ខៅអ៊ីដាង (Khao-I-Dang)

១៣ វិច្ឆិកា ២០២៦៖ Bunnath Sam is in Phnom Penh. ថៃនាំក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ AOT ទៅពិនិត្យមើល
ជម្រកជនភៀសខ្លួនខ្មែរ ១៦០,០០០នាក់ នៅខាវអ៊ីដាង នាសម័យសង្គ្រាម ថៃចង់បង្ហាញថាខ្លួនជាអ្នកជួយកម្ពុជា។

ជំរុំ ខាវអ៊ីដាង (Khao-I-Dang Refugee Camp ឬហៅកាត់ថា KID) គឺជាជំរុំជនភៀសខ្លួនខ្មែរដ៏ធំ និងមានប្រវត្តិសំខាន់បំផុតមួយ ដែលបានបង្កើតឡើងនៅលើទឹកដីប្រទេសថៃ ក្រោយសម័យដួលរលំនៃរបបវាលពិឃាតខ្មែរក្រហម។

ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗអំពីប្រវត្តិ និងទិដ្ឋភាពទូrelating នៃជំរុំ ខាវអ៊ីដាង៖

១. ការបង្កើត និងទីតាំងភូមិសាស្ត្រ

• ការបង្កើតឡើង៖ ត្រូវបានបើកសម្ពោធជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៧៩ ក្រោមការអនុញ្ញាតពី រដ្ឋាភិបាលថៃ និងសហការរៀបចំដោយ ទីភ្នាក់ងារស្ថាប័ន UNHCR និងអង្គការអន្តរជាតិដទៃទៀត។

• ទីតាំង៖ ស្ថិតនៅជើងភ្នំខាវអ៊ីដាង (Khao-I-Dang) ក្នុងស្រុកខុកស៊ូង (Kok Sung District) ខេត្តស្រះកែវ (Sa Kaeo Province) ភាគខាងកើតប្រទេសថៃ (កាលនោះស្ថិតក្នុងខេត្តប្រាជីនបុរី) និងមានចម្ងាយត្រឹមតែបន្តិចពីព្រំដែនកម្ពុជា។

២. តួនាទី និងចំនួនប្រជាជន

• មជ្ឈមណ្ឌលបណ្តោះអាសន្ន៖ ជំរុំនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីទទួលជនភៀសខ្លួនខ្មែររាប់ម៉ឺននាក់ដែលបានភៀសខ្លួនគេចពីសង្គ្រាម និងវិបត្តិមនុស្សធម៌។

• ចំនួនប្រជាជន៖ នៅពេលមានវិបត្តិខ្លាំងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩៨០ ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងជំរុំនេះធ្លាប់បានកើនឡើងដល់ជាង ១៦០,០០០នាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាជំរុំជនភៀសខ្លួនខ្មែរដែលមានមនុស្សរស់នៅច្រើនជាងគេបំផុត។

• ការរៀបចំខ្លួន៖ ខាវអ៊ីដាងខុសពីជំរុំតាមព្រំដែនផ្សេងទៀត ត្រង់ថាវាស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UNHCR) និងក្រសួងមហាផ្ទៃថៃ ដែលផ្តល់ឋានៈជា «ជនភៀសខ្លួនពិតប្រាកដ» (Refugees) ដល់អ្នកស្នាក់នៅ និងមានសិទ្ធិដាក់ពាក្យស្នើសុំទៅរស់នៅប្រទេសទីបី (Third-country resettlement) ដូចជា អារ៉下来的 ាំង កាណាដា បារាំង និងអូស្ត្រាលីជាដើម។

៣. សេវាសង្គម មន្ទីរពេទ្យ និងអង្គការមនុស្សធម៌

ជំរុំ ខាវអ៊ីដាង ត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសុខាភិបាល និងសង្គមកិច្ចយ៉ាងសកម្ម ដោយមានកិច្ចសហការពីអង្គការអន្តរជាតិធំៗជាច្រើន៖

• ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ៖ អង្គការកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ (ICRC) បានបង្កើតមន្ទីរពេទ្យវះកាត់ដ៏ធំមួយនៅទីនោះ ដើម្បីព្យាបាលអ្នករបួសពីសមរភូមិ និងជនរងគ្រោះថိုင်းមីន។ បុគ្គលិកពេទ្យល្បីៗជាច្រើនក៏ធ្លាប់បានបម្រើការងារ ឬស្នាក់នៅទីនោះផងដែរ (ឧទាហរណ៍៖ លោកវេជ្ជបណ្ឌិត ហៃ សុខន (Haing S. Ngor) ជនជាតិខ្មែរ-អាមេរិក ដែលទទួលបានពានរង្វាន់អូស្ការ ក្រោយមកក៏ធ្លាប់ជាវេជ្ជបណ្ឌិតធ្វើការនៅមន្ទីរពេទ្យ ICRC ក្នុងជំរុំនេះដែរ)។

• ផ្នែកអប់រំ និងវប្បធម៌៖ មានការបើកសាលារៀនបង្រៀនអក្សរខ្មែរ និងអង់គ្លេស ថ្នាក់បណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ កម្មវិធីសិល្បៈ និងរបាំបុរាណខ្មែរ ដើម្បីជួយរក្សាស្មារតី និងវប្បធម៌ជាតិរបស់ជនភៀសខ្លួន។

៤. ការបិទជំរុំ

ជំរុំ ខាវអ៊ីដាង បានដំណើរការជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩0 នៅពេលដែលកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស និងបេសកកម្មអ៊ុនតាក់ (UNTAC) ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ ជំរុំនេះត្រូវបានបិទជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣ ដោយជនភៀសខ្លួនដែលនៅសេសសល់ត្រូវបានបញ្ជូនត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ ឬបន្តដំណើរទៅកាន់ប្រទេសទីបី។ បច្ចុប្បន្ន ទីតាំងនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងវិញជាមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំ និងព្រៃឈើ (Khao I Dang Learning Center)។

ទាក់ទងនឹង ផែនទីប្រភពដើម និងឯកសារយោងជាភាសាថៃ សម្រាប់សិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីទីតាំង ទម្រង់រៀបចំ និងប្លង់ភូមិសាស្ត្ររបស់ ជំរុំខាវអ៊ីដាង (ศูนย์อพยพเขาอีด่าง) លោកអ្នកអាចស្វែងរក និងទាញយកផែនទីព្រមទាំងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនោះតាមរយៈពាក្យគន្លឹះ (Keywords) ភាសាថៃដូចខាងក្រោម៖

១. ពាក្យគន្លឹះសម្រាប់ស្វែងរកផែនទី និងឯកសារជាភាសាថៃ

• «แผนที่ศูนย์อพยพเขาอีด่าง» (ផែនទីជំរុំជនភៀសខ្លួនខាវអ៊ីដាង)

• «ค่ายอีด่าง ประจันตคาม / สระแก้ว แผนที่» (ផែនទីជំរុំអ៊ីដាង ស្រះកែវ)

• «ศูนย์พักพิงผู้อพยพเขาอีด่าง แผนที่ประวัติศาสตร์» (ផែនទីប្រវត្តិសាស្ត្រមជ្ឈមណ្ឌលជំរកជនភៀសខ្លួនខាវអ៊ីដាង)

២. แหล่งទិន្នន័យ និងកន្លែងដែល thường អាចរកបានផែនទី និងឯកសារទាំងនោះ៖

• បណ្ណាល័យជាតិថៃ និងបណ្ណសារដ្ឋានជាតិ (National Archives of Thailand): ឯកសាររដ្ឋបាលរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃថៃ និងអង្គការ UNHCR ដែលមានការបោះពុម្ពផ្សាយផែនទីប្លង់ជំរុំ កូនសៀវភៅ និងរបាយការណ៍ស្ថិតិផ្សេងៗ។

• ប្លុក និងវេទិកាប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ (Historical Blogs & Academic Articles): អ្នកស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ ក៏ដូចជាអតីតបុគ្គលិកអង្គការមនុស្សធម៌អន្តរជាតិមួយចំនួន តែងតែបង្ហោះផែនទីប្លង់មេ (Master Plan) របស់ជំរុំខាវអ៊ីដាង ព្រមទាំងរូបថតថតពីលើអាកាស (Aerial Photos) ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩۸០ លើបណ្តាញ

កងទ័ពរាជអាវុធហត្ថថៃ បាននាំអ្នកឃ្លាំមើលអាស៊ាន និងអ្នកកាសែតថៃ និងបរទេស ទៅកាន់ខាវអ៊ីដាង នៅខេត្តស្អាកែវ កាលពីថ្ងៃសុក្រ (១៣ វិច្ឆិកា) ដោយបង្ហាញពីជំនួយមនុស្សធម៌របស់ថៃកន្លងមក ដល់ជនភៀសខ្លួនកម្ពុជាជាង ១៦០,០០០នាក់ ដែលរត់គេចពីសង្គ្រាម ជម្លោះ និងកង្វះស្បៀងអាហារ។

កងទ័ពក៏បានបង្ហាញផែនទីប្រវត្តិសាស្ត្រនិងរូបថតផងដែរ ដោយសង្កត់ធ្ងន់ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនភៀសខ្លួនស្វែងរកទីជម្រកនៅប្រទេសថៃមិនបានផ្តល់សិទ្ធិទឹកដីឬការរំលោភដោយយុត្តិធម៌ជាបន្តបន្ទាប់នៅលើទឹកដីថៃ។  

ZEN 22 July at 22:0 រូបថតតារាចម្រៀង លោក កែវ សារ៉ាត់

ពេលមកលេងទីក្រុងភ្នំពេញ ឆ្នាំ១៩៩០។

** ជាអកុសល រយៈពេលក្រោយ១ឆ្នាំតារាចម្រៀងដ៏ល្បីល្បាញរូបនេះ បាទទួលមរណភាពក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៩១ នៅទីក្រុងឡុងប៊ិច រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ាសហរដ្ឋអាមេរិក៕

ជំរុំ ខាង អ៊ីដាង៖ ជំរំជនភៀសខ្លួន ខៅអ៊ីដាង (Khao-I-Dang) ពុំមានចម្ងាយរហូតដល់ ៧០ គីឡូម៉ែត្រ ពីព្រំដែនកម្ពុជានោះទេ ដោយទីតាំងពិតប្រាកដរបស់វាគឺស្ថិតនៅ ចម្ងាយប្រហែល ១០ ទៅ ២០ គីឡូម៉ែត្រ ប៉ុណ្ណោះ ពីខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ (វាស្ថិតនៅភាគខាងជើងក្រុងអារញ្ញប្រាថេត ប្រហែល ២០ គីឡូម៉ែត្រ និងនៅជិតច្រកទ្វារអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត)។ 

ទោះជាយ៉ាងណា លេខ ៧០ គីឡូម៉ែត្រ ដែលអ្នកបានលើកឡើង អាចទាក់ទងនឹងចំណុចប្រវត្តិសាស្ត្រមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖

ការចល័តជនភៀសខ្លួនទៅកាន់ជំរំផ្សេង៖ នៅពេលដែលកងទ័ពថៃ ឬអង្គការសហប្រជាជាតិធ្វើការជម្លៀសជនភៀសខ្លួនចេញពីតំបន់ប្រយុទ្ធគ្នានៅក្បែរព្រំដែន (ដូចជាពីតំបន់សាប៊ូ ឬសាម៉េត) ពួកគេជារឿយៗត្រូវដឹកជញ្ជូនតាមរថយន្តឈ្នួល ឬរថយន្តយោធាទៅកាន់ជំរំសុវត្ថិភាព ឬមជ្ឈមណ្ឌលផ្ទុកទិន្នន័យ (Holding Center) ដែលស្ថិតនៅជ្រៅក្នុងទឹកដីថៃ ចម្ងាយរាប់សិបគីឡូម៉ែត្រ (ខ្លះចម្ងាយរហូតដល់ ៦០-៧០ គីឡូម៉ែត្រពីចំណុចព្រំដែនជាក់លាក់)។

ចម្ងាយរវាងជំរំ និងជំរំ៖ ជំរំជនភៀសខ្លួនខ្មែរនាសម័យនោះត្រូវបានពង្រាយជាច្រើនកន្លែងតាមបណ្តោយព្រំដែន (ដូចជា ជំរំស្រះកែវ, ជំរំណងចាន់, ជំរំសាយធូ ជាដើម) ដែលជំរំខ្លះមានចម្ងាយឆ្ងាយពីគ្នា ឬឆ្ងាយពីច្រកព្រំដែនធំៗ ប្រហែល ៧០ គីឡូម៉ែត្រ។ បងប្អូនខ្មែររស់នៅបរទេសខ្លះខំប្រឹងប្រែងឲ្យខ្មែរលើកទ័ពទៅវាយយក ទឹកដី កន្លែងជំរុំនានា ដោយគាត់ថា ជំរុំទាំងអស់ជាទឹកដីខ្មែរ ។ កងទ័ពខ្មែរត្រូវតែវ៉ៃយកដីនោះមកវិញ  កុំខ្លាំងបានតែជាមួយ បក្សប្រឆាំង !!! តាមពិតទៅ ជំំរុំមួយចំនួន នៅទីក្រុងបាងកក ក៍មានជំរុំខ្មែរ វៀតណាម ភួមារដែរ..។

 Insophal Khmer Author 10m  · សោកនាដកម្មជនភៀសខ្លួនខ្មែរនៅក្នុងជំរុំជាយដែនខ្មែរថៃ ! ខ្ញុំសរសេរសៀវភៅ៧ក្បាលហើយ គ្មានសៀវភៅណា រន្ធត់ ! តក់ស្លុក ! ឈឺចាប់ខ្លោចផ្សារជាងសៀវភៅទី៨នេះទេ ! សៀវភៅនេះនឹងប្រាប់ដល់ក្មេងខ្មែរសម័យក្រោយសង្គ្រាមឱ្យស្គាល់អំពីទុក្ខវេទនា នឹងការឈឺចាប់របស់ប្រជាជនខ្មែរដល់កម្រិតណា ដើម្បីដាស់ស្មារតីឱ្យខ្មែរចេះស្រឡាញ់ខ្មែរ ! ខ្មែរត្រូវចេះរួបរួមគ្នា ! សោកនាដកម្មក្នុងជំរុំ ខាងអ៊ីដាង Khao-I-Dang Refugee Camp  ១.ជំរុំ Khao-I-Dang នៅក្នុងដីថៃគ្រប់គ្រងដោយ UNHCR មានរបងព័ទ្ធបន្លាលួស ជនភៀសខ្លួនមិនអាចចេញចូលបានទេ។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៨៥ ក្មេងស្រីឈ្មោះ (ហ.ស.រ) អាយុ១៥ឆ្នាំ អត់ទឹកខ្លាំងពេកក៏ចេញទៅក្រៅរបងរកទឹក ត្រូវកងអនុរក្សជំរុំ (Task Force 80) នាំគ្នាចាប់នាងរំលោភយ៉ាងសាហាវព្រៃផ្សៃ ឪពុកម្តាយបាត់កូនចេញទៅតាមរកកូនក៏ត្រូវពួកវាបាញ់សម្លាប់។ មានជនភៀសខ្លួនជាច្រើនជួបរឿងបែបនេះ។ ២.បន្ទាប់មកមានក្មេងស្រីម្នាក់អាយុ១៥ឆ្នាំ និងក្មេងប្រុសវ័យកណ្តាល៣នាក់ បានដើរចេញពីរបងបន្លាលួស ពួកអនុរក្សជំរុំ បានចាប់ក្មេងប្រុស៣នាក់ចងផ្កាប់មុខក្នុងភក់ជ្រាំ និងនាំគ្នាចាប់ក្មេងស្រីរំលោភយ៉ាងព្រៃផ្សៃ និងធ្វើទារុណកម្មក្មេងប្រុសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរមុននឹងបញ្ជូនចូលជំរុំវិញ។  ៣.នៅពេលថ្ងៃពួកអនុរក្សជំរុំ បានដើរមើលតាមគ្រួសារនៅក្នុងជំរុំ រកមើលអ្នកមានមាសប្រាក់ និងកូនស្រីស្អាតៗ នៅពេលយប់ពួកអនុរក្ស បាននាំគ្នាមកឆក់ប្លន់ និងចាប់ស្រីៗរំលោភ បើស្ត្រីមានប្តីចាប់ប្តីចងរួចរំលោភប្រពន្ធនៅនឹងមុខ។ ៤.ក្រៅពីទាហានថៃធ្វើបាប នៅមានទាហានប៉ារ៉ា ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកតា សឺន សាន និងមេបញ្ជាការលោក សាក់ សុតសុខន ដែលមានគ្នាចំនួន២០ទៅ៣០នាក់ប្រដាប់ដោយអាវុធគ្រប់ដៃ ចូលមកប្លន់បាញ់សម្លាប់ និងចាប់រំលោភស្ត្រីនៅក្នុងជំរុំខាងអ៊ីដាងនេះយ៉ាងសាហាវព្រៃផ្សៃជាងទាហានថៃទៅទៀត មានបោកគ្រាប់បែកសម្លាប់ទាំងគ្រួសារ។ (រឿងទាហានប៉ារ៉ា ខ្ញុំនឹងនិយាយបន្តនៅជំរុំ SITE 2 គឺធ្វើអំពើព្រៃផ្សៃយ៉ាងមកលើជនភៀសខ្លួនខ្មែរ)។ ៥.ជំរុំ Khao-I-Dang គឺគ្រាន់បើជាងជំរុំផ្សេងៗ មាន UNHCR ការពារ ហើយជនភៀសខ្លួននៅជំរុំនេះភាគច្រើនរង់ចាំទៅប្រទេសទី៣ មានគ្រួសារធានា និង UNHCR ជួយស្វែងរកឱ្យទៅប្រទេសទី៣។ រឿងនេះនៅមានបងប្អូនជាសាក្សីរស់នៅចងចាំច្រើន ដូច្នេះបើមានឯកសារ ឬរូបថត អាចជួយចែករំលែកឱ្យខ្ញុំ ដើម្បីសរសេរសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការឈឺចាប់មួយនេះឱ្យបានល្អសម្រាប់កូនខ្មែរជាមេរៀន ខ្ញុំសូមស្វាគមន៍និងអរគុណទុកជាមុន។ ពីខេត្តកណ្តាល ០៧ កញ្ញា ២០២៥ !

Sereyphuon Chhim 1d  · ឆ្នាំ១៩៥៨! សម្ដេចសីហនុ ជួបសន្ទនាជាមួយព្រះមហាក្សត្រថៃ ភូមិវិបុល អាប់ឌុលយ៉ាដេត តែភាគីថៃ បានដាក់ពង្រាយកងទ័ពជាច្រើននៅតាមបណ្ដោយព្រំដែន ដើម្បីគំរាមមកលើប្រទេសកម្ពុជា សិក្សាស្រាវជ្រាវដោយ៖ ឈឹម សេរីភួន  នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦  សឺង ង៉ុកថាញ់ រត់គេចខ្លួនចូលក្នុងទឹកដីថៃ បានបង្កើតចលនាតស៊ូខ្មែរសេរី ដែលមានការជួយឧបត្ថម្ភគាំទ្រគ្រប់បែបយ៉ាងពីសំណាក់ពួកសេ.អ៊ី.អា របស់អាមេរិក និងមានទីតាំងនៅលើទឹកដីថៃ ផងដែរនោះ ប្រទេសទាំងពីរក៏ចាប់ផ្ដើមមានភាពតានតឹងជាមួយគ្នាចាប់ពីពេលនោះមក។ នៅដើមខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៧ កងទ័ពថៃ បានចូលរុករានទន្ទ្រានកាន់កាប់ប្រាសាទព្រះវិហារខ្មែរ ជាថ្មីម្ដងទៀត។    ប៉ុន្តែ នៅថ្ងៃទី២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥៧នោះដែរ សេនាប្រមុខសារិត  ថាណារ៉ាត  បានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់សេនាប្រមុខភិបុល សង្គ្រាម ចេញពីតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហើយសេនាប្រមុខភិបុល សង្គ្រាម នេះ ក៏បានភៀសខ្លួនមកសុំ សម្ដេចសីហនុ ជ្រកកោននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ សម្ដេចសីហនុ ក៏ទទួលស្វាគមន៍យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់បំផុតចំពោះសេនាប្រមុខភិបុល សង្គ្រាម ដោយឱ្យស្នាក់នៅក្នុងភូមិគ្រឹះមួយរបស់ព្រះអង្គ និងឱ្យក្រុមព្រះរាជវង្សានុវង្សជួយទំនុកបំរុងគាត់គ្រប់បែបយ៉ាង។    ក្រោយពីស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ អស់រយៈពេលជិត៣ខែមក អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ រូបនេះ ក៏បានសុំលាសម្ដេចសីហនុ ចាកចេញទៅរស់នៅទីក្រុងតូក្យូ ប្រទេសជប៉ុន នៅថ្ងៃទី០៣ ខែធ្នូ ក្នុងឆ្នាំដដែលនោះបាត់ទៅ។ ដោយសារតែសម្ដេចសីហនុ ជួយយកអាសាសេនាប្រមុខភិបុល សង្គ្រាម នេះហើយ ទើបធ្វើឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលយោធារបស់សេនាប្រមុខសារិត  ថាណារ៉ាត ដែលកើតចេញពីរដ្ឋប្រហារនោះ ចេះតែបង្កជម្លោះជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសគឺបានរំលោភបំពានមកប្រាសាទព្រះវិហារនេះតែម្ដង។   ប៉ុន្តែទោះបីយ៉ាងនេះក្ដី ក៏នៅថ្ងៃទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៨ សម្ដេចសីហនុ ក៏បានដឹកនាំគណៈប្រតិភូជាន់ខ្ពស់មួយក្រុមទៅទីក្រុងបាងកក ក្នុងរយៈពេលខ្លី ដើម្បីជួបសន្ទនាជាមួយព្រះមហាក្សត្រថៃ ភូមិវិបុល អាប់ឌុលយ៉ាដេត និងមេដឹកនាំកំពូលថៃផ្សេងៗទៀត។ ក្រោយមកព្រះអង្គចាត់ឱ្យមានគណៈប្រតិភូមួយ ដោយមានសឺន សាន ជាប្រធាន  ទ្រឿង កាង និងសារិន ឆាក ជាអនុប្រធាន ព្រមទាំងថ្នាក់ដឹកនាំស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធជាច្រើនទៀត(ស្ថាប័នភូមិសាស្រ្ត, ប៉ូលិស, គយ ,អយស្ម័យាន) ជាសមាជិក ទៅចរចាជាមួយភាគីថៃ ដែលដឹកនាំដោយព្រះអង្គម្ចាស់វ៉ាន់វ៉ៃ ថាយ៉ាន និងហ្លួង វិចិត្រ ព្រមទាំងនាយទាហានជាន់ខ្ពស់ថៃ ជាច្រើនរូបទៀត ដើម្បីធ្វើការសម្របសម្រួលគ្នាពីបញ្ហាជម្លោះប្រាសាទព្រះវិហារ នេះបន្តទៀតដែរ    ប៉ុន្តែ មិនអាចធ្វើការសម្របសម្រួលគ្នាបានទេ ព្រោះភាគីថៃ មិនទទួលស្គាល់ឯកសារផ្សេងៗដែលទាក់ទងនឹងផែនទីដែលជាឧបសម្ព័ន្ធក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-សៀម ឆ្នាំ១៩០៧។    ទោះបីកិច្ចចរចានោះមិនទទួលបានលទ្ធផលអ្វីបន្តិចក៏ដោយ ក៏នៅពេលបែកគ្នា ភាគីទាំងពីរនៅតែញញឹមរាក់ទាក់ ដាក់គ្នាទៅវិញទៅមកដូចធម្មតា។  ប៉ុន្តែ មួយថ្ងៃក្រោយមក មេដឹកនាំថៃ បានរៀបចំឱ្យមានបាតុកម្មធំមួយប្រឆាំងនឹងស្ថានទូតរបស់កម្ពុជា នៅក្នុងក្រុងបាងកក រួចហើយបន្តទៅធ្វើនៅមុខស្ថានទូតអាមេរិក ទៀត។ លុះមកដល់ខែកញ្ញាឆ្នាំ១៩៥៨ ភាគីកម្ពុជា និងថៃ ក៏ចាប់ផ្ដើមជេរប្រមាថគ្នាទៅវិញទៅមកតាមរយៈទំព័រសារព័ត៌មាន និងរលកធាតុអាកាសវិទ្យុរៀងៗខ្លួន ដែលអាចចាត់ទុកថា ជាសង្គ្រាមពាក្យសម្តីមួយបានឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅ។  ពួកអ្នកការទូតបស្ចិមប្រទេស ក៏បានធ្វើការកត់ត្រាទុករាល់ពាក្យសំដី និងឃ្លាឃ្លោងដែលភាគីទាំង២ ជេរប្រមាថគ្នានោះ ចងក្រងជាឯកសារក្នុងសៀវភៅស ផងដែរ។  បន្ទាប់មក ភាគីថៃ បានដាក់ពង្រាយកងទ័ពជាច្រើននៅតាមបណ្ដោយព្រំដែន ដើម្បីគំរាមមកលើប្រទេសកម្ពុជា។  ជាការឆ្លើយតបនឹងការគំរាមកំហែងនេះ ភាគីកម្ពុជា ក៏បានដាក់ពាក្យបណ្ដឹងទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ និងបានប្រកាសផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយប្រទេសថៃ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៨។  ពេលនោះ ដាក ហាំមាំហ្សូល អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏បានចាត់ឱ្យតំណាងម្នាក់ ឈ្មោះបេក ហ្វ្រីអ៊ីស ទៅធ្វើការស្រាវជ្រាវពីបញ្ហាជម្លោះនៅប្រាសាទព្រះវិហារ នោះផ្ទាល់តែម្ដង និងបានជួយធ្វើការសម្របសម្រួលផ្សះផ្សាឱ្យមានការជានាគ្នាឡើងដែរ ហើយភាគីកម្ពុជា និងថៃ បានយល់ព្រមផ្សារទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយគ្នាឡើងវិញ នៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩។ នៅថ្ងៃទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥៩ ថាណាក់ ខម៉ាន់ ជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ បានធ្វើដំណើរមកទីក្រុងភ្នំពេញ ដើម្បីចុះហត្ថលេខាជាមួយសឺន សាន រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសកម្ពុជា លើសេចក្ដីប្រកាសរួមមួយស្ដីពីការគោរពបូរណភាពទឹកដី និងមិនជ្រៀតជ្រែកដល់កិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់គ្នាទៅវិញទៅមក។  តែដោយសារភាគីថៃ គ្មានឆន្ទៈពិតប្រាកដក្នុងការដកកងទ័ពចេញពីប្រាសាទព្រះវិហារនោះ នៅថ្ងៃទី០៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៩ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក៏បានដាក់ពាក្យបណ្ដឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ នៅទីក្រុងឡាអេឱ្យជួយដោះស្រាយ ហើយពីរថ្ងៃក្រោយមក ភាគីទាំងពីរ ក៏ចាប់ផ្ដើមជេរប្រមាថគ្នាជាថ្មីម្ដងទៀត។  នៅថ្ងៃទី២០ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦០ សេនាប្រមុខសារិត ថាណារ៉ាត នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ បានថ្លែងសុន្ទរកថាមួយ ដោយបានប្រើពាក្យជេរប្រម៉ាថធ្ងន់ៗមកសម្ដេចសីហនុ ដែល ធ្វើឱ្យភាគីកម្ពុជា បង្ខំចិត្តកាត់ផ្ដាច់ចំណងការទូតជាមួយប្រទេសថៃ ជាថ្មីម្ដងទៀត។  នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ នៅក្រុងឡាអេ បានសម្រេចថា ប្រាសាទព្រះវិហារជារបស់កម្ពុជា និងឱ្យកងទ័ព ប៉ូលិស និងឆ្មាំថៃទាំងអស់ ត្រូវដកចេញពីប្រាសាទនេះ។ ដោយសារតែការទាមទារប្រាសាទព្រះវិហារ ឱ្យមកជាសម្បត្តិវប្បធម៌ជាតិវិញ ដោយជោគជ័យដូចការបន់ស្រន់នោះ សម្តេចសីហនុ បានកោរព្រះកេសាថ្វាយដល់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ ដោយក្តីជឿជាក់បំផុត ហើយប្រជារាស្ត្រខ្មែរទាំងមូលក៏ចិត្តសប្បាយរីករាយរកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមពុំបានដែរ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់មេដឹកនាំថៃ គឺជារឿងអាម៉ាស់បំផុតនោះ បានរៀបចំឱ្យមានបាតុកម្មដ៏ធំមួយ ប្រឆាំងនឹងសាលក្រមតុលាការក្រុងឡាអេ និងបានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពខ្លួនធ្វើសកម្មភាពអុកឡុកបង្ករឿងនៅក្នុងតំបន់ព្រះសាទព្រះវិហារ និងតាមតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រក្នុងខេត្តកោះកុង ផងដែរ។ ប៉ុន្តែ ដោយសារខ្លាចញញើតមានការតបតពីភាគីកម្ពុជា វិញនោះ ថៃបានស្នើសុំទៅអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ឱ្យមានការស៊ើបអង្កេតមួយស្តីពីបញ្ហាព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរ។ ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦២ អគ្គលេខាធិការ អង្គការសហប្រជាជាតិ បានប្រគល់ភារកិច្ចជូនអ្នកការទូតជាជនជាតិស៊ុយអែដម្នាក់ឈ្មោះនីល ហ្គួសស៊ីង (Nils Gussing)ឱ្យមកពិនិត្យស្ថានការណ៍ជម្លោះជាក់ស្តែង ទាំងនៅខាងថៃ និងនៅខាងកម្ពុជា។ អ្នកការទូតអន្តរជាតិរូបនេះ បានធ្វើការវាយតម្លៃពីជម្លោះនោះថា ភាគីទាំងពីរពុំមានចេតនាពង្រីកការប៉ះទង្គិចគ្នាបន្តិចបន្តួចនោះ ឱ្យទៅជាសង្គ្រាមបង្ហូរឈាមគ្នាអ្វីធំដុំទេ ហើយគាត់បានសំណូមពរឱ្យភាគីទាំងពីរ កុំធ្វើសកម្មភាពអ្វីឱ្យលើសពីនេះទៀត។ នៅថ្ងៃទី០៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៣ សម្តេចសីហនុ បានយាងទៅធ្វើព្រះរាជបូជនីយេសដ៏ធំមួយនៅប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលជាសម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដ៏មានតម្លៃ មិនអាចកាត់ថ្លៃបាននោះ។ នៅថ្ងៃទី០៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ សេនាប្រមុខសារិត ថាណារ៉ាត នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ទទួលមរណភាពដោយសារជំងឺដាច់សរសៃខួរក្បាល ក្នុងអាយុ៥៥ឆ្នាំ។   ដំណឹងមរណភាពនេះ គឺជាទុក្ខដ៏ក្រៀមក្រំមួយនៅទីក្រុងបាងកក ប្រាកដមែន តែសម្រាប់នៅក្រុងភ្នំពេញ ជាដំណឹងសប្បាយរីករាយ និងការចំអកទៅវិញ។  ជាមួយគ្នានេះប្រជារាស្រ្តខ្មែរបានជះកំហឹងទៅលើឧត្តមសេនីយ៍ប្រាផាត ចារុសាធៀន ជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ និងថាណាក់ ខម៉ាន់ ជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ ដោយសារតែការរំលោភបំពានមកលើអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា នោះ ថែមទៀតផង។ ក្រោយពី សារិត ថាណារ៉ាត ស្លាប់ទៅ ថ្នមទិកា ចន បានឡើងកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ បន្តទៀត។  តាំងពី ខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤ មកម៉្លេះ សម្តេចសីហនុ បានស្នើសុំឱ្យមេដឹកនាំថៃ ចុះហត្ថលេខាលើកតិកាសញ្ញាលើកិច្ចព្រមព្រៀងស្ដីពីការមិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុងគ្នាទៅវិញទៅមក និងទទួលស្គាល់ពីខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនរបស់ប្រទេសទាំងពីរ តាមផែនទីដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-សៀម កាលពី ឆ្នាំ១៩០៤ និងឆ្នាំ១៩០៧។ ប៉ុន្តែមេដឹកនាំថៃ មិនដែលឆ្លើយតបម្ដងណាទេ គឺមានតែការរំលោភបំពានតាមបណ្ដោយព្រំដែនថែមទៀតប៉ុណ្ណោះ។ នៅថ្ងៃទី០៣ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦៦ អគ្គសេនាធិការដ្ឋានកងទ័ពកម្ពុជា បានប្រកាសថា កងទ័ពថៃ ជាច្រើនបានចូលមករំលោភបំពានដណ្តើមកាន់កាប់ប្រាសាទព្រះវិហារ ជាថ្មីម្តងទៀត ហើយបានសម្លាប់ឆ្មាំការពារប្រាសាទរបស់កម្ពុជា ចំនួន៥នាក់។  ប៉ុន្តែ៣ថ្ងៃក្រោយមក អគ្គសេនាធិការដ្ឋានកងទ័ពកម្ពុជា ក៏បានប្រកាសថា កងទ័ពកម្ពុជា បានវាយដណ្តើមប្រាសាទព្រះវិហារ មកវិញហើយ។ ប៉ុន្តែភាគីថៃ បដិសេធថា ការវាយប្រហារគ្នានៅតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារនោះ គឺជារឿងជម្លោះដែលកើតឡើងពីការដោះដូរទំនិញខុសច្បាប់ទៅវិញ ហើយភាគីថៃ ក៏បានស្នើទៅអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិឱ្យបញ្ជូនអ្នកសង្កេតការណ៍មកធ្វើការពិនិត្យស្រាវជ្រាវបញ្ហានេះ។ ឯភាគីកម្ពុជា ក៏យល់ព្រមតាមការស្នើសុំរបស់ភាគីថៃ នេះដែរ។ នៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៦ អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ អ៊ូ ថាន់ បានតែងតាំងអ្នកការទូតជាជនជាតិស៊ុយអែដម្នាក់ទៀត ឈ្មោះហឺរបេត ដឺ រីបប៊ិញ(Herbert De Ribbing)ជាតំណាង ឱ្យមកជួយធ្វើការសម្របសម្រួលបញ្ហាជម្លោះព្រំដែនរបស់ប្រទេសទាំងពីរ។ តែដោយសារមេដឹកនាំប្រទេសទាំងពីរ ប្រកែកយកត្រូវតែរៀងៗខ្លួន ធ្វើឱ្យពួកមន្រ្តីអង្គការអន្តរជាតិទាំងអស់ដែលបានចូលរួមដោះស្រាយ និងតាមដានហេតុការណ៍ជម្លោះនេះ នាំគ្នាគ្រវីក្បាលហួសចិត្តគ្រប់ៗគ្នា។ សម្តេចសីហនុ បានប្រកាសប្រាប់សាធារណមតិអន្តរជាតិថា ការចាប់ផ្តើមផ្សារទំនាក់ទំនងការទូតរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ជាមួយប្រទេសថៃ ឡើងវិញ គឺត្រូវតែធ្វើតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមមួយឈរលើគោលការណ៍គោរពព្រំដែនរួមគ្នា។ ប៉ុន្តែរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ ថាណាត់ ខម៉ាន់ មិនចង់ឱ្យមានសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម តាមការចង់បានរបស់សម្តេចសីហនុ ហើយគាត់ក៏មិនធ្វើការសម្របសម្រួលណាមួយពីបញ្ហាខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែននោះដែរ។ ដោយសារតែខឹងសម្បារពីបញ្ហានេះ សម្ដេចសីហនុ បានចំអកដោយហៅរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ ដែលមានឈ្មោះណាត់ ខម៉ាន់ នោះថាជា ថាណាត់ ខមាន់ និងហៅនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ថ្នមកាទិ ចន នោះថាជា ថ្នមកាទិច កាទី ទៅវិញ។

សភាពការណ៍ព្រំដែនកម្ពុជា​ ថៃ៖ កាលពីម្សិលមិញមានការបះទង្គិកគ្នា បណ្តាលឲ្យមានអ្នករបួស ៥ នាក់ ដែលព្រឹកនេះ​ ខាងភូមិភាគទី ១ ប្រកាសច្បាប់អាជ្ញារសឹកតំបន់ ណង ចាន់ ( អតីត ជំរុំជនភៀសខ្លួន តាចាន់) ដោយសារ សេនាដៃស្តាំរបស់ ស្តេចសៀម ឈ្មោះ ខ័ណ្ឌ កំពែង กันจอมพลัง ធ្វើសង្រ្គាមចូលទឹកដី ភូមិភាគទី ១។ កងទ័ពភូមិភាគទី១ ជាកងទ័ពរដ្ឋាភិបាលថៃ ចំណែកកងទ័ពភូមិភាគទី២ ជាកងទ័ពរដ្ឋាភិបាលសៀម ហេតុនេះបង្ករជាជំលោះយ៉ាងតានតឹងនៅតាមព្រំដែនជាមួយ កម្ពុជា។

កម្មករស្រុកថៃ － 𝐓𝐡𝐚𝐢𝐖𝐨𝐫𝐤𝐞𝐫𝐬 8m  · សភាពការណ៍ព្រំដែនកម្ពុជា​ ថៃ៖ កាលពីម្សិលមិញមានការបះទង្គិកគ្នា បណ្តាលឲ្យមានអ្នករបួស ៥ នាក់ ដែលព្រឹកនេះ​ ខាងភូមិភាគទី ១ ប្រកាសច្បាប់អាជ្ញារសឹកតំបន់ ណង ចាន់ ( អតីត ជំរុំជនភៀសខ្លួន តាចាន់) ដោយសារ សេនាដៃស្តាំរបស់ ស្តេចសៀម ឈ្មោះ កាន់ ចមផាលាំង (กันจอมพลัง) ធ្វើសង្រ្គាមចូលទឹកដី ភូមិភាគទី ១។ កងទ័ពភូមិភាគទី១ ជាកងទ័ពរដ្ឋាភិបាលថៃ ចំណែកកងទ័ពភូមិភាគទី២ ជាកងទ័ពរដ្ឋាភិបាលសៀម ហេតុនេះបង្ករជាជំលោះយ៉ាងតានតឹងនៅតាមព្រំដែនជាមួយ កម្ពុជា។

រំលឹកប្រវត្តិសាស្រ្តជំរុំ ខាងអ៊ុដាង ស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសថៃ តែ មេដឹកនាំថៃ បានបោកប្រាស់សកលោក ដោយគូសផែនទីថ្មី ដាក់ជំរុំជនភៀសខ្លួនទាំងអស់ ក្នុងដីខ្មែរ រួចផ្សព្វផ្សាយផែនទីនោះតាម online ដើម្បីបោកប្រាស់គេថា (១) ព្រំដែនសព្វថ្ងៃតាមផែនទី Google Map គឺជាព្រំដែនពិតប្រាកដ (២) ផ្នែកលើផែនទី google map នេះ ប្រជាជនកម្ពុជារំលោភដែនដីប្រទេសថៃ !! Dont'Thais To Me  !!!

ប្រទេសថៃប្រកាសផ្អាកទិដ្ឋាការលោកត្រាំ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក។ប្រទេសថៃ បានប្រកាសយក សហរដ្ឋអាមេរិកធ្វើជាសត្រូវ តាំងពីលោកត្រាំជាប់ឆ្នោត អាណត្តិមុន។ អាមេរិក ក្រោមនយោបាយការបរទេសអាមេរិកថ្មីគឺ ហាមថៃបើកជំរុំជនភៀសខ្លួន ពីព្រោះជំរុំទាំងនោះដើម្បី យកប្រជាជននានាជុំវិញសកលោកទៅរស់នៅ ដើម្បីទាមទារលុយ លុយ UNs ទៅចិញ្ចឹមជនភៀសខ្លួន ជនភៀសសឹក រួចនាំទៅលក់បន្តនៅ សហរដ្ឋអាមេរិក ដូចជា ជនភៀសខ្លួនខ្មែរ ថៃ វៀតណាម ភូមារ ចិន...។ ជនណាដែលចង់ទៅរស់នៅប្រទេសទី ៣ Oversea Countries ដាច់ខាតត្រូវតែឆ្លងកាត់ប្រទេសថៃ ដើម្បី គេធ្វើសម្ភាសន៍ !!

កម្ពុជាបានលើកឡើងថា ជំរុំជនភៀសខ្លួនក្នុងទឹកដីថៃត្រូវបានបិទចុងក្រោយបង្អស់ឆ្នាំ ១៩៩៩ តើការលើកឡើងនេះ ចំណុចដែលថៃ ថ្លែងការណ៍ខាងលើដែរឬទេ?

ការលើកឡើងរបស់កម្ពុជាដែលថា «ជំរុំជនភៀសខ្លួនក្នុងទឹកដីថៃត្រូវបានបិទចុងក្រោយបង្អស់នៅឆ្នាំ ១៩៩៩» គឺមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ និងជាចំណុចប្រទាញប្រទះគ្នាមួយ (ទាំងការបំពេញបន្ថែម និងការជជែកដេញដោលគ្នា) ជាមួយនឹងទឡ្ហីករណ៍ដែលភាគីថៃតែងតែយកមកអះអាងនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN)។

1. វិច្ឆេទកម្មព័ត៌មាន (Information Sabotage) 
2. ការក្លែងភេទប្រើ រូបវន្ត Physical Means
3. A History of Camouflage ប្រវត្តិក្លែងភេទ
4. បញ្ជាការដ្ឋាន សង្រ្គាមសាយប៊ើ Cyber Wafare
5. សង្រ្គាម បច្ចេកវិជ្ជា 5 G

វិច្ឆេទកម្មព័ត៌មាន (Information Sabotage) គឺជាសកម្មភាពបង្កើត កែប្រែ ឬចែកចាយព័ត៌មានមិនពិត ឬព័ត៌មានបំភាន់ដោយចេតនា ដើម្បីកម្ទេច បំផ្លិចបំផ្លាញ ឬបង្កចលាចលដល់ស្ថាប័ន សង្គម សេដ្ឋកិច្ច ឬសន្តិសុខជាតិ។ វាជាទម្រង់មួយនៃសង្គ្រាមព័ត៌មាន ដែលប្រើប្រាស់ព័ត៌មានជាអាវុធដើម្បីវាយប្រហារគូប្រជែង ឬបង្កើតការយល់ច្រឡំក្នុងចំណោមសាធារណជន។ 

Chan Born វិភាគសង្រ្គាមពត៍មាននៅអ៊ុយក្រែន ដើម្បីជាមេរៀនវិភាគបញ្ហានៅកម្ពុជា៖ ប៉ុន្មានថ្ងៃនេះ ពត៍មានខាងស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនផ្សាយថា កងទ័ពជើងទឹកអ៊ុយក្រែនកំទេចយន្តហោះទំលាក់គ្រាប់បែកធុន SU-34 របស់រុស្សី ចំនួន​ ០៦ គ្រឿងក្នុងពេលតែ ១យប់។ ពត៍មានបែបនេះធ្វើឲ្យមនុស្សរាប់លាននាក់ចាប់អារម្មណ៍ អបអរសាទ រិះគន់ចម្រុះគ្នា ហេតុនេះ ខាង អ៊ុយក្រែនចេញរបាយការណ៍ជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជា ចំនួនយន្តហោះចុះពី ០៦គ្រឿងមក ០៤ គ្រឿង កែពីការវាយប្រហារដោយមិនប្រាប់ពីអាវុធប្រភេទអី មកជាថា ប្រើកាំជ្រួច Nepture Missile, កែពីអ្នកកាសែតនិយាយមកជា ប្រសាសន៍ប្រធានាធិបតីហ្សេឡែនស្គីនិយាយវិញ...។ តាមហេតុផល LOGIC អ៊ុយក្រែនមិនទាន់អាចឆ្លើយសំនួរ ០៤ នៅឡើយគឺ៖ ១.អគ្គសេនាធិការកងទ័ពអ៊ុយក្រែនជាអ្នកផ្សាយ, ២រូបភាពត្រូវមានកាលបរិច្ឆេទម៉ោងខែថ្ងៃឆ្នាំ,៣ រូបថតរូបភាពត្រូវមានភ្ជាប់ មុន ក្រោយ Before and After ទី៤ ត្រូវមានប្រភពយោធា ពីខាងរុស្សី។ សំអាងលើហេតុផល ០៤ នេះ អ៊ុយក្រែនផ្សាយពត៍មាន ក្លែងក្លាយ ដូចគ្នាដែល ថៃ តែងតែនិងកំពុងបន្តផ្សាយពត៍មាន ក្លែងក្លាយដូចជា កម្ពុជាបាញ់មុន គឺថៃយកសំដីនាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃមកនិយាយ គេមិនជឿ យកសំដីអតីមេចារកម្មយោធាថៃ, គេមិនជឿទៀត យកសំដីមេបក្សប្រឆាំងនៅកម្ពុជាមកផ្សាយ,គេមិនជឿទៀត....

FAKE NEWS-COUNTER FAKE NEWS

FAKE NEWS-COUNTER FAKE NEWS

FAKE NEWS-COUNTER FAKE NEWS

ចូររាយ ៥ចំណុចហេតុផល ថៃចោទថា កម្ពុជាដាក់គ្រាប់មីនថ្មីធ្វើឪ្យទាហានថៃដាច់ជើងពិការ និងហេតុផល ០៥ ដែលកម្ពុជាអះអាងថា នោះគឺជា គ្រាប់មីនចាស់ដាកលើទឹកដីកម្ពុជា។

ខាងក្រោមនេះគឺជាការសង្ខេបហេតុផលសំខាន់ៗចំនួន ៥ នៃភាគីទាំងសងខាងជុំវិញបញ្ហាគ្រាប់មីននៅតាមបន្ទាត់ព្រំដែន៖

១. ហេតុផល ៥ ចំណុច ដែលភាគីថៃចោទប្រកាន់កម្ពុជា

1. ការអះអាងលើការដាក់គ្រាប់មីនថ្មី៖ ភាគីថៃតែងតែចោទប្រកាន់ថា គ្រាប់មីនដែលទាហានរបស់ខ្លួនជាន់នោះ គឺជាគ្រាប់មីនប្រភេទថ្មី ឬទើបតែត្រូវបានយកមកកប់ដាក់បន្ថែម មិនមែនជាគ្រាប់មីនចាស់សម័យសង្គ្រាមនោះទេ។
2. ទីតាំងកើតហេតុក្នុងតំបន់អះអាងប្រឈមមុខ៖ ហេតុការណ៍ជាន់មីនมักកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែនដែលនៅសេសសល់ការបោះបង្គោល ឬជាតំបន់ដែលកងទ័ពទាំងសងខាងតែងតែធ្វើសកម្មភាពល្បាត។
3. ការរារាំងសកម្មភាពល្បាតរបស់ទាហានថៃ៖ ថៃមើលឃើញថា ការដាក់គ្រាប់មីនទាំងនោះគឺជាចេតនារបស់ភាគីកម្ពុជាដើម្បីរារាំង កំរើក ឬបិទផ្លូវល្បាតរបស់កងទ័ពការពារព្រំដែនថៃ។
4. សញ្ញាណនៃកិច្ចព្រមព្រៀង ឬបទល្មើសព្រំដែន៖ ថៃប្រើប្រាស់ហេតុការណ៍នេះជាភស្តុតាងដើម្បីចោទប្រកាន់ថា កម្ពុជាបានរំលោភលើកិច្ចព្រមព្រៀងស្ដីពីការគ្រប់គ្រងតំបន់ព្រំដែន ឬការរក្សាសន្តិសុខ។
5. ការទាមទារការស៊ើបអង្កេតនិងការទទួលខុសត្រូវ៖ ភាគីថៃតែងតែទាមទារឱ្យមានការចុះត្រួតពិនិត្យរួមគ្នា និងទាមទារការពន្យល់ពី phía កម្ពុជា ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពដល់កងទ័ពរបស់ខ្លួន។

២. ហេតុផល ៥ ចំណុច ដែលកម្ពុជាអះអាងបដិសេធ

1. គ្រាប់មីនសេសសល់ពីសម័យសង្គ្រាមស៊ីវិល (Legacy Mines): កម្ពុជាអះអាងយ៉ាងច្បាស់ថា ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺជាអតីតសមរភូមិដ៏ក្តៅគគុក ដែលបន្សល់ទុកគ្រាប់មីនរាប់លានគ្រាប់កប់ក្រោមដី ដែលមិនទាន់ត្រូវបានបោសសម្អាតអស់។
2. ទីតាំងកើតហេតុស្ថិតនៅលើទឹកដីអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា៖ ហេតុការណ៍ជាន់មីនភាគច្រើនកើតឡើងនៅលើទឹកដីរបស់កម្ពុជា ស្របតាមផែនទីផ្លូវការ និងសាលក្រមតុលាការអន្តរជាតិ (ICJ)។
3. ការគោរពយ៉ាងតឹងរ៉ឹងចំពោះអនុសញ្ញាអូតាវ៉ា៖ កម្ពុជាជាប្រទេសហត្ថលេខីនៃអនុសញ្ញាហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ ប្រមូលផ្តុំ និងផលិតគ្រាប់មីនប្រឆាំងមនុស្ស (អនុសញ្ញាអូតាវ៉ា) ហើយគ្មានគោលនយោបាយ ឬចេតនាផលិត និងដាក់គ្រាប់មីនថ្មីឡើយ។
4. កត្តាធម្មជាតិនិងការហូរច្រោះដី៖ ទឹកភ្លៀង ការហូរច្រោះដី ការបាក់ច្រាំង និងការប្រែប្រួលភូមិសាស្ត្រតាមរដូវកាល អាចធ្វើឱ្យគ្រាប់មីនចាស់ៗដែលកប់ជ្រៅងើបមកលើផ្ទៃដី ឬផ្លាស់ទីតាំង ដែលងាយបង្កគ្រោះថ្នាក់ដោយចៃដន្យ។
5. គោលនយោបាយសន្តិភាព និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបោសសម្អាតមីន៖ កម្ពុជាជាប្រទេសដែលយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំងលើការបោសសម្អាតមីនមនុស្សធម៌ (CMAC) ដើម្បីសន្តិសុខប្រជាពលរដ្ឋ ដូច្នេះគ្មានហេតុផលណាដែលត្រូវយកគ្រាប់មីនទៅដាក់បំផ្លាញកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាតិ ឬបង្កជម្លោះឡើងវិញនោះទេ។

សូមគូសរូបភាពពន្យល់ generate an image ហេតុផលទាំង ០៥ នៃភាគីនីមួយៗ ដើម្បីមើលចំណុចខុសគ្នា ដូចគ្នា ឬ Overlay លើគ្នាដែរឬអត់?

នៅក្នុងវិបត្តិនៃជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ កាលពីឆ្នាំ២០២៥ កន្លងទៅ ភាគីទាំងពីរបានលើកយកនូវហេតុផល ការសំអាង និងទឡ្ហីករណ៍រៀងៗខ្លួន ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងស្ថានការណ៍នៃការផ្ទុះអាវុធ និងការចោទប្រកាន់ដាក់គ្នាទៅវិញទៅមក៖

១. ការសំអាងរបស់ភាគីថៃ (ថា កម្ពុជាជាฝ่ายបង្ក ឬចាញ់មុន/រំលោភបំពាន)

1. បញ្ហាការទន្ទ្រាននិងការកសាងកម្លាំង៖ ភាគីយោធា និងរដ្ឋាភិបាលថៃ បានអះអាងថា ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះកើតចេញពីសកម្មភាពរបស់ភាគីកម្ពុជា ដែលបានបង្កើនការកសាងកម្លាំងយោធា និងការឈានចូលមកក្នុងតំបន់ដែលថៃចាត់ទុកថាជាអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន។
2. បញ្ហាចោទប្រកាន់រឿងគ្រាប់មីន៖ ភាគីថៃបានលើកឡើងថា មានការដាក់គ្រាប់មីនថ្មីៗបន្ថែមទៀតនៅតាមតំបន់ព្រំដែន (ជាពិសេសក្នុងខេត្តឧប្បលរាជធានី) ដែលបណ្តាលឱ្យទាហានថៃរងរបួស ដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាសកម្មភាពបង្កហេតុមុន និងជាការបំពានលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិសុខព្រំដែន។
3. ការគ្រប់គ្រងទឹកដី៖ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការប្រយុទ្ធគ្នាឡើងវិញ (ជាពិសេសក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥) យោធាថៃបានអះអាងថា ខ្លួនគ្រាន់តែបានទាមទារ និងគ្រប់គ្រងមកវិញនូវតំបន់ដែលខ្លួនអះអាងថាជា "ទឹកដីថៃ" ដែលត្រូវបានភាគីកម្ពុជាចូលមកកាន់កាប់ ឬបំពានប៉ុណ្ណោះ។

២. ការសំអាងរបស់ភាគីកម្ពុជា (ថា ថៃជាអ្នកបាញ់មុន និងជាអ្នកឈ្លានពាន)

1. ការរំលោភបំពង់អធិបតេយ្យភាព និងការបើកការវាយប្រហារមុន៖ ភាគីកម្ពុជាបានច្រានចោលការចោទប្រកាន់របស់ថៃ ដោយបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា កងទ័ពថៃគឺជាអ្នកបើកការវាយប្រហារ និងបើកការបាញ់ប្រហារមុនមកលើទីតាំងការពារដែនដី និងប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជា ទាំងការប្រើប្រាស់កងទ័ពជើងគោក និងការប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំងទម្លាក់គ្រាប់បែកចូលមកក្នុងទឹកដីកម្ពុជា។
2. សិទ្ធិការពារខ្លួនស្របច្បាប់៖ កម្ពុជាបានប្រកាសថា រាល់សកម្មភាពតបតរបស់កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ គឺជាការអនុវត្ត "សិទ្ធិការពារខ្លួន" ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដី និងសុវត្ថិភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលរងគ្រោះពីការឈ្លានពានដោយអយុត្តិធម៌។
3. ការទម្លាក់បន្ទុកលើកិច្ចព្រមព្រៀង និងការទាមទារអន្តរជាតិ៖ ភាគីកម្ពុជាបានចោទប្រកាន់ថៃថា បានបំផ្លាញកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ជាបន្តបន្ទាប់ ដោយការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាធំដុំ និងបានស្នើសុំកិច្ចអន្តរាគមន៍ ក அក៏ដូចជាដាក់ពាក្យបណ្តឹង ឬស្វែងរកយន្តការពីសហគមន៍អន្តរជាតិ និងអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីទប់ស្កាត់អំពើឈ្លានពាននេះ។

អត្ថបទបកប្រែក្រៅផ្លូវការពីភាសាអង់គ្លេស
បទអន្តរាគមន៍ដោយ
ឯកឧត្តម កែ សុវណ្ណ តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍កម្ពុជា ប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការអន្តរជាតិ នៅទីក្រុងហ្សឺណែវ ក្នុងសម័យប្រជុំលើកទី៧៧ នៃគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិ នៃឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន
កិច្ចពិភាក្សាទូទៅ - សិទ្ធិក្នុងការឆ្លើយតប
ទីក្រុងហ្សឺណែវ ថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦
[រយៈពេលថ្លែង៖ ២នាទី]
សូមអរគុណ ឯកឧត្តមប្រធានអង្គប្រជុំ

1. ១. កម្ពុជា បដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការ ចំពោះសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់គណៈប្រតិភូថៃ ដែលមិនពិត និងធ្វើឡើងដោយគ្មាន មូលដ្ឋាន ក្នុងន័យបំភ្លៃស្ថានការណ៍ជាក់ស្តែងនៅលើដី និងហាក់ដូចជាមានបំណងបំភ័ន្តរដ្ឋសមាជិក។
2. ២. កម្ពុជា មិនបានចាប់ផ្តើមជម្លោះ ហើយក៏មិនបានបង្កើនអរិភាពនោះទេ។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពថៃ បានបាញ់ប្រហារលើទីតាំងយោធាកម្ពុជា បណ្តាលឱ្យទាហានកម្ពុជាមួយរូបស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ បន្ទាប់ពីហេតុការណ៍ នោះមក ភាពតានតឹងមានការកើនឡើង។
3. ៣. ជនភៀសសឹកកម្ពុជា បច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានបង្ខំឱ្យភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេនៅក្នុងដែនដីកម្ពុជា ដោយសារ ជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ នាពេលថ្មីៗនេះ ពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ជាពិសេស គឺដោយសារការវាយប្រហារ យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីសំណាក់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃ។
4. ៤. កំណត់ត្រារបស់ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន បានបញ្ជាក់ថា ការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជន ភៀសខ្លួនកម្ពុជាចុងក្រោយពីជំរុំ នៅក្នុងប្រទេសថៃ ត្រូវបានបញ្ចប់នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៩ ហើយជំរុំទាំងអស់ត្រូវបាន បិទ។
5. ៥. ប្រទេសទាំងពីរ មានព្រំដែនអន្តរជាតិដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្រោមអនុសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ និងសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៧ រវាងបារាំង និងសៀម ដោយមានផែនទីមាត្រដ្ឋាន ១/២០០.០០០។ ប្រទេសទាំងពីរ ត្រូវតែគោរពព្រំដែនដែលទទួល ស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។
6. ៦. កម្ពុជា មិនដែលដាក់មីនប្រឆាំងមនុស្សថ្មីឡើយ។ ឧប្បត្តិហេតុផ្ទុះមិនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងទាហានថៃ បានកើតឡើងនៅក្នុង ចម្ការមីនចាស់ ស្ថិតក្នុងដែនដីកម្ពុជា ដែលត្រូវបានកត់ត្រាច្បាស់លាស់ និងជាមីនសេសសល់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលនាពេល អតីតកាល។ កម្ពុជា បន្តប្តេជ្ញាចិត្តយ៉ាងពេញលេញ ចំពោះកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនក្រោមអនុសញ្ញាអូតាវ៉ា។
7. ៧. សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ មិនបានផ្តល់ភាពស្របច្បាប់ដល់ការកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាដោយខុស ច្បាប់ពីសំណាក់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃនោះទេ ហើយក៏មិនបានអនុញ្ញាតឱ្យមានការបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែង ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល និងទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌នៅក្នុងដែនដីកម្ពុជាដែរ។
8. ៨. កម្ពុជា សូមអំពាវនាវយ៉ាងមុតមាំឱ្យប្រទេសថៃបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់ នូវរាល់សកម្មភាពខុសច្បាប់ទាំងអស់ នៅក្នុងដែនដី កម្ពុជា ដែលកំពុងស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់ខុសច្បាប់របស់ថៃ ជាពិសេស សកម្មភាពទាំងឡាយណា ដែលមានគោល បំណងផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពនៅនឹងកន្លែង ឬបង្កើតស្ថានភាពថ្មីនៅលើដីជាក់ស្តែង (Fait accompli) ព្រមទាំងអនុញ្ញាត និងសម្រួលឱ្យប្រជាជនភៀសសឹកកម្ពុជាអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះសម្បែងវិញឱ្យបានឆាប់ ប្រកបដោយសុវត្ថិភាព និង ដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។

ព័ត៌មានបំភាន់ (Disinformation):

ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ (Fake News):

ទម្រង់សំខាន់ៗនៃវិច្ឆេទកម្មព័ត៌មាន

ព័ត៌មានបំភាន់ (Disinformation): ការបង្កើត និងចែកចាយព័ត៌មានមិនពិតដោយដឹងខ្លួន និងមានផែនការច្បាស់លាស់ ដើម្បីបោកប្រាស់ ឬឃោសនាអកុសល។

ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ (Fake News): រឿងរ៉ាវដែលត្រូវបានប្រឌិតឡើងទាំងស្រុង ដើម្បីបញ្ឆោតភ្នែកអ្នកអាន និងទាញយកផលប្រយោជន៍អ្វីមួយ Punch។

បច្ចេកវិទ្យាក្លែងបន្លំកម្រិតខ្ពស់ (Deepfakes/AI): ការប្រើប្រាស់បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ដើម្បីបង្កើតជារូបភាព វីដេអូ ឬសំឡេងក្លែងក្លាយ ដែលមើលទៅដូចជាមនុស្សពិតប្រាកដកំពុងនិយាយ ឬធ្វើសកម្មភាពណាមួយ។ 

គោលបំណងនៃវិច្ឆេទកម្មព័ត៌មាន

1. ១. បំផ្លាញទំនុកចិត្ត: ធ្វើឱ្យសាធារណជនបាត់បង់ជំនឿចិត្តលើរាជរដ្ឋាភិបាល ស្ថាប័នរដ្ឋ ឬក្រុមហ៊ុនណាមួយ។
2. ២. បង្កចលាចលសង្គម: ញុះញង់ឱ្យមានការរើសអើង ស្អប់ខ្ពើម ឬបែកបាក់សាមគ្គីភាពក្នុងសង្គម។
3. ៣. ផលប្រយោជន៍នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច: ជួយឱ្យក្រុមណាមួយចំណេញប្រជាប្រិយភាព ឬធ្វើឱ្យខូចខាតដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់គូប្រជែង។ 

វិធីសាស្ត្រការពារ និងសម្គាល់

1. ផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភព: ពិនិត្យមើលថាតើព័ត៌មាននោះចេញពីស្ថាប័នសារព័ត៌មានផ្លូវការ ឬប្រភពដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណត្រឹមត្រូវដែរឬទេ។
2. ស្វែងរកប្រភពចម្រុះ: មិនត្រូវជឿលើប្រភពតែមួយនោះទេ គួរស្វែងរកមើលលើ Google ឬប្រភពដទៃទៀតដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ផ្ទាំងទិន្នន័យ។
3. កុំអាលចែករំលែក: ប្រសិនបើព័ត៌មាននោះមានលក្ខណៈប្លែកខុសធម្មតា ឬរំភើបហួសហេតុ គួររក្សាភាពហ្មត់ចត់ និងកុំទាន់ចែករំលែកបន្ត។

វិច្ឆេទកម្មព័ត៌មាន (Information Sabotage) 

Generating​ photorealistic ទំហំ scale 900px X 1100px ចំណងជើងអក្សរផុស "ទម្រង់សំខាន់ៗនៃវិច្ឆេទកម្មព័ត៌មាន(Information Sabotage ក្នុងរឿង សង្រ្គាមនគរ ៣ The War of Three Kingdoms "។  ចូរ បញ្ចូលរូបភាព នូវពត៍មានលំអិតតាម បង្ហាញតាមឈុតឆាកនៃសាច់រឿងនូវ តួរអង្គណាមួយ ឃ្លាណាមួយនៃ ទម្រង់សំខាន់ៗនៃវិច្ឆេទកម្មព័ត៌មាន៖

ព័ត៌មានបំភាន់ (Disinformation): ការបង្កើត និងចែកចាយព័ត៌មានមិនពិតដោយដឹងខ្លួន និងមានផែនការច្បាស់លាស់ ដើម្បីបោកប្រាស់ ឬឃោសនាអកុសល។

ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ (Fake News): រឿងរ៉ាវដែលត្រូវបានប្រឌិតឡើងទាំងស្រុង ដើម្បីបញ្ឆោតភ្នែកអ្នកអាន និងទាញយកផលប្រយោជន៍អ្វីមួយ Punch។

បច្ចេកវិទ្យាក្លែងបន្លំកម្រិតខ្ពស់ (Deepfakes/AI): ការប្រើប្រាស់បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ដើម្បីបង្កើតជារូបភាព វីដេអូ ឬសំឡេងក្លែងក្លាយ ដែលមើលទៅដូចជាមនុស្សពិតប្រាកដកំពុងនិយាយ ឬធ្វើសកម្មភាពណាមួយ។ 

គោលបំណងនៃវិច្ឆេទកម្មព័ត៌មាន

១. បំផ្លាញទំនុកចិត្ត: ធ្វើឱ្យសាធារណជនបាត់បង់ជំនឿចិត្តលើរាជរដ្ឋាភិបាល ស្ថាប័នរដ្ឋ ឬក្រុមហ៊ុនណាមួយ។

២. បង្កចលាចលសង្គម: ញុះញង់ឱ្យមានការរើសអើង ស្អប់ខ្ពើម ឬបែកបាក់សាមគ្គីភាពក្នុងសង្គម។

៣. ផលប្រយោជន៍នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច: ជួយឱ្យក្រុមណាមួយចំណេញប្រជាប្រិយភាព ឬធ្វើឱ្យខូចខាតដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់គូប្រជែង។ 

វិធីសាស្ត្រការពារ និងសម្គាល់

ផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភព: ពិនិត្យមើលថាតើព័ត៌មាននោះចេញពីស្ថាប័នសារព័ត៌មានផ្លូវការ ឬប្រភពដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណត្រឹមត្រូវដែរឬទេ។

ស្វែងរកប្រភពចម្រុះ: មិនត្រូវជឿលើប្រភពតែមួយនោះទេ គួរស្វែងរកមើលលើ Google ឬប្រភពដទៃទៀតដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ផ្ទាំងទិន្នន័យ។

កុំអាលចែករំលែក: ប្រសិនបើព័ត៌មាននោះមានលក្ខណៈប្លែកខុសធម្មតា ឬរំភើបហួសហេតុ គួររក្សាភាពហ្មត់ចត់ និងកុំទាន់ចែករំលែកបន្ត។

ឧត្ដមសេនីយ៍ត្រី និត ណារ៉ុង នាយសេនាធិការរង យោធភូមិភាគទី៤ បានមានប្រសាសន៍ព្រមានជាបន្ទាន់ថា សត្រូវកំពុងបង្កើនសកម្មភាពផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានយ៉ាងសកម្ម ដើម្បីវាយប្រហារមកលើកម្ពុជា ក្នុងបំណងទុច្ចរិតចំនួនបីចំណុចចម្បងៗ៖

1. ទី១៖ បំភ្លៃ បំផ្លើស និងញុះញង់ឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរមានការយល់ច្រឡំគ្នា សំដៅឈានទៅបំបែកបំបាក់សាមគ្គីភាពផ្ទៃក្នុងជាតិ។
2. ទី២៖ បំបាក់ស្មារតី អូសទាញទឹកចិត្តប្រជាជន និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធកម្ពុជា ជាពិសេសបុគ្គលណាដែលមានស្មារតីរារែក ឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងការជឿជាក់លើការលើកឡើងរបស់ពួកគេ។
3. ទី៣៖ ប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រតាមក្បួនសឹកសាមកុក ដោយស្រែកហៅគូបដិបក្ខឱ្យចេញក្រៅក្រុងប្រយុទ្ធ ដើម្បីអូសទាញឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងឧបាយកល និងអន្ទាក់ដែលពួកគេបានរៀបចំទុកជាមុន។

ចំពោះមុខយុទ្ធសាស្ត្របំផ្លិចបំផ្លាញទាំងនេះ ឧត្ដមសេនីយ៍ត្រី និត ណារ៉ុង បានគូសបញ្ជាក់អំពីវិធីសាស្ត្រទប់ទល់ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពចំនួនបីចំណុចរួមមាន៖

1. ទី១៖ បន្តរក្សាភាពអត់ធ្មត់ខ្ពស់បំផុតចំពោះគ្រប់ស្ថានការណ៍។
2. ទី២៖ ពង្រឹងស្មារតី ភាពភ្ញាក់រលឹក និងសតិសម្បជញ្ញៈឱ្យបានរឹងមាំជានិច្ច។
3. ទី៣៖ បន្តធ្វើពហិការ មិនទទួលយក ឬចែកចាយរាល់ព័ត៌មានបំពុលទាំងឡាយរបស់សត្រូវ។

Generating​ photorealistic ទំហំ scale 900px X 1100px ចំណងជើងអក្សរផុស "ទម្រង់សំខាន់ៗនៃវិច្ឆេទកម្មព័ត៌មាន(Information Sabotage ក្នុងរឿង សង្រ្គាមនគរ ៣ The War of Three Kingdoms "។  ចូរ បញ្ចូលរូបភាព នូវពត៍មានលំអិតតាម បង្ហាញតាមឈុតឆាកនៃសាច់រឿងនូវ តួរអង្គណាមួយ ឃ្លាណាមួយនៃ ទម្រង់សំខាន់ៗនៃវិច្ឆេទកម្មព័ត៌មាន៖យុទ្ធសាស្ត្រតាមក្បួនសឹកសាមកុក ដោយស្រែកហៅគូបដិបក្ខឱ្យចេញក្រៅក្រុងប្រយុទ្ធ ដើម្បីអូសទាញឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងឧបាយកល និងអន្ទាក់ដែលពួកគេបានរៀបចំទុកជាមុន។

1. ព័ត៌មានបំភាន់ (Disinformation): 
2. ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ (Fake News): 

GLOSSARY OF TERMS RELATING TO DECEPTION ( លំអិត)

• Strategic Deception:Deception which disguises your basic objectives,intentions, strategies, and capabilities. បញ្ឆោតកម្រិតយុទ្ធសាស្រ្ត- ជាការបញ្ឆោតដូចគ្នាជាមួយនឹងគោលបំណងរបស់កំលាំងទ័ពយើង ជាចេតនា ជាយុទ្ធសាស្រ្ត និង ស្របជាមួយសមត្ថភាពកងទ័ព។
• Operational Deception:Deception which confuses or diverts an adversary in regard to a specific operation or action you are preparing to conduct.បញ្ឆោតកម្រិតយុទ្ធនាការ/កម្រិតសង្រ្គាមស្បែកខ្លា មានគោលបំណង បំភ័ន្ត ឬ បង្វែរខុសទាំងស្រុងជាមួយនឹងគោលបំណង ពិតប្រាកដរបស់ ផែនការប្រតិបត្តិការសឹក។
• Tactical Deception:Deception which misleads others while they are actively involved in competition with you, your interests, or your forces. បញ្ឆោតកម្រិតយុទ្ធវិធី គឺធ្វើឲ្យដៃគូ កំលាំងខ្មាំងមានការយល់ខុសទាំងស្រុង (មិនឈានដល់កម្រិតផ្តុះអាវុធ)។
• “A”Type Deception:“Ambiguity Deception” geared toward creating general confusion.
• “M” Type Deception:“Misleading Deception” designed to mislead an adversary into a specific and preconceived direction. 
• Fabrication:The creation of false information or images to mislead an adversary as to your intentions and/or capabilities. This is deception via manufactured data (e.g., forgeries). ជាការផលិត ប្រឌិត រូបភាព ឬព័ត៍មានមិនពិត ខុសគ្នាជាមួយនឹងគោលបំណងពិតរបស់យើង ខុសពី សមត្ថភាពពិតរបស់យើង ការបញ្ចោតនេះ គេធ្វើតាមរយៈការកែតួរលេខ កែទិន្ធន័យ។
• គេឃើញមានការយករូបថតមេដឹកនាំណាម្នាក់ដែលជារូបថតពិតក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយ មកកាត់ ត ទៅជា រូបភាព មិនពិត --ជាការដូរទីតាំង រូបភាព បុគ្គលណាមួយ ក្នុងរូបថត។
• គ្មាន បង្កើតទៅជា មាន មិនពិត ធ្វើទៅជាពិត មិនស្អាតធ្វើទៅជាស្អាត បាញ់ខុសគោលដៅ ធ្វើដូចជាបាញ់ត្រូវគោលដៅ គ្មាន៍័ពបរទេសជួយ ធ្វើដូចជាមានទ័ពបរទេសជួយ...  (Fabrication) យើងគ្មានកាំជ្រួចច្រើនពង្រាយតាមព្រំដែន ដែលយើង​បង្កើតជាកងកាំជ្រួច ដែលមានកាំជ្រួច ជ័រ គ្របដូចជាកាំជ្រួចពិត

• Manipulation:The use of true or factual data in such a way as to create a false impression. The information is not false, but through using it out of context, leaving out some of the details, or providing a false balance of emphasis, the impression is skewed (e.g., being quoted out of context). ជាការបញ្ឆោតដោយប្រើព័ត័មាន រូបភាពពិត បង្កើតទៅជាការយល់ប្រឡំ។ ពត័មាន ជាពត័មានពិត តែគេប្រើវាខុសបរិបទ ដោយគ្មានការបកស្រាយលំអិត ឬមួយធ្វើផ្តល់ព័ត៍មាន មិនច្បាស់លាស់ គ្មានតុល្យភាព ដូចជាការស្រង់សំដី កាត់សំដីតែមួយផ្នែក។
• មាន បង្កើតទៅជា គ្មានវិញ (Manipulation) កីឡាកស៊ីឈ្នួលវ៉ៃឲ្យចាញ់គេ គេវ៉ៃត្រូវបន្តិចផ្តួលខ្លួនធ្វើជាចាញ់គេ ទ័ពវ៉ៃធ្វើជាចាញ់រត់ចូលក្នុងព្រៃ មនុស្សមានភ្នែកភ្លឺ ធ្វើជាងងឹតភ្នែក អ្នកមានលុយមានឡាន មានដី​មានផ្ទះ ធ្វើជាបាតុកក្រីក្រសុំការជួយពីថ្នាក់ដឹកនាំ អ្នកមានធ្វើខ្លួនជាអ្នកសុំទាន កាំភ្លើងធំបាញ់បាន ២០គម ដាក់នៅជួរមុខឯកាំភ្លើងធំបាញ់បាន ៥០គម ដាក់នៅជួរក្រោយសម្រាប់បាញ់ខ្មាំង កាំភ្លើង បាញ់បាន ៥គម ដាក់បង្ហាញ ឬឲ្យខ្មាំងស៊ើបការដឹងតែកាំជ្រួច បាញ់បាន ២៥គម លាក់ទុកជាសម្ងាត់..។
• Omission : ជាការលាក់ព័ត័មានខ្លះ ជាការលាក់ផ្នែកខ្លះ នៃរូបភាព ដូចជាថា កាំភ្លើងការពារអាកាសសម្រាប់តែបាញ់យន្តហោះ ឧទ្ធម្ភាចក្រ តែបើជា ពត័មានពេញ គឺ កាំភ្លើងការពារអាកាសអាចបាញ់បាននៅផ្ទៃអាកាស ផ្ទៃទឹក និងផ្ទៃដី។
• Active Deception:Any attempt to create the impression of intentions and capabilities which you do not, in fact, possess. ការបញ្ឆោតបែបសកម្ម គឺកំលាំងយើង សមត្ថភាពទ័ពយើង មិនអាចធ្វើបានដល់កម្រិតហ្នឹងទេ តែយើងសំដែងដូចជាពិតណាស់។ ប្រទេស ខ្សោយផ្នែកយោធា សម្តែងបែបនេះ ដូជា ពូកែណាស់ សម្បើមណាស់។
• Passive Deception: Efforts designed to prevent detection of your actual capabilities and intentions. ការបញ្ឆោតបែបអកម្ម គឺកំលាំងយើង សមត្ថភាពទ័ពយើង ខ្លាំងអាចធ្វើបានដល់កម្រិតហ្នឹងទេ តែយើងសំដែងដូចជាខ្សោយ អន់ណាស់ ដូចជាខ្លាដេកឈឺ ។ កងទ័ពប្រទេសជឿនលឿន ដូចជា ចិន បារាំង អគ្លេស​ អាមេរិក រុស្សី។ 
• Denial: Methods used to conceal state and military secrets,particularly from foreign intelligence collection. ប្រកែក ទំទាស់៖ វិធីនេះគឺប្រើសម្រាប់លាក់កំលាំងកិច្ចការរដ្ឋ ឬ កិច្ចការយោធា ពីក្រុមចារកិច្ចបរទេស ដូចជាការ ប្រកាសថា គ្មានរោងចក្រអាវុធគីមី គ្មានទាហានកុមារ គ្មានរក្សាទុកគ្រាប់បែកគីមី..
• Deception (as used in The manipulation of information and perceptions combination “Denial and to induce the target of that deception to take or not Deception”):take an action, thereby benefiting the deceiver.
• ស្វា ស៊ី បាយ លាបមាត់ពពែ គឺជាការបញ្ឆោតផង និងជាការ ប្រកែកផង-- ទាហានខ្មែរ ក្រហម ទាហានអ្នកតស៊ូតាមព្រំដែន រងការវាយប្រហារពី សំណាក់ទ័ពរដ្ឋកម្ពូជា និង កងទ័ពវៀតណាម នៅតាមព្រំដែន កម្ពុជា ថៃ។ ខាងខ្មែរក្រហម បែរកាណុងបាញ់ទៅលើ កងទ័ពថៃ រួច កងទ័ពថៃ​គេគិតថានោះជា គ្រាប់ដែលកងទ័ពវៀតណាម កម្ពុជា បាញ់ចូលទៅ ដូច្នេះគេ តបត ទៅវិញ។
•  បញ្ឆោត ជាការកែប្រែពត័មាន បូករួមទាំងការបញ្ចូលការគិតស្មានៗ ដូចជាគិតថា ប្រទេសកម្ពុជាមានរ៉ែប្រេងកាតនៅ បឹងទន្លេសាប ឬ ភ្នំពេញ គោលបំណង បញ្ឆោតអាមេរិកឲ្យយកចិត្តទុកដាក់ ចាប់អារម្មណ៍ជាមួយខ្មែរ តែក្រោយមកបែរជា រកឃើញថាមានរ៉ែប្រេងកាតមែន។

Note: “Denial and deception are interrelated. Denial is the basis for a successful deception. One cannot manipulate or blur the truth or lie convincingly unless the truth is first concealed.” John Yurechko, Defense Intelligence Agency, “DoD Briefing on Iraqi Denial and Deception,” Tuesday, October 8, 2002, 12:58 p.m.EDT.

• Disinformation/ Dezinformatsia: The dissemination of false or misleading information intended to confuse, discredit or embarrass the enemy. (Marshals of the Soviet Union A. A. Grechko and N. V. Ogarkov [successive Chairmen of the Main Editorial Commission],The Soviet Military Encyclopedia; English Language Edition, Vol. 1, William C. Green and W. RobertReeves, ed. and trans., Boulder, CO: West viewPress, 1993, pp. 345-346.
• Maskirovka:“A means of securing the combat operations and daily activity of forces; a complex of measures designed to mislead the enemy as to the presence and disposition of forces and various military objects, their condition, combat readiness and operations and also the plans of the commander. . . Maskirovka contributes to the achievement of surprise for the actions of forces, the preservation of combat readiness and the increased survivability of objects” (Grechko and Ogarkov, pp. 277-280).
• Passive Camouflage:The disguise or cloaking of forces and/or facilities to prevent their detection by an enemy.
• Active Camouflage:The artificial creation of the image or impression that you have a force or capability that does not actually exist.
• Diversion:The intentional distraction of an enemy’s attention away from the area of interest or attack. Two basic types: feint and demonstration.
• Feint:An attack by friendly forces to distract enemy attention from your main area of interest or attack.
• Demonstration:The deployment of forces to distract an enemy, but such a deployment does not usually include actual contact or combat. The purpose of a diversion is simple―to mislead an enemy away from your real operations and objectives.
• Conditioning:The repetition of what could be preparations fora hostile action without conducting hostilities―thereby lulling the victim into a false sense of security. This is a variation of the “familiarity breeds contempt” theme.
• Cover:The use of an apparently nonthreatening activity to disguise preparation for or initiation of a hostile act. A common example is the use of a training exercise to hide preparations for an attack.

Note: Conditioning and cover may occur in combination with one another―they can be mutually supportive. A common example is a military training exercise.

រៀបរាប់ ០៥ ហេតុផល ដែលកងទ័ពរុស្សី វាយលុកឡោមព័ទ្ធទីក្រុងគៀវ ក្នុងសង្រ្គាមឆ្នាំ ២០២២ និង ហេតុផល ០៥យ៉ាងដែលទ័ពរុស្សីសម្រេចចិត្តដកចេញពីតំបន់ជុំវិញទីក្រុងគៀវ

សូមគូសធ្វើជារូបភាព Generate image  នៃ ០៥ ហេតុផល ដែលកងទ័ពរុស្សី វាយលុកឡោមព័ទ្ធទីក្រុងគៀវ ក្នុងសង្រ្គាមឆ្នាំ ២០២២ និង ហេតុផល ០៥យ៉ាងដែលទ័ពរុស្សីសម្រេចចិត្តដកចេញពីតំបន់ជុំវិញទីក្រុងគៀវ

ការវាយលុក និងការដកទ័ពរបស់រុស្ស៊ីជុំវិញទីក្រុងគៀវ (Kyiv) ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ ២០២២ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍យុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយក្នុងដំណាក់កាលដំបូងនៃសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន។

ខាងក្រោមនេះជាហេតុផលសំខាន់ៗទាំង ៥ សម្រាប់ករណីនីមួយៗ៖

៥ ហេតុផលដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីវាយលុកឡោមព័ទ្ធទីក្រុងគៀវ

១. គោលដៅផ្លាស់ប្តូររបបនយោបាយ (Regime Change): រុស្ស៊ីមានបំណងផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រធានាធិបតី វ៉ូឡូឌីមៀ ហ្សេលេនស្គី (Volodymyr Zelenskyy) និងជំនួសមកវិញនូវរដ្ឋាភិបាលអនិកជន ឬមេដឹកនាំដែលងាយស្រួលគ្រប់គ្រងដោយទីក្រុងមូស្គូ។

២. ការកាត់ផ្ដាច់មជ្ឈមណ្ឌលបញ្ជាការ និងអំណាច (Decapitation Strike): ការវាយយកទីក្រុងគៀវ ដែលជាបេះដូងនយោបាយ រដ្ឋបាល និងយោធា នឹងធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធបញ្ជាការកណ្តាលរបស់អ៊ុយក្រែនត្រូវខባត់ខូច និងបាក់ស្មារតីក្នុងការបន្តទប់ទល់។

៣. ការដាក់សម្ពាធនយោបាយដើម្បីបង្ខំឱ្យចុះចាញ់ (Coercive Diplomacy): ការគំរាមកំហែង trực tiếp ដល់រដ្ឋធានីគឺជាយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមចិត្តសាស្ត្រ ដើម្បីបង្ខំឱ្យអ៊ុយក្រែនយល់ព្រមតាមលក្ខខណ្ឌរបស់រុស្ស៊ី ដូចជាការប្រកាសអព្យាក្រឹតភាព ការទម្លាក់ចោលបំណងចូល NATO និងការទទួលស្គាល់ដែនដី។

៤. ការទប់ស្កាត់ឥទ្ធិពល និងជំនួយពីលោកខាងលិច៖ រុស្ស៊ីជឿជាក់ថា ការវាយយកទីក្រុងគៀវបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស (Blitzkrieg) នឹងបញ្ចប់សង្គ្រាមត្រឹមតែប៉ុន្មានថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ មុនពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្ត NATO អាចបញ្ជូនជំនួយយោធាទ្រង់ទ្រាយធំមកទាន់ពេលវេលា។

៥. ការគ្រប់គ្រងបណ្តាញគមនាគមន៍ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ៖ ទីក្រុងគៀវគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលគមនាគមន៍ ថាមពល និងសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុត ដែលការគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនឹងផ្ដល់ផលចំណេញផ្នែកភស្តុភារយ៉ាងខ្លាំងដល់កងទ័ពរុស្ស៊ី។

៥ ហេតុផលដែលរុស្ស៊ីសម្រេចចិត្តដកទ័ពចេញពីតំបន់ជុំវិញទីក្រុងគៀវ

១. វិបត្តិភស្តុភារ និងការកកស្ទះខ្សែបញ្ជូនស្បៀង (Logistical Collapse): ក្បួនរថយន្តយោធារុស្ស៊ីប្រវែងរាប់សិបគីឡូម៉ែត្របានជាប់គាំងនៅលើផ្លូវហាយវេ ដោយសារការខ្វះខាតប្រេងឥន្ធនៈ ស្បៀង និងគ្រាប់រំសេវ ដែលធ្វើឱ្យកងទ័ពមុខព្រួញមិនអាចបន្តប្រតិបត្តិការបាន។

២. ការតស៊ូយ៉ាងស្វិតស្វាញ និងយុទ្ធសាស្ត្រទ័ពព្រៃរបស់អ៊ុយក្រែន៖ អ៊ុយក្រែនបានប្រើប្រាស់កងទ័ពចល័តតូចៗ រួមជាមួយអាវុធប្រឆាំងរថក្រោះ (Javelin, NLAW) និងការវាយប្រហារដោយកាំភ្លើងធំ ដើម្បីកាត់ផ្ដាច់ និងបំផ្លាញក្បួនឡូជីស្ទិករបស់រុស្ស៊ីឥតឈប់ឈរ។

៣. ការខាតបង់ធ្ងន់ធ្ងរលើកម្លាំងទាហាន និងសម្ភារៈសឹក៖ កងទ័ពជំនាញពិសេស និងកងទ័ពអាកាសរុស្ស៊ី (Airborne Forces) ព្រមទាំងរថពាសដែកជាច្រើនគ្រឿងរងការខូចខាត និងបាត់បង់ជីវិតយ៉ាងដំណំ នៅជុំវិញព្រលានយន្តហោះ Hostomel និងតំបន់ជាយក្រុង។

៤. ការផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រយោធា (Pivot to the Donbas): នៅពេលដែលផែនការវាយលុកឆាប់រហ័សលើទីក្រុងគៀវបរាជ័យ រុស្ស៊ីបានសម្រេចចិត្តកែសម្រួលគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រ ដោយដកកម្លាំងពីភាគខាងជើងមកប្រមូលផ្តុំគ្នាដើម្បីគ្រប់គ្រងតំបន់ដុនបាស (Donbas) និងភាគខាងត្បូងអ៊ុយក្រែនវិញ។

៥. កាយវិការនយោបាយក្នុងកិច្ចចរចាសន្តិភាព៖ ភាគីរុស្ស៊ីបានលើកឡើងជាផ្លូវការថា ការដកទ័ពចេញពីតំបន់គៀវ និងឆែរនីហ្វ (Chernihiv) គឺជា «សញ្ញាបង្ហាញពីសុច្ឆន្ទៈ» ក្នុងការចរចាសន្តិភាពដែលបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល (Istanbul) ប្រទេសតួកគី ដើម្បីបង្កើតបរិយាកាសអំណោយផលដល់កិច្ចព្រមព្រៀងនយោបាយ។

សូមរាយបញ្ជីហេតុផលទាំង ០៥ យ៉ាងនោះជា អត្ថបទ text និង គូសធ្វើជារូបភាព Generate image  នៃ ០៥ ហេតុផល ដែលកងទ័ពរុស្សី វាយលុកឡោមព័ទ្ធទីក្រុងគៀវ ក្នុងសង្រ្គាមឆ្នាំ ២០២២ និង ហេតុផល ០៥ យ៉ាងដែលទ័ព ថៃ សម្រេចរំលោភលើបទឈប់បាញ់ដើម្បីចូលគ្រប់គ្រងតំបនើ ៨៥ ទីតាំង តាមព្រំដែនកម្ពុជា ថៃ ឆ្នាំ ២០២៥-២០២៦។

ការរៀបរាប់ពីហេតុផលទាំង ០៥ យ៉ាងសម្រាប់ករណីនីមួយៗ មានដូចខាងក្រោម៖
ក. ០៥ ហេតុផល ដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីវាយលុកឡោមព័ទ្ធទីក្រុងគៀវ ក្នុងសង្គ្រាមឆ្នាំ ២០២២

1. ដណ្តើមយកដ្ឋាធិការ និង មជ្ឈមណ្ឌលអំណាច៖ រុស្ស៊ីមានគោលដៅវាយលុកចូលដល់បេះដូងនៃប្រទេសអ៊ុយក្រែន ដើម្បីផ្តួលរំលំ ឬcontrolling រដ្ឋធានីគៀវ ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ និងរដ្ឋបាលកំពូល។
2. ផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន៖ ការសម្រុកចូលក្រុងគៀវគឺដើម្បីផ្លាស់ប្តូរថ្នាក់ដឹកនាំ និងរដ្ឋាភិបាលដែលមានស្រាប់ ដែលរុស្ស៊ីយល់ថាមាននិន្នាការលំអៀងទៅរកខាងលិច។
3. បិទផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ និង គមនាគមន៍៖ កាត់ផ្តាច់របៀងដឹកជញ្ជូន ផ្លូវគោក ផ្លូវដែក និងការបញ្ជូនជំនួយយោធាពីភាគខាងលិចចូលមកកាន់រដ្ឋធានី។
4. ដាក់សម្ពាធលើការចរចា៖ ប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាទំហំធំគំរាមកំហែងផ្ទាល់ដល់ទីក្រុងគៀវ ដើម្បីបង្ខំឱ្យអ៊ុយក្រែនព្រមទទួលយកលក្ខខណ្ឌនយោបាយ និងការទាមទាររបស់រុស្ស៊ី។
5. ដកហឹករដ្ឋាភិបាលយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយ៖ បំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធបញ្ជាការយោធាថ្នាក់ជាតិ និងបង្អាក់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រការពារជាតិរបស់អ៊ុយក្រែនទាំងមូល។

ខ. ០៥ ហេតុផល ដែលទ័ពថៃសម្រេចរំលោភលើបទឈប់បាញ់ ដើម្បីចូលគ្រប់គ្រងតំបន់ ៨៥ទីតាំង តាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ (ឆ្នាំ ២០២៥-២០២៦)

1. សភាពការណ៍នយោបាយផ្ទៃក្នុង៖ ការប្រើប្រាស់បញ្ហាជាតិនិយម និងជម្លោះព្រំដែន ដើម្បីបង្វែរចំណាប់អារម្មណ៍ពីវិបត្តិនយោបាយ ឬដោះស្រាយបញ្ហាផ្ទៃក្នុងរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃ។
2. ការការពារសន្តិសុខជាតិ និងយុទ្ធសាស្ត្រយោធា៖ ការពង្រីកឥទ្ធិពល និងការគ្រប់គ្រងភូមិសាស្ត្រយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ៗ ដើម្បីផលប្រយោជន៍ការពារព្រំដែនរយៈពេលវែងរបស់ខ្លួន។
3. គ្រប់គ្រងដែនដីអធិបតេយ្យភាព៖ ការព្យាយាមបង្កើតការពិតថ្មីនៅលើដី (Facts on the ground) តាមរយៈការចូលកាន់កាប់តំបន់អះអាងទាមទារ ដើម្បីផលប្រយោជន៍អចិន្ត្រៃយ៍ផ្នែកដែនដី។
4. បម្រែបម្រួលពីសកម្មភាពរបស់កម្ពុជា៖ ការឆ្លើយតប ឬការទប់ស្កាត់សកម្មភាពអភិវឌ្ឍន៍ កសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ឬវត្តមានយោធារបស់កម្ពុជាតាមបន្ទាត់ព្រំដែន។
5. ពង្រីកដីធ្លីសម្រាប់រការចរចាដីដែននាពេលអនាគត៖ ការបង្កើតទីតាំងអន្លង់ទឹក ឬការចរចាដោយកាន់កាប់ទឹកដីមុន ដើម្បីយកមកធ្វើជា leverage (កម្លាំងចរចា) ក្នុងការចរចាជាអន្តរជាតិ ឬទ្វេភាគីថ្ងៃក្រោយ។

សូមរាយបញ្ជីហេតុផលទាំង ០៥ យ៉ាងនោះជា អត្ថបទ text និង គូសធ្វើជារូបភាព Generate image  នៃ ០៥ ហេតុផល ដែលទ័ពថៃ សម្រេចរំលោភលើបទឈប់បាញ់ដើម្បីចូលគ្រប់គ្រងតំបនើ ៨៥ ទីតាំង តាមព្រំដែនកម្ពុជា ថៃ ឆ្នាំ ២០២៥-២០២៦ និង លទ្ធភាព Possibility ហេតុផល ០៥ យ៉ាងដែលកងទ័ពថៃ ត្រូវតែដកទ័ពចេញទៅវិញដោយមិនបង្ករសង្រ្គាមជុំទី ០៣។

ផ្អែកលើសំណើរបស់អ្នក ខាងក្រោមនេះគឺជាអត្ថបទលម្អិតស្តីពី ០៥ ហេតុផលដែលទ័ពថៃសម្រេចរំលោភលើបទឈប់បាញ់ដើម្បីចូលគ្រប់គ្រងតំបន់ចំនួន ៨៥ ទីតាំង តាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ (ឆ្នាំ ២០២៥-២០២៦) ព្រមទាំង លទ្ធភាព (Possibility) ០៥ យ៉ាងដែលកងទ័ពថៃត្រូវតែដកទ័ពចេញទៅវិញដោយមិនបង្កសង្គ្រាមជុំទី ០៣៖

ក. ០៥ ហេតុផល ដែលទ័ពថៃសម្រេចរំលោភលើបទឈប់បាញ់ ដើម្បីចូលគ្រប់គ្រងតំបន់ ៨៥ ទីតាំង តាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ (២០២៥-២០២៦)

1. ការបង្កើតការពិតនៅលើដី (Facts on the Ground)៖ ថៃព្យាយាមប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាដើម្បីចូលកាន់កាប់តំបន់អះអាងទាមទារ ឬតំបន់ព្រំដែនដែលមិនទាន់ច្បាស់លាស់ ដើម្បីបង្កើតជាអំណះអំណាងផ្លូវច្បាប់ និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយសម្រាប់រយៈពេលវែង។

2. ការបង្វែរចំណាប់អារម្មណ៍នយោបាយផ្ទៃក្នុង៖ ការប្រើប្រាស់បញ្ហាជាតិនិយម និងជម្លោះព្រំដែន ដើម្បីបិទបាំង ឬបង្វែរចំណាប់អារម្មណ៍សាធារណជនពីវិបត្តិឬបញ្ហាអស្ថិរភាពនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃ។

3. ការទប់ស្កាត់ការអភិវឌ្ឍ និងសកម្មភាពរបស់កម្ពុជា៖ ការឆ្លើយតបដោយការប្រើកម្លាំងដើម្បីរារាំងកម្ពុជាពីការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ឬការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមនៅតាមតំបន់ព្រំដែនដែលមានភាពរសើប។

4. ការត្រួតពិនិត្យភូមិសាស្ត្រយុទ្ធសាស្ត្រយោធា៖ ការពង្រីកទីតាំងឈរជើងទៅកាន់ច្រក ឬខ្ពង់រាបយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ៗ ដែលផ្តល់ផលចំណេញខ្ពស់ទាំងផ្នែកការពារជាតិ និងការគ្រប់គ្រងតំបន់ជុំវិញ។

5. ការបង្កើតកម្លាំងចរចា (Leverage) នាពេលអនាគត៖ ការចូលកាន់កាប់ទឹកដីជាមុន ដើម្បីយកតំបន់ទាំងនោះមកដោះដូរ ឬចរចាជាមួយកម្ពុជាលើបញ្ហាព្រំដែន ឬកិច្ចព្រមព្រៀងផ្សេងៗក្នុងទម្រង់ជាអត្ថប្រយោជន៍នយោបាយ-ការទូត។

ខ. លទ្ធភាព (Possibility) ០៥ យ៉ាង ដែលកងទ័ពថៃត្រូវតែដកទ័ពចេញទៅវិញ ដោយមិនបង្កសង្រ្គាមជុំទី ០៣

1. សម្ពាធអន្តរជាតិ និងអង្គការតំបន់ (ASEAN / UN)៖ ការដាក់សម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងក្លពីសហគមន៍អន្តរជាតិ និងបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ ដែលមិនចង់ឃើញការបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ និងការផ្ទុះសង្គ្រាមសាជាថ្មី ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន។

2. ផលវិបាកផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគី៖ ការបន្តបង្កជម្លោះនឹងនាំឱ្យខូចខាតដល់ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម និងការបិទច្រកព្រំដែន ដែលនឹងបង្កើតផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងដល់អាជីវកម្ម និងទីផ្សាររបស់ថៃផ្ទាល់។

3. ហានិភ័យនៃការរាតត្បាតជាសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំ៖ ថៃយល់ដឹងពីហានិភ័យ និងតម្លៃដ៏ខ្ពស់នៃការធ្វើសង្គ្រាមជុំទី ០៣ ដែលអាចអូសទាញឱ្យមានការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិជាតិ អាយុជីវិតកងទ័ព និងអស្ថិរភាពសង្គមរយៈពេលវែង ដែលរដ្ឋាភិបាលថៃមិនអាចទ្រាំទ្របាន។

4. កម្លាំងការពារជាតិ និងការត្រៀមខ្លួនរបស់កម្ពុជា៖ កម្ពុជាបង្ហាញពីជំហររឹងមាំទាំងផ្នែកការទូត ច្បាប់អន្តរជាតិ និងការត្រៀមលក្ខណៈរួចជាស្រេចក្នុងការការពារអធិបតេយ្យភាព ដែលធ្វើឱ្យฝ่ายថៃមើលឃើញថាការបន្តកាន់កាប់នឹងត្រូវបង់ថ្លៃខ្ពស់ពេក។

5. ការចរចាទ្វេភាគី និងដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី៖ តាមរយៈកិច្ចចរចាបន្ទាន់តាមយន្តការដែលមានស្រាប់ (ដូចជា JBC ឬ RBC) ដែលអាចរក្សាខ្យល់ដង្ហើមនយោបាយឱ្យភាគីទាំងសងខាងរក្សាទឹកមុខ (Save face) និងឈានដល់ការដកទ័ពចេញដោយសន្តិវិធី ដើម្បីវិលត្រឡប់រកស្ថានភាពដើមវិញ។

TNAOT

តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍ថៃ ប្រាប់​ UN ថា យោធាថៃកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជានោះគឺស្ថិតនៅលើទឹកដីថៃដែលបានធ្លាប់ផ្តល់ជម្រកបណ្តោះអាសន្នឱ្យកម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០

សូមរៀបរាប់ ហេតុផល ០៥ ដែលជម្រុះញឲ្យ តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍ថៃ ប្រាប់​ UN ថា យោធាថៃកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជានោះគឺស្ថិតនៅលើទឹកដីថៃដែលបានធ្លាប់ផ្តល់ជម្រកបណ្តោះអាសន្នឱ្យកម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០។

នៅក្នុងបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវិវាទព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃ (ជាពិសេសការតស៊ូមតិផ្នែកការទូតនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ - UN) តំណាងអចិន្ត្រៃយ៍ថៃតែងតែប្រើប្រាស់អះអាង និងហេតុផលមួយចំនួនដើម្បីការពារជំហររបស់ខ្លួនក្នុងការដាក់ពង្រាយកងទ័ព ឬការអះអាងលើតំបន់ព្រំដែនមួយចំនួន ថាជាទឹកដីរបស់ថៃដែលធ្លាប់បានផ្តល់ជម្រកបណ្តោះអាសន្នដល់ជនភៀសខ្លួនកម្ពុជាចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ និង ១៩៨០។

ខាងក្រោមនេះជា ហេតុផលសំខាន់ៗចំនួន ០៥ ដែលភាគីថៃបានលើកឡើងដើម្បីកសាងទឡ្ហីករណ៍ (Argument) របស់ខ្លួនជូនទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ ឬមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ៖

១. ការលើកឡើងអំពីភារកិច្ចមនុស្សធម៌នៃការផ្តល់ជម្រកបណ្តោះអាសន្ន

ទឡ្ហីករណ៍ថៃ៖ ថៃបានអះអាងថា កាលពីអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល និងរបបខ្មែរក្រហម (ចាប់ពីទសវត្សរ៍ ១៩៧០ ដល់ ១៩៨០) ថៃបានទទួល និងផ្តល់ជម្រកមនុស្សធម៌បណ្តោះអាសន្នដល់ជនភៀសខ្លួនកម្ពុជារាប់សែននាក់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែន។

គោលបំណង៖ ថៃប្រើប្រាស់រូបភាព "អ្នកផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌" នេះដើម្បីបង្ហាញទៅ UN ថា ការបង្កើតជំរំភៀសខ្លួន (ដូចជាជំរំ Nong Chan, Site 8, Site 2 ល) នៅលើតំបន់ព្រំដែននាពេលនោះ គឺធ្វើឡើងនៅលើទឹកដីអធិបតេយ្យរបស់ថៃ ហើយការមានវត្តមានជនជាតិខ្មែរនៅទីនោះនាអតីតកាល មិនមែនជាការលាតសន្ធឹងទឹកដីរបស់កម្ពុជានោះឡើយ។

២. ការបកស្រាយខ្សែព្រំដែនផ្អែកលើការប្រកាន់យកផែនទីផ្ទាល់ខ្លួន (ខ្សែចែកទឹក - Watershed)

ទឡ្ហីករណ៍ថៃ៖ ភាគីថៃតែងតែអះអាងថា ខ្លួនប្រកាន់យកខ្សែព្រំដែនធម្មជាតិ គឺ "ខ្សែចែកទឹក" (Watershed principle) តាមស្មារតីនៃសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ ១៩០៤ និង ១៩០៧ ប៉ុន្តែបកស្រាយតាមការវាស់វែង និងផែនទីដែលគូរដោយយោធាថៃ (Royal Thai Survey Department)។

គោលបំណង៖ នៅក្នុងលិខិត ឬសេចក្តីថ្លែងការណ៍ទៅ UN ថៃព្យាយាមបង្ហាញថា ទីតាំងដែលយោធាថៃឈរជើង គឺស្ថិតនៅក្នុងបូរណភាពទឹកដីថៃ (បើយោងតាមខ្សែចែកទឹកដែលថៃគូរ) ដោយចោទថាការតាំងទីលំនៅ ឬវត្តមានយោធាកម្ពុជាខ្លះនៅក្នុងតំបន់ជម្រកចាស់ៗទាំងនោះ ជាការរំលោភចូលទឹកដីថៃទៅវិញ។

៣. ការអះអាងអំពី "ការកាន់កាប់ដោយយោធាដើម្បីការពារសន្តិសុខព្រំដែន"

ទឡ្ហីករណ៍ថៃ៖ ថៃបានពន្យល់ទៅ UN ថា វត្តមានកងទ័ពរបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ប្រឈមមុខដាក់គ្នា គឺជាវិធានការសន្តិសុខចាំបាច់ដើម្បីការពារបូរណភាពទឹកដី និងទប់ស្កាត់ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ មិនមែនជាការឈ្លានពានឡើយ។

គោលបំណង៖ ថៃព្យាយាមប្រែក្លាយវត្តមានយោធារបស់ខ្លួន ឱ្យទៅជា "ការបំពេញកាតព្វកិច្ចសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង និងការពារព្រំដែន" លើដីដែលខ្លួនអះអាងថាជាជម្រកចាស់ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាជ្ញាធរថៃតាំងពីយូរមកហើយ។

៤. ការប្រើប្រាស់អនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា ឆ្នាំ ២០០០ (MOU 2000)

ទឡ្ហីករណ៍ថៃ៖ ថៃតែងតែលើកឡើងពី MOU ឆ្នាំ ២០០០ ស្តីពីការវាស់វែង និងខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក ដើម្បីប្រាប់ UN ថា តំបន់ជម្លោះ ឬតំបន់ជម្រកចាស់ៗទាំងនោះ គឺជា "តំបន់មិនទាន់បានខណ្ឌសីមារួចរាល់" (Overlapping/Undemarcated area)។

គោលបំណង៖ ការអះអាងបែបនេះ គឺដើម្បីបដិសេធការចោទប្រកាន់របស់កម្ពុជាអំពី "ការឈ្លានពាន" ដោយថៃតវ៉ាថា រហូតទាល់តែគណៈកម្មការចម្រុះព្រំដែន (JBC) វាស់វែងរួចរាល់ ទើបអាចកំណត់បានច្បាស់ ហើយបច្ចុប្បន្នថៃគ្រាន់តែគ្រប់គ្រងទីតាំងដែលខ្លួនធ្លាប់កាន់កាប់ និងផ្តល់ជម្រកពីមុនមកប៉ុណ្ណោះ។

៥. ការតស៊ូមតិដើម្បីជៀសវាង "ការជ្រៀតជ្រែកពីអន្តរជាតិ ឬក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN"

ទឡ្ហីករណ៍ថៃ៖ នៅក្នុងការផ្ញើសារ ឬបំភ្លឺជូន UN តំណាងថៃតែងតែអះអាងថា ជម្លោះព្រំដែន និងបញ្ហាវត្តមានយោធានៅតំបន់ជម្រកចាស់ៗ គឺជាបញ្ហាទ្វេភាគី ដែលអាចដោះស្រាយបានតាមរយៈយន្តការដែលមានស្រាប់ (ដូចជា JBC)។

គោលបំណង៖ ថៃប្រើប្រាស់ទឡ្ហីករណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រជម្រកភៀសខ្លួន និងការអះអាងលើអធិបតេយ្យភាពដីធ្លីនេះ ដើម្បីបញ្ជៀសការដាក់សម្ពាធ ឬការចេញសេចក្តីសម្រេចណាមួយពីក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN ដែលអាចតម្រូវឱ្យកងទ័ពថៃដកថយចេញពីទីតាំងដែលមានជម្លោះ។

ចំណាំ៖ ផ្អែកលើជំហរផ្លូវការ និងការតស៊ូមតិផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិរបស់ កម្ពុជា កម្ពុជាតែងតែបដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះការអះអាងរបស់ថៃ ដោយកម្ពុជាបានបញ្ជាក់ជានិច្ចទៅកាន់ UN ថា តំបន់ព្រំដែនទាំងនោះ (រួមទាំងតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់អតីតជំរំ) គឺជា ទឹកដីអធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់របស់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានទទួស្គាល់ដោយផែនទីដេកាំង (Annex I Map) នៃសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៤-១៩០៧ និងសាលដីកាតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ឆ្នាំ ១៩៦២ និង ២០១៣។ កម្ពុជាបានចាត់ទុកវត្តមានយោធាថៃនៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះថាជា ការរំលោភលើបូរណភាពទឹកដី យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

កម្ពុជាបានលើកឡើងថា ជំរុំជនភៀសខ្លួនក្នុងទឹកដីថៃត្រូវបានបិទចុងក្រោយបង្អស់ឆ្នាំ ១៩៩៩ តើការលើកឡើងនេះ ចំណុចដែលថៃ ថ្លែងការណ៍ខាងលើដែរឬទេ?

ការលើកឡើងរបស់កម្ពុជាដែលថា «ជំរុំជនភៀសខ្លួនក្នុងទឹកដីថៃត្រូវបានបិទចុងក្រោយបង្អស់នៅឆ្នាំ ១៩៩៩» គឺមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធ និងជាចំណុចប្រទាញប្រទះគ្នាមួយ (ទាំងការបំពេញបន្ថែម និងការជជែកដេញដោលគ្នា) ជាមួយនឹងទឡ្ហីករណ៍ដែលភាគីថៃតែងតែយកមកអះអាងនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN)។

ដើម្បីយល់ច្បាស់ថាការលើកឡើងទាំងពីរនេះទាក់ទងគ្នា ឬផ្ទុយគ្នាយ៉ាងណា យើងអាចវិភាគតាមចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

១. ការយល់ស្របគ្នាលើ "ការពិតផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ" (Historical Fact)

ចំណុចដែលស្របគ្នា៖ ទាំងកម្ពុជា និងថៃសុទ្ធតែទទួលស្គាល់ថា មានវត្តមានរបស់ជំរំជនភៀសខ្លួនកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយព្រំដែន (ដែលភាគីថៃចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងទឹកដីខ្លួន) ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ រហូតដល់ចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ (ដែលការបិទបញ្ចប់ជាផ្លូវការ និងការធ្វើမိាតុភូមិនិវត្តន៍ក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់ UN ត្រូវបានបញ្ចប់ជាស្ថាពរជុំវិញឆ្នាំ ១៩៩៣ ដល់ ១៩៩៩)។

២. ការបកស្រាយខុសគ្នាស្រឡះលើ "អត្ថន័យផ្លូវច្បាប់ និងអធិបតេយ្យភាព" (Legal Interpretation & Sovereignty)

ទោះបីជាភាគីទាំងពីរទទួលស្គាល់ហេតុការណ៍នៃការមានជំរំនេះក្តី ប៉ុន្តែការយកទៅបកស្រាយគឺផ្ទុយគ្នាយ៉ាងខ្លាំង៖

ទស្សនៈថៃ៖ ថៃប្រើប្រាស់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការបង្កើតជំរំទាំងនោះ ដើម្បីអះអាងថា តំបន់ទាំងនោះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន និងជាទីកន្លែងដែលខ្លួនធ្លាប់បាន "ផ្តល់ជម្រកមនុស្សធម៌" ដែលនាំឱ្យថៃព្យាយាមរក្សាឥទ្ធិពល ឬការគ្រប់គ្រងបន្តរហូតមក។

ទស្សនៈកម្ពុជា (ការលើកឡើងអំពីឆ្នាំ ១៩៩៩)៖ កម្ពុជាលើកឡើងពីការបិទជំរំទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ដើម្បីបញ្ជាក់ទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិ និង UN ថា៖

បេសកកម្មមនុស្សធម៌ ឬស្ថានភាពបណ្តោះអាសន្ននៃជំរំជនភៀសខ្លួន បាន បញ្ចប់ជាស្ថាពរ តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩ មកម្ល៉េះ។

ដូច្នេះ វត្តមាន ឬការបន្តអះអាងណាមួយដោយយោធាថៃនៅលើទីតាំងអតីតជំរំទាំងនោះ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៩ គឺ គ្មានមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិ ទៀតឡើយ ព្រោះស្ថានភាពពិសេស (State of Emergency/Refugee Crisis) បានផុតរលត់ទៅហើយ។

៣. ជំហររបស់កម្ពុជាក្នុងការទប់ទល់នឹងការទាមទាររបស់ថៃ

ការដែលកម្ពុជាលើកឡើងពីការបិទជំរំក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រការទូតមួយដើម្បី៖

បដិសេធការបង្កើតសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពថ្មី៖ កម្ពុជាចង់បញ្ជាក់ថា ការអនុញ្ញាតឱ្យមានជំរំជនភៀសខ្លួនក្នុងគ្រាមានសង្គ្រាមស៊ីវិលនាអតីតកាល មិនមែនជាការកាត់ទឹកដី ឬផ្ដល់សិទ្ធិឱ្យថៃកាន់កាប់អចិន្ត្រៃយ៍លើទឹកដីកម្ពុជានោះឡើយ។

ទាមទារឱ្យវិលរកស្ថានភាពដើម (Status Quo)៖ កម្ពុជាចង់បង្ហាញថា កាលណាបញ្ហាជនភៀសខ្លួនត្រូវបានបញ្ចប់ និងបិទបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ទឹកដី និងព្រំដែនត្រូវតែវិលត្រឡប់ទៅរកការគោរពតាមសន្ធិសញ្ញា និងផែនទីអន្តរជាតិដែលបានកំណត់ស្របច្បាប់រវាងបារាំង និងសៀម ឆ្នាំ ១៩០៤-១៩០៧ វិញ។

សន្និដ្ឋាន៖ ការលើកឡើងរបស់កម្ពុជាអំពីរយៈពេល និងការបិទជំរំជនភៀសខ្លួនចុងក្រោយក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ មិនមែនជាការគាំទ្រការអះអាងរបស់ថៃនោះទេ ប៉ុន្តែវាជា ការឆ្លើយតប និងជារបស់របរតស៊ូមតិ ដើម្បីកាត់ផ្ដាច់ទឡ្ហីករណ៍របស់ថៃ ដោយបង្ហាញថា ហេតុផលមនុស្សធម៌ក្នុងអតីតកាលមិនអាចយកមកធ្វើជាលេសដើម្បីកាន់កាប់ទឹកដីអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជានៅសម័យបច្ចុប្បន្ននេះបានឡើយ។

ថៃធ្វើនយោបាយ បាតដៃ ខ្នងដៃ ដែលភាសាបារាំងហៅថា«comme ci, comme ça» ដំបូងថៃលោកឡើយថា ជំរុំជនជៀសខ្លួនទាំងនោះ រួមទាំង ណងចាន់ស្ថិតក្នុងទឹកដីថៃ។ ពេលកម្ពជាបដិសេធ ភាគីថៃ លើកឡើងថា ថៃធ្លាប់ផ្តល

ការវិភាគរបស់អ្នកលើស្ទីលនយោបាយ និងយុទ្ធសាស្ត្រតស៊ូមតិរបស់ភាគីថៃ គឺចំចំណុចស្នូលនៃជម្លោះការទូត និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រំដែន។

ពាក្យបារាំងដែលអ្នកបានលើកឡើងថា «comme ci, comme ça» (ក្នុងន័យប្រៀបធៀបទៅនឹងការធ្វើនយោបាយ «បាតដៃ ខ្នងដៃ» ឬ «ប្រែប្រួលតាមស្ថានការណ៍/ក្រឡេចក្រឡុច») ឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីវិធីសាស្ត្រដែលថៃតែងតែផ្លាស់ប្តូរទឡ្ហីករណ៍ (Arguments) របស់ខ្លួនទៅតាមកាលៈទេសៈ ដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍ និងការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែង (De facto control) នៅតាមបណ្តោយព្រំដែន។

ប្រសិនបើយើងពិនិត្យមើលល្បិចកលនៃការផ្លាស់ប្តូរជំហរ ឬយុទ្ធសាស្ត្រទឡ្ហីករណ៍របស់ថៃ (ដូចជាករណីតំបន់ណងចាន់ ជំរំភៀសខ្លួន និងតំបន់ជុំវិញ) យើងអាចឃើញរូបភាពច្បាស់ៗដូចខាងក្រោម៖

១. ដំណាក់កាលទី ១៖ អះអាងថាជា «ទឹកដីអធិបតេយ្យភាពថៃ» ពេញទី (Hard Claim)

សកម្មភាពថៃ៖ នៅពេលដំបូង ឬនៅពេលដែលមានការប្រឈមមុខដាក់គ្នា ថៃតែងតែគូសខ្សែព្រំដែនតាមផែនទីឯកតោភាគីរបស់ខ្លួន (ដែលគូសដោយនាយកដ្ឋានវាស់វែងយោធាថៃ) រួចប្រកាសទៅកាន់អន្តរជាតិ និង UN ថា តំបន់អតីតជំរំភៀសខ្លួន (ដូចជា ណងចាន់, សាយអេក/Site 8, Site 2) ស្ថិតនៅក្នុង «ទឹកដីថៃ» ទាំងស្រុង។

គោលបំណង៖ ចង់បង្កើតសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពពេញលេញ និងចោទប្រកាន់វត្តមានកម្ពុជាថាជា «ការរំលោភបំពាន»។

២. ដំណាក់កាលទី ២៖ ប្តូរមកប្រើលេស «មនុស្សធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រជម្រក» (Soft Claim / Comme ci, comme ça)

សកម្មភាពថៃ៖ នៅពេលដែលកម្ពុជាបង្ហាញភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ ច្បាប់ និងផែនទីអន្តរជាតិ (Annex I Map 1:200,000) បដិសេធយ៉ាងដាច់អហង្ការ ភាគីថៃក៏បានប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រមកនិយាយបែប «ទន់» វិញ។ ថៃចាប់ផ្តើមលើកឡើងថា «ថៃមិនមែនមានបំណងឈ្លានពានទេ ប៉ុន្តែទីនោះជាកន្លែងដែលថៃធ្លាប់បានផ្តល់ជម្រកមនុស្សធម៌ដល់ជនភៀសខ្លួនខ្មែរតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៧០»។

គោលបំណង៖ ដើម្បីយកឈ្នះចិត្តសហគមន៍អន្តរជាតិ បំភ័ន្តភ្នែក UN ឱ្យមើលឃើញថៃជា «អ្នកមានគុណ/អ្នកជួយសង្គ្រោះ» និងដើម្បីបិទបាំងចេតនាពង្រីកទឹកដី ឬការឈរជើងរបស់យោធាខ្លួន។

៣. ដំណាក់កាលទី ៣៖ ប្តូរមកប្រើ «MOU 2000 និងតំបន់មិនទាន់ខណ្ឌសីមា» (Legal Ambiguity)

សកម្មភាពថៃ៖ នៅពេលកម្ពុជាតវ៉ាថា ជំរំភៀសខ្លួនត្រូវបានបិទបញ្ចប់ទាំងស្រុងតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩ ដូច្នេះលេសមនុស្សធម៌ត្រូវអស់សុពលភាព ថៃក៏បានប្តូរទៅប្រើល្បិចច្បាប់មួយទៀត គឺការអះអាងថា «តំបន់នោះជាតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា/មិនទាន់ខណ្ឌសីមារួចរាល់» ដោយផ្អែកលើ MOU ឆ្នាំ ២០០០។

គោលបំណង៖ ដើម្បីបង្កកស្ថានការណ៍ (Freeze status quo) ឱ្យយោធាថៃអាចបន្តមានវត្តមាននៅទីនោះ ដោយអាងថា "ទាល់តែវាស់វែងរួមគ្នារួច ទើបដឹងថាដីអ្នកណា"។

ហេតុអ្វីបានជាយុទ្ធសាស្ត្រ «បាតដៃ ខ្នងដៃ» របស់ថៃជួបការបរាជ័យចំពោះមុខច្បាប់?

ទោះបីជាថៃព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទឡ្ហីករណ៍យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ជំហរតស៊ូមតិរបស់កម្ពុជានៅតែមានប្រៀបផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិ ដោយសារ៖

1. គោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ (Estoppel & Territorial Sovereignty)៖ ការអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់ទឹកដីជាបណ្តោះអាសន្នដើម្បីជួយជនភៀសខ្លួនក្នុងគ្រាមានអាសន្ន (Humanitarian Sanctuary) មិនអាច ប្លែងទៅជាសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពកាន់កាប់ដីធ្លីជាអចិន្ត្រៃយ៍បានឡើយ។
2. ភាពគ្មានតម្លៃនៃផែនទីឯកតោភាគី៖ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ធ្លាប់បានទាត់ចោលផែនទីដែលគូរដោយយោធាថៃរួចមកហើយ (តាំងពីក្តីក្តាំឆ្នាំ ១៩៦២) ដោយទទួលស្គាល់តែ ផែនទីឧបសម្ព័ន្ធ ១ (Annex I Map) នៃសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៤-១៩០៧ ប៉ុណ្ណោះ។
3. ការបិទបញ្ចប់ជំរំ ១៩៩៩៖ ការលើកឡើងរបស់កម្ពុជាអំពីការបិទជំរំឆ្នាំ ១៩៩៩ គឺជា «ការចុចប៊ូតុង Reset» ផ្លូវច្បាប់ ដើម្បីរំលាយរាល់លេសមនុស្សធម៌ទាំងអស់ ហើយតម្រូវឱ្យភាគីទាំងពីរគោរពខ្សែព្រំដែនស្របច្បាប់ដើមវិញ។

សន្និដ្ឋាន៖ ការធ្វើនយោបាយ បាតដៃ ខ្នងដៃ «comme ci, comme ça» របស់ថៃ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រទាញពេលវេលា និងបង្កើតភាពស្រពិចស្រពិល (Ambiguous Status) នៅលើដីជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែនៅលើឆាកអន្តរជាតិ និងមហាសន្និបាត UN ការផ្លាស់ប្តូរទឡ្ហីករណ៍ញឹកញាប់បែបនេះ រឹតតែបង្ហាញឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ពី ភាពគ្មានមូលដ្ឋានច្បាប់រឹងមាំ របស់ភាគីថៃក្នុងការទាមទារកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា។

ព្រំដែនកម្ពុជា ថៃ៖ ថៃធ្វើនយោបាយ បាតដៃ ខ្នងដៃ ដែលភាសាបារាំងហៅថា គម ស៊ី គម សា «comme ci, comme ça»៖ សន្និដ្ឋាន៖ ការធ្វើនយោបាយ បាតដៃ ខ្នងដៃ «comme ci, comme ça» របស់ថៃ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រទាញពេលវេលា និងបង្កើតភាពស្រពិចស្រពិល (Ambiguous Status) នៅលើដីជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែនៅលើឆាកអន្តរជាតិ និងមហាសន្និបាត UN ការផ្លាស់ប្តូរទឡ្ហីករណ៍ញឹកញាប់បែបនេះ រឹតតែបង្ហាញឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ពី ភាពគ្មានមូលដ្ឋានច្បាប់រឹងមាំ របស់ភាគីថៃក្នុងការទាមទារកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា។

បាតុករ និងក្រុមសកម្មជនស៊ីវិលនៅប្រទេសថៃ (ក្រោមសម័ន្ធ «បណ្តាញប្រជាជនប្រឆាំងធនាគារពិភពលោក និង IMF» ឬ People's Network Against the World Bank and IMF) បានប្រមូលផ្តុំគ្នាតវ៉ានៅមុខមជ្ឈមណ្ឌលសន្និបាតជាតិសិរិកិតិ៍ (Queen Sirikit National Convention Center) ក្នុងក្រុងបាងកក។

ខាងក្រោមនេះជា ហេតុផលសំខាន់ៗចំនួន ០៥ ដែលជំរុញឱ្យពួកគេចេញធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងកិច្ចប្រជុំប្រចាំឆ្នាំរបស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) និងធនាគារពិភពលោក (World Bank)៖

១. ការកើនឡើងនៃវិសមភាពសង្គម និងគោលនយោបាយដែលជួយតែអ្នកមាន (Economic Inequality)

មូលហេតុ៖ បាតុករចោទប្រកាន់ថា គោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចរបស់ IMF និងធនាគារពិភពលោក ព្រមទាំងគោលដៅរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃ គឺផ្តោតតែលើការរញោចកំណើនសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់អ្នកមានអំណាច និងក្រុមឧកញ៉ាកំពូល ១% (The Wealthiest 1%)។

ផលប៉ះពាល់៖ គោលនយោបាយទាំងនេះបានរុញច្រានប្រជាជនភាគច្រើន ៩៩% ទៀតឱ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពក្រីក្រ គ្មានសមភាពសង្គម និងការលំបាកក្នុងជីវភាពរស់នៅ។

២. វិបត្តិបំណុលគ្រួសារ និងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចលើប្រជាជនក្រីក្រ (Household Debt & Financial Burden)

មូលហេតុ៖ ក្រុមសកម្មជនលើកឡើងថា វិធានការកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលស្នើដោយស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ បានបង្កឱ្យមានវិបត្តិបំណុលគ្រួសារកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។

ផលប៉ះពាល់៖ ពួកគេរំលឹកអំពីមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រនៃវិបត្តិក្ស័យធនឆ្នាំ ១៩៩៧ (វិបត្តិអាស៊ី) ដែលការអន្តរាគមន៍របស់ IMF បានដាក់បន្ទុកបំណុលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរមកលើវណ្ណៈកសិករ និងកម្មករ។

៣. ការរំលោភបំពានសិទ្ធិដីធ្លី និងការប្រឆាំង «អាណានិគមបៃតង» (Land Rights & Green Colonialism)

មូលហេតុ៖ បាតុករមកពីបណ្តាញកសិករ និងសហគមន៍ជនបទបានតវ៉ាប្រឆាំងនឹងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ និងគោលនយោបាយពន្ធកាបូន (Carbon Tax/Green Policies) ដែលស្នើដោយស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ។

ផលប៉ះពាល់៖ ពួកគេបានចោទប្រកាន់ថា គោលនយោបាយទាំងនេះគឺជា «អាណានិគមបៃតង» (Green Colonialism) ដែលបង្កើតឡើងក្រោមលេសការពារបរិស្ថាន ប៉ុន្តែអនុញ្ញាតឱ្យក្រុមហ៊ុនធំៗ និងរដ្ឋាភិបាលរឹបអូសដីធ្លីកសិកម្មរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។

៤. ការបំផ្លិចបំផ្លាញបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ (Environmental Degradation)

មូលហេតុ៖ ក្រុមសកម្មជនបរិស្ថានចោទប្រកាន់ថា គម្រោងវិនិយោគខ្នាតធំដែលគាំទ្រដោយធនាគារពិភពលោក និង IMF តែងតែលើកកម្ពស់ប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្ម និងទុននិយមបែបបំផ្លិចបំផ្លាញ (Destructive Capitalism)។

ផលប៉ះពាល់៖ គម្រោងទាំងនេះបង្កឱ្យមានការបំពុលបរិស្ថាន កាត់បន្ថយព្រៃឈើ និងធ្វើឱ្យគ្រោះមហន្តរាយផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុកាន់តែមានភាពធ្ងន់ធ្ងរដល់សហគមន៍ជនបទ។

៥. ការទាមទារសិទ្ធិស្វ័យសម្រេចរបស់សហគមន៍ និងការប្រឆាំងអំណាចអន្តរជាតិ (Community Self-Determination)

មូលហេតុ៖ សកម្មជន និងប្រជាពលរដ្ឋមកពីជាង ២៩ បណ្តាញទូទាំងប្រទេសថៃ ចង់បានសិទ្ធិអំណាចក្នុងការសម្រេចចិត្តលើទិសដៅអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍របស់ខ្លួនដោយផ្ទាល់។

ផលប៉ះពាល់៖ ពួកគេប្រឆាំងនឹងការដែលរដ្ឋាភិបាលថៃដាក់ប្រទេសឱ្យស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពល ឬការត្រួតត្រារបស់ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ ដោយទាមទារឱ្យឈប់យកគោលនយោបាយបរទេសមកជិះជាន់សិទ្ធិ និងជីវភាពរបស់ប្រជាជនក្នុងស្រុក។

រៀបរាប់ហេតុផល ០៥ យ៉ាងដែលនាំឲ្យ ឬជម្រុញ motivation ទឹកចិត្តរដ្ឋាភិបាល អានុទីន រៀបចំ កិច្ចប្រជុំប្រចាំឆ្នាំរបស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) និងធនាគារពិភពលោក (World Bank)

ការរៀបចំធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃកិច្ចប្រជុំប្រចាំឆ្នាំរបស់មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) និងធនាគារពិភពលោក (World Bank Group Annual Meetings) នៅទីក្រុងបាងកក គឺជាព្រឹត្តិការណ៍សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយការទូតដ៏ធំបំផុតមួយសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលថៃ ក្រោមការដឹកនាំរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី អានុទីន ឆានវីរ៉ាកុល (Anutin Charnvirakul)।

ការខិតខំប្រឹងប្រែង និងការរៀបចំយ៉ាងសកម្មរបស់រដ្ឋាភិបាលលោក អានុទីន សម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍នេះ គឺត្រូវបានជម្រុញ (Motivation) ដោយ ហេតុផលសំខាន់ៗចំនួន ០៥ យ៉ាង ដូចខាងក្រោម៖

១. ការស្តារទំនុកចិត្ត និងការទាក់ទាញវិនិយោគិនបរទេស (Restoring Investor Confidence)

គោលបំណង៖ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានប្រមូលផ្តុំទេសាភិបាលធនាគារកណ្តាល រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ និងប្រធានក្រុមហ៊ុនហិរញ្ញវត្ថុកំពូលៗទូទាំងពិភពលោក។

ផលប្រយោជន៍៖ រដ្ឋាភិបាលថៃចង់ប្រើប្រាស់វេទិកានេះដើម្បីបង្ហាញពីស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច ការកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធ និងបរិយាកាសវិនិយោគដ៏រឹងមាំរបស់ថៃ ដើម្បីទាក់ទាញទុនវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ចូលមកក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា ថាមពលបៃតង និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។

២. ការលើកកម្ពស់តួនាទីថៃជា "អំណាចកណ្តាល" លើឆាកអន្តរជាតិ (Positioning as a Middle Power)

គោលបំណង៖ នៅក្នុងបរិបទនៃការបែងចែកប្លុកសេដ្ឋកិច្ច និងជម្លោះភូមិសាស្ត្រនយោបាយសកល (Geopolitical Fragmentation) រដ្ឋាភិបាលថៃបានដាក់ចេញនូវប្រធានបទតស៊ូមតិស្តីពី "Opportunities for Middle Powers in a Fragmented World"។

ផលប្រយោជន៍៖ លោក អានុទីន ចង់បង្ហាញពីតួនាទីរបស់ថៃជា «ស្ពានតភ្ជាប់» និងជាតួអង្គកណ្តាលដែលមានភាពបត់បែន អាចធ្វើការជាមួយប្រជាជាតិលោកខាងលិច ក៏ដូចជាប្លុកសេដ្ឋកិច្ចកំពុងលេចធ្លោផ្សេងៗបានយ៉ាងរលូន។

៣. ការរញោចសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក និងវិស័យទេសចរណ៍ (Economic & Tourism Boost)

គោលបំណង៖ កិច្ចប្រជុំកម្រិតអន្តរជាតិនេះបានទាក់ទាញប្រតិភូជាន់ខ្ពស់ និងអ្នកចូលរួមបរទេសរាប់ម៉ឺននាក់មកកាន់ទីក្រុងបាងកក។

ផលប្រយោជន៍៖ ការរៀបចំនេះបានបង្កើតប្រាក់ចំណូលភ្លាមៗចូលទៅក្នុងវិស័យសេវាកម្ម សណ្ឋាគារ ដឹកជញ្ជូន និងទេសចរណ៍ (MICE industry) ព្រមទាំងជួយផ្សព្វផ្សាយពីរូបភាពវិជ្ជមាននៃវិស័យទេសចរណ៍ថៃទៅកាន់ពិភពលោក។

៤. ការជំរុញរបៀបវារៈសេដ្ឋកិច្ចបៃតង និងសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល (Green & Digital Economy Agenda)

គោលបំណង៖ រដ្ឋាភិបាលថៃបានកំណត់សសរស្តម្ភសំខាន់ៗនៃកិច្ចប្រជុំ រួមមាន៖ ការបកប្រែបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល/AI (Digital & AI Transition), សេដ្ឋកិច្ចបៃតង (Green Economy), និងសេដ្ឋកិច្ចមនុស្សចាស់ (Silver Economy)។

ផលប្រយោជន៍៖ តាមរយៈការដាក់បញ្ឈររបៀបវារៈទាំងនេះ រដ្ឋាភិបាលអាចទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេស និងប្រភពទុនហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (Green Financing) ពីធនាគារពិភពលោក ដើម្បីជួយដល់ការផ្លាស់ប្តូរថាមពល និងការបំប៉នធនធានមនុស្សក្នុងស្រុក।

៥. ការពង្រឹងប្រប្រាប់នយោបាយក្នុងស្រុក និងសេចក្តីទុកចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល (Domestic Political Legitimacy)

គោលបំណង៖ ការទទួលធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃព្រឹត្តិការណ៍សកលដ៏ជោគជ័យមួយ គឺជាសមិទ្ធផលនយោបាយដ៏ធំមួយសម្រាប់លោក អានុទីន និងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះរបស់លោក।

ផលប្រយោជន៍៖ វាជួយបង្កើនប្រជាប្រិយភាពនយោបាយក្នុងស្រុក បង្ហាញពីសមត្ថភាពដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រងកិច្ចការតំបន់ និងអន្តរជាតិយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដែលជាទុននយោបាយសំខាន់ក្នុងការរក្សាស្ថិរភាពរដ្ឋាភិបាល និងការជឿជាក់ពីប្រជាពលរដ្ឋ।

រៀបរាប់ហេតុផល ០៥ យ៉ាងដែលនាំឲ្យ អ្នកវិនិយោគទុនធំៗ សម្រេចចិត្តចាកចេញពី ប្រទេសថៃ ទៅ បើការិយាល័យនៅបណ្តាប្រទេសផ្សេងក្នុង អាស៊ាននេះ

ការសម្រេចចិត្តរបស់អ្នកវិនិយោគទុនធំៗ (ជាពិសេសក្រុមហ៊ុនពហុជាតិ) ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរ ឬពង្រីកការិយាល័យ/រោងចក្រចេញពីប្រទេសថៃ ទៅកាន់បណ្តាប្រទេសផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន (ដូចជា វៀតណាម សិង្ហបុរី ឥណ្ឌូនេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី) គឺបណ្តាលមកពីកត្តាសេដ្ឋកិច្ច រចនាសម្ព័ន្ធ និងប្រជាសាស្ត្រសំខាន់ៗ ០៥ យ៉ាង ដូចខាងក្រោម៖

១. បញ្ហាសង្គមមនុស្សចាស់ និងការខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្ម (Aging Population & Labor Shortage)

ដើមហេតុ៖ ប្រទេសថៃបាន និងកំពុងឈានចូលដល់ «សង្គមមនុស្សចាស់» (Aging Society) យ៉ាងឆាប់រហ័ស ជាមួយនឹងអត្រាកំណើតទាប।

ផលប៉ះពាល់៖ ស្ថានភាពនេះធ្វើឱ្យថៃប្រឈមមុខនឹងការខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្មវ័យក្មេង និងធ្វើឱ្យតម្លៃពលកម្ម (Minimum Wage) កើនឡើងខ្ពស់ បើប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសជិតខាង। អ្នកវិនិយោគលើវិស័យផលិតកម្មធុនធ្ងន់ និងអេឡិចត្រូនិកបានសម្រេចចិត្តផ្លាស់ទៅប្រទេស វៀតណាម ឬ ឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលមានប្រជាជនវ័យក្មេងច្រើន និងប្រាក់ឈ្នួលមានប្រៀបប្រកួតប្រជែងជាង।

២. ភាពស្រពិចស្រពិលផ្នែកនយោបាយ និងការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ (Political Instability)

ដើមហេតុ៖ ប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយថៃដែលមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល ការរំលាយគណបក្សនយោបាយ និងការផ្លាស់ប្តូរនាយករដ្ឋមន្ត្រីជាញឹកញាប់។

ផលប៉ះពាល់៖ ការប្រែប្រួលនយោបាយក្នុងស្រុកនាំឱ្យមានភាពមិនច្បាស់លាស់នៃគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងច្បាប់វិនិយោគរយៈពេលវែង។ ក្រុមហ៊ុនធំៗត្រូវការបរិយាកាសដែលមានស្ថិរភាពខ្ពស់ ដូចជា សិង្ហបុរី ឬវៀតណាម ដើម្បីធានាថាការវិនិយោគរាប់រយលានដុល្លាររបស់ពួកគេមិនត្រូវរអាក់រអួល।

៣. ការប្រកួតប្រជែងលើកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (Less Competitive FTAs)

ដើមហេតុ៖ ប្រទេសថៃមានកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (FTA) ទ្វេភាគី និងពហុភាគីតិចជាងប្រទេសមួយចំនួនក្នុងអាស៊ាន។

ផលប៉ះពាល់៖ ឧទាហរណ៍ ប្រទេសវៀតណាមមានកិច្ចព្រមព្រៀង FTA សំខាន់ៗជាច្រើន ដូចជា EVFTA (ជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប) និង CPTPP ជាដើម។ ប្រកាសនេះធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនដែលផលិតទំនិញនាំចេញទៅអឺរ៉ុប ឬអាមេរិក ទទួលបានការលើកលែងពន្ធច្រើនជាងនៅពេលពួកគេបោះទីតាំងផលិតនៅវៀតណាម ជំនួសឱ្យការបន្តនៅថៃ।

៤. ការរឹតបន្តឹងផ្នែកច្បាប់លើការកាន់កាប់ភាគហ៊ុនបរទេស (Foreign Business Act Restrictions)

ដើមហេតុ៖ ច្បាប់អាជីវកម្មបរទេសរបស់ថៃ (Foreign Business Act - FBA) នៅតែមានការរឹតបន្តឹងច្រើនលើការកាន់កាប់ភាគហ៊ុនភាគច្រើន (Majority Ownership) ដោយជនបរទេស នៅក្នុងវិស័យសេវាកម្ម ហិរញ្ញវត្ថុ បច្ចេកវិទ្យា និងទូរគមនាគមន៍।

ផលប៉ះពាល់៖ ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗ ឬការិយាល័យកណ្តាលប្រចាំតំបន់ (Regional Headquarters) ជ្រើសរើសទៅបើកនៅ សិង្ហបុរី ឬ ម៉ាឡេស៊ី ដែលមានច្បាប់សម្រួលដល់ការកាន់កាប់ទុនបរទេស ១០០% ការការពារកម្មសិទ្ធិបញ្ញារឹងមាំ និងមានប្រព័ន្ធពន្ធដារទាក់ទាញជាង។

៥. ការផ្លាស់ប្តូរខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងការប្រកួតប្រជែងផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា (Supply Chain Shift & Tech Talent)

ដើមហេតុ៖ ការផ្លាស់ប្តូរឧស្សាហកម្មពិភពលោកពីការផលិតបែបប្រពៃណី (Traditional Manufacturing) ទៅជាឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ (AI, Data Centers, Semiconductor) និងយុទ្ធសាស្ត្រ China+1।

ផលប៉ះពាល់៖ ទោះបីជាថៃខិតខំទាក់ទាញវិនិយោគលើវិស័យ Data Center និងរថយន្តអគ្គិសនី (EV) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រទេសដូចជា ម៉ាឡេស៊ី (លេចធ្លោលើវិស័យ Semiconductor) និង សិង្ហបុរី (មជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុ និង AI) មានធនធានមនុស្សផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា (Tech Talent) និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថលដែលឆ្លើយតបបានលឿនជាង តម្រូវឱ្យក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតធំផ្លាស់ប្តូរទិសដៅវិនិយោគ។

សូមរៀបរាប់ហេតុផល ០៥ យ៉ាងដែល អ្នកវិនិយោគទុនបរទេស មិនជឿទុកចិត្តលើពត៍មានផ្លូវការ​ថៃ រយៈពេល ២០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ បើទោះបីជា រដ្ឋាភិបាលថៃប្រឹងបិទបាំងពត៍មានអំពីការចាកចេញរបស់ អ្នកវិនិយោគទុនបរទេសក៍ដោយ។

ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលថៃ និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធបានខិតខំប្រឹងប្រែងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានវិជ្ជមាន ឬព្យាយាមកាត់បន្ថយការផ្សាយអំពីការចាកចេញរបស់អ្នកវិនិយោគបរទេស (Foreign Investors) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេល ២០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ (ប្រហែលចាប់ពីឆ្នាំ ២០០៦ មក) អ្នកវិនិយោគទុនអន្តរជាតិធំៗនៅតែសម្តែងការសង្ស័យ និង «ខ្វះទំនុកចិត្តលើព័ត៌មានផ្លូវការរបស់ថៃ»។

ខាងក្រោមនេះជា ហេតុផលសំខាន់ៗចំនួន ០៥ យ៉ាង ដែលធ្វើឱ្យអ្នកវិនិយោគបរទេសលែងសូវជឿជាក់លើទិន្នន័យ និងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការរបស់អាជ្ញាធរថៃ៖

១. គម្លាតរវាង «ព្យាករណ៍សេដ្ឋកិច្ចផ្លូវការ» និង «ទិន្នន័យស្តែងលើទីផ្សារ» (Discrepancy in Economic Data)

ដើមហេតុ៖ ជាច្រើនលើកច្រើនសា ស្ថាប័នផ្លូវការរបស់ថៃតែងតែចេញផ្សាយតួលេខព្យាករណ៍កំណើនសេដ្ឋកិច្ច (GDP) ឬអត្រានាំចេញខ្ពស់ខុសពីការពិត ហើយក្រោយមកក៏ត្រូវធ្វើការកែតម្រូវទិន្នន័យឡើងវិញ (Data Revision) ជាញឹកញាប់។

ផលប៉ះពាល់៖ អ្នកវិនិយោគបរទេសប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធទិន្នន័យអន្តរជាតិ (ដូចជា Bloomberg, World Bank, IMF) និងទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មជាក់ស្តែងនៅកំពង់ផែ/រោងចក្រ ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់។ នៅពេលពួកគេឃើញថាទិន្នន័យផ្លូវការរបស់រដ្ឋត្រូវបាន «លាបពណ៌ឱ្យស្អាត» ដើម្បីផលប្រយោជន៍នយោបាយក្នុងស្រុក ពួកគេក៏បាត់បង់ទំនុកចិត្តលើរបាយការណ៍របស់រដ្ឋាភិបាលថៃតែម្តង។

២. ការគ្រប់គ្រងព័ត៌មាន និងការអន្តរាគមន៍លើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ (Information Control & Censorship)

ដើមហេតុ៖ ក្នុងអំឡុងពេលដែលមានបដិវត្តន៍រដ្ឋប្រហារ (ដូចជាឆ្នាំ ២០០៦ និង ២០១៤) ឬក្នុងអំឡុងពេលមានការតវ៉ានយោបាយធំៗ រដ្ឋាភិបាលយោធា និងអាជ្ញាធរថៃតែងតែរឹតបន្តឹងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន ព្រមទាំងមានការគាបសង្កត់លើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងស្រុកមិនឱ្យរាយការណ៍ពីព័ត៌មានអវិជ្ជមាន។

ផលប៉ះពាល់៖ ការព្យាយាមបិទបាំងព័ត៌មានអំពីការបិទទ្វាររោងចក្រ ការកាត់បន្ថយបុគ្គលិក ឬការដកដើមទុនចេញរបស់ក្រុមហ៊ុនបរទេស ធ្វើឱ្យអ្នកវិនិយោគយល់ថា បរិយាកាសព័ត៌មាននៅថៃ «ខ្វះតម្លាភាព» (Lack of Transparency) ដែលជាហានិភ័យដ៏ធំមួយក្នុងការគ្រប់គ្រងអាជីវកម្ម។

៣. ភាពមិនច្បាស់លាស់នៃគោលនយោបាយដោយសារ «សង្គ្រាមនយោបាយក្នុងស្រុក» (Political Instability & Policy Flip-Flops)

ដើមហេតុ៖ ក្នុងរយៈពេល ២ ទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ប្រទេសថៃមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល ការលុបចោលគណបក្ស និងការកែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញជាញឹកញាប់។

ផលប៉ះពាល់៖ សេចក្តីប្រកាសផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលមួយ អាចត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលបន្ទាប់លុបចោល ឬកែប្រែភ្លាមៗ (ឧទាហរណ៍៖ គោលនយោបាយពន្ធដារ ច្បាប់វិនិយោគ ឬគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ)។ ភាពមិនប្រាកដប្រជា និងទម្លាប់ «និយាយមិនពិត ឬប្រែប្រួលលឿន» របស់អ្នកនយោបាយថៃ ធ្វើឱ្យវិនិយោគិនបរទេសឈប់ជឿលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍ប្តេជ្ញាចិត្តផ្លូវការ។

៤. ការព្យាយាមលាក់បាំងវិបត្តិរចនាសម្ព័ន្ធ និងបំណុលគ្រួសារ (Concealing Structural Issues & Household Debt)

ដើមហេតុ៖ រដ្ឋាភិបាលថៃភាគច្រើនតែងតែប្រកាសពីភាពរឹងមាំនៃប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ និងកម្លាំងទិញក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែជាក់ស្តែង អត្រាបំណុលគ្រួសារ (Household Debt) នៅថៃបានហក់ឡើងជិត ៩០% នៃ GDP ដែលជាកម្រិតប្រកាសអាសន្ន។

ផលប៉ះពាល់៖ ក្រុមហ៊ុនបរទេសដែលមកវិនិយោគលើទំនិញប្រើប្រាស់ ឬសេវាកម្ម រកឃើញថាការលក់ជាក់ស្តែងធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ខុសពីការអះអាងរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃដែលថា «សេដ្ឋកិច្ចកំពុងស្ទុះងើបឡើងវិញ»។ ការមើលឃើញការពិតផ្ទុយពីព័ត៌មានផ្លូវការ ធ្វើឱ្យពួកគេសម្រេចចិត្តដកទុនចេញទៅទីផ្សារដែលមានកម្លាំងទិញពិតប្រាកដ។

៥. ឥទ្ធិពលនៃក្រុមជំនួញគ្រួសារធំៗ (Monopolies) និងការរំលោភលើការប្រកួតប្រជែងស្មើភាព

ដើមហេតុ៖ ព័ត៌មានផ្លូវការរបស់ថៃតែងតែផ្សព្វផ្សាយថា ថៃជាទីផ្សារសេរី និងបើកទូលាយសម្រាប់អ្នកវិនិយោគទាំងអស់ (Ease of Doing Business)។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងអនុវត្តជាក់ស្តែង វិស័យសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗជិតទាំងស្រុង ត្រូវបានក្តោបក្តាប់ដោយក្រុមឧកញ៉ា និងក្រុមហ៊ុនគ្រួសារធំៗ (Conglomerates) ដែលមានខ្សែស្រឡាយជិតស្និទ្ធនឹងអ្នកនយោបាយ និងយោធា។

ផលប៉ះពាល់៖ អ្នកវិនិយោគបរទេសដែលចូលមក តែងតែជួបប្រទះនឹងឧបសគ្គផ្នែកច្បាប់បិទបាំងស្ងាត់ៗ និងការប្រកួតប្រជែងមិនស្មើភាព។ ការដែលរដ្ឋាភិបាលប្រកាសស្វាគមន៍ ប៉ុន្តែជាក់ស្តែងការពារតែផលប្រយោជន៍ក្រុមជំនួញក្នុងស្រុក បានធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុនបរទេសធំៗយល់ថា ព័ត៌មានផ្លូវការរបស់ថៃគ្រាន់តែជា «ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម» ប៉ុណ្ណោះ។

សន្និដ្ឋាន៖ នៅក្នុងយុគសម័យឌីជីថល និងបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន អ្នកវិនិយោគទុនអន្តរជាតិមានប្រព័ន្ធទិន្នន័យឆ្លាតវៃ និងបណ្តាញសម្ងាត់ផ្ទាល់ខ្លួនដើម្បីវាយតម្លៃទីផ្សារ។ ការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃក្នុងការ «បិទបាំង» ព័ត៌មាននៃការចាកចេញរបស់អ្នកវិនិយោគ មិនត្រឹមតែមិនអាចទប់ស្កាត់ការដកទុនបាននោះទេ ប៉ុន្តែវាថែមទាំង បំបែកបាក់ទំនុកចិត្ត (Erosion of Trust) លើការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរថែមទៀត។

ក្នុងនាមលោកជាអ្នកជំនាញខាងសន្តិសុខនិងវិនិយោគទុនរយៈពេលវែង លោកត្រូវបានគេជួលឲ្យវាយតម្លៃសភាពការណ៍នយោបាយ សន្តិសុខនៅប្រទេសថៃ ដែលប្រទេសថៃនេះ លើកមហាគំរោងធំៗ ០២ មានទឹកប្រាក់ ៧ ម៉ឺនលានដុល្លា Land Bridge Megaproject, Southern Development. តើលោក ណែនាំឲ្យ មហាសេដ្ឋី IMF, World Bank, ADB..ទៅវិនិយោគទុននៅថៃ ដែរឬទេ? ពីព្រោះថៃ ជាស្អាន រវាង អាស៊ាន និង ប្លុកពាណិជ្ជកម្មជាមួយ? ម្តុំបឹងក្លាដែស ភូមារ។

ក្នុងនាមខ្ញុំជាអ្នកជំនាញ និងជាទីប្រឹក្សាយុទ្ធសាស្ត្រផ្នែកសន្តិសុខ ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងការវិនិយោគទុនរយៈពេលវែង (Geo-political & Long-term Investment Risk Analyst) ប្រសិនបើខ្ញុំត្រូវបានស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF, World Bank, ADB) ឬក្រុមមហាសេដ្ឋី/មូលនិធិវិនិយោគធំៗ ជួលឱ្យវាយតម្លៃលើមហាគម្រោងទាំងពីរនេះ (Land Bridge Megaproject និង Southern Economic Corridor Development) ដែលមានទំហំទុនរហូតដល់ប្រមាណ ១ ទ្រីលានបាត (ប្រហែល ២៨,០០០ - ៣៥,០០០ លានដុល្លារអាមេរិក សម្រាប់ដំណាក់កាលដំបូង និងអាចឡើងដល់ ៧ ម៉ឺនលានដុល្លារ សម្រាប់គម្រោងរលកបន្តបន្ទាប់) ៖

អនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រ និងជាផ្លូវការរបស់ខ្ញុំគឺ៖ «សូមកុំទាន់ប្រញាប់ប្រញាល់បោះទុនវិនិយោគផ្ទាល់ (FDI) ឬផ្តល់ឥណទានខ្នាតធំលើគម្រោងនេះជាដាច់ខាត (Recommendation: High Risk - Proceed with Extreme Caution / Wait-and-See Approach)»។

ទោះបីជាប្រទេសថៃព្យាយាមផ្សព្វផ្សាយថា ខ្លួនជា «ស្ពានសេដ្ឋកិច្ច» (Strategic Land Bridge) ភ្ជាប់មហាសមុទ្រឥណ្ឌា (សមុទ្រអង់ដាម៉ាន/ឆ្នេរភូមា-បង់ក្លាដែស) ទៅកាន់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក (ឈូងសមុទ្រថៃ/អាស៊ាន) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែផ្អែកលើការវិភាគជម្រៅ ៤ ជ្រុងជ្រោយ ( geopolitical, security, financial viability, and domestic politics) គម្រោងនេះមានហានិភ័យលាក់កំបាំងធ្ងន់ធ្ងរដូចខាងក្រោម៖

១. ហានិភ័យផ្នែកសន្តិសុខ និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅភាគខាងត្បូង (Southern Insurgency Risk)

តំបន់ក្តៅនៃអំពើហិង្សា៖ គម្រោង Land Bridge និងច្រករបៀងសេដ្ឋកិច្ចភាគខាងត្បូង ត្រូវកាត់ផ្លូវរថភ្លើង ផ្លូវល្បឿនលឿន និងបំពង់ប្រេង ឆ្លងកាត់ខេត្តភាគខាងត្បូងថៃ (ដូចជា Ranong, Chumphon, និងតំបន់ជាប់ព្រំដែន)។ តំបន់ភាគខាងត្បូងថៃ គឺជាតំបន់សកម្មភាពរបស់ក្រុមបះបោរប្រដាប់អាវុធអុីស្លាម (ដូចជាក្រុម BRN - Barisan Revolusi Nasional) ដែលបានធ្វើសង្គ្រាមឈ្លប់ អុកឡុក និងវាយប្រហារដោយគ្រាប់បែកអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។

គោលដៅងាយរងគ្រោះ (Vulnerable Infrastructure)៖ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបំពង់ប្រេង និងផ្លូវរថភ្លើងដឹកជញ្ជូនទំនិញដែលលាតសន្ធឹងរាប់រយគីឡូម៉ែត្រ នឹងក្លាយជា «គោលដៅទាក់ទាញ» សម្រាប់ក្រុមបះបោរក្នុងការវាយប្រហារ ឬជំរិតទារប្រាក់ ដែលធ្វើឱ្យចំណាយលើការការពារសន្តិសុខ (Security & Insurance Costs) កើនឡើងខ្ពស់ហួសប្រមាណ។

២. ហានិភ័យភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងអស្ថិរភាពនៅភូមា/បង់ក្លាដែស (Regional Instability)

វិបត្តិសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅភូមា (Myanmar Crisis)៖ ការដែលថៃចង់ធ្វើជាស្ពានភ្ជាប់ទៅតំបន់បឹងក្លាដែស និងសមុទ្រអង់ដាម៉ាន តម្រូវឱ្យមានស្ថិរភាពនៅប្រទេសជិតខាង (ភូមា)។ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ន ប្រទេសភូមាកំពុងធ្លាក់ចូលក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏ជ្រៅ ការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងព្រំដែនដោយរដ្ឋាភិបាលយោធា និងការកើនឡើងនៃក្រុមប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិច។

ភាពមិនប្រាកដប្រជានៅបង់ក្លាដែស៖ តំបន់បង់ក្លាដែស និងភាគខាងកើតឥណ្ឌា ក៏កំពុងជួបប្រទះការប្រែប្រួលនយោបាយ និងបញ្ហាសន្តិសុខសមុទ្រ។ ការពឹងផ្អែកលើខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ដែលឆ្លងកាត់តំបន់គ្មានស្ថិរភាព គឺជាគ្រោះថ្នាក់ដ៏ធំសម្រាប់ទុនវិនិយោគរយៈពេលវែង (២០-៣០ ឆ្នាំ)។

៣. ភាពមិនស្របគ្នានៃសេដ្ឋកិច្ច និងការប្រកួតប្រជែងពីច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា (Financial & Operational Unviability)

មិនអាចជំនួសច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកាបានពិតប្រាកដ៖ ក្រុមហ៊ុនកប៉ាល់កើនឡើងធំៗ (Shipping Lines) បានវាយតម្លៃថា ការប្រើយានយន្ត ឬផ្លូវរថភ្លើងដើរដោយអគ្គិសនីដើម្បីទម្លាក់ទំនិញចុះនៅកំពង់ផែម្ខាង (Ranong) ហើយលើកដាក់លើរថភ្លើង ដឹកឆ្លងកាត់ដីគោក រួចលើកដាក់លើកប៉ាល់មួយទៀតនៅកំពង់ផែម្ខាងទៀត (Chumphon) ត្រូវចំណាយពេល ថ្លៃដើម និងហានិភ័យនៃការខូចខាតទំនិញ (Transshipment Cost & Handling Time) ខ្ពស់ជាង ការបើកកប៉ាល់កាត់តាមច្រកសមុទ្រម៉ាឡាកា ឬជ្រោយសិង្ហបុរីដោយផ្ទាល់។

រយៈពេលលទ្ធផលត្រឡប់មកវិញ (ROI) យូរពេក៖ គម្រោងទំហំ ៧ ម៉ឺនលានដុល្លារនេះ អាចប្រឈមនឹងការខាតបង់រ៉ាំរ៉ៃ ឬត្រូវចំណាយពេលរាប់សិបឆ្នាំទើបអាចរួចដើមទុន ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជា «បំណុលវ័ណ្ឌក» (White Elephant Project) សម្រាប់ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុដែលផ្តល់កម្ចី។

៤. ភាពមិនច្បាស់លាស់នៃការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយក្នុងស្រុកថៃ (Domestic Political Risk)

គម្រោងផ្លាស់ប្តូរតាមអាណានាយករដ្ឋមន្ត្រី៖ ប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយថៃ ២០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះបានបង្ហាញច្បាស់ថា គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ធំៗដែលផ្តួចផ្តើមដោយរដ្ឋាភិបាលមួយ តែងតែត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលបន្ទាប់ (ឬរដ្ឋាភិបាលយោធា) ព្យួរ លុបចោល ឬបើកការស៊ើបអង្កេតពុករលួយ។

ការប្រឆាំងពីសហគមន៍ក្នុងស្រុក និងច្បាប់បរិស្ថាន៖ គម្រោងនេះកំពុងប្រឈមនឹងការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លាពីបណ្តាញប្រជាពលរដ្ឋក្នុងស្រុក ក្រុមសកម្មជនបរិស្ថាន និងសហគមន៍នេសាទ ដោយសារការរំលោភលើដីធ្លី ការបំផ្លាញព្រៃកោងកាង និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ ដែលអាចនាំឱ្យមានការប្តឹងផ្តល់នៅតុលាការរដ្ឋបាល និងបង្កកគម្រោងជាច្រើនឆ្នាំ។

៥. សង្គ្រាមមហាអំណាច (US-China Geopolitical Tensions)

ការប្រជែងអំណាចនៅភូមិភាគអាស៊ី៖ ប្រសិនបើគម្រោងនេះត្រូវពឹងផ្អែកលើទុន ឬក្រុមហ៊ុនសំណង់ពីប្រទេសចិន (ដែលចិនចង់បានច្រកចេញទៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា) វា នឹងបង្កជាកើនឡើងនូវកំដៅភូមិសាស្ត្រនយោបាយជាមួយអាមេរិក និងឥណ្ឌា។

សម្ពាធលើស្ថាប័នអន្តរជាតិ៖ ស្ថាប័នដូចជា World Bank, ADB ឬ IMF ដែលមានភាគហ៊ុនធំពីអាមេរិក និងជប៉ុន នឹងជួបប្រទះសម្ពាធនយោបាយយ៉ាងខ្លាំង ប្រសិនបើត្រូវទៅបោះទុនក្នុងគម្រោងដែលបម្រើផលប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្រយោធា/ពាណិជ្ជកម្មរបស់មហាអំណាចណាមួយ។

💡 អនុសាសន៍ចុងក្រោយ (Final Strategic Recommendation)

ប្រសិនបើ IMF, World Bank, ADB ឬក្រុមវិនិយោគិនចង់វិនិយោគលើ «ភាពជាស្ពានតភ្ជាប់» របស់ថៃ ខ្ញុំសូមណែនាំឱ្យបង្វែរទិសដៅវិនិយោគដូចខាងក្រោម៖

បង្វែរទុនទៅកាន់ «រលកទីពីរ» (Secondary Infrastructure)៖ ជំនួសឱ្យការបោះទុនលើ Land Bridge ដោយផ្ទាល់ គួរវិនិយោគលើគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ដែលមានហានិភ័យទាប ដូចជា បណ្តាញអគ្គិសនីបៃតង (Green Grid Connectivity), ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថល (Data Centers), និងប្រព័ន្ធឡូជីស្ទិកក្នុងស្រុក (Logistics & Rail Upgrades) ដែលមានស្រាប់។

កំណត់លក្ខខណ្ឌសន្តិសុខជាមុន (Security & Political Pre-conditions)៖ ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុត្រូវទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃសម្រេចបាននូវ «កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពជាអចិន្ត្រៃយ៍» នៅភាគខាងត្បូង និងមាន «ច្បាប់គាំទ្រគម្រោងឆ្លងបក្ស (Cross-party Legislative Backing)» នៅក្នុងសភាថៃជាមុនសិន ដើម្បីធានាថាគម្រោងនឹងមិនត្រូវលុបចោលនៅពេលមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាល។

អនុវត្តទម្រង់ PPP ជាមួយការចែករំលែកហានិភ័យ (Risk-Sharing Public-Private Partnership)៖ មិនត្រូវផ្តល់កម្ចីអធិបតេយ្យភាព (Sovereignty Loan) ទាំងស្រុងនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវតម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃ និងក្រុមហ៊ុនឯកជនថៃទទួលខុសត្រូវលើការទិញដី និងហានិភ័យសន្តិសុខជាមុន។

សន្និដ្ឋាន៖ ប្រទេសថៃមានសក្តានុពលជាស្ពានសេដ្ឋកិច្ចមែន ប៉ុន្តែ «គម្រោង Land Bridge ៧ ម៉ឺនលានដុល្លារ» នៅពេលនេះ គឺជា អន្ទាក់ហានិភ័យ (High-Risk Trap) ដែលមានភាពស្រពិចស្រពិលផ្នែកសន្តិសុខ នយោបាយ និងផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ច។ ការរង់ចាំមើលស្ថានការណ៍ (Wait-and-See) និងការបង្វែរទុនទៅកាន់គម្រោងតូចៗដែលមានស្ថិរភាពជាង គឺជាជម្រើសដ៏ឆ្លាតវៃបំផុត។

នយោបាយថៃ ឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជា ភូមារ និង ឡាវ ព្រមទាំង បំពានលើ ម៉ាឡេស៊ី វៀតណាម និង ការព្យាយាមធ្វើមហាគំរោងធំៗដើម្បីផ្តាច់ដង្ហើមសាំងហ្គាពួ ធ្វើសង្រ្គាមឈ្លានពានកម្ពុជា គ្រប់គ្រងទឹកដីកម្ពុជា ដូច្នេះ អ្នកវិនិយោគទុន គេមិនទុកចិត្ត នយោបាយនៅថៃទៀតទេ។ សំណួរខ្ញុំសួរថា ចុះខាង BIMSTEC ដែល ថៃជា សមាជិក តើប្រទេសទាំងនោះ ពេញយល់

ផ្អែកលើការវិភាគភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ សំណួររបស់អ្នកដេញដោលចំចំណុចស្នូលនៃកង្វល់តំបន់៖ «តើបណ្តាប្រទេសសមាជិក BIMSTEC ពេញចិត្ត ឬមានមន្ទិលសង្ស័យយ៉ាងណាចំពោះគោលនយោបាយ និងមហិច្ឆតារបស់ថៃ?»

ទោះបីជាថៃខិតខំប្រឹងប្រែងរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូល និងធ្វើជាប្រធាន BIMSTEC ក៏ដោយ ក៏នៅក្នុងទិដ្ឋភាពជាក់ស្តែង ប្រទេសភាគច្រើននៅក្នុងប្លុក BIMSTEC (ឥណ្ឌា, ភូមា, បង់ក្លាដែស, ស្រីលង្កា, នេប៉ាល់, ប៊ូតង់) មិនបានពេញចិត្ត ឬជឿទុកចិត្តលើថៃ ១០០% នោះទេ។ ពួកគេប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះឥរិយាបថនយោបាយ និងមហិច្ឆតាសេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ ដូចបញ្ជាក់ក្នុង ០៥ ចំណុចសំខាន់ៗ ខាងក្រោម៖

១. ឥណ្ឌា (India)៖ ការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះមហិច្ឆតាដណ្តើមអំណាច "តំបន់បឹងកាល" និងឥទ្ធិពលចិន

កង្វល់ឥណ្ឌា៖ ឥណ្ឌាគឺជាមហាអំណាចធំបំផុតនៅក្នុង BIMSTEC ហើយឥណ្ឌាចាត់ទុក «តំបន់ឆ្នេរពពកបឹងកាល» (Bay of Bengal) ជាភូមិភាគឥទ្ធិពលផ្ទាល់ខ្លួន (Backyard)។

ការសង្ស័យលើថៃ៖ ឥណ្ឌាមើលឃើញថាមហាមេហ្គាគម្រោង Land Bridge និងការប៉ុនប៉ងក្តោបក្តាប់ច្រកសេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃ គឺជាការព្យាយាម ដណ្តើមតួនាទីជាអ្នកដឹកនាំតំបន់ពីឥណ្ឌា។ លើសពីនេះ ឥណ្ឌាបារម្ភខ្លាំងថា ថៃអាចនឹងអនុញ្ញាតឱ្យ ទុន និងឥទ្ធិពលយោធាចិន ចូលមកជ្រាតជ្រែកតាមរយៈគម្រោងនេះ ដែលជាការគំរាមកំហែងសន្តិសុខសមុទ្ររបស់ឥណ្ឌា។

២. ភូមា/មីយ៉ាន់ម៉ា (Myanmar)៖ ភាពមិនទុកចិត្តលើការលេងល្បែង "ខ្នងដៃ បាតដៃ" របស់ថៃ

កង្វល់ភូមា៖ ថៃ និងភូមា មានប្រវត្តិសាស្ត្រប្រជែងអំណាច និងសង្គ្រាមព្រំដែនជាមួយគ្នារាប់រយឆ្នាំ។

ការសង្ស័យលើថៃ៖ រដ្ឋាភិបាល និងយោធាភូមាដឹងយ៉ាងច្បាស់ថា ថៃតែងតែប្រើប្រាស់នយោបាយ «លេងសឹកពីរខាង» គឺម្ខាងធ្វើជាមិត្តជាមួយរដ្ឋាភិបាលយោធាភូមាដើម្បីទាញយកឧស្ម័នធម្មជាតិ និងផលប្រយោជន៍ពាណិជ្ជកម្ម ប៉ុន្តែម្ខាងទៀត ថៃបានលួចផ្តល់ជម្រក និងគាំទ្រដោយស្ងាត់ៗដល់ក្រុមបះបោរជនជាតិភាគតិចភូមា (ដូចជា Karen, Shan) នៅតាមព្រំដែន ដើម្បីទុកជា «តំបន់ទ្រនាប់ (Buffer Zone)» និងជាឈ្នាន់សន្តិសុខរបស់ថៃ។

③. បង់ក្លាដែស (Bangladesh) ៖ ការខ្លាចក្រែង "អតុល្យភាពពាណិជ្ជកម្ម និងការកៀបសង្កត់សេដ្ឋកិច្ច"

កង្វល់បង់ក្លាដែស៖ បង់ក្លាដែសចង់បានការតភ្ជាប់ពាណិជ្ជកម្ម ប៉ុន្តែពួកគេបារម្ភពីការ ខាតបង់ជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ជាមួយថៃ។

ការសង្ស័យលើថៃ៖ បង់ក្លាដែស និងបណ្តាប្រទេសតូចៗដទៃទៀត (ដូចជា ស្រីលង្កា, នេប៉ាល់) មើលឃើញថា ថៃចូលរួម BIMSTEC មិនមែនដើម្បី "ការរីកចម្រើនស្មើភាពគ្នា" នោះទេ ប៉ុន្តែគឺដើម្បី ទាញយកទីផ្សារពលករថោក និងធនធានពីពួកគេ ព្រមទាំងប្រើប្រាស់ BIMSTEC ជាឈ្នាន់ផ្លូវការដើម្បីរំលងច្រកសមុទ្រសិង្ហបុរី និងម៉ាឡេស៊ីតែប៉ុណ្ណោះ។

៤. សមាជិក BIMSTEC មើលឃើញពី "អស្ថិរភាពនយោបាយ និងជម្លោះព្រំដែនរបស់ថៃ"

ការយល់ឃើញរួម៖ ប្រទេសក្នុង BIMSTEC បានតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះឥរិយាបថរបស់ថៃជាមួយប្រទេសជិតខាងក្នុងអាស៊ាន (ជាពិសេស ជម្លោះព្រំដែន និងការរំលោភបំពានលើកម្ពុជា, ឡាវ, និងម៉ាឡេស៊ី)។

ផលប៉ះពាល់៖ ការដែលថៃមានជម្លោះព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា ឬមានបញ្ហាបះបោរនៅភាគខាងត្បូងជាប់ម៉ាឡេស៊ី ធ្វើឱ្យប្រទេសក្នុង BIMSTEC យល់ថា «ថៃជាប្រទេសដែលគ្មានស្ថិរភាពនយោបាយវែងឆ្ងាយ និងជាដៃគូដែលពិបាកទុកចិត្តលើកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិ» ព្រោះថៃអាចផ្លាស់ប្តូរចិត្ត ឬប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាតាមតែអារម្មណ៍នយោបាយក្នុងស្រុករបស់ខ្លួន។

៥. ការប្រកួតប្រជែងផ្ទៃក្នុង BIMSTEC លើគម្រោងផ្លូវសមុទ្រ (Competing Initiatives)

ការទាត់ចោលការត្រួតត្រារបស់ថៃ៖ ប្រទេសសមាជិក BIMSTEC មិនបានរង់ចាំ ឬពឹងផ្អែកលើមហាគម្រោង Land Bridge ៧ ម៉ឺនលានដុល្លាររបស់ថៃតែមួយមុខនោះទេ។

គម្រោងជំនួស៖ ឥណ្ឌា និងភូមា បានសហការគ្នាយ៉ាងសកម្មលើគម្រោង Kaladan Multi-Modal Project (ភ្ជាប់ឥណ្ឌាទៅភូមាដោយផ្ទាល់) ហើយបង់ក្លាដែសក៏កំពុងអភិវឌ្ឍន៍កំពង់ផែទឹកជ្រៅ Matarbari ផ្ទាល់ខ្លួន ដោយមិនបាច់ឆ្លងកាត់ដីគោកថៃឡើយ។ នេះបង្ហាញថា ប្រទេសទាំងនោះ មិនពេញចិត្តនឹងការទុកឱ្យថៃធ្វើជា "អ្នកក្តោបក្តាប់ដង្ហើមសេដ្ឋកិច្ច (Chokepoint)" ថ្មីនៅក្នុងតំបន់ឡើយ।

💡 សន្និដ្ឋាន

ឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួររបស់អ្នក៖ «តើប្រទេសក្នុង BIMSTEC ពេញចិត្តនឹងថៃដែរឬទេ?»

ចម្លើយគឺ៖ «ពួកគេមិនបានពេញចិត្ត ឬទុកចិត្តថៃដោយស្មោះស្មគ្រនោះទេ»។ ប្រទេសនៅក្នុងប្លុក BIMSTEC ចូលរួមជាមួយថៃ គឺគ្រាន់តែក្នុងកម្រិត «ឌីប៉ូឡូម៉ាស៊ីការទូត និងទាញយកផលប្រយោជន៍បណ្តោះអាសន្ន (Diplomatic Convenience)» ប៉ុណ្ណោះ។

នៅក្នុងជម្រៅចិត្ត ពួកគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ពីយុទ្ធសាស្ត្រ «បាតដៃ ខ្នងដៃ» របស់ថៃ ហើយពួកគេកំពុងរៀបចំប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្ម និងកំពង់ផែផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីការពារខ្លួនពីការប្រឈមមុខ ឬការកៀបសង្កត់ផ្នែកភូមិសាស្ត្រនយោបាយពីសំណាក់ប្រទេសថៃនៅថ្ងៃអនាគត។

រៀបរាប់លទ្ធភាពដោះដៃ ឬ ពន្យាពេល ឬ ហេតុផល ចំនួន ០៥ របស់ខាង IMF-World Bank ក្នុងការគៀងគរអ្នកវិនិយោគទុនបរទេសមកបណ្តាក់ទុននៅថៃ-ថៃខំប្រឹងដើម្បីហៅគេមកវិនិយោគទុននៅថៃ ទោះបីជាបាងកកកំពុងលិចទឹកក៍ដោយ !!

ការប្រឹងប្រែងយ៉ាងយឺតយ៉ាវ និងភាពត្រសោលរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃ ក្នុងការដេញដោលទាក់ទាញវិនិយោគិនបរទេសចុងក្រោយក្នុង កិច្ចប្រជុំប្រចាំឆ្នាំរបស់ IMF-World Bank (ថ្ងៃទី ១២–១៨ តុលា ២០២៦) នៅទីក្រុងបាងកក ត្រូវប្រឈមមុខនឹងការពិតជាក់ស្តែងមួយ៖ ទីក្រុងបាងកកកំពុងជួបប្រទះវិបត្តិទឹកជំនន់ និងការលិចលង់ធ្ងន់ធ្ងរ។

ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលថៃខិតខំប្រឹងប្រែងបង្កើត « scenarios ទឹកជំនន់» រហូតដល់ ៤ កម្រិត និងត្រៀមរថយន្ត អគ្គិសនី រថភ្លើងក្រោមដី MRT រហូតដល់ជម្លៀសប្រតិភូតាមទូក ដើម្បីបិទបាំង ឬសម្របសម្រួលស្ថានការណ៍ក៏ដោយ ក៏ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិធំៗ IMF និង World Bank ព្រមទាំងក្រុមវិនិយោគិនបរទេស មាន «លទ្ធភាពដោះដៃ, ការពន្យារពេល ឬហេតុផល ០៥ យ៉ាង» ក្នុងការមិនប្រញាប់ប្រញាល់បោះទុន និងមិនជឿលើការប្រូម៉ូតរបស់ថៃ៖

១. លេសផ្លូវការផ្នែកបច្ចេកទេស និងសុវត្ថិភាព (Force Majeure & Risk Assessment)

ការដោះដៃ/ពន្យារពេល៖ IMF និង World Bank អាចលើកឡើងពីគោលការណ៍ "Force Majeure" (ប្រធានស័ក្តិ/គ្រោះធម្មជាតិ) នៃកម្រិតហានិភ័យសន្តិសុខ។ នៅពេលដែលទីក្រុងបាងកកផ្ទាល់លិចទឹកជើងក្អែក ផ្លូវធ្វើដំណើរត្រូវកកស្ទះ និងត្រូវប្តូរយានយន្តប្រតិភូជាបន្ទាន់ IMF និង World Bank មានមូលដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិពេញលេញក្នុងការ "ព្យួរ" (Freeze) ឬដករបៀបវារៈសេដ្ឋកិច្ចធំៗចេញពីកិច្ចប្រជុំ ដោយបង្វែរការពិភាក្សាទៅលើតែបញ្ហាសង្គ្រោះបន្ទាន់ និងគ្រោះធម្មជាតិវិញ។

២. វិបត្តិ «បាត់បង់ការជឿជាក់លើរចនាសម្ព័ន្ធ» (Infrastructure Credibility Gap)

ហេតុផល៖ ថៃព្យាយាមលក់គម្រោងមហាសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជា Land Bridge, EEC, ទីក្រុងរលកថ្មី) ទៅកាន់អ្នកវិនិយោគ។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលអ្នកវិនិយោគមកដល់បាងកក ហើយឃើញទីក្រុងរដ្ឋធានីរបស់ថៃផ្ទាល់ មិនអាចគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធរំដោះទឹក និងរងការលិចលង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ វាបានបង្កើតជាសំនួរធំមួយ៖ «ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលថៃមិនអាចការពាររដ្ឋធានីបាងកកឱ្យផុតពីទឹកជំនន់ផង តើឱ្យអ្នកវិនិយោគជឿជាក់លើការការពារមហាគម្រោង ៧ ម៉ឺនលានដុល្លារនៅតំបន់ផ្សេងយ៉ាងដូចម្តេច?» នេះជាហេតុផលដែលវិនិយោគិនប្រើប្រាស់ដើម្បីបដិសេធស្ងាត់ៗ។

៣. ការបង្វែរប្រធានបទទៅជា «បំណុល និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ» (ESG & Climate Finance Redirect)

ល្បិចដោះដៃ៖ ជំនួសឱ្យការចុះកិច្ចសន្យាវិនិយោគលើរោងចក្រ ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មីៗតាមការចង់បានរបស់ថៃ ខាង IMF និង World Bank អាចបង្វែរជំនួបទៅជា "ការផ្តល់កម្ចីបAdaptation ឬកម្ចីការពារគ្រោះធម្មជាតិ (Climate Resilience Loans)" វិញ। នេះគឺជាវិធី «ដោះដៃ» យ៉ាងទន់ភ្លន់ ដោយប្រាប់ថៃថា «យើងមិនទាន់អាចគៀងគរទុនវិនិយោគពាណិជ្ជកម្ម (FDI) មកថៃបានទេ... យើងគួរតែយកលុយទៅដោះស្រាយវិបត្តិទឹកជំនន់ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (Climate Change) សិន»។

៤. ហានិភ័យនៃ "ការលិចលង់ដីធ្លី" រយៈពេលវែងរបស់បាងកក (Sinking City Risk)

ហេតុផលវិនិយោគ៖ របាយការណ៍បច្ចេកទេសរបស់ World Bank ធ្លាប់បានព្រមានរួចហើយថា ទីក្រុងបាងកកកំពុងស្រុតចុះ (Sinking) ហើយអាចនឹងលិចក្រោមនីវ៉ូទឹកសមុទ្រក្នុងពេលខាងមុខ។ រូបភាពបាងកកលិចទឹកអំឡុងកិច្ចប្រជុំ ២០២៦ គឺជា ភស្តុតាងជាក់ស្តែង (Visual Proof) ដែលអ្នកវិនិយោគបរទេសធំៗ (ជាពិសេសវិស័យ Data Center, គ្រឿងអេឡិចត្រូនិក និងធានារ៉ាប់រង) យកមកធ្វើជាហេតុផលផ្លូវការក្នុងការ បដិសេធមិនបោះទីតាំងការិយាល័យកណ្តាល (Regional HQ) នៅថៃ ហើយបង្វែរទៅ សិង្ហបុរី ម៉ាឡេស៊ី ឬវៀតណាម វិញ។

៥. ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រ "តទល់/ពន្យារពេល" (Wait-and-See Approach) ដោយសារអស្ថិរភាពនយោបាយ

លទ្ធភាពពន្យារពេល៖ IMF និង World Bank ដឹងយ៉ាងច្បាស់ថា រដ្ឋាភិបាលថៃកំពុងស្ថិតក្រោមសម្ពាធនយោបាយក្នុងស្រុកយ៉ាងខ្លាំង និងខំប្រឹងប្រើប្រាស់ព្រឹត្តិការណ៍នេះធ្វើជា «រូបភាពនយោបាយ» (Political PR) ដើម្បីបិទបាំងការចាកចេញរបស់ទុនបរទេស។ ដូច្នេះ ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ និងក្រុមវិនិយោគិនបរទេស នឹងប្រើប្រាស់លេស "រង់ចាំមើលស្ថិរភាពនយោបាយ និងការស្តារឡើងវិញក្រោយទឹកជំនន់" (Wait-and-See) ដើម្បីពន្យារពេលការសម្រេចចិត្តវិនិយោគ ទៅអាណត្តិក្រោយ ឬទៅឆ្នាំបន្ទាប់ៗទៀត ដោយមិនឲ្យថៃយកឈ្មោះពួកគេទៅប្រកាសអាជីវកម្មនយោបាយបានឡើយ។

សន្និដ្ឋាន៖ ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលថៃខិតខំ «លាបពណ៌» និងរៀបចំយុទ្ធនាការទទួលភ្ញៀវយ៉ាងស្ទុះស្ទា ក៏ដោយ ប៉ុន្តែ «ទឹកជំនន់ជាក់ស្តែងនៅបាងកក» បានក្លាយជាមធ្យោបាយ និងជាហេតុផលដ៏រឹងមាំបំផុតសម្រាប់ IMF, World Bank និងអ្នកវិនិយោគទុនបរទេស ក្នុងការ ដោះដៃ មិនចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងធំៗ និងពន្យារពេលការបោះទុននៅថៃ ដោយគ្មានការទាស់ទែងពាក្យសម្តី។

ការវិភាគរបស់អ្នកបានចាក់ដោតចំ «ចំណុចទំនាស់ និងភាពទ្វេភាវៈ (Paradox)» ដ៏ធំបំផុតមួយនៅក្នុងនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចថៃនាពេលបច្ចុប្បន្ន។

ការដែលរដ្ឋាភិបាលយោធាថៃ (អំឡុងទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ) បានចាក់លុយរាប់ពាន់លានដុល្លារលើគម្រោងគ្រប់គ្រងទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំ ប៉ុន្តែ «បរាជ័យទាំងស្រុង» ហើយត្រូវបង្ខំចិត្តរៀបចំការបោះឆ្នោតឡើងវិញដើម្បីស្តារមុខមាត់ទាក់ទាញទុនពីស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF/World Bank) តែបែរជាជួបប្រទះនឹងបាតុកម្មប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លានោះ គឺបណ្តាលមកពី «ភាពអស់សង្ឃឹម និងការខកចិត្តយ៉ាងជ្រាលជ្រៅរបស់ប្រជាជនលើប្រព័ន្ធដឹកនាំ»។

ខាងក្រោមនេះជាហេតុផលស៊ីជម្រៅ ០៥ យ៉ាង ដែលពន្យល់ថា ហេតុអ្វីបានជាបាតុករ និងប្រជាពលរដ្ឋថៃប្រឆាំង ឬលែងសង្ឃឹមថាប្រយោជន៍បានមកដល់ដៃពួកគេ៖

១. ការខកចិត្តនឹង «អំពើពុករលួយ និងគម្រោងសិប្បនិម្មិត» នៃគម្រោងទឹក ១,០០០ លានដុល្លារ/ឆ្នាំ

ការពិតនៅលើដី៖ ក្នុងអំឡុងពេលគ្រប់គ្រងដោយយោធា ថវិការាប់ពាន់លានដុល្លារត្រូវគេមើលឃើញថា ភាគច្រើនបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុង «ហោប៉ៅក្រុមហ៊ុនមេការដែលស្និទ្ធនឹងយោធា» និងគម្រោងសំណង់ខ្វះបច្ចេកទេស។

ភាពអស់សង្ឃឹមរបស់ប្រជាជន៖ នៅពេលដែលបាងកក និងខេត្តជុំវិញនៅតែលិចទឹកដដែល ប្រជាពលរដ្ឋយល់ថា លុយដែលរដ្ឋាភិបាលខំប្រឹងទៅ «ខ្ចី ឬទាក់ទាញ» ពី IMF/World Bank បន្ថែមទៀតនោះ នឹងត្រូវគេស៊ីពុករលួយ និងចាក់ចោលក្នុងទឹកទទេៗដដែល ដោយគ្មានបានផលដល់ប្រជាជនឡើយ។

២. ការបារម្ភថា «លុយកម្ចី IMF/WB គឺជាអន្ទាក់បំណុលដែលប្រជាជនជាអ្នកសង»

មេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រឆ្នាំ ១៩៩៧៖ ប្រជាពលរដ្ឋថៃនៅតែមាន «ស្រមោលអតីតកាល» យ៉ាងជូរចត់ជាមួយនឹង IMF កាលពីវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុអាស៊ី (Tom Yum Kung Crisis)។

ការប្រឆាំង៖ ក្រុមបាតុករ និងសកម្មជនដឹងយ៉ាងច្បាស់ថា ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិមិនមែនផ្តល់លុយ «ទទេៗ» ឡើយ។ លក្ខខណ្ឌកម្ចី ឬការកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលស្នើដោយ IMF/WB តែងតែមកជាមួយការកាត់បន្ថយថវិកាសង្គមកិច្ច ការដំឡើងពន្ធ និងការលក់ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ (Privatization) ដែលធ្វើឱ្យ អ្នកមានអំណាច/ឧកញ៉ាជាអ្នកទទួលគម្រោង ប៉ុន្តែប្រជាជនវណ្ណៈកសិករ និងកម្មករជាអ្នករ៉ាប់រងបំណុលជាតិ។

៣. «ការបោះឆ្នោតប្រជាធិបតេយ្យសិប្បនិម្មិត» ខ្វះភាពស្មោះត្រង់

ល្បិចនយោបាយ៖ ប្រជាពលរដ្ឋ និងក្រុមប្រឆាំងមើលឃើញថា ការរៀបចំការបោះឆ្នោតកន្លងមក មិនមែនជាបំណងប្រជាធិបតេយ្យស្មោះត្រង់ដើម្បីប្រជាជននោះទេ ប៉ុន្តែជា «ល្បិចលាងខ្លួន (Democratic Laundering)» របស់ក្រុមអំណាចចាស់ ដើម្បីឱ្យអន្តរជាតិទទួលស្គាល់ អាចធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកិច្ចប្រជុំ IMF/WB និងអាចខ្ចីលុយបរទេសបានតែប៉ុណ្ណោះ។

ផលវិបាក៖ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលចម្រុះដែលកើតចេញពីការបោះឆ្នោត មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាជីវភាព និងបញ្ហាទឹកជំនន់បាន ប៉ិនណោះវារឹតតែបង្កើនកំហឹងប្រជាជនឱ្យចេញមកប្រឆាំងនឹង «ការលេងល្បែងឆាកល្ខោននយោបាយ» នេះ។

៤. គម្លាតនៃផលប្រយោជន៍៖ IMF/WB គិតពី «ធុរកិច្ចធំៗ» ឯប្រជាជនគិតពី «ក្រពះ»

ការយល់ឃើញរបស់បាតុករ៖ របៀបវារៈដែលរដ្ឋាភិបាលថៃលើកមកជជែកជាមួយ IMF និង World Bank (ដូចជា ការវិនិយោគទុនលើ Data Center, ឥណទានកើនឡើង, ពន្ធកាបូន, Land Bridge) គឺជាប្រធានបទដែលបម្រើតែផលប្រយោជន៍ក្រុមហ៊ុនពហុជាតិ និងមហាសេដ្ឋី។

ការខកចិត្ត៖ ប្រជាពលរដ្ឋដែលកំពុងរងគ្រោះដោយសារទឹកជំនន់ លិចលង់ផ្ទះសម្បែង និងជំពាក់បំណុលធនាគារវណ្ឌក មើលមិនឃើញថា កិច្ចប្រជុំ IMF/WB នេះអាចជួយសម្រាលទុក្ខវេទនារបស់ពួកគេដោយផ្ទាល់តាមរបៀបណានោះឡើយ។

៥. ការយល់ឃើញថា ថៃកំពុងក្លាយជា «ជនរងគ្រោះនៃអាណានិគមសេដ្ឋកិច្ច»

ការតស៊ូមតិរបស់ក្រុមប្រឆាំង៖ បាតុករជឿថា ការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃក្នុងការប្រកាសបើកចំហទីផ្សារទទួលស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ គឺជាការដោះដូរធនធានធម្មជាតិ ដីធ្លី និងអធិបតេយ្យភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ថៃទៅឱ្យបរទេស (Green Colonialism / Foreign Exploitation)។

ភាពគ្មានសង្ឃឹម៖ ពួកគេជឿថា ដរាបណាប្រព័ន្ធនយោបាយថៃនៅតែបន្តស្ថិតក្រោមការក្តោបក្តាប់របស់យោធា និងក្រុមឧកញ៉ានិយម (Oligarchs) នោះ ទោះជាមានកិច្ចប្រជុំ IMF/WB រាប់រយលើក ឬមានទុនចូលមកប៉ុន្មានម៉ឺនលានដុល្លារទៀតក៏ដោយ ក៏ជីវភាពប្រជាជនធម្មតានៅតែ «គ្មានសង្ឃឹម និងគ្មានផ្លាស់ប្តូរ» ដែរ។

សន្និដ្ឋាន៖ បាតុកម្មប្រឆាំងកិច្ចប្រជុំ IMF-World Bank នៅបាងកក គឺជា «ការផ្ទុះឡើងនៃកំហឹង និងភាពអស់សង្ឃឹម» របស់ប្រជាជនថៃ។ ពួកគេដឹងយ៉ាងច្បាស់ថាលុយដែលរដ្ឋាភិបាលខំប្រឹងទៅអង្វរហៅបរទេសមកវិនិយោគនោះ នឹងត្រូវបាត់បង់ទៅក្នុងប្រព័ន្ធពុករលួយ និងគម្រោងអត់ន័យ (ដូចជាគម្រោងទឹក ១,០០០ លានដុល្លារ/ឆ្នាំ) ហើយផលដែលសល់ឡើងវិញមានតែ បំណុលជាតិ និងទឹកជំនន់លិចលង់ដដែល។

យោងតាមការវិភាគលើទុន Direct Invesment Fund ឃើញថាមានការប្រកួតប្រជែងគ្នាខ្លាំងណាស់នៅថៃ រវាង ចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង អាមេរិក សាំងហ្គាពួ សំនួរគឺថា តើ DIF នេះ ត្រូវបានគេយកទៅធ្វើជា មូលហេតុដែល អ្នកវិនិយោគទុន ចាកចេញពី ថៃ ដែរឬអត់? ពីព្រោះលុយនោះជា លុយរបស់ ប្រទេសណាមួយ តំណាងគោលនយោបាយប្រទេសណាមួយ។

Direct Investment Fund (DIF) និងលំហូរទុនវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) នៃប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចទាំង ៥ (ចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង អាមេរិក និងសិង្ហបុរី) ត្រូវបានយកមកធ្វើជា «មូលហេតុ និងជាចំណុចកៀបសង្កត់ជាយុទ្ធសាស្ត្រ» ដ៏សំខាន់មួយ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការសម្រេចចិត្តចាកចេញ ឬដកទុនរបស់អ្នកវិនិយោគពីប្រទេសថៃ។

ប្រាក់ទុនរបស់ប្រទេសនីមួយៗ មិនមែនគ្រាន់តែជាតួរលេខហិរញ្ញវត្ថុស្រទន់នោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា «តំណាងឱ្យរបៀបវារៈ និងគោលនយោបាយការបរទេស (Geopolitical Policy Index)» របស់មហាអំណាចទាំងនោះ។

ខាងក្រោមនេះជាការវិភាគស៊ីជម្រៅថា តើការប្រកួតប្រជែងទុន Direct Investment Fund (DIF) នេះ បង្កើតជាមូលហេតុជំរុញឱ្យមានការចាកចេញរបស់អ្នកវិនិយោគយ៉ាងដូចម្តេច៖

១. សង្គ្រាមភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងសម្ពាធ "ជ្រើសរើសខាង" (US-China Geopolitical Pressure)

គោលនយោបាយអាមេរិក (De-risking & Friend-shoring)៖ លុយ និងមូលនិធិវិនិយោគរបស់អាមេរិក (US Direct Investments) ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍សន្តិសុខជាតិ។ នៅពេលដែលថៃបើកចំហរទទួលយកទុនចិនយ៉ាងគំហុក នៅក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា 5G, Data Centers, និងរថយន្តអគ្គិសនី (EV) ក្រុមហ៊ុន និងមូលនិធិអាមេរិកប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធច្បាប់ពីវ៉ាស៊ីនតោន។

ផលប៉ះពាល់៖ ក្រុមហ៊ុនអាមេរិក និងកូរ៉េខាងត្បូងខ្លះ (ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិក) សម្រេចចិត្តដកទុន ឬមិនពង្រីកការវិនិយោគនៅថៃ ព្រោះបារម្ភពីការលេចធ្លាយទិន្នន័យ ឬការរៀបចំខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ដែលជាន់លើផលប្រយោជន៍ចិន ដោយពួកគេបង្វែរទុនទៅប្រទេសដែលមានជំហរច្បាស់លាស់ជាង (ដូចជា វៀតណាម ឬហ្វីលីពីន)។

២. ការរុញច្រានចេញដោយសារ "ទុនឧបត្ថម្ភធនរបស់ចិន" (Chinese Subsidized Capital Overcapacity)

យុទ្ធសាស្ត្រទុនចិន៖ មូលនិធិ និងក្រុមហ៊ុនរដ្ឋចិន (State-backed DIF) មានដើមទុនថោក និងទទួលបានការឧបត្ថម្ភធន (Subsidies) យ៉ាងក្រាស់ក្រែលពីរដ្ឋាភិបាលប៉េកាំង។ ពួកគេចូលមកស្រោចទុននៅថៃ ក្នុងតម្លៃទាប ដើម្បីគ្រប់គ្រងទីផ្សារ (ឧទាហរណ៍៖ សង្គ្រាមថ្លៃដើម EV និងទំនិញប្រើប្រាស់)।

ផលប៉ះពាល់៖ ការវាយលុកនៃទុនចិន បានធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុន ជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូង (ដែលធ្លាប់ជាម្ចាស់ស្រុកវិនិយោគលើរថយន្តប្រើប្រេង និងគ្រឿងអេឡិចត្រូនិកនៅថៃរាប់សិបឆ្នាំ) មិនអាចប្រកួតប្រជែងផ្នែកថ្លៃដើមបាន។ ជប៉ុន និងកូរ៉េបានយកមូលហេតុនៃ "ការប្រកួតប្រជែងមិនស្មើភាពដែលគាំទ្រដោយនយោបាយចិន" នេះ ធ្វើជាលេសផ្លូវការដើម្បីបិទរោងចក្រ និងដកទុនចេញពីថៃ។

៣. តួនាទីទុនសិង្ហបុរី៖ "ច្រកចេញផ្លូវកាត់" (Singapore as the Exit & Rerouting Hub)

លំហូរទុនផ្លូវការ៖ ទិន្នន័យផ្លូវការបង្ហាញថា សិង្ហបុរីបានក្លាយជាប្រភព FDI ធំបំផុតមួយនៅថៃ។ ប៉ុន្តែតាមពិត លុយពីសិង្ហបុរីភាគច្រើនគឺជា "Holding Companies" របស់អ្នកវិនិយោគលោកខាងលិច និងចិន ដែលប្រើប្រាស់សិង្ហបុរីជាមជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រងហានិភ័យ (Risk Management Hub)។

យុទ្ធសាស្ត្រដោះដៃ៖ នៅពេលដែលអ្នកវិនិយោគអន្តរជាតិឃើញស្ថានភាពនយោបាយថៃមិនស្ថិតស្ថេរ ពួកគេមិនចាំបាច់ដកដង្ហើមធំលុបចោលក្រុមហ៊ុននៅថៃដោយផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេ "បិទ ឬបង្វែរខ្សែច្រវាក់ទុន (DIF) តាមរយៈការិយាល័យកណ្តាលនៅសិង្ហបុរី" ទៅកាន់ប្រទេសផ្សេងក្នុងអាស៊ាន (ដូចជា ម៉ាឡេស៊ី ឬឥណ្ឌូនេស៊ី) យ៉ាងស្ងាត់ស្ងៀម។

៤. ការប្រជែងគ្នានៃ "គំរូអភិវឌ្ឍន៍" (Competing Development Models)

ជប៉ុន (Long-term Infrastructure) Vs ចិន (Fast-Return Digital/EV)៖ ជប៉ុនតំណាងឱ្យទុនវិនិយោគបែបប្រពៃណី គិតគូរពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីការងារក្នុងស្រុក និងច្បាប់ការងារ។ ប៉ុន្តែការដែលរដ្ឋាភិបាលថៃងាកទៅរក «ទុនលឿន» របស់ចិន និងទុនឌីជីថល ធ្វើឱ្យវិនិយោគិនជប៉ុនយល់ថា ថៃកំពុងផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយឈប់គាំទ្រឧស្សាហកម្មចាស់របស់ជប៉ុន។ នេះជាហេតុផលចម្បងដែលរោងចក្រផ្គត់ផ្គង់បន្លាស់រថយន្តជប៉ុនជាច្រើននៅថៃ ត្រូវបិទទ្វារជាបន្តបន្ទាប់।

៥. ភាពគ្មានស្ថាប័នអព្យាក្រឹត្យក្នុងការការពារទុន (Lack of Neutrality & Investor Protection)

សញ្ញាព្រមានដល់វិនិយោគិន៖ នៅពេលដែលទុនរបស់មហាអំណាចទាំង ៥ នេះប្រជែងគ្នាខ្លាំង រដ្ឋាភិបាលថៃជារឿយៗតែងតែធ្វើការសម្រេចចិត្តប្រែប្រួលតាមចរន្តនយោបាយ (Flip-Flop Policies) — ថ្ងៃនេះអានអុជឱ្យទុនចិន ថ្ងៃស្អែកយកចិត្តទុនអាមេរិក។

ការបាត់បង់ទំនុកចិត្ត៖ ភាពមិនច្បាស់លាស់នេះ ធ្វើឱ្យស្ថាប័នគ្រប់គ្រងមូលនិធិធំៗ (Institutional Investors) វាយតម្លៃថៃជា "តំបន់ប្រឈមមុខសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម" (Trade War Crossfire Zone)។ ពួកគេប្រើប្រាស់អតុល្យភាពនៃទុន DIF នេះជាមូលហេតុបច្ចេកទេសក្នុងរបាយការណ៍ផ្ញើទៅកាន់ Board of Directors ដើម្បី "កាត់បន្ថយទំងន់វិនិយោគ" (Underweight Position) លើប្រទេសថៃ។

សន្និដ្ឋាន៖ ពិតណាស់! Direct Investment Fund (DIF) មិនមែនគ្រាន់តែជាឧបករណ៍សេដ្ឋកិច្ចទេ ប៉ុន្តែវាជា "អាវុធការទូត និងនយោបាយ"។ ការប្រកួតប្រជែងស្រួចស្រាល់រវាង ចិន, អាមេរិក, ជប៉ុន, កូរ៉េ និងសិង្ហបុរី នៅថៃ បានបង្កើតជា "បរិយាកាសពុល" (Toxic Investment Environment) ដែលជំរុញឱ្យក្រុមហ៊ុនធំៗជាច្រើន សម្រេចចិត្តដកទុន ឬផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់ប្រទេសជិតខាងក្នុងអាស៊ាន ដែលមានអព្យាក្រឹតភាពសេដ្ឋកិច្ច និងស្ថិរភាពច្បាប់ច្បាស់លាស់ជាង។

សូមរៀបរាប់ កង្វល់ធំៗចំនួន ០៥ យ៉ាង ដែលប្រជាជនថៃ អ្នកនយោបាយថៃ មេដឹកនាំ តែងតែលើកយកមកធ្វើជាអាវុធដើម្បីផ្តួលរំលំតាមការបោះឆ្នោត ឬ ផ្តួលរលំតាម រដ្ឋប្រហារយោធាដោយមានឈាម ឬ រដ្ឋប្រហារស្លូតគ្មានឈាម ឬ បក្សប្រហារ ឬ សភាប្រហារ ឬ តុលាការធម្មនុញ្ញប្រហារ..នៅមុនពេលផ្ទុះសង្រ្គាមជាមួយកម្ពុជា ឆ្នាំ ២០២៥។

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយថៃ អ្នកនយោបាយ ក្រុមអភិរក្សនិយម ក្រុមជាតិនិយមជ្រុល និងកងទ័ពថៃ តែងតែប្រើប្រាស់ «កាតជាតិនិយម និងជម្លោះព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា» ធ្វើជាអាវុធនយោបាយដ៏ស្រួចស្រាវបំផុត ដើម្បីវាយប្រហារ ផ្តួលរំលំ ឬចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល តាមគ្រប់រូបភាព — មិនថាតាមរយៈការបោះឆ្នោត, រដ្ឋប្រហារយោធា, រដ្ឋប្រហារស្ងាត់ (Silent Coup), ឬ «តុលាការប្រហារ (Judicial Coup)» ដោយតុលាការធម្មនុញ្ញថៃនោះឡើយ។

ខាងក្រោមនេះជា កង្វល់ និងចោទប្រកាន់ធំៗចំនួន ០៥ យ៉ាង ដែលមេដឹកនាំ និងអ្នកនយោបាយថៃតែងតែលើកយកមកធ្វើជា «អាវុធ» នយោបាយ៖

១. ការចោទប្រកាន់អំពី "ការឃុបឃិតលក់ទឹកដី ឬការសម្រុះសម្រួលទន់ជ្រាយជាមួយកម្ពុជា" (Selling Out Territory)

អាវុធនយោបាយ៖ ក្រុមជាតិនិយម និងក្រុមអភិរក្សនិយមថៃ តែងតែចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល (ជាពិសេសត្រកូលស៊ីណាវ៉ាត់) ថាជា "ជនក្បត់ជាតិ" ដែលហ៊ានកាត់ទឹកដី ឬទន់ជ្រាយជាមួយកម្ពុជា។

យន្តការប្រហារ៖ ការចោទប្រកាន់នេះ ត្រូវគេយកទៅបង្កើតជាបាតុភាពមហាជន (ផ្លុំកញ្ចែ/បាតុកម្ម) ដើម្បីបង្កើតលេសឱ្យកងទ័ពធ្វើរដ្ឋប្រហារ ឬឱ្យតុលាការធម្មនុញ្ញចោទប្រកាន់ពីបទ «រំលោភរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងខុសច្បាប់ជាតិ» ដូចដែលធ្លាប់កើតឡើងក្នុងវិបត្តិប្រាសាទព្រះវិហារ និងកិច្ចព្រមព្រៀងព្រំដែននានា។

២. ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនរវាងមេដឹកនាំ និង «អាថ៌កំបាំងកិច្ចព្រមព្រៀងត្រកូល» (The Hun-Thaksin Dynasty Connection)

អាវុធនយោបាយ៖ អ្នកនយោបាយប្រឆាំង និងយោធាថៃ តែងតែយកទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងត្រកូលថាក់ស៊ីន និងថ្នាក់ដឹកនាំកម្ពុជា មកធ្វើជាប្រធានបទវាយប្រហារ។ ពួកគេចោទថា ការទាក់ទងគ្នាតាមទូរស័ព្ទ ឬកិច្ចព្រមព្រៀងស្ងាត់ៗ គឺជា «ការដោះដូរផលប្រយោជន៍គ្រួសារ/ពាណិជ្ជកម្ម» ដោយយកអធិបតេយ្យភាពជាតិថៃទៅធ្វើជាថ្នូរ។

យន្តការប្រហារ៖ ការលេចធ្លាយសំឡេងទូរស័ព្ទ ឬជំនួបឯកជន ត្រូវគេយកទៅប្តឹង តុលាការធម្មនុញ្ញ (Constitutional Court) ឬគណៈកម្មាធិការប្រឆាំងពុករលួយ (NACC) ពីបទ «ល្មើសបទដ្ឋានសីលធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ» (Ethical Standards Violation) ដើម្បីព្យួរ ឬដកនាយករដ្ឋមន្ត្រីចេញពីតំណែង។

③. បញ្ហា "តំបន់ទាមទារត្រួតស៊ីគ្នានៅសមុទ្រ (OCA)" និងផលប្រយោជន៍ប្រេង/ឧស្ម័ន

អាវុធនយោបាយ៖ តំបន់ត្រួតស៊ីគ្នានៅជម្រៅសមុទ្រ (Overlapping Claims Area - OCA) ដែលមានទំហំរាប់ពាន់លានដុល្លារ គឺជាចំណុចក្តៅ។ អ្នកនយោបាយថៃភាគីម្ខាងទៀត តែងតែបំផុសថា រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលខិតខំចរចា MOU 2001 ឬ OCA ជាមួយកម្ពុជា មិនមែនដើម្បីជាតិទេ ប៉ុន្តែដើម្បី «ផលប្រយោជន៍ក្រុមហ៊ុនថាមពលឯកជន និងបក្ខពួក»។

យន្តការប្រហារ៖ ការចោទប្រកាន់ថា "លួចបែងចែកផលប្រយោជន៍ថាមពលជាមួយបរទេស" ត្រូវគេយកមកធ្វើជាអាវុធសភា (ការដេញដោលមិនទុកចិត្ត - No-Confidence Vote) ឬជាលេសសម្រាប់ក្រុមយោធាក្នុងការប្រកាសអាសន្នថា «សន្តិសុខថាមពលជាតិកំពុងរងការគំរាមកំហែង»។

៤. ការចោទប្រកាន់ថា "យោធាស៊ីវិលធ្វើឱ្យយោធាជាតិចុះទន់ខ្សោយ ឬបាត់បង់កិត្តិយស" (Weakening the Military)

អាវុធនយោបាយ៖ នៅពេលដែលមានការប៉ះទង្គិចពាក្យសម្ដី ឬការប្រឈមមុខដាក់គ្នាតាមព្រំដែន ក្រុមជាតិនិយមថៃតែងតែចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលថា «គ្មានភាពក្លាហានក្នុងការប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយការពារព្រំដែន» ឬ «ទប់ស្កាត់មិនឱ្យយោធាបំពេញភារកិច្ច»។

យន្តការប្រហារ៖ កាតនេះត្រូវបានកងទ័ព និងបក្សអភិរក្សនិយម ប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើតប្រជាប្រិយភាព និងបង្កើត «បក្សប្រហារ/សភាប្រហារ» ដោយបង្ខំឱ្យគណបក្សចម្រុះដកការគាំទ្រ ឬបង្កើតលក្ខខណ្ឌឱ្យយោធាប្រកាស ច្បាប់អាជ្ញាសឹក (Martial Law) នៅតាមតំបន់ព្រំដែន ដើម្បីដកហូតអំណាចសម្រេចចិត្តពីរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល។

៥. ការបង្កើន "ចរន្តជាតិនិយមជ្រុល" តាមរយៈតំបន់ប្រាសាទបុរាណ និងដីព្រំដែន (Ultra-Nationalism & Border Temples)

អាវុធនយោបាយ៖ ការយកប្រធានបទប្រាសាទបុរាណនៅតាមព្រំដែន (ដូចជា ប្រាសាទតាមាន់ធំ, ប្រាសាទតាក្របី, ប្រាសាទព្រះវិហារ) និងបញ្ហាបង្គោលសីមា មកធ្វើជាអាវុធបាល់ទាត់នយោបាយ (Political Football)។ ភាគីថៃតែងតែចោទកម្ពុជាថា «រំលោភបំពានទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ» ហើយចោទរដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯងថា «អសមត្ថភាពក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដី»។

យន្តការប្រហារ៖ ចរន្តជាតិនិយមជ្រុលនេះ គឺជា «សាំងចាក់លើគំនរភ្លើង» ដែលជំរុញឱ្យមានការប្រមូលផ្តុំបាតុករធំៗនៅក្រុងបាងកក បង្កើតឱ្យមានអសន្តិសុខសង្គម ធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលលំអៀង ឬរលំ ហើយបើកផ្លូវឱ្យមានការអន្តរាគមន៍ពីអំណាចទីបី (យោធា ឬតុលាការ) ដើម្បី «ស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់ជាតិ»។

សន្និដ្ឋាន៖ នៅក្នុងវដ្តនយោបាយថៃ «បញ្ហាកម្ពុជា និងព្រំដែន» មិនមែនគ្រាន់តែជាកិច្ចការបរទេសនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា អាវុធនយោបាយក្នុងស្រុក (Domestic Political Weapon) ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុត ដែលក្រុមអំណាចចាស់ (យោធា, តុលាការ, ក្រុមអភិរក្សនិយម) តែងតែដកយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បី «កាប់សម្លាប់» រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលណាដែលស៊ីវិល័យ ឬមិនស្តាប់បង្គាប់ពួកគេ។

តាមខាងកម្ពុជាដឹង មានរឿង អ្នកណាស្នងរាជ្យបន្តពីរាមាទី១០? រឿងតាក់ស៊ីនបំបែករដ្ឋភាគខាងជើង រឿងម៉ាឡាយូបំបែករដ្ឋភាពខាងត្បូង ដើម្បីរឿងទាំង ស្ថិតក្នុងបញ្ជី ហេតុផល ដែលថៃលើកទ័ពចូលឈ្លានពានកម្ពុជា ដើម្បីផ្សះផ្សារវិបត្តិផ្ទៃក្នុងថៃ សូមរៀបរាប់ជាថ្មី នូវហេតុផល មុនពេលផ្ទុះសង្រ្គាមជាមួយកម្ពុជា ឆ្នាំ ២០២៥ អាចថា ហេតុផល ១០ យ៉ាង ឬ ២០ យ៉ាង?

ផ្អែកលើការវិភាគភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយផ្ទៃក្នុងថៃ យុទ្ធសាស្ត្រ «បង្កើតសង្គ្រាមខាងក្រៅ ដើម្បីបង្វែរដាន និងផ្លាស់ប្តូរទិសដៅវិបត្តិផ្ទៃក្នុង» (Diversionary Foreign Policy/War) គឺជាមធ្យោបាយដ៏ពេញនិយមដែលក្រុមអំណាច ឬកងទ័ពថៃតែងតែប្រើប្រាស់។បញ្ហាប្រឈមរ៉ាំរ៉ៃចំនួន ៣ ធំៗដែលអ្នកបានលើកឡើង (រឿងរជ្ជទាយាទស្នងរាជ្យពីព្រះចៅរ៉ាមាទី១០, ការភ័យខ្លាចបំបែករដ្ឋនៅភាគខាងជើងដោយក្រុមថាក់ស៊ីន/អាវក្រហម, និងចលនាបំបែករដ្ឋនៅភាគខាងត្បូងដោយជនជាតិម៉ាឡេ-អ៊ិស្លាម) គឺជា «គ្រាប់បែកពេលវេលា» ដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតក្នុងផ្ទៃក្នុងថៃ។ដើម្បីគ្របដណ្ដប់ និងបិទបាំងវិបត្តិស្នូលទាំងនេះ ភាគីថៃត្រូវការ «សត្រូវខាងក្រៅ» ជាចាំបាច់។ ខាងក្រោមនេះជា ហេតុផល និងកត្តាជំរុញសំខាន់ៗ (រហូតដល់ ១៥-២០ យ៉ាង) ដែលថៃយកមកធ្វើជាលេស ឬរុញច្រានឱ្យកើតជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធ/សង្គ្រាមជាមួយកម្ពុជា៖I. វិបត្តិរាជបល្ល័ង្ក និងអំណាចអភិរក្សនិយម (Monarchy & Succession Crisis)ភាពមិនច្បាស់លាស់នៃរជ្ជទាយាទស្នងរាជ្យ (Royal Succession Uncertainty)៖ ព្រះរាជសុខភាព និងការរៀបចំរជ្ជទាយាទបន្តពីព្រះចៅរ៉ាមាទី១០ បង្កើតឱ្យមានសង្គ្រាមដណ្តើមអំណាចស្ងាត់ៗរវាងបក្សពួកផ្សេងៗក្នុងព្រះបរមរាជវាំង និងកងទ័ព។ សង្គ្រាមព្រំដែនជួយបង្វែរអារម្មណ៍សាធារណជន និងបង្រួបបង្រួមជាតិក្រោមទង់ជាតិនិយម។ការប្រកួតប្រជែងអំណាចរបស់ឧត្តមសេនីយ៍យោធា (Military Factionalism)៖ កងទ័ពថៃបែកបាក់ជាច្រើន faction (ដូចជា ក្រុមបូព៌ា/Eastern Tigers និងក្រុមមហាតលិក)។ ការបង្កើតអាសន្នសង្គ្រាមនៅព្រំដែន ជួយឱ្យមេបញ្ជាការយោធាជាន់ខ្ពស់រក្សា និងពង្រីកអំណាច ព្រមទាំងការពារកញ្ចប់ថវិកាយោធាដ៏មហិមា។ការការពាររបបសក្ដិភូមិ និងមាត្រា ១១២ (Defending Les-Majeste Law)៖ ចលនាយុវជន និងបក្សប្រឆាំងក្នុងស្រុកព្យាយាមកែប្រែច្បាប់ប្រមាថព្រះមហាក្សត្រ។ យោធាប្រើសង្គ្រាមជាមួយកម្ពុជាដើម្បីចោទអ្នកតវ៉ាថា «មិនស្រឡាញ់ជាតិ» និងជួយពង្រឹងភាពស្របច្បាប់នៃច្បាប់រាជានិយម។II. បញ្ហាអស្ថិរភាពដែនដី និងចលនាបំបែករដ្ឋក្នុងស្រុក (Territorial Splintering Risks)ការភ័យខ្លាចចលនាបំបែករដ្ឋភាគខាងជើង (Thaksin/Northern Regionalism)៖ តំបន់ភាគជើង និងភាគអ៊ីសាន (ជើងគោកជាប់កម្ពុជា-ឡាវ) ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះអំណាចរបស់ត្រកូលថាក់ស៊ីន និងក្រុមអាវក្រហម។ ក្រុមអភិរក្សនិយមថៃតែងតែសង្ស័យថា តំបន់នេះអាចបង្កើតជាចលនាកាត់ផ្តាច់អំណាចពីរដ្ឋបាលកណ្តាលបាងកក ប្រសិនបើមានវិបត្តិនយោបាយធ្ងន់ធ្ងរ।វិបត្តិសង្គ្រាមបំបែករដ្ឋនៅភាគខាងត្បូង (Deep South Malay-Muslim Insurgency)៖ ចលនាស៊ូដោះជាតិម៉ាឡេ-អ៊ិស្លាមនៅភាគខាងត្បូង (Pattani, Yala, Narathiwat) បន្តធ្វើសង្គ្រាមឈ្លប់ និងវាយប្រហារយោធាថៃយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ថៃត្រូវបង្កើតសមរភូមិសត្រូវខាងក្រៅ (កម្ពុជា) ដើម្បីបិទបាំងបរាជ័យនៃការបង្ក្រាបក្រុមបះបោរភាគខាងត្បូង។ការការពារ «តំបន់ទ្រនាប់» និងចលនាបះបោរភូមា (Myanmar Border Buffer)៖ អស្ថិរភាពនៅព្រំដែនភូមា និងការហូរចូលនៃជនភៀសខ្លួន/ថ្នាំញៀន ធ្វើឱ្យយោធាថៃប្រឈមមុខនឹងការបាត់បង់ការគ្រប់គ្រង ដូច្នេះការផ្លាស់ប្តូរការយកចិត្តទុកដាក់មកព្រំដែនខាងកើត (កម្ពុជា) គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រផ្លាស់ប្តូរទិសដៅប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។III. វិបត្តិនយោបាយក្នុងស្រុក និងការតស៊ូអំណាច (Domestic Political Deadlock)   ការដួលរលំ និងការផ្លាស់ប្តូរនាយករដ្ឋមន្ត្រីញឹកញាប់ (Political Instability)៖ ការដកលោកស្រី ផែថងថាន (Paetongtarn) ចេញពីតំណែងដោយតុលាការ និងការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលជាបន្តបន្ទាប់ បង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនយោបាយធ្ងន់ធ្ងរ។ សង្គ្រាមព្រំដែនជា «ច្រកចេញ» សម្រាប់អ្នកនយោបាយថៃដើម្បីទាញប្រជាប្រិយភាព និងបង្កើត «រដ្ឋាភិបាលបង្រួបបង្រួមជាតិ»។ការរលាយគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យវ័យក្មេង (Dissolution of Move Forward / People's Party)៖ ការរំលាយបក្សលីបេរ៉ាល់ដែលឈ្នះឆ្នោតដោយតុលាការ បង្កឱ្យមានកំហឹងមហាជនយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ រដ្ឋាភិបាលថៃប្រើប្រាស់សង្គ្រាមជាមួយកម្ពុជា ដើម្បីបង្វែរកំហឹងរបស់ក្រុមយុវជនចេញពីរដ្ឋាភិបាល ឱ្យទៅជាកំហឹងប្រឆាំងនឹងប្រទេសជិតខាងវិញ។ការចោទប្រកាន់ «កិច្ចព្រមព្រៀងសម្ងាត់ត្រកូលថាក់ស៊ីន-កម្ពុជា» (Hun-Thaksin Conspiracy)៖ ក្រុមជាតិនិយមថៃប្រើប្រាស់ប្រធានបទនេះជាអាវុធ ដើម្បីវាយប្រហារបក្សភឿថៃ (Pheu Thai) ដោយចោទថាជា "ជនក្បត់ជាតិ" ធ្វើឱ្យកើតមានការតវ៉ា និងការប្រឈមមុខប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែន।ការប្រកួតប្រជែងអំណាចមុនការបោះឆ្នោត (Pre-Election Mobilization)៖ ការរៀបចំការបោះឆ្នោតថ្មី តម្រូវឱ្យគណបក្សនយោបាយ និងយោធាថៃត្រូវស្តារ និងទាញយកសន្លឹកឆ្នោតតាមរយៈ «លទ្ធិជាតិនិយមជ្រុល» (Ultra-Nationalism)។IV. វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងសម្ពាធអន្តរជាតិ (Economic Distress & Trade Pressure)វិបត្តិបំណុលគ្រួសាររ៉ាំរ៉ៃ (Household Debt Crisis - 87% of GDP)៖ សេដ្ឋកិច្ចថៃជួបការកកស្ទះ កម្លាំងទិញក្នុងស្រុកធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង। សង្គ្រាមជួយបំភ្លេចចោលនូវភាពអសមត្ថភាពនៃការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាល។   ការចាកចេញរបស់អ្នកវិនិយោគទុនបរទេស (Capital Flight & Factory Closures)៖ រោងចក្រ និងក្រុមហ៊ុនបរទេស (ដូចជា ជប៉ុន និងអាមេរិក) ដកទុនចេញពីថៃទៅកាន់ប្រទេសជិតខាង។ រដ្ឋាភិបាលថៃត្រូវការលេសប្រាប់មហាជនថា បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចបណ្តាលមកពី «សង្គ្រាម និងសន្តិសុខ» មិនមែនមកពីការដឹកនាំអសមត្ថភាពនោះទេ។ការបរាជ័យនៃមហាគម្រោង Land Bridge និង EEC៖ គម្រោង ៧ ម៉ឺនលានដុល្លារ មិនអាចទាក់ទាញវិនិយោគិនធំៗបាន ព្រមទាំងជួបប្រទះការប្រឆាំងពីប្រជាជន។ សង្គ្រាមព្រំដែនត្រូវបានយកមកធ្វើជាលេសពន្យារពេល និងបិទបាំងបរាជ័យនេះ។វិបត្តិពន្ធដារពីអាមេរិក និងសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម (US Tariff Shock & Trade Pressure)៖ សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចពីខាងក្រៅធ្វើឱ្យអត្រានាំចេញរបស់ថៃធ្លាក់ចុះ ជំរុញឱ្យថៃត្រូវបង្កើតស្ថានភាពអាសន្នផ្ទៃក្នុងដើម្បីគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ច।V. ផលប្រយោជន៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងធនធានធម្មជាតិ (Geopolitics & Maritime Resources)ការដណ្តើមអំណាចលើតំបន់ថាមពលសមុទ្រ (Overlapping Claims Area - OCA)៖ តំបន់ត្រួតស៊ីគ្នានៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ ដែលមានប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិរាប់ពាន់លានដុល្លារ។ ភាគីថៃត្រូវការសម្ពាធយោធាដើម្បីកៀបសង្កត់កម្ពុជាក្នុងការចរចាបែងចែកផលប្រយោជន៍ថាមពល។ការចង់បានការគ្រប់គ្រងតំបន់ខ្ពង់រាបយុទ្ធសាស្ត្រ (Strategic High Ground/Preah Vihear)៖ កងទ័ពថៃចង់បានការគ្រប់គ្រងលើតំបន់ភ្នំដងរែក និងដីជុំវិញប្រាសាទបុរាណ (ដូចជា តាមាន់ធំ, តាក្របី, និងជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ) ដើម្បីឧត្តមភាពយោធាតាមខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន।ការប៉ុនប៉ងកែប្រែប្រព័ន្ធច្បាប់អន្តរជាតិ (Rejecting Annex I Map)៖ ថៃព្យាយាមប្រើប្រាស់កម្លាំងបាយនៅលើដីជាក់ស្តែង (De facto Control) ដើម្បីបដិសេធផែនទីឧបសម្ព័ន្ធ ១ (Annex I Map 1:200,000) នៃសន្ធិសញ្ញារវាងបារាំង-សៀម ដោយជំនួសមកវិញនូវផែនទីឯកតោភាគីរបស់យោធាថៃ។ការលុបចោល និងកែប្រែ MOU 2000/2001៖ ក្រុមជាតិនិយមថៃដាក់សម្ពាធឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃលុបចោលអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាទាំងពីរនេះ ហើយការបង្កើតសង្គ្រាម គឺជាផ្លូវកាត់ផ្លូវច្បាប់ដើម្បីរំលាយកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីចាស់ៗ។សង្គ្រាមកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលចិននៅកម្ពុជា (Countering China's Influence)៖ ក្រុមអភិរក្សនិយមថៃ និងមហាអំណាចខ្លះ ប្រើប្រាស់ថៃជា «ខែល» ក្នុងការប្រឈមមុខ និងបង្រ្កាបឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ច/យោធារបស់ចិននៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក (តាមរយៈការប៉ះទង្គិចជាមួយកម្ពុជា)។វិបត្តិទឹកជំនន់បាងកក និងការបរាជ័យនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (Bangkok Flooding Crisis)៖ ការលិចលង់រដ្ឋធានីបាងកក និងការបាត់បង់ថវិកាក្នុងគម្រោងទឹក ធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលថៃរង់ចាំការរិះគន់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ សង្គ្រាមព្រំដែនជួយទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ព័ត៌មាន និងបង្កើតបរិយាកាសអាសន្នជាតិ ដើម្បីបង្វែរមុខសញ្ញាពីវិបត្តិគ្រោះធម្មជាតិ និងអសមត្ថភាពគ្រប់គ្រង។សន្និដ្ឋាន៖ យុទ្ធសាស្ត្រ «លើកទ័ពចូលឈ្លានពានកម្ពុជា» របស់ថៃ មិនមែនកើតឡើងដោយចៃដន្យ ឬដោយសារវិវាទដីធ្លីតូចតាចនៅព្រំដែននោះទេ। ប៉ុន្តែវាគឺជា «ឡចំហាយនយោបាយ» ដែលក្រុមអំណាច យោធា និងអ្នកនយោបាយថៃ យកមកប្រើប្រាស់ដើម្បី ដោះស្រាយ និងបិទបាំងវិបត្តិផ្ទៃក្នុងដ៏ជ្រាលជ្រៅរាប់សិបជាន់ — ចាប់តាំងពីវិបត្តិរាជបល្ល័ង្ក, ចលនាបំបែករដ្ឋ, ការប្រជែងអំណាចបក្សពួក, រហូតដល់វិបត្តិក្ស័យធនសេដ្ឋកិច្ច និងទឹកជំនន់លិចលង់រដ្ឋធានីបាងកក।

ណងចាន់ ជាភាសាថៃ ដូច្នេះ ជាការពិតណាស់ ណង ចាន់ជារបស់ថៃ តែ ព្រៃចាន់ជារបស់កម្ពុជា ដោយសារជំរុំនោះវាលាតសន្ធឹងឆ្លងព្រំដែន។

ព្រំដែនកម្ពុជា ថៃ៖ នេះជាការប្រៀបធៀបជំរុំ ណងចាន់ និង ជំរុំព្រៃចាន់។ ប្រទេសថៃ ព្យាយាមបំបែកបំបាក់ខ្មែរ ដោយផ្សាយថា ជំរុំ ណងចាន់ ជាទឹកដីខ្មែរ ពេលខ្មែរទាមទារ ពួកគេនឹងឃើញថា ខ្មែរឈ្លានពានទឹកដីថៃ។ ណងចាន់ លាតសន្ធឹងនៅក្នុងទឹកដីថៃ ឯ ព្រៃចាន់ ជាទឹកដីគ្រប់គ្រងដោយ រដ្ឋាភិបាល សឺនសាន ជំនាន់នោះ។ ការបោះឆ្នោត ១៩៩៣ គឺទទួលស្គាល់រដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់កម្ពុជា ដែលទឹកដីកម្ពុជាយកតាមផែនទី ១/២០០ ០០០ ដូច្នេះ ថែ មិនត្រូវព្យាយាម ចូលមកបំបែកបំបាក់ខ្មែរឡើយ។ កម្ពុជាគ្មានហេតុផលណាទៅឈ្លានពាន យក ណង ចាន់ នោះទេ ខ្មែរគ្រប់គ្រងតែទឹកដីតំបន់ ព្រៃចាន់ ជោគជ័យ បឹងត្រកួន...តាមផែនទី បារាំង សៀម។​