវបានបែងចែកចេញជាពីរទម្រង់សំខាន់ៗ៖
១. ដ្រូនសម្រាប់វាយប្រហារ ឬការពារសាយប័រ (Cybersecurity Drones)
ការលួចចូលប្រព័ន្ធ (Hacking via Drone): គេប្រើប្រាស់ដ្រូនប្រភេទនេះដើម្បីហោះទៅក្បែរអគារ ឬតំបន់គោលដៅ ដើម្បីលួចភ្ជាប់ទៅកាន់បណ្តាញ Wi-Fi, បណ្តាញទូរសព្ទ ឬឧបករណ៍ប៊្លូធូស (Bluetooth) រួចលួចទិន្នន័យពីចម្ងាយ។
ការការពារសន្តិសុខ: ក្រុមហ៊ុន ឬស្ថាប័នសន្តិសុខប្រើវាដើម្បីហោះពិនិត្យមើលថាតើមានការលេចធ្លាយរលកសញ្ញា Wi-Fi ឬមានឧបករណ៍លួចស្តាប់ណាមួយនៅក្នុងតំបន់របស់ពួកគេដែរឬទេ។
២. ហ្វូងដ្រូនសម្តែងពន្លឺ (Drone Light Shows)
នៅក្នុងវិស័យកម្សាន្ត ពាក្យ "Cyber Drone" ក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាឈ្មោះក្រុមហ៊ុន ឬបច្ចេកវិទ្យាដែលគ្រប់គ្រងហ្វូងដ្រូនរាប់រយ ឬរាប់ពាន់គ្រឿងឱ្យហោះហើរបង្កើតជារូបរាង និងពន្លឺផ្សេងៗនៅលើមេឃ ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ និងកម្មវិធីលំដាប់ខ្ពស់ (Cybernetic/Automated System)។

បាទ នៅក្នុងសង្រ្គាមអ៊ុយក្រែន និងរុស្ស៊ី ការប្រើប្រាស់ Cyber ដ្រូន ឬដ្រូនដែលបំពាក់បច្ចេកវិទ្យាជឿនលឿន (ដូចជាប្រព័ន្ធសង្រ្គាមអេឡិចត្រូនិក និងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត AI) គឺមានទំហំធំធេងបំផុត។ សង្រ្គាមនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា «សង្រ្គាមដ្រូនដំបូងគេបង្អស់លើពិភពលោក» ដែលបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន (IT) សន្តិសុខសាយប័រ និងគ្រឿងចក្រហោះហើរត្រូវបានបញ្ចូលគ្នា។
ខាងក្រោមនេះជាឧទាហរណ៍ និងឈ្មោះដ្រូនសំខាន់ៗដែលដើរតួជា Cyber ដ្រូន ក្នុងសមរភូមិអ៊ុយក្រែន៖

១. ដ្រូនប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា AI និងប្រព័ន្ធទិន្នន័យ (Smart Cyber Drones)

ដ្រូនប្រភេទនេះមិនត្រឹមតែហោះហើរធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែវាប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ និង AI ដើម្បីស្វែងរកគោលដៅដោយស្វ័យប្រវត្ត ទោះបីជាត្រូវរងការលួចចូល (Hack) ឬកាត់ផ្តាច់រលកសញ្ញាក៏ដោយ៖ 

Saker Scout: ជាដ្រូនរបស់អ៊ុយក្រែនដែលប្រើប្រាស់ បច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) និង Computer Vision។ វាអាចស្វែងរក ស្គាល់អត្តសញ្ញាណ និងវាយប្រហារគោលដៅ (ដូចជាឡានរថក្រោះសត្រូវ) ដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដោយមិនចាំបាច់មានមនុស្សបញ្ជាផ្ទាល់ឡើយ។ វាជួយការពារពីការទប់ស្កាត់រលកសញ្ញា (Anti-Jamming)។ [1]

Punisher: ដ្រូនវាយប្រហារល្បឿនលឿនរបស់អ៊ុយក្រែន ដែលមានប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រស្មុគស្មាញ អាចហោះចូលទៅជ្រៅក្នុងទឹកដីសត្រូវដោយស្ងាត់ៗ ដើម្បីទម្លាក់គ្រាប់បែកចំគោលដៅយ៉ាងសុក្រឹត ដោយសារវាមានប្រព័ន្ធការពារការលួច Hack ពីរុស្ស៊ី។

២. ដ្រូនសម្រាប់សង្រ្គាមអេឡិចត្រូនិក (Electronic Warfare / Signal Hacking Drones)

ដ្រូនប្រភេទនេះដើរតួជាអ្នកលួចស្តាប់ ស្វែងរក ឬកាត់ផ្តាច់រលកសញ្ញាទំនាក់ទំនង (Wi-Fi, Radio, GPS) របស់សត្រូវ៖ 

Orlan-10 (របស់រុស្ស៊ី): នេះជាដ្រូនចារកម្មដ៏គ្រោះថ្នាក់។ ក្រៅពីថតរូប វាបំពាក់ដោយប្រព័ន្ធ Electronic Warfare (សង្រ្គាមអេឡិចត្រូនិក) ឈ្មោះថា Leer-3។ ភារកិច្ចរបស់វាគឺហោះទៅក្បែរទាហានអ៊ុយក្រែន រួចបន្លំធ្វើជាអង់តែនទូរសព្ទ (Cell Tower) ដើម្បីលួចចាប់យកលេខទូរសព្ទ ផ្ញើសារគំរាមកំហែងទៅទាហាន និងកំណត់ទីតាំងភូមិសាស្ត្រដើម្បីឱ្យកាំភ្លើងធំបាញ់ប្រហារ។

Leleka-100 (របស់អ៊ុយក្រែន): ជាដ្រូនចារកម្មដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ទល់នឹងការវាយប្រហារសាយប័រពីរុស្ស៊ី។ វាមានតួនាទីហោះទៅប្រមូលទិន្នន័យសញ្ញាវិទ្យុ និងទីតាំងរថក្រោះសត្រូវ រួចបញ្ជូនមកកាន់ប្រព័ន្ធទិន្នន័យរួមរបស់កងទ័ពអ៊ុយក្រែន។

៣. ដ្រូនដែលតភ្ជាប់ជាមួយប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតរណប (Cyber Network Integrated Drones)

Aerorozvidka (ក្រុមដ្រូនអ៊ុយក្រែន): ក្រុមនេះប្រើប្រាស់ដ្រូនកែច្នៃប្រភេទ R18 (ដ្រូនខ្នាតធំមានស្លាប៨)។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យវាមានលក្ខណៈ "Cyber" គឺវាត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតរណប Starlink និងប្រព័ន្ធទិន្នន័យសមរភូមិឈ្មោះ Delta (កម្មវិធីកុំព្យូទ័ររបស់ណាតូ)។ ដ្រូននេះថតរូបភាពពេលយប់ រួចបញ្ជូនទិន្នន័យតាមប្រព័ន្ធ Cloud ទៅឱ្យកងកាំភ្លើងធំបាញ់កម្ទេចសត្រូវភ្លាមៗ (Real-time data sharing)។ 

៤. ការប្រើដ្រូនវាយប្រហារលើមជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យ (Cyber Infrastructure Attacks)

កាលពីពេលថ្មីៗនេះ ដ្រូនអ៊ុយក្រែនបានបើកការវាយប្រហាររូបវន្តទៅលើ មជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យ (Data Centers) ធំៗនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលរបស់ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យា Yandex និងធនាគារ Sberbank។ នេះជាយុទ្ធសាស្ត្រប្រើដ្រូនដើម្បីទៅបំផ្លាញម៉ាស៊ីនមេ (Servers) ដែលរុស្ស៊ីប្រើប្រាស់សម្រាប់ដំណើរការប្រព័ន្ធបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) និងការទំនាក់ទំនងក្នុងសង្រ្គាម។ 

សរុបមក សង្រ្គាមអ៊ុយក្រែនបានបង្ហាញថា ដ្រូនលែងគ្រាន់តែជាយន្តហោះថតរូប ឬទម្លាក់គ្រាប់ធម្មតាទៀតហើយ តែវាជាឧបករណ៍កុំព្យូទ័រហោះ ដែលអាចលួចទិន្នន័យ ស្វែងរកគោលដៅដោយ AI និងប្រយុទ្ធគ្នានៅលើរលកសញ្ញាអេឡិចត្រូនិកយ៉ាងសាហាវ។

សង្គ្រាមអវកាស (Space Warfare) និងសង្គ្រាមអេឡិចត្រូនិក បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ និងជាយុទ្ធសាស្ត្រ «បើកផ្លូវមុនគេ» នៅក្នុងប្រតិបត្តិការយោធាទំនើបរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ប្រឆាំងនឹងប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា និងអ៊ីរ៉ង់។ យោងតាមរបាយការណ៍ថ្មីៗដែលត្រូវបានលាតត្រដាងដោយ កងទ័ពអវកាសអាមេរិក (US Space Force) ព័ត៌មានលម្អិតនៃយុទ្ធសាស្ត្រអវកាសនៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរមានដូចខាងក្រោម៖ [1, 2, 3, 4]
១. ប្រតិបត្តិការនៅប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា (ការបង្កើតតំបន់បិទបាំង)
នៅក្នុងប្រតិបត្តិការយោធាពិសេសដើម្បីចាប់ខ្លួនអតីតប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា លោក Nicolás Maduro កងទ័ពអវកាសអាមេរិក (Guardians) បានប្រើប្រាស់អាវុធអវកាសលើដីដើម្បីបើកផ្លូវ៖ [1, 2]
ការបង្កើត «ដំបូលមើលមិនឃើញ» (Dome of Invisibility): ក្រុមអ្នកជំនាញអាមេរិកដឹកនាំដោយលោក Technical Sergeant Joshua Lomax បានប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បាញ់កាត់ផ្តាច់រលកសញ្ញាអេឡិចត្រូនិកកម្រិតខ្ពស់ ដើម្បីបង្កក និងធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធរ៉ាដាការពារដែនអាកាស ប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនង និងរណបចារកម្មរបស់វេណេស៊ុយអេឡាទៅជា «ងងឹតឈឹង»។ [1, 2]
បច្ចេកវិទ្យាប្រើប្រាស់: ពួកគេបានដាក់ពង្រាយប្រព័ន្ធ Meadowlands (ប្រព័ន្ធវាយប្រហារបាញ់កាត់ផ្តាច់រណបសត្រូវ) និងប្រព័ន្ធ Bounty Hunter (ប្រព័ន្ធស្កេន និងស្វែងរកការគំរាមកំហែងលើរលកសញ្ញា)។ ការធ្វើបែបនេះ ធ្វើឱ្យកងកម្លាំងពិសេសអាមេរិកអាចចូលទៅធ្វើប្រតិបត្តិការដោយសុវត្ថិភាព ដោយសត្រូវមិនអាចមើលឃើញ ឬបញ្ជាដ្រូនចារកម្មរបស់ពួកគេបានឡើយ។ [1, 2, 3]
២. ប្រតិបត្តិការនៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ (សង្គ្រាមរារាំង និងវាយប្រហារមុន)
ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីប្រតិបត្តិការនៅវេណេស៊ុយអេឡា ក្រុមដដែលនេះត្រូវបានបញ្ជាឱ្យផ្លាស់ទីទ័ពយ៉ាងបន្ទាន់ក្នុងរយៈពេល ៧២ ម៉ោង ទៅកាន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដើម្បីត្រៀមលក្ខណៈសង្គ្រាមជាមួយអ៊ីរ៉ង់៖ [1, 2]
ការវាយប្រហារពីរណប និងសាយប័ររួមគ្នា: មុនពេលការវាយប្រហារតាមអាកាស ឬមីស៊ីលចាប់ផ្តើម កងបញ្ជាការអវកាស និងកងបញ្ជាការសាយប័រអាមេរិក បានសហការគ្នាកាត់ផ្តាច់ប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនងរណប និងស្ថានីយបញ្ជាដ្រូនរបស់អ៊ីរ៉ង់ ធ្វើឱ្យកងទ័ពអ៊ីរ៉ង់ «ងងឹតភ្នែក មិនអាចមើលឃើញ មិនអាចសម្របសម្រួល ឬឆ្លើយតបបានឡើយ»។ [1, 2]
ការសងសឹកពីអ៊ីរ៉ង់: ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ក៏បានព្យាយាមវាយបកវិញយ៉ាងខ្លាំងក្លា ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធសង្គ្រាមអេឡិចត្រូនិករបស់ខ្លួន បាញ់សំដៅទៅលើស្ថានីយទំនាក់ទំនងរណបរបស់អាមេរិក ដើម្បីព្យាយាមកាត់ផ្តាច់ប្រព័ន្ធណែនាំផ្លូវរបស់គ្រាប់មីស៊ីល និងប្រព័ន្ធថតរូបភាពសមរភូមិរបស់អាមេរិកផងដែរ។ [1, 2]
បច្ចេកវិទ្យាចល័តរហ័ស: អាមេរិកបានពង្រាយប្រព័ន្ធ Remote Modular Terminal ដែលជាឧបករណ៍បាញ់កាត់ផ្តាច់រលកសញ្ញាខ្នាតតូច អាចច្រកចូលក្នុងកុងតឺន័រ និងដឹកតាមយន្តហោះទៅដំឡើងដំណើរការបានយ៉ាងលឿនក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី។ [1, 2]
ទំនាក់ទំនងរវាងសង្គ្រាមអវកាស និង "Cyber Drone" ក្នុងតំបន់ទាំងពីរ
ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់គឺជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ និងគ្រប់គ្រងរោងចក្រផលិតដ្រូនវាយប្រហារ និងដ្រូនអត្តឃាត (Kamikaze Drones) ឱ្យទៅប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា។ ដ្រូនទាំងនោះសុទ្ធតែពឹងផ្អែកលើ ប្រព័ន្ធ GPS និងរលកសញ្ញារណប ដើម្បីតម្រង់ទិស។ [1, 2, 3]

វិទ្យុ VOA FRA FRI and VOD

បញ្ជាការដ្ឋាន សង្រ្គាមសាយប៊ើ Cyber Wafre

បញ្ជាការដ្ឋាន សង្រ្គាមសាយប៊ើ Cyber Wafre

ប្រព័ន្ធខែលការពារកាំជ្រួច អវកាស សហរដ្ឋអាមេរិក

ផ្អែកលើរូបភាពយុទ្ធសាស្ត្រយោធាដែលបានបង្កើត ខាងក្រោមនេះជាអត្ថបទពន្យល់លម្អិតអំពីលក្ខណៈបច្ចេកទេស និងយុទ្ធសាស្ត្រខុសគ្នារវាង សង្គ្រាមអវកាស (Space Warfare) និងសង្គ្រាមអេឡិចត្រូនិក (Electronic Warfare) ដើម្បីផ្តល់ជាព័ត៌មានបន្ថែម៖

១. សង្គ្រាមអវកាស (Space Warfare)

និយមន័យ និងវិសាលភាព៖ ជាប្រតិបត្តិការយោធាដែលផ្តោតលើការវាយប្រហារ គ្រប់គ្រង និងការពារទ្រព្យសម្បត្តិយោធានៅក្នុងគន្លងអវកាស (ចាប់ពីកម្ពស់ ១០០ គីឡូម៉ែត្រឡើងទៅពីផ្ទៃផែនដី) ដូចជា ផ្កាយរណបចារកម្ម ផ្កាយរណបទំនាក់ទំនង និងប្រព័ន្ធ GPS។

លក្ខណៈបច្ចេកទេស៖

អាវុធ Kinetic (រូបវន្ត)៖ ការប្រើប្រាស់មីស៊ីលបាញ់កម្ទេចផ្កាយរណប (ASAT) ឬប្រើប្រាស់ផ្កាយរណបឃាតករ (Kamikaze Satellites) ដើម្បីបុកកម្ទេចរូបរាងផ្កាយរណបសត្រូវនៅលើគន្លងអវកាស។

អាវុធ Non-Kinetic (អរូបវន្ត)៖ ការប្រើប្រាស់កាំរស្មីឡាស៊ែរថាមពលខ្ពស់ (High-Energy Laser) បាញ់ចេញពីដី ឬពីអវកាស ដើម្បីធ្វើឱ្យខូចខាត ឬងងឹតភ្នែកសែនស័រ (Sensors) របស់ផ្កាយរណបសត្រូវ។

ការគ្រប់គ្រង៖ ធ្វើឡើងដោយស្ថាប័នឯកទេសដូចជា កងទ័ពអវកាសអាមេរិក (US Space Force)។

យុទ្ធសាស្ត្រចម្បង៖ ស្វែងរក "Space Superiority" (ឧត្តមភាពលើលំហអវកាស) ដើម្បីធានាថា ប្រព័ន្ធរណបខ្លួនឯងដំណើរការបានធម្មតា ខណៈពេលដែលរារាំង ឬបំផ្លាញរណបសត្រូវ មិនឱ្យមើលឃើញ ឬប្រមូលទិន្នន័យសមរភូមិបានឡើយ។

២. សង្គ្រាមអេឡិចត្រូនិក (Electronic Warfare - EW)

និយមន័យ និងវិសាលភាព៖ ជាសកម្មភាពយោធាដែលប្រើប្រាស់ថាមពលអេឡិចត្រូនិក និងរលកធាតុអាកាស (Electromagnetic Spectrum) ដើម្បីវាយប្រហារ កាត់ផ្តាច់ ឬបន្លំការទំនាក់ទំនងរបស់សត្រូវ ដោយអាចធ្វើឡើងនៅលើដី លើអាកាស និងលើទឹក។

លក្ខណៈបច្ចេកទេស៖

Electronic Attack (EA/Jamming)៖ ការបាញ់រលកសញ្ញាវិទ្យុខ្លាំងៗទៅរំខាន ឬកាត់ផ្តាច់ (Jamming) រលកសញ្ញា GPS, រ៉ាដា, និងប្រព័ន្ធបញ្ជាដ្រូនរបស់សត្រូវ ធ្វើឱ្យពួកគេបាត់បង់ការទាក់ទង។

Electronic Protection (EP)៖ ការការពាររលកសញ្ញារបស់ខ្លួនឯង មិនឱ្យសត្រូវលួច Hack ឬ Jam បាន (ដូចជាបច្ចេកវិទ្យាប្តូរប្រេកង់ល្បឿនលឿន)។

Electronic Warfare Support (ES)៖ ការលួចស្តាប់ ស្កេន និងចាប់យកសញ្ញាវិទ្យុ (Signal Intelligence) របស់សត្រូវ ដើម្បីកំណត់ទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់កងទ័ព ឬមជ្ឈមណ្ឌលបញ្ជា។

យុទ្ធសាស្ត្រចម្បង៖ ស្វែងរក "Electromagnetic Spectrum Dominance" (ការគ្រប់គ្រងរលកធាតុអាកាស) ដើម្បីធ្វើឱ្យសត្រូវ «ងងឹតភ្នែក និងគថ្លង់» មិនអាចបញ្ជាអាវុធ ឬដ្រូនបាន ទោះបីជាប្រព័ន្ធផ្កាយរណបនៅលើអវកាសរបស់ពួកគេមិនទាន់រងការបំផ្លាញក៏ដោយ។

សង្គ្រាមអវកាស និង សង្គ្រាមអេឡិចត្រូនិក

សង្គ្រាមអវកាស និង សង្គ្រាមអេឡិចត្រូនិក

សង្គ្រាមអវកាស និង សង្គ្រាមអេឡិចត្រូនិក

ដ

ដ