វិទ្យាសាស្រ្តយោធាកម្ពុជា: បដិវត្តិពណ៍ ហុងកុង ២0១៩-២០២០

នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៦ នេះ កម្ពុជាផ្ញើលិខិតផ្លូវការទៅកាន់ប្រទេសថៃ និងអគ្គលេខាធិការ UN ដើម្បីចាប់ផ្ដើមដំណើរការយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ ក្រោមច្បាប់សមុទ្ររបស់UN។ សម្ដេចធិបតីថ្លែងក្នុងសារពិសេស។ កម្ពុជាបង្ហាញជំហររឹងមាំ លើសន្តិសុខសមុទ្រ និងការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ក្នុងកិច្ចប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងនាមតំណាងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឯកឧត្តម សុខ ស៊ីផាន់ណា ទេសរដ្ឋមន្ត្រី និងជា បេសកជនពិសេស របស់សម្ដេចអធិបតីនាយករដ្ឋមន្ត្រី បានអញ្ជើញចូលរួម និងថ្លែងបទអន្តរាគមន៍ របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្រោមប្រធានបទ " ការថែរក្សាសន្តិភាព និងសន្តិសុខអន្តរជាតិ ពាក់ព័ន្ធនឹងសន្តិសុខសមុទ្រ ក្នុងរនោះ ឯកឧត្តម ទេសរដ្ឋមន្ត្រី សុខ ស៊ីផាន់ណា បានសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃផ្លូវទឹក ដែលមានសុវត្ថិភាព និងសន្តិសុខ ដែលជាសរសៃឈាមដ៏សំខាន់ សម្រាប់សន្តិភាព សុវត្ថិភាព អន្តរជាតិស្ថេរភាពសេដ្ឋកិច្ចសកល និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចេរភាព ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការគម្រាមគំហែងដែលកំពុងកើតឡើងចំពោះសន្តិសុខសមុទ្រ ឯកឧត្តមទេសរដ្ឋមន្ត្រី សុខ ស៊ីផាន់ណា បានបង្ហាញនូវអតិភាពសំខាន់ៗចំនួនបី រួមមាន៖ទី១៖ដោះស្រាយវិវាតដោយសន្តិវិធីរាល់វិវាទសមុទ្រត្រូវតែដោះស្រាយតាមរយៈការសន្ទនានិងការទូតកម្ពុជាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍សេរីភាពនៃការធ្វើនាវាចរនិងការឆ្លងកាត់ដោយស្របច្បាប់ដែលត្រូវតែគោរពឲ្យបានពេញលេញស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិទៀតជាពិសេសអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីច្បាប់សមុទ្រឆ្នាំ 1982 UNCLOS។ ទី2 បង្កើនជំនួយបច្ចេកទេសនិងការកសាងសមត្ថភាពឯកឧត្តមទេសរដ្ឋមន្ត្រីបានអំពាវនាវឲ្យមានការពន្លឿន ឲ្យមានការគាំទ្របន្ថែមដល់បណ្ដារដ្ឋជាប់សមុទ្រដែលកំពុងអភិវឌ្ឍលើផ្នែកអនុវត្តច្បាប់សមុទ្រសន្តិសុខកំពង់ផែនិងនាវាចរ ការយល់ដឹងអំពីដែនសមុទ្រនិងការចែករំលែកព័ត៌មានឲ្យបានទាន់ពេលវេលាដើម្បីទប់ស្កាត់បញ្ហាប្រឈមនានាឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពទី3 វិធីសាស្រ្តរួមបញ្ចូលគ្នានិងការបង្ការ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ គួរតែអនុវត្តវិធីសាស្រ្ត ដែលបង្កើតភាពធន់ក្នុងរយៈពេលវែង ដោយផ្អែកលើបរិយាប័ននិងសន្តិភាពជាមួយច្បាប់អន្តរជាតិ និងធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ឯកឧត្តម ទេសរដ្ឋមន្ត្រី សុខស៊ីផាន ណា ក៏បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជា ក្នុងការការពារច្បាប់អន្តរជាតិនិងជម្រុញការសន្ទនាដោយសន្តិវិទ្យុ ពង្រឹងសន្តិសុខសមុទ្រជាពិសេសការប្រយ័ត្ត ប្រឆាំង និងបទល្មើសឆ្លងដែន កម្ពុជានៅតែបន្តស្វាគមន៍នាវាបរទេសមកកាន់មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម ដែលបានធ្វើទំនើបកម្មរបស់ខ្លួនសម្រាប់ការធ្វើសមយុទ្ធរួមគ្នា ការផ្ដល់ជំនួយមនុស្សធម៌និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ក្នុងគោលបំណងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនិងនិងបទល្មើសផ្សេងៗ ឯកឧត្តម សុខ ស៊ីផាន់ណា បានបញ្ជាក់ពីថាការផ្ដល់សច្ចាប័នលើកិច្ចព្រមព្រៀង UNCLOS (UNCLOS)និងBBNJ នាពេលកន្លងមក គឺជាសក្ខីភាព បង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្ត មិនងាករា របស់កម្ពុជា ចំពោះសណ្ដាប់ធ្នាប់សមុទ្រដែលផ្អែកលើច្បាប់ និង ការគ្រប់គ្រងធានធានសមុទ្រដោយការទទួលខុសត្រូវ៕

Monday, August 12, 2024

បដិវត្តិពណ៍ ហុងកុង ២0១៩-២០២០

គំរូបដិវត្តន៍ពណ៍លើសកលលោករួមមានដូចជា ៖

បដិវត្តន៍ពណ៍ កូរ៉េខាងត្បូង South Korea
បដិវត្តន៍ពណ៍ ជប៉ុន Japan
បដិវត្តន៍ពណ៍នៅ អូស្រ្តាលី Australia
បដិវត្តន៍ពណ៍ នៅ តៃវ៉ាន់ Taiwan
វេណេហ្សុយអេឡា Venezuela
បដិវត្តន៍ពណ៍ ភូមារ Burma
បដិវត្តន៍ពណ៍ ហុង កុង Hong Kong
បដិវត្តន៍ពណ៍ ស្រីលង្លកា Sri Lanka
បដិវត្តន៍ពណ៍ បាតុកម្ម នៅ អគ្ឡេស United Kongdoms
បដិវត្តន៍ពណ៍ អ៊ុយក្រែន Ukraine
បដិវត្តន៍ពណ៍ បឹងក្លាដេស Bengladesh
បដិវត្តន៍ពណ៍ នៅប្រទេសថៃ Thailand 2006
បដិវត្តន៍ពណ៍ នៅ វៀតណាម Vietnam 2014, 2018
បដិវត្តន៍ពណ៍ នៅកម្ពុជា រដ្ឋប្រហារ ឆ្នាំ ១៩៧០ ( ប្រវត្តិ អ៊ិនតាំ ប្រវត្តិ លន់ នល់ ប្រវត្តិ .ហង់្ស ធុនហាក់.. ប្រវត្តិ ចេង ហេង. ប្រវត្តិ ស៉ឺង ង៉ុកថាញ់ )
បដិវត្តន៍ពណ៍ នៅកម្ពុជា ២០១៣
បដិវត្តន៍ពណ៍ នៅ កម្ពុជា ២០២៤

បដិវត្តន៍ពណ៍ យូហ្គោស្លាវី Yugoslavia

បដិវត្តិពណ៍ ហុងកុង ២0១៩-២០២០ ចាប់ផ្តើមថ្ងៃទី ១៥ មិនា ២០១៩ បន្តរហូតដល់ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ២០២០ ដែលមាន ំមនុស្សស្លាប់ ១៥ នាក់ ចាប់ខ្លួន ១០ ២៧៩ នាក់ ប្តឹងឡើងតុលាការចំនួន ៣០០០ នាក់ ។

វិបត្តិនៅហុងកុង Crisis in Hong Kong បង្ករដោយសារមានជម្លោះរវាងប្រទេស០២ផ្សេងគ្នា គឺប្រទេសហុងកុង និ្រង ប្រទេសចិន។ ប្រទេសចិន ដាក់គោលនយោបាយឆ្នាំ ១៩៨០ ដែលថា ប្រទេស០១ ប្រព័ន្ធ០២ One Country, Two System ចំណែកប្រទេស ហុងកុង ដែលមានប្រទេសអគ្លេស UK ជាម្ចាស់អាណានិគមន៍និយម បានបង្ខំប្រទេសចិនឆ្នាំ ១៩៨៤ ដែលចុះសន្ធិសញ្ញាចិន អគ្លេសគឺក្រោយឆ្នាំ ១៩៩៧ ត្រូវឲ្យ ប្រទេស ហុងកុងមានឯករាជ្យភាព មានអធិប្បតេយ្យ មានន័យថា ប្រទេស ០២ ប្រព័ន្ធ២ Two country, Two System. ដូច្នេះចិនព្រមចុះហត្ថលខាកាលឆ្នាំ ១៩៨៤ អាចក្នុងន័យថា ចិនរងសម្ពាធ សូវៀត អាមេរិក អគ្លេស? វិបត្តិនៅ ហុងកុងសព្វ ថ្ងៃគ៍បណ្តាលមកពី ហុងកុង ទាមទារឯករាជ្យ។

អំពីល្បិច/កលយុទ្ធ៖ (១) រដ្ឋាភិបាលហុងកុង មិនព្រមបង្រ្កាបបាតុកម្ម យកហេតុផលមួយចំនួនការពារបាតុកម្ម ពន្យុះឲ្យមានបាតុកម្ម។ (២) ល្បិចមួយទៀតដែល ប្រទេសឡាវធ្លាប់ធ្វើជាមួយវៀតណាម គឺការ លាលែងពីដំណែង ដើម្បីសំដែងថា មេដឹកនាំរដ្ឋនឹងប្រជាជនតែមួយ មិនរណបជាមួយបរទេស។ (៣) អ្នកនយោបាយប្រឆាំងចិន គេយកក្មេងៗជាយុវជន មិនដឹងពីច្បាប់ ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត ពីនយោបាយ មកដឹកនាំបាតុកម្ម ដូចជាសព្វថ្ងៃ គឺពួកក្មេងៗដឹកនាំបាតុកម្ម របៀបជា បដិវត្តន៍ពណ៍ គឺប្តូរមេដឹកនាំ ប្តូរប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដោយមិនខ្វល់រឿង គ្រោះមហន្តរាយ disaster ដូចជាយករបៀប អគ្លេស អាមេរិក ដែលដែលរដ្ឋនីមួយៗ ហាក់ដូចជាមានឯករាជ្យពេញលេញ មេដឹកនាំរដ្ឋចូលរួមបោះឆ្នោតដឹកនាំ ដូចជា មេដឹកនាំអាមេរិក អគ្លេស..តែលទ្ធផលចុងក្រោយគឺវិនាស ដូចជា សូវៀត រលាយបែករដ្ឋអស់...ដូចជាឥណ្ឌា ប៉ាគីស្ថាន បែករដ្ឋតូចៗចេញជាច្រើន បង្ករជាសង្រ្គាម..

សេណារីយោដែល ចិន និង ហុងកុងកំពុងដើរមាន ០៤ របៀបសម្រាប់បម្រើគោលនយោបាយរៀងៗខ្លួន។ តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៧មក គណបក្សដែលដឹកនាំ រដ្ឋាភិបាលប្រទេសហុងកុង គឺគណបក្សដែលស្និតជាមួយក្រុង បេកាំង។ គ្រណបក្សប្រឆាំងមាន ២៤បក្ស បក្សអង្គការឬបក្សសង្គមស៊ីវិលមាន ២៥បក្ស បក្សនេះក៍ដូចជាបក្សប្រឆាំងដែរ គឺទាមទារឯករាជ្យ Pro-independent ចំណែកបក្សលំអៀង ចិនមានតែ ១៧បក្ស ឬ នៅថា បក្សបង្រួបបង្រួមចិន China- Unification ដូច្នេះ សេណារីយោដែលបក្សទាំង០២ធំៗដើរគឺ៖

ពន្យាពេល ឬ មិនពន្យាពេលបាតុកម្ម៖ ខាងហុងកុង គេស្រូតធ្វើបាតុកម្ម ច្រើនៗរាល់ថ្ងៃ រាល់សប្តាហ៍ ប្រមូលនុស្សច្រើនៗចូលរួម ដើម្បីទាញយកចំណាប់អារម្មណ៍ជនបរទេស អន្តរជាតិ ចំណែកចិន គឺពន្យាពេល ទុកឲ្យបាតុកម្ម ខ្សោះខ្លួន អស់ថវិការ អស់ការគាំទ្រ។
បំភ័យ គំរាម ៖ ខាងចិនបង្ហាញថា មេបាតុករ ជាជនជាតិដើមវៀតណាម ភៀសខ្លួនចេញពីវៀតណាម វៀតណាមមានជំលោះជាមួយចិន ឬ មួយថា មានការចាប់ខ្លួន មានការដុតបំផ្លាញ...ចំណែកខាងហុងកុង គេបង្ហាញអំពី សន្តិភាព បាតុកម្មអហឹង្សា គ្មានការចាប់ខ្លួន មានការដោះលែង ការគោរពច្បាប់ ការសុំទោសជាសាធារណពេលដែលមាន ហឹង្សារជាដើម។ មានការសង្ស័យថា រដ្ឋាភិបាលហុងកុង មិនបង្រ្កាបបាតុកម្ម ដោយខាងបេកាំង គេក្លែងខ្លួនជា បាតុករ ចូលរួមធ្វើបាតុកម្ម ហើយឃើញថា បូលីសហុងកុង ជួយសម្រួលក្នុងការធ្វើបាតុកម្ម! នេះជាការគំរាមមួយចំពោះ ភាពស្មោះត្រង់របស់ប្រទេសហុងកុង។
សេណារីយោទី ៣ គឺ ការបង្រួមបង្រួមជាតិ៖ ជាសេណារីយោដែល ចិនបេកាំង និងចិនហុងកុងដាក់រួមគ្នា គេឃើញមានការលុបចោលបត្យាបនទៅវិញ ដើម្បីឲ្យបាតុករសប្បាយចិន ឈប់ធ្វើបាតុកម្ម វិលទៅរកភាពប្រក្រតី។ ពេលខ្លះមានចេញជា របៀបលាលែងពីដំណែង តែខាងប្រធានរដ្ឋ អ្នកស្រី គាត់ថា គ្មានការលាលែងពីដំណែងឡើយ។
សេណារីយោទី៤ គឺការប្រើកំលាំងចូលក្រុងហុងកុង៖ ជាសេនារីយោចុងក្រោយ ដែលមានតម្លៃខ្ពស់បំផុត និង រសើបបំផុត The most price and the most sensitive សេណារីយោនេះ គឺ ទ័ពក្នុងក្រុងហុងកុងមានជាង ១០,០០០នាក់ ទ័ពពង្រាយនៅព្រំដែនគោក មានជាង ១០,០០០នាក់ ចំណែកទ័ពពង្រាយតាមព្រំដែនទឹក នឹងទីតាំងមូលដ្ឋានជុំវិញប្រទេស ហុងកុងដែលមានស្រាប់ អាចមានច្រើនជាង ១០០,០០០ នាក់។ រីឯបូលីស ហុងកុង មានជាង ១៣,០០០នាក់។ ការបញ្ជូនទ័ពចូលហុងកុង អាចមាន ០៤ ផ្លូវគឺ (១) ហុងកុងសុំជំនួយពីចិន (២) ចិនប្រកាសប្រទេសក្នុងភាពអាសន្ន ដូច្នេះចិនអាចចល័តទ័ពចូលហុងកុង (៣) ច្បាប់ស្តីពី ការប្រឆាំងភេរវកម្ម ដែលបេកាំងថា មានសញ្ញាភេរវកម្ម និងទី (៤) គឺច្បាំងប្រឆាំង កុប្បកម្ម ដែលមានការបំភ្លេចបំផ្លាញអាកាសយាន្តដ្ឋាន..